Gumniska: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
[wersja nieprzejrzana][wersja nieprzejrzana]
(Zabytki:)
Linia 74: Linia 74:
  
 
=== Zabytki: ===
 
=== Zabytki: ===
*gotycki kościół Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych – druga co do wielkości świątynia Warmii; tytuł bazyliki mniejszej od 1989  
+
*gotycki kościół Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych – druga co do wielkości świątynia Warmii; tytuł [[Bazylika Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych w Dobrym Mieście|bazyliki mniejszej]] od 1989  
 
o rzeźba Madonny z XV wieku
 
o rzeźba Madonny z XV wieku
 
o późnobarokowy ołtarz z 1748
 
o późnobarokowy ołtarz z 1748
 
o epitafium biskupa warmińskiego A. Ch. Załuskiego
 
o epitafium biskupa warmińskiego A. Ch. Załuskiego
 
*klasycystyczny kościół ewangelicki (1830-1832)
 
*klasycystyczny kościół ewangelicki (1830-1832)
*fragmenty murów obronnych z gotycką wieżą z XIV wieku, nazywaną Basztą Bocianią
+
*fragmenty murów obronnych z gotycką wieżą z XIV wieku, nazywaną [[lkwim:Kościół pw. św. Andrzeja Apostoła w Barczewie|Basztą Bocianią]]
 
*późnobarokowa kaplica św. Mikołaja z ok. 1740, obecnie greckokatolicka Cerkiew św. Mikołaja.
 
*późnobarokowa kaplica św. Mikołaja z ok. 1740, obecnie greckokatolicka Cerkiew św. Mikołaja.
 
[[File:Zabytkowa kapliczka warmińska w centrum Dobrego Miasta.jpg|thumb|300px|Zabytkowa kapliczka warmińska w centrum Dobrego Miasta]]
 
[[File:Zabytkowa kapliczka warmińska w centrum Dobrego Miasta.jpg|thumb|300px|Zabytkowa kapliczka warmińska w centrum Dobrego Miasta]]

Wersja z 16:28, 8 lut 2014


Dobre Miasto

Herb
Herb Dobrego Miasta
Urząd Miejski w Dobrym Mieście
Urząd Miejski w Dobrym Mieście
Rodzaj miejscowości miasto
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Dobre Miasto
Liczba ludności Pole-obowiązkowe
Strefa numeracyjna (+48) 89
Kod pocztowy 11-040
Tablice rejestracyjne NOL
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Dobre Miasto
Dobre Miasto
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dobre Miasto
Dobre Miasto
Ziemia

Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city }

Dobre Miasto (dawniej niem. Guttstadt) – miasto na Warmii w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Dobre Miasto. Ośrodek usługowy i przemysłowy na Pojezierzu Olsztyńskim nad Łyną, ok. 25 km na północ od Olsztyna. Jedno z miast aglomeracji olsztyńskiej. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego.



Charakterystyka fizjograficzna

w północnej części Pojezierza Olsztyńskiego.

Dzieje miejscowości

Dobre Miasto powstało w miejscu grodu pruskiego, położonego pośród bagien i rozlewisk, nad brzegiem rzeki Łyny, na sztucznej wyspie powstałej po przekopaniu kanału, tzw. Dużej Łyny dla potrzeb obronnych i potrzeb młyna. Nazwa miasta najprawdopodobniej wywodzi się od pruskiego słowa gudde oznaczającego krzak, zarośla. W dniu 26 grudnia 1329 biskup warmiński Henryk II Wogenap nadał osadzie prawa miejskie. Z 1336 pochodzi łaciński zapis miasta – Bona Civitas. Herbem miasta był jeleń trzymający w pysku gałązkę dębu z dwoma żołędziami, stojący na zielonej trawie. Patronką miasta jest święta Katarzyna Aleksandryjska.

Plik:Baszta Bociania w Dobrym Mieście.jpg
Baszta Bociania w Dobrym Mieście

Dobre Miasto było ośrodkiem dóbr biskupich, siedzibą kapituły kolegiackiej (do 1811), a także ośrodkiem handlu i rzemiosła. W 1466, na mocy postanowień pokoju toruńskiego wraz z całą Warmią, znalazło się w granicach inkorporowanych do Polski Prus Królewskich. W 1627 zostało zniszczone przez Szwedów, którzy zrabowali również cenną bibliotekę kapituły. Do rozbiorów Dobre Miasto znajdowało się na autonomicznym obszarze podległym władzy biskupów warmińskich – Dominium Warmińskim. W 1772 dostało się pod zabór pruski. W latach 1865-1896 było siedzibą władz powiatu lidzbarskiego. W październiku 1810 dekretem króla Prus zlikwidowano kolegiatę, a w latach 1830-1834 wybudowano w mieście kościół ewangelicki, którego fundatorem był Fryderyk Wilhelm III, a projektantem Karl Friedrich Schinkel.

Plik:Kaplica pw. św. Jerzego w Dobrym Mieście.jpg
Kaplica pw. św. Jerzego w Dobrym Mieście

W 1939 liczyło 5931 mieszkańców. Formy nazewnicze do 1945 roku: niem. Guttstadt – inne nazwy: Guddestat, Godenstat, Gudinstat, Gutberg, Gutenstat, Guthenstadt, Guthinstadt) Po wojnie miasto zostało odbudowane i rozbudowane. 14 maja 1960 prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński przywrócił do życia kapitułę kolegiacką w Dobrym Mieście. [[ ]][1].

Plik:Kościół pw. św. Mikołaja w Dobrym Mieście.jpg
Kościół pw. św. Mikołaja w Dobrym Mieście


Ludzie związani z miejscowością:

  • Augustyn Bludau – biskup warmiński
  • Wacław Ciepłucha – bohater obrony Westerplatte
  • Krzysztof Daukszewicz – satyryk
  • Friedrich Ernst Dorn – profesor fizyki, odkrywca pierwiastka chemicznego radonu
  • Jerzy Dowgwiłłowicz – poseł na Sejm PRL X kadencji
  • Jerzy Jastrzębski – muzealnik
  • Łukasz Kadziewicz – siatkarz, olimpijczyk
  • Zdzisława Kobylińska – poseł na Sejm III kadencji, naukowiec
  • Piotr Kolberg – malarz
  • Waldemar Milewicz – dziennikarz
  • Norbert Wojnarowski – poseł na Sejm VI i VII kadencji
  • Daniel Wołodźko – dziennikarz


Kolegiata w Dobrym Mieście

Zabytki:

  • gotycki kościół Najświętszego Zbawiciela i Wszystkich Świętych – druga co do wielkości świątynia Warmii; tytuł bazyliki mniejszej od 1989

o rzeźba Madonny z XV wieku o późnobarokowy ołtarz z 1748 o epitafium biskupa warmińskiego A. Ch. Załuskiego

  • klasycystyczny kościół ewangelicki (1830-1832)
  • fragmenty murów obronnych z gotycką wieżą z XIV wieku, nazywaną Basztą Bocianią
  • późnobarokowa kaplica św. Mikołaja z ok. 1740, obecnie greckokatolicka Cerkiew św. Mikołaja.
Plik:Zabytkowa kapliczka warmińska w centrum Dobrego Miasta.jpg
Zabytkowa kapliczka warmińska w centrum Dobrego Miasta
Plik:Kamienica na dobromiejskim rynku. Rok 1902.jpg
Kamienica na dobromiejskim rynku. Rok 1902


Bibliografia:

Przypisy

  1. [data dostępu: 12.10.2013]



Zobacz też

Emzet (dyskusja) 22:34, 8 lis 2013 (CET)