Sorkwity

Z Encyklopedia Warmii i Mazur


Sorkwity

Pałac w Sorkwitach, źródło: http://poznajpolske.onet.pl, 07.09.2013.
Pałac w Sorkwitach, źródło: http://poznajpolske.onet.pl, 07.09.2013.
Rodzaj miejscowości wieś gminna
Państwo  Polska
Województwo warmińsko - mazurskie
Powiat mrągowski
Gmina Sorkwity
Liczba ludności (źródło: http://www.it.mragowo.pl/gmina-sorkwity,3,554,pl.html, 07.09.2013.) 700
Strefa numeracyjna (+48) 89
Kod pocztowy 11 - 731
Tablice rejestracyjne NMR
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Sorkwity
Sorkwity
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sorkwity
Sorkwity
Ziemia

Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city }

Sorkwity (Sarkewite, niem. Sorquitten) – wieś gminna w Polsce w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie mrągowskim, w gminie Sorkwity. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie przynależała do województwa olsztyńskiego.


Charakterystyka fizjograficzna

Miejscowość położona jest na terenie fizjograficznym charakterystycznym dla powiatu mrągowskiego, który znajduje się w obrębie dwóch regionów: cześć zachodnia do linii Lipowo - Kosewo - Baranowo - Cudnochy to obszar wyniesień Pojezierza Mrągowskiego; część wschodnia to Kraina Wielkich Jezior Mazurskich, stanowiąca rozległe obniżenie w pasie pojezierzy Polski Północno-Wschodniej. Ukształtowanie terenu jest typowe dla obszarów polodowcowych. Występuje tutaj także skupienie dużych, naturalnych zbiorników wodnych (14% powierzchni) oraz rozległe, zwarte kompleksy leśne (31% powierzchni). Ponadto miejscowość położona jest na terenie gminy Sorkwity gdzie występujące osady wiążą się ze zlodowaceniem północnopolskim dwóch faz: leszczyńskiej i pomorskiej. W obszarze gminy znajdują się zasoby kruszywa naturalnego oraz kopaliny rolnicze (kreda jeziorna).Występują tutaj dwa ciągi morenowe, które poprzecinane są szeregiem jezior rynnowych (towarzyszą im piaszczysto-żwirowe wały ozów i tworów szczelinowych typu kemów. Do rynien zaliczymy jeziora: Stromek, Warpuńskie, Zyndackie, Gielądzkie, Lampasz. Wzdłuż Jeziora Gielądzkiego i Lampackiego występują bardzo wysokie strome krawędzie - spadki dochodzą do 40 i więcej stopni nachylenia. Natomiast najwyższy punkt na terenie gminy, na zachód od Jeziora Gielądzkiego, koło Surmówki ma wysokość 208 m n.p.m.


Dzieje miejscowości

Osadnictwo na terenie wsi Sorkwity sięga późnej epoki brązu i czasów rzymskich. Jego ślady można zaobserwować nad Jeziorem Lampackim. W okresie wczesnego średniowiecza znajdowało się tu grodzisko Prusów. Lokacji wsi w 1379 r. pod pruską nazwą Sarkewite, dokonał Wielki Mistrz Krzyżacki Winricha von Kniprode. Wielki mistrz nadał te dobra braciom von Oelsen. Pierwotna nazwa Sarkewite wywodzi się od litewskiego „sargas” – wartownik i „wieta” – miejsce . Co oznaczało, że Sorkwity przed nastaniem krzyżaków były strażnicą na przesmyku między jeziorami. W 1451 r. majątek przeszedł w ręce Jana z Kremit - Przebędowskiego i Mikołaja Ruszkowskiego (Rauschawe) a w 1469 r. w Jerzego von Schlibenow. W posiadaniu Schliebenów majątek pozostał przez 130 lat, aż w 1599 r. kupił go Zygmunt von Egoffstein. W latach 1693 - 1750 Sorkwity znalazły się w posiadaniu rodu von der Groeben, zaś od 1750 r. zarządzał nimi polski ród Bronikowskich. W 1788 r. major huzarów - Jan Zygmunt Bronikowski von Oppeln wybudował w Sorkwitach dwór. Już w 1804 r. majątek przejęła magnacka rodzina von Mirbach, która władała nim do I wojny światowej. W tym okresie Sorkwity przeżywały największy rozkwit. W 1785 r. i w 1838 r. we wsi znajdowało się 26 dymów. W 1815 r. w Sorkwitach mieszkało 258 osób a w 1838 r. – 320. Pod koniec XIX w. wieś obejmowała 2565 ha z 71 domami. Mieszkańców w tym okresie było 431. Trudnili się rolnictwem i hodowlą bydła. Była to przeważnie ludność polska wyznania ewangelickiego. Duża część mieszkańców zajmowała się także połowem raków. W miejscowości funkcjonowała gorzelnia parowa oraz zakład ogrodniczo – handlowy. W XVIII i XIX w. we wsi odbywały się jarmarki. W latach 1850 - 1856 powstał we wsi pałac neogotycki. Włości Mirbachów w 1904 r. obejmowały 5770 ha (385 włók: 1960 ha ziemi ornej i ogrodów, 465 ha łąk, 75 ha pastwisk, 2480 ha lasów, 720 ha wód, 70 ha dróg, podwórzy i nieużytków. W 1914 r. we wsi spłoną pałac. Do zdarzenia doszło w nocy z 26 na 27 sierpnia 1914 r. za sprawą wojsk rosyjskich (armii Samsonowa), które wycofywały się po klęsce pod Jezioranami i Lutrami. W latach 1921 - 1945 Sorkwity znajdowały się w rękach rodu Paleske. Hrabia Mirbach przekazał w spadku majątek dla Bernarda von Paleske - adiutanta Cesarza Wilhelma II. Paleske odbudwał spalony pałac według pierwowzoru. W 1939 r. we wsi było 455 mieszkańców.Do 1945 r. w sorkwickim pałacu spotykali się politycy pruscy i niemieccy. Po 1945 r. we wsi funkcjonował PGR a w latach 60 XX w. pałac swoim zarządem obejmował Zakład Maszyn Rolniczych Ursus w Sorkwitach. Zabudowa wsi przyjęła charakter typowo dworski przy trakcie z Biskupca do Mrągowa. W Sorkwitach prężnie rozwijał się także kościół. Parafia katolicka istniała tutaj od 1525 r. i należała do archiprezbiteriatu biskupieckiego. Jednak w momencie przemian reformacyjnych w Kościele na terenie Prus Książęcych przeszła w ręce ewangelików. Od 1600 r. przy kościele istniała szkoła, którą w XVIII w. przekształcono na państwową. Obecnie jest to ostatnia parafia luterańska na Mazurach. Ponownie parafię rzymsko-katolicką w Sorkwitach erygowano 1 października 1989 r. Kościół wybudowano w 1990 r. nad Jeziorem Lampackim.


Kultura

Sorkwity mają charakter miejscowości turystycznej. Znajduje się tutaj stanica PTTK. Sorkwity są także początkową miejscowością dla osób wybierających się na spływ Krutynią. W dawnym pałacu z XIX w. mieści się hotel a we wsi działają gospodarstwa agroturystyczne oraz pensjonaty. Na terenie Sorkwit funkcjonuje przedszkole, szkoła podstawowa, Urząd Gminy, Urząd Pocztowy, Gminny Ośrodek Kultury, Biblioteka Publiczna oraz Ośrodek Pomocy Społecznej.


Gospodarka

W miejscowości znajdują się trzy sklepy spożywcze, przystanek PKP i PKS oraz stacja paliw. Działają tu także firmy prywatne z zakresu usług elektromonterskich, budowlanych, rolniczych i fryzjerskich. Istnieje także Agencja Nieruchomości Rolnych - Gospodarstwo Skarbu Państwa, Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, Poradnia stomatologiczno - protetyczna i Zakład Obsługi Szkół.

Ludzie związani z miejscowością:

Z miejscowością związana jest postać Jana Fryderyka Goerke - twórcy służby zdrowia w armii pruskiej oraz Krügera - pastora z XVIII w. Znakomitymi członkami sorkwickiej społeczności były także rodziny Bronikowskich, Mirbachów oraz Paleske. Wójtem gminy jest Józef Maciejwski. W kadencji 2011 - 2015 sołtysem wsi jest Marek Rupniak.


Zabytki:

Pałac w Sorkwitach, źródło: www.sorkwity.wm.pl, 07.09.2013

Wieś ma charakter turystyczny. Znajduje się tutaj następujące zabytki:

pałac neogotycki z XIX w.

zabytkowy park nad jeziorem Lampackim

Kościół Ewangelicki z XVII w.
Kościół ewangelicko - augsburski, źródło: pl.wikipedia.org/wiki/Sorkwity, 07.09.2013.


obelisk upamiętniający urodzonego w Sorkwitach Jana Fryderyka Goerke
Plik:Pomnik Goerke.jpg
Pomnik Jana Fryderyka Goerke, źródło: http://www.polskaniezwykla.pl, 07.09.2013.

pastorówka z końca XIX w.

zabytkowy cmentarz z nagrobkami mazurskimi z lat 1850 - 1960
Plik:Cmentarz ewangelicki.jpg
Cmentarz ewangelicki, źródło: www.mojemazury.pl, 07.09.2013.

most kolejowy z końca XIX w.



Turystyka

W miejscowości ma swój początek Szlak im. Melchiora Wańkowicza: Sorkwity - Rezerwat Sosna Królewska

Bibliografia:

Darmochwał Tomasz, Rumiński Marek Jacek,Warmia Mazury, Warszawa 2006, 244 ss.

Kujawski Wojciech,Krutynia. Szlak wodny, Olsztyn 2006, 446 ss.

Leyding Gustaw,Dzieje wsi, [w:] Mrągowo. Z dziejów miasta i powiatu, pod red. Andrzeja Wakara, Olsztyn 1975, s. 137 - 216.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego t. XI, Warszawa 1890, 960 ss.



Zobacz też

http://mazury.info.pl/atrakcje/sorkwity/

http://www.sorkwity.pttk.pl/

http://sorkwity.wm.pl

http://gminasorkwity.pl


Kinlis (dyskusja) 09:32, 6 wrz 2013 (CEST)