Kolej Nadzalewowa: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
[wersja nieprzejrzana][wersja zweryfikowana]
(Utworzono nową stronę "Kolej Nadzalewowa (niem. Haffuferbahn – HUB) to linia kolejowa, która w zamyśle niemieckich projektantów miała połączyć Elbląg z Królewcem. W 1897 roku rozp...")
 
 
(Nie pokazano 38 wersji utworzonych przez 6 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
Kolej Nadzalewowa (niem. Haffuferbahn – HUB) to linia kolejowa, która w zamyśle niemieckich projektantów miała połączyć Elbląg z Królewcem.  
+
''' Kolej Nadzalewowa''' – linia kolejowa biegnąca wzdłuż [[Zalew Wiślany|Zalewu Wiślanego]], datowana na 1897-1899 r., leżąca na terenie [[Powiat elbląski | powiatu elbląskiego]] i [[Powiat braniewski | powiatu braniewskiego]].
W 1897 roku rozpoczęto budowę kolei, będącej prywatną inwestycją towarzystwa akcyjnego z Królewca. W maju 1899 roku ukończono budowę odcinka z Elbląga do Fromborka, a we wrześniu oddano do użytku odcinek łączący Frombork z Braniewem. Cała zbudowana trasa liczyła 48,3 km i pociągi pokonywały ją w ciągu 1 godziny i 35 minut. Jednocześnie w Elblągu ukończono prace przy budowie dwóch nowych dworców: Elbląg Miasto oraz Elbląg Angielskie Źródło. Dworzec Elbląg Miasto i Dworzec Wschodni łączyła  od tego czasu linia kolejowa biegnąca przez miasto.  
+
<br/><br/>
Od momentu powstania Kolej Nadzalewowa stanowiła ważny fragment lokalnej sieci kolejowej w Prusach Wschodnich, łącząc dwa większe miasta (Elbląg i Braniewo). Oprócz lokalnego ruchu osobowego towarowego w latach międzywojennych kursowały tu w ciągu całego roku także pociągi turystyczne Niemieckich Kolei Państwowych (Deutsche Reichsbahn), jadące przez Tolkmicko i Braniewo do Królewca. Główną stacją na trasie HUB było Tolkmicko, w którym kilka razy dziennie odbywały się mijanki pociągów kursujących między Elblągiem i Braniewem. Tu także podróżni mieli możliwość przesiadki na statki „białej floty” do Krynicy Morskiej.
+
[[Plik:tolk2.jpg|thumb|right|290px|Rozjazd torowiska w Tolkmicku. Fot. Stanisław Kuprjaniuk]]
W wyniku działań wojennych zniszczeniu uległy niektóre obiekty jak most nad rzeką Pasłęka koło Braniewa. Odbudowa zniszczeń trwała do 1949 roku i linia przeszła pod zarząd PKP pozostając trasą o znaczeniu lokalnym. Wciąż jednak ze względu na słabo rozwinięty transport samochodowy, stanowiła doskonały środek transportu dla mieszkańców nadzalewowych miejscowości, pracujących przede wszystkim w Elblągu. Dużą część pasażerów stanowili turyści tłumnie wypoczywający w okresie letnim nad Zalewem Wiślanym.
+
[[Plik:tolk3.jpg|thumb|right|290px|Budynek dworca w Tolkmicku. Fot. Stanisław Kuprjaniuk]]
W latach 1975-1982 wybudowano kolejową obwodnicę Elbląga, przenosząc ruch pociągów poza miasto. Zlikwidowano dworzec Elbląg Miasto, a stacją początkową dla kolei stał się dawny Dworzec Wschodni. W nowej sytuacji pociąg ruszał ze stacji Elbląg (dawny Dworzec Wschodni) i obwodnicą docierał do stacji Elbląg Zdrój (dawny dworzec Elbląg Angielskie Źródło). Dalej mijał przystanki Rubno Wielkie, Jagodno, Kamienica Elbląska, Nadbrzeże i docierał do Suchacza. Następnym przystankiem były Kadyny. Jadąc dalej z Tolkmicka do Fromborka widać było z pociągu leżący w wodach Zalewu Wiślanego potężny głaz narzutowy - Święty Kamień. W Braniewie pierwszą stacją była Górna Brama, a następną - Braniewo. Przez cały okres funkcjonowania Kolei Nadzalewowej jej pociągi nigdy nie jeździły z oszołamiającą szybkością. Było to korzystne zwłaszcza dla turystów, którzy mogli podziwiać uroki okolicy.
+
[[Plik:tolk1.jpg|thumb|right|290px|Torowisko w Tolkmicku. Fot. Stanisław Kuprjaniuk
W latach 90. XX wieku znacznie zmalała liczba pasażerów Kolei Nadzalewowej, co miało duży wpływ na rosnące problemy z utrzymaniem rentowności linii. Było też celowe działanie „czynników wyższych” bowiem z rozkładu jazdy zdjęto charakteryzujące się największą frekwencją kursy pociągów. 1 kwietnia 2006 roku ostatecznie zawieszono kursy pociągów Elbląg - Tolkmicko - Braniewo. Zamknięto stacje kolejowe i zaprzestano konserwacji peronów i torów. Od tego czasu po linii przejeżdżały tylko pociągi specjalne o charakterze turystycznym.
+
]]
Unikatowość Nadzalewówki uratowała ją przed całkowitym demontażem. Zgodnie z rozporządzeniem Nr 1 Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 31 stycznia 2007 roku, trasę nadzalewową ujęto w Planie Ochrony Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej, jako jeden z elementów krajobrazu naturalnego. W sezonach letnich 2010 i 2011 wznowiono, na czas wakacji, kursy ze stacji Grudziądz i Elbląg do Braniewa, wyłącznie w soboty i niedziele jako „pociąg turystyczny”. Połączenie zostało uruchomione dzięki 9 partnerom: Urzędowi Marszałkowskiemu Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie i lokalnym samorządom obszarów leżących wzdłuż przebiegu linii kolejowej. Operatorem połączenia było Pomorskie Towarzystwo Miłośników Kolei Żelaznych. W 2012 i 2013 roku pociągi kursowały na trasie Elbląg-Frombork, ponieważ Braniewo nie chciało finansować reaktywacji Kolei Nadzalewowej.  
+
== Położenie ==
 +
Kolej Nadzalewowa (niem. Haffuferbahn – HUB) to linia kolejowa, która w zamyśle niemieckich projektantów miała połączyć Elbląg z Królewcem, wzdłuż [[Zalew Wiślany|Zalewu Wiślanego]].  
 +
<br/>
 +
== Opis ==
 +
W 1897 r. rozpoczęto budowę kolei, będącej prywatną inwestycją towarzystwa akcyjnego z [[Królewiec|Królewca]]. W maju 1899 r. ukończono budowę odcinka z [[Elbląg|Elbląga]] do [[Frombork|Fromborka]], a we wrześniu oddano do użytku odcinek łączący Frombork z [[Braniewo|Braniewem]]. Cała zbudowana trasa liczyła 48,3 km. Pociągi pokonywały ją w ciągu 1 godziny i 35 minut. Jednocześnie w Elblągu ukończono prace przy budowie dwóch nowych dworców: [[Dworzec Elbląg Miasto|Elbląg Miasto]] oraz [[Dworzec Elbląg Angielskie Źródło|Elbląg Angielskie Źródło]]. Dworzec Elbląg Miasto i [[Elbląg Dworzec Wschodni|Dworzec Wschodni]] połączono linią kolejową biegnąca przez miasto.
 +
 +
Od momentu powstania Kolej Nadzalewowa stanowiła ważny fragment lokalnej [[Sieć kolejowa w Prusach Wschodnich|sieci kolejowej w Prusach Wschodnich]], łączący dwa większe miasta, Elbląg z Braniewem. Oprócz lokalnego ruchu osobowego i towarowego w latach międzywojennych kursowały tu w ciągu całego roku także pociągi turystyczne Niemieckich Kolei Państwowych ([[Deutsche Reichsbahn]]), jadące przez [[Tolkmicko]] i Braniewo do Królewca. Główną stacją na trasie HUB było Tolkmicko, w którym kilka razy dziennie odbywały się mijanki pociągów kursujących między Elblągiem i Braniewem. Tu także podróżni mieli możliwość przesiadki na statki "białej floty" płynące do [[Krynica Morska|Krynicy Morskiej]].  
  
Do 1918 roku na odcinku Elbląg - Kadyny spotkać można było pociąg cesarza Niemiec, Wilhelma II, który w Kadynach miał swoją letnią rezydencję.  
+
W wyniku działań wojennych zniszczeniu uległy niektóre obiekty kolei, w tym most nad [[rzeka Pasłęka|rzeką Pasłęka]] koło Braniewa. Odbudowa zniszczeń trwała do 1949 r., a linia przeszła pod zarząd PKP pozostając trasą o znaczeniu lokalnym. Wciąż jednak, ze względu na słabo rozwinięty transport samochodowy, stanowiła doskonały środek transportu dla mieszkańców miejscowości leżących nad zalewem. Dużą część pasażerów stanowili turyści tłumnie wypoczywający w okresie letnim nad Zalewem Wiślanym.
  
 +
W latach 1975-1982 wybudowano kolejową obwodnicę Elbląga, przenosząc ruch pociągów poza miasto. Zlikwidowano dworzec Elbląg Miasto, a stacją początkową dla kolei stał się dawny Dworzec Wschodni. W nowej sytuacji pociąg ruszał ze stacji Elbląg (dawny Dworzec Wschodni) i obwodnicą docierał do stacji Elbląg Zdrój (dawny dworzec Elbląg Angielskie Źródło). Dalej zatrzymywał się na stacjach: [[Rubno Wielkie]], [[Jagodno]], [[Kamienica Elbląska]], [[Nadbrzeże]], [[Suchacz]] i [[Kadyny]]. Jadąc dalej z Tolkmicka do Fromborka widać było z pociągu leżący w wodach Zalewu Wiślanego potężny głaz narzutowy, tzw. [[Święty Kamień]]. W Braniewie pierwszą stacją była Górna Brama, a następną – Braniewo. Przez cały okres funkcjonowania Kolei Nadzalewowej jej pociągi nigdy nie osiągały dużych prędkości. Było to korzystne zwłaszcza dla turystów, którzy mogli podziwiać uroki okolicy.
 +
 +
W latach 90. XX w. znacznie zmalała liczba pasażerów Kolei Nadzalewowej, co miało duży wpływ na rosnące problemy z utrzymaniem rentowności linii. 1 kwietnia 2006 r. ostatecznie zawieszono kursy pociągów Elbląg-Tolkmicko-Braniewo. Zamknięto stacje kolejowe i zaprzestano konserwacji peronów i torów. Od tego czasu po linii przejeżdżały tylko pociągi specjalne o charakterze turystycznym.
 +
 +
Unikatowość tej trasy kolejowej uratowała ją przed całkowitym demontażem. Zgodnie z rozporządzeniem nr 1 Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 31 stycznia 2007 r., trasę nadzalewową ujęto w Planie Ochrony [[Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej|Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej]], jako jeden z elementów krajobrazu naturalnego. W sezonach letnich 2010 i 2011 wznowiono w soboty i niedziele, na czas wakacji, kursy ze stacji [[Grudziądz]] i Elbląg do Braniewa. Połączenie zostało uruchomione dzięki 9 partnerom: Urzędowi Marszałkowskiemu Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie i lokalnym samorządom obszarów leżących wzdłuż przebiegu linii kolejowej. Operatorem połączenia było [[Pomorskie Towarzystwo Miłośników Kolei Żelaznych]]. W 2012 i 2013 roku pociągi kursowały na trasie Elbląg-Frombork, ponieważ Braniewo nie chciało finansować reaktywacji Kolei Nadzalewowej.<br>
 +
W 2015 roku [[Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Tolkmickiej Lanzania]] zapowiedziało uruchomienie wakacyjnych kursów na trasie [[Elbląg]] Zdrój - [[Braniewo]]. Na trasie tej turystów mają wozić cztery drezyny<ref>[http://tolkmicko.wm.pl/258211,Kolej-Nadzalewowa-ozyje-Turystow-beda-wozily-drezyny.html Kolej Nadzalewowa odżyje]</ref>.
 +
<br/>
 +
 +
== Ciekawostki ==
 +
Do 1918 r. na odcinku Elbląg-Kadyny kursował pociąg cesarza Niemiec, [[Wilhelm II|Wilhelma II]], który w Kadynach miał swoją letnią rezydencję.
 
W Tolkmicku zachowany jest piękny budynek dworca. Analogiczny budynek dworca istniejący we Fromborku został rozebrany w latach 60. XX wieku.
 
W Tolkmicku zachowany jest piękny budynek dworca. Analogiczny budynek dworca istniejący we Fromborku został rozebrany w latach 60. XX wieku.
 +
<br/>
 +
 +
==Przypisy==
 +
<references />
 +
 +
 +
== Bibliografia ==
 +
Mieczkowski Krzysztof, Tomaszewski Marian, ''Rowerem po Krainie Kanału Elbląskiego. Przewodnik po szlakach rowerowych'', Elbląg 2010.
 +
<br/>
  
[[Kategoria:Turystyka]][[Kategoria: Architektura]][[Kategoria: Budownictwo ludowe]][[Kategoria: Zabytki]]
+
[[Kategoria: Turystyka]][[Kategoria: Zabytki techniki]][[Kategoria: Elbląg (gmina wiejska)]][[Kategoria: Tolkmicko (gmina miejsko-wiejska)]][[Kategoria: Frombork (gmina miejsko-wiejska)]][[Kategoria: Braniewo (gmina wiejska)]][[Kategoria: powiat elbląski ]][[Kategoria: powiat braniewski ]]
 
<br/>
 
<br/>

Aktualna wersja na dzień 19:12, 31 mar 2015

Kolej Nadzalewowa – linia kolejowa biegnąca wzdłuż Zalewu Wiślanego, datowana na 1897-1899 r., leżąca na terenie powiatu elbląskiego i powiatu braniewskiego.

Rozjazd torowiska w Tolkmicku. Fot. Stanisław Kuprjaniuk
Budynek dworca w Tolkmicku. Fot. Stanisław Kuprjaniuk
Torowisko w Tolkmicku. Fot. Stanisław Kuprjaniuk

Położenie

Kolej Nadzalewowa (niem. Haffuferbahn – HUB) to linia kolejowa, która w zamyśle niemieckich projektantów miała połączyć Elbląg z Królewcem, wzdłuż Zalewu Wiślanego.

Opis

W 1897 r. rozpoczęto budowę kolei, będącej prywatną inwestycją towarzystwa akcyjnego z Królewca. W maju 1899 r. ukończono budowę odcinka z Elbląga do Fromborka, a we wrześniu oddano do użytku odcinek łączący Frombork z Braniewem. Cała zbudowana trasa liczyła 48,3 km. Pociągi pokonywały ją w ciągu 1 godziny i 35 minut. Jednocześnie w Elblągu ukończono prace przy budowie dwóch nowych dworców: Elbląg Miasto oraz Elbląg Angielskie Źródło. Dworzec Elbląg Miasto i Dworzec Wschodni połączono linią kolejową biegnąca przez miasto.

Od momentu powstania Kolej Nadzalewowa stanowiła ważny fragment lokalnej sieci kolejowej w Prusach Wschodnich, łączący dwa większe miasta, Elbląg z Braniewem. Oprócz lokalnego ruchu osobowego i towarowego w latach międzywojennych kursowały tu w ciągu całego roku także pociągi turystyczne Niemieckich Kolei Państwowych (Deutsche Reichsbahn), jadące przez Tolkmicko i Braniewo do Królewca. Główną stacją na trasie HUB było Tolkmicko, w którym kilka razy dziennie odbywały się mijanki pociągów kursujących między Elblągiem i Braniewem. Tu także podróżni mieli możliwość przesiadki na statki "białej floty" płynące do Krynicy Morskiej.

W wyniku działań wojennych zniszczeniu uległy niektóre obiekty kolei, w tym most nad rzeką Pasłęka koło Braniewa. Odbudowa zniszczeń trwała do 1949 r., a linia przeszła pod zarząd PKP pozostając trasą o znaczeniu lokalnym. Wciąż jednak, ze względu na słabo rozwinięty transport samochodowy, stanowiła doskonały środek transportu dla mieszkańców miejscowości leżących nad zalewem. Dużą część pasażerów stanowili turyści tłumnie wypoczywający w okresie letnim nad Zalewem Wiślanym.

W latach 1975-1982 wybudowano kolejową obwodnicę Elbląga, przenosząc ruch pociągów poza miasto. Zlikwidowano dworzec Elbląg Miasto, a stacją początkową dla kolei stał się dawny Dworzec Wschodni. W nowej sytuacji pociąg ruszał ze stacji Elbląg (dawny Dworzec Wschodni) i obwodnicą docierał do stacji Elbląg Zdrój (dawny dworzec Elbląg Angielskie Źródło). Dalej zatrzymywał się na stacjach: Rubno Wielkie, Jagodno, Kamienica Elbląska, Nadbrzeże, Suchacz i Kadyny. Jadąc dalej z Tolkmicka do Fromborka widać było z pociągu leżący w wodach Zalewu Wiślanego potężny głaz narzutowy, tzw. Święty Kamień. W Braniewie pierwszą stacją była Górna Brama, a następną – Braniewo. Przez cały okres funkcjonowania Kolei Nadzalewowej jej pociągi nigdy nie osiągały dużych prędkości. Było to korzystne zwłaszcza dla turystów, którzy mogli podziwiać uroki okolicy.

W latach 90. XX w. znacznie zmalała liczba pasażerów Kolei Nadzalewowej, co miało duży wpływ na rosnące problemy z utrzymaniem rentowności linii. 1 kwietnia 2006 r. ostatecznie zawieszono kursy pociągów Elbląg-Tolkmicko-Braniewo. Zamknięto stacje kolejowe i zaprzestano konserwacji peronów i torów. Od tego czasu po linii przejeżdżały tylko pociągi specjalne o charakterze turystycznym.

Unikatowość tej trasy kolejowej uratowała ją przed całkowitym demontażem. Zgodnie z rozporządzeniem nr 1 Województwa Warmińsko-Mazurskiego z dnia 31 stycznia 2007 r., trasę nadzalewową ujęto w Planie Ochrony Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej, jako jeden z elementów krajobrazu naturalnego. W sezonach letnich 2010 i 2011 wznowiono w soboty i niedziele, na czas wakacji, kursy ze stacji Grudziądz i Elbląg do Braniewa. Połączenie zostało uruchomione dzięki 9 partnerom: Urzędowi Marszałkowskiemu Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie i lokalnym samorządom obszarów leżących wzdłuż przebiegu linii kolejowej. Operatorem połączenia było Pomorskie Towarzystwo Miłośników Kolei Żelaznych. W 2012 i 2013 roku pociągi kursowały na trasie Elbląg-Frombork, ponieważ Braniewo nie chciało finansować reaktywacji Kolei Nadzalewowej.
W 2015 roku Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Tolkmickiej Lanzania zapowiedziało uruchomienie wakacyjnych kursów na trasie Elbląg Zdrój - Braniewo. Na trasie tej turystów mają wozić cztery drezyny[1].

Ciekawostki

Do 1918 r. na odcinku Elbląg-Kadyny kursował pociąg cesarza Niemiec, Wilhelma II, który w Kadynach miał swoją letnią rezydencję. W Tolkmicku zachowany jest piękny budynek dworca. Analogiczny budynek dworca istniejący we Fromborku został rozebrany w latach 60. XX wieku.

Przypisy

  1. Kolej Nadzalewowa odżyje


Bibliografia

Mieczkowski Krzysztof, Tomaszewski Marian, Rowerem po Krainie Kanału Elbląskiego. Przewodnik po szlakach rowerowych, Elbląg 2010.