Czosnek niedźwiedzi

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czosnek niedźwiedzi

Allium ursinum
L.
Czosnek niedźwiedzi - kwiatostan [1]
Czosnek niedźwiedzi - kwiatostan [2]
Systematyka
Królestwo rośliny
Gromada rośliny naczyniowe
Klasa okrytonasienne
Rząd szparagowce
Rodzina amarylkowate
Rodzaj czosnek
Gatunek czosnek niedźwiedzi
Synonimy


Czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum L.) – gatunek z podrodziny czosnkowych (Allioideae) z rodziny amarylkowatych (Amaryllidaceae), do niedawna zwykle w randze rodziny czosnkowate (Alliaceae).

Morfologia

Bylina wysokości do 50 cm, z wąską, podługowatą, białą, podziemną cebulą złożoną z nasad dwóch liści, okrytą żółtawymi łuskami. Boczne cebulki tworzą się rzadko i tylko w małych ilościach. Łodyga (głąbik) jest prosto wzniesiona, trójkanciasta, pełna, bezlistna. Liście tylko odziomkowe, przeważnie dewa, rzadko trzy, są długoogonkowe, szerokolancetowate lub eliptycznie lancetowate, żywozielone, miękkie. Szczytowy baldach pozorny przed rozwinięciem się jest otulony błoniastą okrywą z 2-3 listków, które po przekwitnieniu szyubko opadają. Śnieżnobiałe kwiaty, na długich, szorstkich szypułkach, są zebrane w kulisty baldach pozorny. Pręciki, długości połowy działek okwiatu, maja nitki słabo rozszerzone u nasady. Kwiaty kwitną w maju.

Rozmieszczenie i ekologia

Czosnek niedźwiedzi jest gatunkiem euroazjatyckim znajdującym optymalne warunki w klimacie oceanicznym. Jest to roślina leśna, występująca w cienistych lasach liściastych, na wyżynach oraz na pogórzu, ale także na niżu. Wymaga dobrze rozłożonej próchnicy, gleb świeżych, gliniasto-piaszczystych, zasobnych w składniki mineralne. Jest niewrażliwa na właściwości chemiczne skał macierzystych, ale najczęściej występuje na podłożu wapiennym.

Wartość użytkowa

Liście czosnku niedźwiedziego zawierają dużo witaminy C, maja bardzo silny aromat, pobudzają apetyt. Są zalecane jako warzywo do zup wiosennych.

Czosnek niedźwiedzi ma podobne własności lecznicze, jak czosnek pospolity i inne gatunki czosnków. Ma silne działanie bakteriobójcze, obniża ciśnienie krwi, korzystnie działa na serce, zapobiega nowotworom złośliwym, miażdżycy. Jego silne działanie bakteriobójcze szczególnie przydatne jest przy leczeniu chorób górnych dróg oddechowych, przy tym dodatkowo oprócz zabijania bakterii czosnek pobudza wydzielanie śluzu w oskrzelach.

Roślina ta objęta jest w Polsce częściową ochroną gatunkową. Na obszarze kraju jest to gatunek narażony na wymarcie (kategoria zagrożenia V na Czerwonej Liście). Głównym zagrożeniem jest nieprawidłowa gospodarka leśna: przebudowa lasów mieszanych na monokulturowe lasy iglaste oraz niszczenie jego siedlisk w lasach łęgowych podczas regulacji rzek.

Ciekawostki

Na Warmii i Mazurach czosnek niedźwiedzi występuje rzadko. Stwierdzony został m.in. w rezerwatach "Borki", "Buki Wysoczyzny Elbląskiej" i "Las Warmiński im. prof. Benona Polakowskiego".

Bibliografia

Traczyk Tadeusz: Rośliny lasu liściastego. Atlas. WSziP: Warszawa, 1975.

Cincura Frantisek, Ferakova Viera, Majovsky Jozef, Somsak Ladislav, Zaborsky Jan: Pospolite rośliny środkowej Europy. Warszawa: PWRiL, 1990.

Linki zewnętrzne

Czosnek niedźwiedzi - Wikipedia [3] 27.06.2014

Lista gatunków roślin objętych ochroną częściową w Polsce [4] 27.06.2014