Kirkut żydowski w Pasłęku: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
[wersja nieprzejrzana][wersja nieprzejrzana]
Linia 1: Linia 1:
{{Mała architektura2 sakralna infobox
+
''' Kirkut żydowski w Pasłęku ''' – kirkut żydowski w Pasłęku, datowany na 1817 r., [[Powiat elbląski | powiat elbląski]], [[Gmina Pasłęk | gmina Pasłęk]].
<!-- w trakcie opracowania -->
+
|nazwa        = Kirkut żydowski w Pasłęku
+
|typ obiektu  = kirkut żydowski <!-- Parametr obowiązkowy  -->
+
|datacja      = 1817
+
|powiat       = elbląski
+
|gmina       = Pasłęk
+
|miejscowość  = Pasłęk
+
}}
+
''' Kirkut żydowski w Pasłęku '''
+
 
<br/><br/>
 
<br/><br/>
 
== Położenie ==
 
== Położenie ==
Linia 18: Linia 9:
 
[[Plik:pas11.jpg|left|thumb|300px|Kirkut żydowski w Pasłęku. © Stanisław Kuprjaniuk]]
 
[[Plik:pas11.jpg|left|thumb|300px|Kirkut żydowski w Pasłęku. © Stanisław Kuprjaniuk]]
 
[[Plik:pas14.jpg|right|thumb|300px|Kirkut żydowski w Pasłęku. © Stanisław Kuprjaniuk]]
 
[[Plik:pas14.jpg|right|thumb|300px|Kirkut żydowski w Pasłęku. © Stanisław Kuprjaniuk]]
Założenie kirkutu nastąpiło w 1817 roku (lub w 1814 roku). Wówczas to przedstawiciele diaspory za 30 talarów nabyli działkę od piekarza Zerloha, która przylegała do polnej drogi (obecnie bezimiennej alei lipowej) położonej na krawędzi skarpy. W 1864 roku kirkut został powiększony o grunt zakupiony od cukiernika Zachowskiego, co spowodowało poszerzenie cmentarza w kierunku południowo-zachodnim. Zapewne też wówczas, lub krótko potem, kirkut został otoczony ceglanym murem z żelazną bramą od strony ul. Krośnieńskiej, a w południowym narożniku wzniesiono niewielki dom pogrzebowy. Ostatecznie cmentarz funkcjonował na planie pięciokąta zbliżonego do prostokąta, o powierzchni około 0,3 ha. Kirkut został zdewastowany w czasie II wojny światowej przez hitlerowców. Zamknięto wówczas dojście od ul. Krośnieńskiej. Do dzisiaj zachowały się ślady po około 100 grobach. W starszej północno-zachodniej części przeważają mogiły ziemne, w części nowszej południowej mogiły otoczone tumbami z podstawami pod macewy. Ocalały 22 macewy z piaskowca oraz nieliczne z marmuru, które pochodzą z 2. połowy XIX wieku. Na większości z nich da się jeszcze odczytać personalia zmarłych, zapisane w języku hebrajskim i niemieckim (zazwyczaj oddzielnie po obu stronach macewy). Najstarsza pochodzi z 1860 roku, zaś najmłodsza z 1902 roku. Daty zapisywane są według kalendarza hebrajskiego oraz gregoriańskiego (czasami występuje zapis mieszany). Na niektórych znajdują się sygnatury wytwórców: C. Mathias, Elbing (Elbląg) i S. Goldbaum, Braunsberg (Braniewo). W obrębie reliktów ceglanego muru kirkutu od strony południowej i częściowo wschodniej zachował się starodrzew, któremu towarzyszą rosnące tutaj krzewy.  
+
Kirkutu założono w 1817 r. (według niektórych źródeł w 1814 r.). Wówczas przedstawiciele diaspory za 30 talarów nabyli działkę od piekarza Zerloha, która przylegała do polnej drogi (obecnie bezimiennej alei lipowej) położonej na krawędzi skarpy. W 1864 r. kirkut został powiększony o grunt zakupiony od cukiernika Zachowskiego, dzięki czemu poszerzono cmentarz w kierunku południowo-zachodnim. Zapewne też wówczas, lub krótko potem, kirkut został otoczony ceglanym murem z żelazną bramą od strony ul. Krośnieńskiej, a w południowym narożniku wzniesiono niewielki dom pogrzebowy. Ostatecznie cmentarz funkcjonował na planie pięciokąta zbliżonego do prostokąta, o powierzchni około 0,3 ha.
W 2004 roku kirkut zdewastowali nieznani sprawcy. Na nagrobkach wymalowali nazistowskie znaki i hasła. Ślady profanacji zostały usunięte. Władze lokalne starają się dbać współcześnie o relikty cmentarza, który jednakże ze względu na odludną lokalizację jest nadal narażony na akty wandalizmu i zaśmiecania.  
+
 
Kirkut w Pasłęku należy do najlepiej zachowanych cmentarzy żydowskich na [[Warmia|Warmii]] i [[Mazury|Mazurach]].
+
Kirkut w czasie II wojny światowej zdewastowali hitlerowcy. Zamknięto wówczas dojście od ul. Krośnieńskiej. Do dzisiaj zachowały się ślady po około 100 grobach. W starszej północno-zachodniej części przeważają mogiły ziemne, w części nowszej południowej znajdują się mogiły otoczone tumbami z podstawami pod macewy. Ocalały 22 macewy z piaskowca oraz nieliczne z marmuru, które pochodzą z drugiej połowy XIX w. Na większości z nich da się jeszcze odczytać personalia zmarłych, zapisane w języku hebrajskim i niemieckim (zazwyczaj oddzielnie po obu stronach macewy). Najstarsza pochodzi z 1860 r., zaś najmłodsza z 1902 r. Daty zapisywane są według kalendarza hebrajskiego oraz gregoriańskiego (czasami występuje zapis mieszany). Na niektórych znajdują się sygnatury wytwórców: C. Mathias, Elbing (Elbląg) i S. Goldbaum, Braunsberg (Braniewo). Na macewach zachowała się wyraźna dekoracja o symbolice funeralnej charakterystyczna dla nagrobków żydowskich, m.in. dłonie w geście błogosławieństwa, złamane drzewo, skrzydlata klepsydra, Gwiazda Dawida. W obrębie kirkutu od strony południowej i częściowo wschodniej zachował się starodrzew, któremu towarzyszą rosnące krzewy.
<br/>
+
== Ciekawostki ==
+
W 2004 r. kirkut zdewastowali nieznani sprawcy. Na nagrobkach wymalowali nazistowskie znaki i hasła. Ślady profanacji zostały usunięte. Władze lokalne starają się dbać o relikty cmentarza, który jednakże ze względu na odludną lokalizację jest nadal narażony na akty wandalizmu i zaśmiecania.  
Na macewach zachowała się wyraźna dekoracja o symbolice funeralnej charakterystyczna dla nagrobków żydowskich, m.in. dłonie w geście błogosławieństwa, złamane drzewo, skrzydlata klepsydra, Gwiazda Dawida.
+
Kirkut w Pasłęku należy do najlepiej zachowanych cmentarzy żydowskich na [[Warmia|Warmii]] i [[Mazury|Mazurach]].
 
<br/>
 
<br/>
 
== Bibliografia ==
 
== Bibliografia ==

Wersja z 10:26, 1 lip 2014

Kirkut żydowski w Pasłęku – kirkut żydowski w Pasłęku, datowany na 1817 r., powiat elbląski, gmina Pasłęk.

Położenie

Kirkut żydowski w Pasłęku. © Stanisław Kuprjaniuk
Kirkut żydowski w Pasłęku. © Stanisław Kuprjaniuk

Kirkut żydowski w Pasłęku założono poza miastem, na niewielkim pagórku, niedaleko ówczesnej ul. Krośnieńskiej (Krossenerstraße, obecnie ul. Wojska Polskiego).

Opis

Kirkut żydowski w Pasłęku. © Stanisław Kuprjaniuk
Kirkut żydowski w Pasłęku. © Stanisław Kuprjaniuk

Kirkutu założono w 1817 r. (według niektórych źródeł w 1814 r.). Wówczas przedstawiciele diaspory za 30 talarów nabyli działkę od piekarza Zerloha, która przylegała do polnej drogi (obecnie bezimiennej alei lipowej) położonej na krawędzi skarpy. W 1864 r. kirkut został powiększony o grunt zakupiony od cukiernika Zachowskiego, dzięki czemu poszerzono cmentarz w kierunku południowo-zachodnim. Zapewne też wówczas, lub krótko potem, kirkut został otoczony ceglanym murem z żelazną bramą od strony ul. Krośnieńskiej, a w południowym narożniku wzniesiono niewielki dom pogrzebowy. Ostatecznie cmentarz funkcjonował na planie pięciokąta zbliżonego do prostokąta, o powierzchni około 0,3 ha.

Kirkut w czasie II wojny światowej zdewastowali hitlerowcy. Zamknięto wówczas dojście od ul. Krośnieńskiej. Do dzisiaj zachowały się ślady po około 100 grobach. W starszej północno-zachodniej części przeważają mogiły ziemne, w części nowszej południowej znajdują się mogiły otoczone tumbami z podstawami pod macewy. Ocalały 22 macewy z piaskowca oraz nieliczne z marmuru, które pochodzą z drugiej połowy XIX w. Na większości z nich da się jeszcze odczytać personalia zmarłych, zapisane w języku hebrajskim i niemieckim (zazwyczaj oddzielnie po obu stronach macewy). Najstarsza pochodzi z 1860 r., zaś najmłodsza z 1902 r. Daty zapisywane są według kalendarza hebrajskiego oraz gregoriańskiego (czasami występuje zapis mieszany). Na niektórych znajdują się sygnatury wytwórców: C. Mathias, Elbing (Elbląg) i S. Goldbaum, Braunsberg (Braniewo). Na macewach zachowała się wyraźna dekoracja o symbolice funeralnej charakterystyczna dla nagrobków żydowskich, m.in. dłonie w geście błogosławieństwa, złamane drzewo, skrzydlata klepsydra, Gwiazda Dawida. W obrębie kirkutu od strony południowej i częściowo wschodniej zachował się starodrzew, któremu towarzyszą rosnące krzewy.

W 2004 r. kirkut zdewastowali nieznani sprawcy. Na nagrobkach wymalowali nazistowskie znaki i hasła. Ślady profanacji zostały usunięte. Władze lokalne starają się dbać o relikty cmentarza, który jednakże ze względu na odludną lokalizację jest nadal narażony na akty wandalizmu i zaśmiecania. Kirkut w Pasłęku należy do najlepiej zachowanych cmentarzy żydowskich na Warmii i Mazurach.

Bibliografia

Cmentarz żydowski w Pasłęku. Opracowanie historyczno-konserwatorskie, red. K. Panimasz, Pasłęk 1996.

J. Salm, Z problematyki rozwoju przestrzennego Pasłęka, [w:] Pasłęk. Z dziejów miasta i okolic. 1297-1997, red. J. Włodarski, Pasłęk 1997.

A. Mrozek, Zabytkowe obiekty kształtowanej zieleni, [w:] Dziedzictwo kulturowe Warmii – Mazur – Powiśla. Stan zachowania, potencjały i problemy, red. J. Wysocki, Olsztyn 2006.