Brodaczka

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Wersja Darkub (dyskusja) z dnia 21:36, 29 mar 2014

(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)

Brodaczka

Usnea sp.
Dill. ex Adans.
Brodaczka
Systematyka
Królestwo grzyby
Podkrólestwo {{{Podkrólestwo}}}
Gromada grzyby workowe
Klasa miseczniaki (Lecanoromycetes)
Rząd misecznicowce
Rodzina brodaczka
Rodzaj {{{Rodzaj}}}
Synonimy



Brodaczka (Usnea Dill. ex Adans.) – rodzaj zlichenizowanych grzybów kowego (porostu) z rodziny granicznikowatych (Lobariaceae), rzędu pawężnicowców (Peltigerales).


Plecha

Granicznik płucnik jest jednym z najładniejszych porostów krajowych. Jego plechy w stanie suchym mają barwę miedzianobrunatną, żółtawobrunatną lub żółtawozielonkawą, natomiast nasączone wodą stają się zielonooliwkowe. Górna strona plechy jest opatrzona siecią siateczkowatych wyniesień, na grzbiecie których znajdują się białawożóltawe lub białawoszare soralia, w których często wykształcają się izydiowe soredia. Między wyniesieniami znajdują się wgłębienia, którym na dolnej stronie plechy odpowiadają wypukłości, zwykle koloru białawobrunatnego, z czasem brązowiejące. Plecha na dolnej stronie jest ciemniejsza w środku, a ku brzegom jaśnieje. Jest ona przymocowana do podłoża krótkimi chwytnikami. Granicznik płucnik jest dużym porostem; jego dorodne plechy osiągają czasem nawet 30-40 cm średnicy, a poszczególne łatki mają do 8-10 cm długości i 2-5 cm szerokości. Często plechy rosną w skupieniach, pokrywając znaczne powierzchnie na pniach.

Porost bardzo rzadko wytwarza owocniki, o średnicy do 5 mm, o tarczkach barwy czerwonawej lub czerwonobrunatnej. Brzeżek jest cienki i ma barwę plechy, a u starszych okazów zwykle zanika. W Polsce okazy z owocnikami spotykano wyjątkowo, np. w Bieszczadach, Puszczy Białowieskiej i w Wigierskim Parku Narodowym.


Rozmieszczenie i ekologia

Lobaria pulmonaria ma szeroki zasięg występowania, obejmujący Europę, Azję, Afrykę i Amerykę Północną. Gatunek pierwotnie rozpowszechniony w Europie w lasach liściastych strefy umiarkowanej, tworzy obecnie niewielkie, izolowane populacje. W Polsce występuje obecnie najliczniej w Bieszczadach i w Puszczy Białowieskiej, nieco rzadziej w innych dużych kompleksach leśnych Polski północno-wschodniej, Pomorza Gdańskiego oraz Beskidów Zachodnich. Jako główny czynnik, odpowiedzialny za ustępowanie tego gatunku w przeszłości, przyjmuje się zanieczyszczenie atmosfery przez dwutlenek siarki SO2. Nie bez znaczenia pozostaje działalność gospodarcza w lasach, zaburzająca strukturę gatunkową i wiekową drzewostanów oraz zmieniająca warunki mikroklimatyczne lasu. Optymalnym środowiskiem występowania L. pulmonaria są stare lasy o luźnym drzewostanie, zapewniające odpowiednio wysokie nasłonecznienie, ale jednocześnie o wysokim poziomie regularnych opadów.


Wartość użytkowa

Granicznik płucnik jest porostem objętym w Polsce ścisłą ochroną gatunkową, wymagającym ustanowienia strefy ochrony wokół jego stanowiska o promieniu 100 m. Lobaria pulmonaria jest w Polsce porostem zagrożonym wymarciem (kategoria EN).

W przeszłości, w medycynie ludowej, plechy granicznika stosowano przeciwko chorobom płuc.


Ciekawostki

Granicznik płucnik jest porostem wykorzystywanym w ocenie ciągłości ekologicznej ekosystemów leśnych. W Polsce ma status wskaźnika niżowych lasów puszczańskich (reliktu puszczańskiego). Lobaria pulmonaria uznać można za gatunek parasolowy (osłonowy) – wskaźnik siedlisk charakteryzujących się dużą różnorodnością gatunkową, obfitujących w rzadkie i zagrożone taksony porostów oraz innych organizmów leśnych

Na Warmii i Mazurach gatunek ten występuje jedynie w największych kompleksach leśnych regionu - w Puszczy Boreckiej, Rominckiej, Piskiej i Nidzickiej.


Bibliografia

K. Czyżewska, S. Cieśliński: Porosty – wskaźniki niżowych lasów puszczańskich w Polsce. Monographiae Botanicae 91: 223–239, 2003.

S. Cieśliński, K. Czyżewska, J. Fabiszewski: Czerwona lista porostów w Polsce. Red list of the lichens in Poland. W: Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Red list of plants and fungi in Poland, Z. Mirek, K. Zarzycki, W. Wojewoda, Z Szelag (eds.). W. Szafer Inst. of Botany, PASc, Kraków, 71–89, 2006.

W. Fałtynowicz: Ochrona granicznika płucnika Lobaria pulmonaria (L.) Hoffm. Poradnik dla pracowników Parków Narodowych. [1]

Linki zewnętrzne

http://pl.wikipedia.org/wiki/Usnea