Brodaczka: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
[wersja nieprzejrzana][wersja zweryfikowana]
(Utworzono nową stronę "{{Roślina infobox |Nazwa rośliny = Brodaczka |Nazwa łacińska = Usnea sp. |L = Dill. ex Adans. |Pusta linia = <br/> |grafika = brodaczka.jpg |podpis grafiki = ...")
 
(Plecha: merytoryczna)
 
(Nie pokazano 33 wersji utworzonych przez 5 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
 
{{Roślina infobox
 
{{Roślina infobox
 
  |Nazwa rośliny = Brodaczka
 
  |Nazwa rośliny = Brodaczka
  |Nazwa łacińska = Usnea sp.
+
  |Nazwa łacińska = Usnea
 
  |L = Dill. ex Adans.
 
  |L = Dill. ex Adans.
 
  |Pusta linia = <br/>
 
  |Pusta linia = <br/>
 
  |grafika = brodaczka.jpg
 
  |grafika = brodaczka.jpg
  |podpis grafiki =  
+
  |podpis grafiki = Brodaczka.<br>Fot. Dariusz Kubiak.
 
  |Systematyka = Systematyka
 
  |Systematyka = Systematyka
 
  |Domena = eukarionty  
 
  |Domena = eukarionty  
 
  |Królestwo = grzyby
 
  |Królestwo = grzyby
 +
|Podkrólestwo =
 
  |Gromada = grzyby workowe
 
  |Gromada = grzyby workowe
 
  |Klasa = miseczniaki (Lecanoromycetes)
 
  |Klasa = miseczniaki (Lecanoromycetes)
 
  |Rząd = misecznicowce
 
  |Rząd = misecznicowce
  |Rodzina = brodaczka
+
  |Rodzina = tarczownicowate
 +
|Rodzaj = brodaczka
 
  |Gatunek =  
 
  |Gatunek =  
 
  |Synonimy = Synonimy
 
  |Synonimy = Synonimy
 
  |Lista synonimów = }}
 
  |Lista synonimów = }}
 +
'''Brodaczka''' (''Usnea'' Dill. ex Adans.) – rodzaj zlichenizowanych grzybów workowych (porostów) z rodziny tarczownicowatych (''Parmeliaceae''), rzędu misecznicowców (''Lecanorales'').
 +
<br/><br/>
 +
[[Plik:usnea subfloridana.jpg|thumb|right|290px|Brodaczka kędzierzawa.<br>Fot. Dariusz Kubiak.
 +
]]
 +
== Plecha ==
 +
Plecha jest krzaczkowata, zwisająca lub odstająca od podłoża, złożona z obłych, zwykle rozgałęzionych gałązek. W środku gałązek znajduje się rdzeń (walec osiowy), bardzo elastyczny i odporny na zerwanie. Na świecie znanych jest około 860 gatunków brodaczki, w Polsce stwierdzono około 50. Do najczęściej spotykanych obecnie w Polsce gatunków można zaliczyć: brodaczkę zwyczajną ''Usnea dasopoga'', brodaczkę kępkową ''U. hirta'' i brodaczkę kędzierzawą ''U. subfloridana''.
 
<br/>
 
<br/>
  
 
+
== Rozmieszczenie i ekologia ==
'''Brodaczka''' (''Usnea'' Dill. ex Adans.) – rodzaj zlichenizowanych grzybów kowego (porostu) z rodziny granicznikowatych (''Lobariaceae''), rzędu pawężnicowców (''Peltigerales'').
+
Brodaczki rosną przede wszystkim na korze drzew jako epifity. Wyjątkowo spotyka się niektóre gatunki na martwym drewnie. Charakterystycznym dla tych organizmów siedliskiem są różnego typu lasy. Niektóre gatunki wykazują szczególne przywiązanie do starych lasów o charakterze naturalnym (relikty puszczańskie).
 
+
 
+
=== Plecha ===
+
 
+
Granicznik płucnik jest jednym z najładniejszych porostów krajowych. Jego plechy w stanie suchym mają barwę miedzianobrunatną, żółtawobrunatną lub żółtawozielonkawą, natomiast nasączone wodą stają się zielonooliwkowe. Górna strona plechy jest opatrzona siecią siateczkowatych wyniesień, na grzbiecie których znajdują się białawożóltawe lub białawoszare soralia, w których często wykształcają się izydiowe soredia. Między wyniesieniami znajdują się wgłębienia, którym na dolnej stronie plechy odpowiadają wypukłości, zwykle koloru białawobrunatnego, z czasem brązowiejące. Plecha na dolnej stronie jest ciemniejsza w środku, a ku brzegom jaśnieje. Jest ona przymocowana do podłoża krótkimi chwytnikami. Granicznik płucnik jest dużym porostem; jego dorodne plechy osiągają czasem nawet 30-40 cm średnicy, a poszczególne łatki mają do 8-10 cm długości i 2-5 cm szerokości. Często plechy rosną w skupieniach, pokrywając znaczne powierzchnie na pniach.
+
 
+
Porost bardzo rzadko wytwarza owocniki, o średnicy do 5 mm, o tarczkach barwy czerwonawej lub czerwonobrunatnej. Brzeżek jest cienki i ma barwę plechy, a u starszych okazów zwykle zanika. W Polsce okazy z owocnikami spotykano wyjątkowo, np. w Bieszczadach, Puszczy Białowieskiej i w Wigierskim Parku Narodowym.
+
 
<br/>
 
<br/>
 
+
== Zagrożenia==
 
+
Brodaczki to porosty wyjątkowo wrażliwe na zanieczyszczenia powietrza, ginące w całej Europie. Wszystkie gatunki z rodzaju brodaczka ''Usnea'' objęte są w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Są porostami zagrożonymi wymarciem, poszczególnym gatunkom przypisano jednak różne kategorie zagrożenia. Duża część  spośród gatunków podanych z Polski już prawdopodobnie wyginęła (kategoria Ex na czerwonej liście). Gatunki z tego rodzaju odgrywają ważną rolę w bioindykacji i monitoringu środowiska.
=== Rozmieszczenie i ekologia ===
+
 
+
 
+
''Lobaria pulmonaria'' ma szeroki zasięg występowania, obejmujący Europę, Azję, Afrykę i Amerykę Północną. Gatunek pierwotnie rozpowszechniony w Europie w lasach liściastych strefy umiarkowanej, tworzy obecnie niewielkie, izolowane populacje. W Polsce występuje obecnie najliczniej w Bieszczadach i w Puszczy Białowieskiej, nieco rzadziej w innych dużych kompleksach leśnych Polski północno-wschodniej, Pomorza Gdańskiego oraz Beskidów Zachodnich.
+
Jako główny czynnik, odpowiedzialny za ustępowanie tego gatunku w przeszłości, przyjmuje się zanieczyszczenie atmosfery przez dwutlenek siarki SO2. Nie bez znaczenia pozostaje działalność gospodarcza w lasach, zaburzająca strukturę gatunkową i wiekową drzewostanów oraz zmieniająca warunki mikroklimatyczne lasu. Optymalnym środowiskiem występowania ''L. pulmonaria'' są stare lasy o luźnym drzewostanie, zapewniające odpowiednio wysokie nasłonecznienie, ale jednocześnie o wysokim poziomie regularnych opadów.
+
 
<br/>
 
<br/>
  
 +
== Ciekawostki ==
 +
Za największy (najdłuższy) porost świata uznaje się niekiedy brodaczkę najdłuższą ''Usnea longissima'', która osiąga do 10 m długości. Gatunek ten rósł w przeszłości także w Polsce: w Karpatach, Puszczy Białowieskiej i [[Puszcza Borecka|Puszczy Boreckiej]].
  
=== Wartość użytkowa ===
+
Na [[Warmia|Warmii]] i [[Mazury|Mazurach]] stwierdzono dotychczas występowanie dziewięciu gatunków z tego rodzaju, notowania niektórych taksonów (np. ''Usnea longissima'') mają niestety charakter historyczny. Od dawna bowiem nie potwierdzono ich występowania w regionie.
 
+
 
+
Granicznik płucnik jest porostem objętym w Polsce ścisłą ochroną gatunkową, wymagającym ustanowienia strefy ochrony wokół jego stanowiska o promieniu 100 m. ''Lobaria pulmonaria'' jest w Polsce porostem zagrożonym wymarciem (kategoria EN).
+
 
+
W przeszłości, w medycynie ludowej, plechy granicznika stosowano przeciwko chorobom płuc.  
+
 
<br/>
 
<br/>
  
 
+
== Zobacz też ==
=== Ciekawostki ===
+
[http://pl.wikipedia.org/wiki/Usnea pl.wikipedia.org, Usnea] [20.04.2014]<br/>
 
+
[http://www.mycobank.org/BioloMICS.aspx?Table=Mycobank&Rec=98848&Fields=All mycobank.org] [20.04.2014]
Granicznik płucnik jest porostem wykorzystywanym w ocenie ciągłości ekologicznej ekosystemów leśnych. W Polsce ma status wskaźnika niżowych lasów puszczańskich (reliktu puszczańskiego). ''Lobaria pulmonaria'' uznać można za gatunek parasolowy (osłonowy) – wskaźnik siedlisk charakteryzujących się dużą różnorodnością gatunkową, obfitujących w rzadkie i zagrożone taksony porostów oraz innych organizmów leśnych
+
 
+
Na [[Warmia i Mazury|Warmii i Mazurach]] gatunek ten występuje jedynie w największych kompleksach leśnych regionu - w [[Puszcza Borecka|Puszczy Boreckiej]], [[Puszcza Romincka|Rominckiej]], [[Puszcza Piska|Piskiej]] i [[Puszcza Nidzicka|Nidzickiej]].
+
 
<br/>
 
<br/>
 
 
 
== Bibliografia ==
 
== Bibliografia ==
 
+
Cieśliński Stanisław, Czyżewska Krystyna, Fabiszewski Jerzy, ''Czerwona lista porostów w Polsce. Red list of the lichens in Poland'', [w:] ''Red lists of plants and fungi in Poland'', red. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda i Zbigniew Szeląg, Kraków 2006, s. 71–89.<br/>
 
+
Cieśliński Stanisław, Atlas rozmieszczenia porostów (Lichenes) w Polsce Północno-Wschodniej, "Phytocoenosis. Supplementum Cartographiae Geobotanicae" 2003, vol. 15.<br/>
K. Czyżewska, S. Cieśliński: ''Porosty – wskaźniki niżowych lasów puszczańskich w Polsce''. Monographiae Botanicae 91: 223–239, 2003.
+
Czyżewska Krystyna, Cieśliński Stanisław, ''Porosty – wskaźniki niżowych lasów puszczańskich w Polsce'', "Monographiae Botanicae" 2003, z. 91, s. 223–239.<br/>
 
+
Fałtynowicz Wiesław, ''Porosty w lasach. Przewodnik terenowy dla leśników i taksatorów'', Warszawa, 2012.
S. Cieśliński, K. Czyżewska, J. Fabiszewski: ''Czerwona lista porostów w Polsce. Red list of the lichens in Poland''. W: Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Red list of plants and fungi in Poland, Z. Mirek, K. Zarzycki, W. Wojewoda, Z Szelag (eds.). W. Szafer Inst. of Botany, PASc, Kraków, 71–89, 2006.
+
 
+
W. Fałtynowicz: ''Ochrona granicznika płucnika Lobaria pulmonaria (L.) Hoffm. Poradnik dla pracowników Parków Narodowych''. [http://www.wigry.win.pl/inf_i_rozw/budowa_por/por3_5.htm]
+
<br/>
+
 
+
== Linki zewnętrzne ==
+
 
+
http://pl.wikipedia.org/wiki/Usnea
+
 
<br/>
 
<br/>
  
 +
[[Kategoria: Przyroda]]
  
[[Kategoria: Przyroda]] [[Kategoria: Grzyby]] [[Kategoria: Porosty]] [[Kategoria: Porosty chronione]]
+
[[Kategoria: Grzyby Warmii i Mazur]]

Aktualna wersja na dzień 21:09, 24 lis 2017

Brodaczka

Usnea
Dill. ex Adans.
Brodaczka.Fot. Dariusz Kubiak.
Brodaczka.
Fot. Dariusz Kubiak.
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby workowe
Klasa miseczniaki (Lecanoromycetes)
Rząd misecznicowce
Rodzina tarczownicowate
Rodzaj brodaczka
Synonimy

Brodaczka (Usnea Dill. ex Adans.) – rodzaj zlichenizowanych grzybów workowych (porostów) z rodziny tarczownicowatych (Parmeliaceae), rzędu misecznicowców (Lecanorales).

Brodaczka kędzierzawa.
Fot. Dariusz Kubiak.

Plecha

Plecha jest krzaczkowata, zwisająca lub odstająca od podłoża, złożona z obłych, zwykle rozgałęzionych gałązek. W środku gałązek znajduje się rdzeń (walec osiowy), bardzo elastyczny i odporny na zerwanie. Na świecie znanych jest około 860 gatunków brodaczki, w Polsce stwierdzono około 50. Do najczęściej spotykanych obecnie w Polsce gatunków można zaliczyć: brodaczkę zwyczajną Usnea dasopoga, brodaczkę kępkową U. hirta i brodaczkę kędzierzawą U. subfloridana.

Rozmieszczenie i ekologia

Brodaczki rosną przede wszystkim na korze drzew jako epifity. Wyjątkowo spotyka się niektóre gatunki na martwym drewnie. Charakterystycznym dla tych organizmów siedliskiem są różnego typu lasy. Niektóre gatunki wykazują szczególne przywiązanie do starych lasów o charakterze naturalnym (relikty puszczańskie).

Zagrożenia

Brodaczki to porosty wyjątkowo wrażliwe na zanieczyszczenia powietrza, ginące w całej Europie. Wszystkie gatunki z rodzaju brodaczka Usnea objęte są w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Są porostami zagrożonymi wymarciem, poszczególnym gatunkom przypisano jednak różne kategorie zagrożenia. Duża część spośród gatunków podanych z Polski już prawdopodobnie wyginęła (kategoria Ex na czerwonej liście). Gatunki z tego rodzaju odgrywają ważną rolę w bioindykacji i monitoringu środowiska.

Ciekawostki

Za największy (najdłuższy) porost świata uznaje się niekiedy brodaczkę najdłuższą Usnea longissima, która osiąga do 10 m długości. Gatunek ten rósł w przeszłości także w Polsce: w Karpatach, Puszczy Białowieskiej i Puszczy Boreckiej.

Na Warmii i Mazurach stwierdzono dotychczas występowanie dziewięciu gatunków z tego rodzaju, notowania niektórych taksonów (np. Usnea longissima) mają niestety charakter historyczny. Od dawna bowiem nie potwierdzono ich występowania w regionie.

Zobacz też

pl.wikipedia.org, Usnea [20.04.2014]
mycobank.org [20.04.2014]

Bibliografia

Cieśliński Stanisław, Czyżewska Krystyna, Fabiszewski Jerzy, Czerwona lista porostów w Polsce. Red list of the lichens in Poland, [w:] Red lists of plants and fungi in Poland, red. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda i Zbigniew Szeląg, Kraków 2006, s. 71–89.
Cieśliński Stanisław, Atlas rozmieszczenia porostów (Lichenes) w Polsce Północno-Wschodniej, "Phytocoenosis. Supplementum Cartographiae Geobotanicae" 2003, vol. 15.
Czyżewska Krystyna, Cieśliński Stanisław, Porosty – wskaźniki niżowych lasów puszczańskich w Polsce, "Monographiae Botanicae" 2003, z. 91, s. 223–239.
Fałtynowicz Wiesław, Porosty w lasach. Przewodnik terenowy dla leśników i taksatorów, Warszawa, 2012.