Encyklopedia Warmii i Mazur - Wkład użytkownika [pl]

Stacze

2014-12-02T20:25:57Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Stacze
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Staczy
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olecki
|gmina = Kowale Oleckie
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 178
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Stacze ''' (niem. ''Gut Statzen'', ''Statzen'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olecki|powiecie oleckim]], w [[Kowale Oleckie (gmina wiejska)|gminie Kowale Oleckie]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]]. Miejscowość w 2010 roku liczyła 178 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Witold Łukowski]]<ref>[http://bip.gmina.kowale.fr.pl/jednostki_pomocnicze/1/solectwa/ Strona Urzędu Gminy Kowale Oleckie] [ 05.12.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, na [[Mazury Garbate|Mazurach Garbatych]] ([[Wzgórza Szeskie]]), między strumykami [[Strumień Wężówka |Wężówka]] i [[Strumień Rdzawka |Rdzawka]], 21 km na północny zachód od [[Olecko|Olecka]] i 9 km na zachód od [[Kowale Oleckie|Kowali Oleckich]], w pobliżu granicy z [[Powiat gołdapski|powiatem gołdapskim]]. Na północny wschód od wsi znajduje się niewielki staw [[Staw Stacki Karpieniec |Stacki Karpieniec]] (9 ha).
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. W połowie XVI wieku [[Kasper von Nostitz]] otrzymał od księcia [[Albrecht Hohenzollern|Albrechta Hohenzollerna]] 50 łanów, a w 1565 roku kolejnych 60 łanów w tej samej okolicy, całość na [[Prawo lenne|prawie lennym]]. Na obszarze pierwszego nadania powstała wieś Stacze, a drugiego – [[Rdzawe]] i [[Golubie Wężewskie]]. Nazwa wsi pochodzi od niejakiego Stacza, który mieszkał tu w 1564 roku. W XVIII wieku majątek w Staczach posiadała lub dzierżawiła polska rodzina szlachecka [[Rodzina Łęckich |Łęckich]]. Na przełomie XVIII i XIX wieku znajdował się tu zarówno majątek szlachecki, jak i wieś szlachecka. W 1888 roku majątek był własnością von Hoverbecków i obejmował 973 ha; był trzecim pod względem wielkości majątkiem na terenie powiatu oleckiego. Stacze należały do [[Parafia ewangelicka w Cichach|parafii ewangelickiej w Cichach]].

Szkołę we wsi założono w drugiej połowie XVIII wieku (około 1763–1786). W 1935 roku zatrudniony w niej był jeden nauczyciel, a w ośmiu klasach uczęszczało do niej ogółem 31 uczniów.

Po [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojnie światowej]] we wsi działało [[Państwowe Gospodarstwo Rolne]].

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 137 osób

*1933 r. – 204 osoby

*1939 r. – 200 osób

*1988 r. – 221 osób

== Ludzie związani z miejscowością ==
*[[Tobiasz Stullich]] – chłop ze Staczy, sołtys, poeta ludowy, publikował m.in. w [["Gazeta Lecka"|"Gazecie Leckiej"]] i w [["Kalendarz Królewsko-Pruski"|"Kalendarzu Królewsko-Pruskim"]]

== Zabytki ==
*[[Dwór w Staczach|zespół dworski]] z przełomu XIX i XX wieku: dwór murowany, park podworski, obora murowana; obecnie własność prywatna
*cmentarz rodowy w parku podworskim z XIX wieku (objęty ochroną prawną jako część parku)
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku, własność komunalna

== Turystyka ==
*szlak rowerowy "czerwony" – przebieg trasy: Kowale Oleckie – [[Sokółki (gmina Kowale Oleckie)|Sokółki]] – [[Cichy]] – jezioro [[Jezioro Szwałk Mały|Szwałk Mały]] – jezioro [[Jezioro Łaźno|Łaźno]] i [[Jezioro Litygajny |Litygajny]] – [[Czerwony Dwór]] – jezioror [[Jezioro Piłwąg|Piłwąg]] – [[Jabłonowo]] – Stacze – [[Guzy]] – Kowale Oleckie

== Bibliografia ==
#''Olecko. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1974.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://www.wuoz.olsztyn.pl/| Wojewódzka Ewidencja Zabytków] [12.11.2013]
#[http://bip.gmina.kowale.fr.pl/files/sites/3092/wiadomosci/197134/files/06tekst_studium_i2013_pelny_zab.pdf| Strona Urzędu Gminy Kowale Oleckie] [12.11.2013]
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/treuburg.html| Vervaltugsgeschichte] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olecki]]
[[Kategoria: Kowale Oleckie (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Miczuły

2014-12-02T20:25:11Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Miczuły
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Miczułów
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = gołdapski
|gmina = Banie Mazurskie
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 192
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54 |minutN = 15 |sekundN = 20
|stopniE = 21 |minutE = 58 |sekundE = 56
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Miczuły''' (niem. ''Mitschullen'', od 1938 r. ''Rochau'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat gołdapski|powiecie gołdapskim]], w [[Banie Mazurskie (gmina wiejska)|gminie Banie Mazurskie]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat giżycki|powiatu giżyckiego]]. Miejscowość w 2010 roku liczyła 192 mieszkańców<ref>łącznie Miczuły, Mieczniki, [[Różanka Dwór]], Zakałcze Wielkie</ref>. W skład sołectwa wchodzą wsie Miczuły, [[Mieczniki]], [[Śluza (gmina Banie Mazurskie)|Śluza]], [[Zakałcze Wielkie]]. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Andrzej Rutkowski]]<ref>[http://bip.warmia.mazury.pl/banie_mazurskie_gmina_wiejska/101/100/Solectwo_Miczuly/ Wrota Warmii i Mazur] [05.12.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, w pobliżu granicy państwowej z obwodem kaliningradzkim, nad rzeką [[Rzeka Gołdapa|Gołdapą]], około 27 km na południowy zachód od [[Gołdap|Gołdapi]] i około 5 km na zachód od [[Banie Mazurskie|Bani Mazurskich]], na północ od drogi wojewódzkiej nr 650, przy granicy z [[Powiat węgorzewski|powiatem węgorzewskim]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. Jeszcze przed lokacją mieszkało tutaj sześciu chłopów z Litwy, którzy uprawiali łącznie 26 łanów, płacąc czynsz na rzecz państwa. W 1560 roku [[Starostwo węgorzewskie|starosta węgorzewski]] nakazał przeprowadzenie w tej okolicy dokładnych pomiarów, a następnie sprzedał dwa łany sołeckie niejakiemu Mikołajowi. Otrzymał on zadanie założenia [[Wieś czynszowa| wsi czynszowej]]. W roku 1633 w Miczułach utworzono majątek na [[Prawo magdeburskie |prawie magdeburskim]] o areale 10 łanów. Wieś poważnie ucierpiała podczas wielkiej epidemii dżumy na początku XVIII wieku; zmarło wówczas 103 mieszkańców.
Wieś należała do [[Parafia ewangelicka w Baniach Mazurskich|parafii ewangelickiej w Baniach Mazurskich]].

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 217 osób (łącznie majątek i wieś)

*1925 r. – 101 osób

*1933 r. – 276 osób

*1939 r. – 301 osób

== Religia ==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. św. Antoniego Padewskiego w Baniach Mazurskich |parafii rzymskokatolickiej pw. św. Antoniego Padewskiego]], a także [[Parafia greckokatolicka pw. Świętego Mikołaja w Baniach Mazurskich |parafii greckokatolickiej pw. Świętego Mikołaja]] – obie z siedzibą w Baniach Mazurskich.
 

== Zabytki ==
*cmentarz wojenny z okresu [[I wojna światowa na Warmii i Mazurach|I wojny światowej]]

== Bibliografia ==
#''Gołdap. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1971.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://www.wuoz.olsztyn.pl/| Wojewódzka Ewidencja Zabytków] [12.11.2013]
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/angerburg.html| Verwaltungsgeschichte] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat gołdapski]]
[[Kategoria: Banie Mazurskie (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Możne

2014-12-02T20:24:34Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Możne
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Możnego
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olecki
|gmina = Olecko
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 147
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54 |minutN = 02 |sekundN = 31
|stopniE = 22 |minutE = 31 |sekundE = 50
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Możne ''' (niem. ''Mooschnen'', ''Moosznen'', od 1938 r. ''Moschnen'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olecki|powiecie oleckim]], w [[Olecko (gmina miejsko-wiejska)|gminie Olecko]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]]. Miejscowość w 2010 roku liczyła 147 mieszkańców. W skład sołectwa wchodzą wsie Możne, [[Przytuły (gmina Olecko)|Przytuły]] i [[Imionki]]. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Joanna Jurewicz]]<ref>[http://www.umolecko.bip.doc.pl/index.php?dz=4&id=14040/ Strona Urzędu Gminy Olecko] [05.12.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, na [[Pojezierze Ełckie|Pojezierzu Ełckim]], na wschodnim brzegu [[Jezioro Oleckie Wielkie|Jeziora Oleckiego Wielkiego]], naprzeciw [[Olecko|Olecka]] (około 5 km wokół jeziora).
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. W 1564 roku starosta [[Wawrzyniec von Halle]] sprzedał [[Michał Możny |Michałowi Możnemu]] dwa łany sołeckie za 120 [[Grzywna|grzywien]]. W zamian Michał zobowiązał się do założenia [[Wieś czynszowa |wsi czynszowej]] na 20 łanach na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]] nad Jeziorem Oleckim Wielkim. Osadnicy otrzymali dziesięcioletnią [[Wolnizna|wolniznę]]. Nazwa wsi wywodzi się od nazwiska pierwszego sołtysa. Możne należały do [[Parafia ewangelicka w Olecku|parafii ewangelickiej w Olecku]].

Szkoła we wsi powstała w pierwszej połowie XVIII wieku (około 1737-1740 roku). W roku 1935 obejmowała osiem klas, w których ogółem uczyło się 55 dzieci; zatrudniony był jeden nauczyciel.

Możne zostały częściowo zniszczone pod koniec [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojny światowej]]. W pierwszej połowie lat 50. uruchomiono we wsi spółdzielnię produkcyjną.

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 236 osób

*1933 r. – 286 osób

*1939 r. – 269 osób

==Religia==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Olecku |parafii rzymskokatolickiej w Olecku]].
 

== Zabytki ==
*zespół budynków szkolnych z początku XX wieku: szkoła i budynek gospodarczy, obecnie dom mieszkalny (nr 27)
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku, około 1 km na wschód od wsi, po północnej stronie polnej drogi
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku, około 1 km na wschód od wsi, po południowej stronie polnej drogi

== Bibliografia ==
#''Olecko. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1974.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://umolecko.bip.doc.pl/upload/doc/35243_20120521_120820.pdf/ Strona Urzędu Gminy Olecko] [12.11.2013]
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/treuburg.html| Vervaltugsgeschichte] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olecki]]
[[Kategoria: Olecko (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Linowo (gmina Purda)

2014-12-02T20:23:25Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Linowo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Linowa
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś niesołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|gmina = Purda
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 72
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 43 |sekundN = 33
|stopniE = 20 |minutE = 33 |sekundE = 25
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Linowo ''' (niem. ''Leynau'') – wieś niesołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olsztyński|powiecie olsztyńskim]], w [[Purda (gmina wiejska)|gminie Purda]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. Wieś w 2010 roku liczyła 72 mieszkańców.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest na [[Pojezierze Olsztyńskie|Pojezierzu Olsztyńskim]], 12 km na zachód od [[Purda|Purdy]]. Miejscowość leży nad [[Jezioro Linowskie|Jeziorem Linowskim]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Linowo to najstarsza w tym rejonie osada wolnych [[Prusowie |pruskich]]. Powstała wskutek czterech równoczesnych nadań lennych dokonanych przez kapitułę warmińską w 1348 roku. Powiększyła się o kolejny dwór po nadaniu w 1374 roku dalszych 4 łanów. Wieś otrzymała nazwę od jeziora, nad którym jest położona.

Pod koniec wojny trzynastoletniej doszło do zniszczenia i całkowitego wyludnienia wsi, które trwało przez kolejne lata. W 1476 wystawiono kolejny przywilej lokacyjny. Zasadźcą wsi był [[Mikołaj Kopeć]] (Koptz), który otrzymał łącznie 24 łany. Wieś była stopniowo zasiedlana przez osadników z Mazowsza. W 1512 roku funkcję sołtysa pełnił [[Jan Stobek]]. W 1517 roku [[lkwim:Mikołaj Kopernik| Mikołaj Kopernik]] osobiście zasiedlał opustoszałe ziemie.

W 1575 roku kapituła warmińska sprzedała Ambrożemu prawo do karczmy i warzenia piwa. W 1678 roku na życzenie ówczesnego sołtysa [[Jan Petrykowski |Jana Petrykowskiego]] kapituła potwierdziła przywilej wystawiony dla Linowa w 1476 roku.

Po zaborze [[Warmia|Warmii]] przez [[Prusy]] w Linowie było dwóch sołtysów: [[Andrzej Czodrowski]] i Jan Petrykowski. Wieś składała się z 9 gospodarstw czynszowych, karczmy i kilkunastu zagrodowych. Linowo liczyło wówczas 157 mieszkańców. Wszyscy mieli polskie nazwiska. W 1863 roku do powstania styczniowego przyłączyło się dwóch miejscowych: [[Stanisław Białojan]] i jego szwagier Buchowski.
 

== Ludzie związani z miejscowością ==
*[[Walenty Tolsdorf]] (1816–1905) - urodzony w Linowie duchowny katolicki, działacz społeczny, prekursor walki z alkoholizmem, założyciel [[Towarzystwo Wstrzemięźliwości w Olsztynie| Towarzystwa Wstrzemięźliwości w Olsztynie]], które w 1858 roku skupiało około 100 tysięcy członków

== Zabytki ==
*pozostałości dawnego folwarku
*park podworski
*kaplica filialna
*stanowisko archeologiczne

== Turystyka ==
Przez miejscowość przebiega niebieski szlak rowerowy o długości 27 km – przebieg trasy: [[Olsztyn]] – [[Stary Olsztyn]] – Linowo – [[Trękus]] – [[Kaborno]] – [[Nowa Wieś]] – [[Przykop]] – [[Butryny]].
 

== Bibliografia ==
#''Przewodnik turystyczny po gminie Purda'', Purda 2013.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/allenstein.html| Verwaltungsgeschichte] [12.11.2013]
 

[[Kategoria: Powiat olsztyński]]
[[Kategoria: Purda (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie niesołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Lipowiec

2014-12-02T20:22:35Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Lipowiec
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Lipowca
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = szczycieński
|gmina = Szczytno
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 946
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =(+48) 89
|kod pocztowy =12-100
|tablice rejestracyjne =NSZ
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Lipowiec''' (niem. ''Lipowitz'', od 1933 r. ''Lindenort'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat szczycieński |powiecie szczycieńskim]], w [[Szczytno (gmina wiejska)|gminie Szczytno]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. W 2010 roku wieś liczyła 946 mieszkańców<ref>łącznie Lipowiec i [[Lipowiec Mały]]</ref>. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Lucyna Jędrzejczyk]]<ref>[http://www.e-bip.pl/4Dfile/jednostki_pomocnicze.html/%23%23611641696.0/ Strona Urzędu Gminy Szczytno] [10.09.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest na [[Pojezierze Mazurskie|Pojezierzu Mazurskim]], na granicy [[Pojezierze Mrągowskie|Pojezierza Mrągowskiego]] i [[Równina Mazurska|Równiny Mazurskiej]], w odległości 16 km na południowy wschód od [[Szczytno| Szczytna]], na południowo–zachodnim skraju [[Puszcza Piska|Puszczy Piskiej]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Osada istniała już w 1663 roku, lecz przywilej lokacyjny otrzymała w 1666 roku jako [[Wieś szkatułowa |wieś szkatułowa]] na 40 łanach. Mimo dość ubogiej gleby wieś systematycznie się rozwijała, stając się jedną z największych w tej części powiatu. O wzroście jej znaczenia świadczy przyznanie jej prawa do odbywania dwóch jarmarków i targów rocznie. Ucierpiała wprawdzie podczas epidemii dżumy w latach 1709–1711, lecz do połowy XVIII wieku została ponownie zasiedlona. Szkoła we wsi istniała już w pierwszej połowie XIX wieku; obejmowała wówczas dwie klasy.
Przed wybuchem [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojny światowej]] działał tu młyn, tartak, trzy duże zajazdy, apteka z drogerią i kilka sklepów; istniało Towarzystwo Kredytowe i Towarzystwo Ubezpieczeniowe.
W 1892 roku wzniesiono w Lipowcu [[lkwim:Kościół pw. św. Walentego i św. Jakuba w Lipowcu |kościół rzymskokatolicki]], który był filią parafii w [[Lesiny Wielkie|Lesinach Wielkich]] – obecnie siedziba [[Parafia pw. św. Walentego w Lipowcu |parafii rzymskokatolickiej pw. św. Wojciecha i św. Jakuba]].
W 1898 roku Lipowiec stał się siedzibą [[Parafia ewangelicka w Lipowcu|parafii ewangelickiej]], kościół zaś wybudowano w latach 1905–1906. Spalony w styczniu 1945 roku, został rozebrany w 1957 roku.

W latach 1945–1947 w rejonie Lipowca działały grupy [[Grupa „Lasa” |„Lasa”]] i [[Grupa „Łupaszki”|„Łupaszki”]]. Kilkudziesięcioosobowy oddział napadł jesienią 1945 roku na posterunek Milicji Obywatelskiej w Lipowcu, zaś wiosną 1946 roku z Lipowca uprowadzono komendanta MO [[Jan Śmiłowski|Jana Śmiłowskiego]]; jego zwłoki odnaleziono dopiero w 1955 roku. Z kolei jesienią 1946 roku grupa „Łupaszki” rozbiła posterunek MO w Lipowcu.

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.

Liczba mieszkańców i gospodarstw w poszczególnych okresach:

*1782 r. – 45 gospodarstw

*1818 r. – 395 osób, 46 gospodarstw

*1858 r. – 762 osoby, 110 gospodarstw

*1875 r. – 1220 osób

*1939 r. – 1230 osób, 162 gospodarstwa

[[File: Lipowiec. Zabytkowa kapliczka z 1902 roku.jpg|thumb|right|290px|Lipowiec. Zabytkowa kapliczka z 1902 roku]]

==Opieka medyczna==
W miejscowości istnieje [[Samodzielny Niepubliczny ZOZ "Pomoc" Lipowiec|Samodzielny Niepubliczny ZOZ "Pomoc"]].
 

==Bezpieczeństwo==
W Lipowcu znajduje się jednostka [[Ochotnicza Straż Pożarna w Lipowcu| Ochotniczej Straży Pożarnej]].

== Zabytki ==
*[[lkwim:Kościół pw. św. Walentego i św. Jakuba w Lipowcu |kościół]] z 1892 roku, według projektu [[lkwim:Friedrich Heitmann |Friedricha Heitmanna]] z Królewca - położony w centrum wsi, z trzykondygnacyjną wieżą; wyposażenie neogotyckie z końca XIX wieku
*[[Cmentarz rzymskokatolicki w Lipowcu|cmentarz rzymskokatolicki]] parafialny z końca XIX wieku, przy kościele
*[[Kapliczka w Lipowcu|kapliczka]] z 1902 roku, przed kościołem, neogotycka, ceglana
*drewniana [[Plebania w Lipowcu|plebania]] w pobliżu kościoła, z przełomu XIX i XX wieku
*zabudowa drewniana, w tym kilka chałup z XIX wieku, najstarsza (nr 25) z połowy tego stulecia, a także liczne zabudowania z początku XX wieku i z okresu międzywojennego (m.in. remiza strażacka)
*dawny [[Cmentarz ewangelicki w Lipowcu|cmentarz ewangelicki]] z XIX wieku, na północno–zachodnim skraju wsi
*około 2 km na zachód od wsi piękna aleja jałowców – ponad 20 drzew o imponującej wysokości kilku metrów; wszystkie są [[Pomniki przyrody w Lipowcu|pomnikami przyrody]]

== Turystyka==
*[[Szlak Mazursko-Kurpiowski: Szczytno - Klon|Szlak pieszy mazursko-kurpiowski]] - przebieg trasy: Szczytno – [[Rudka]] – [[Małdaniec]] – Lipowiec – [[Radostowo]] – [[Klon]].

==Bibliografia ==
#Gąsiorowski Andrzej, ''Podróże historyczne i krajoznawcze po pograniczu pruskim 1466–1939'', Olsztyn 2005.
#Kossert Andreas, ''Mazury. Zapomniane Południe dawnych Prus Wschodnich'', przeł. Barbara Ostrowska, Warszawa 2004.
#Letkiewicz Arkadiusz, ''Z dziejów miasta i gminy Szczytno'', Rocznik Mazurski, t. 10, 2006, ss. 30–37.
#Liżewska Iwona, Knercer Wiktor, ''Przewodnik po historii i zabytkach ziemi szczycieńskiej'', Olsztyn 1998.
#''Mazury. Słownik stronniczy, ilustrowany'', red. Waldemar Mierzwa, Dąbrówno 2008.
#Orłowicz Mieczysław, ''Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii'', na nowo podali do druku Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba, Olsztyn 1991.
#''Szczytno. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Jan Jałoszyński i in., Olsztyn 1962.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ Bank Danych Lokalnych GUS] [10.09.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/ortelsburg.html/ Deutsche Verwaltungsgeschichte] [10.09.2013]
#[http://www.wuoz.olsztyn.pl/ Wojewódzka Ewidencja Zabytków] [10.09.2013]
#[http://www.e-bip.pl/ Strona Urzędu Gminy Szczytno] [10.09.2013]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Powiat szczycieński]]
[[Kategoria: Szczytno (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1601-1700]]

Leśniki

2014-12-02T20:21:46Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Leśniki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Leśników
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś niesołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olecki
|gmina = Świętajno
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Kukówko
|wysokość =
|liczba ludności = 256
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 56 |sekundN = 17
|stopniE = 22 |minutE = 23 |sekundE = 21
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Leśniki ''' (niem. ''Leschnicken'', od 1936 r. ''Kleinheinrichstal'') – wieś niesołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olecki|powiecie oleckim]], w [[Świętajno (gmina wiejska, powiat olecki)|gminie Świętajno]], w sołectwie [[Kukówko]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]]. Miejscowość w 2010 roku liczyła 256 mieszkańców (łącznie z Kukówkiem). Wieś wchodzi w skład sołectwa Kukówko, w którym funkcję sołtysa sprawuje obecnie [[Bożena Namiotko]]<ref>Informacje przekazane E-ncyklopedii przez Urząd Gminy w Świętajnie, 30.12.2013.</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, na [[Pojezierze Ełckie|Pojezierzu Ełckim]], na północnym brzegu [[Jeziora Przytulskie|Jeziora Przytulskiego]], na południe od jeziora [[Jezioro Kukowino|Kukowino]], 16 km na południowy zachód od [[Olecko|Olecka]] i 12 km na południowy wschód od [[Świętajno (powiat olecki)|Świętajna]], przy granicy z [[Powiat ełcki|powiatem ełckim]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów państwa [[Zakon Krzyżacki|Zakonu Krzyżackiego]]; dokładna data nie jest znana, wiadomo jedynie, iż dokument sprzedaży wystawił starosta [[Kasper von Aulack]], który sprawował swój urząd w latach 1534–1544. W 1562 roku książę [[Albrecht Hohenzollern]] w swym przywileju poświadczył ową sprzedaż. Nabywcą czterech łanów nad Jeziorem Przytulskim był [[Jan Leśnik]] z Kukówka, który otrzymał [[Prawo magdeburskie |prawo magdeburskie]] bez obowiązku służby wojskowej. Pięć lat po wystawieniu przywileju dobra powiększyły się o jeden łan. Ten niewielki majątek stanowił początkowo część Kukówka, ale już w połowie XVII wieku zaczął funkcjonować jako odrębne wolne dobra. Na początku XVIII wieku obejmował on siedem łanów; pod koniec tego samego stulecia była to wieś zamieszkana przez wolnych chłopów. W połowie XIX wieku miejscowość liczyła 71 mieszkańców. Leśniki należały do [[Parafia ewangelicka w Gąskach|parafii ewangelickiej w Gąskach]].
 

==Religia==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. św. Antoniego Padewskiego w Gąskach |parafii rzymskokatolickiej pw. św. Antoniego Padewskiego w Gąskach]].
 

== Zabytki ==
*zespół budynków szkolnych z początku XX wieku: szkoła i budynek gospodarczy, murowane (obecnie własność prywatna)
*cmentarze ewangelickie z XIX wieku

== Bibliografia ==
#Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja "Wielkiej Puszczy" (do 1568 roku) - starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002.
#''Olecko. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1974.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#Gminna ewidencja zabytków, udostępniona E-ncyklopedii przez Urząd Gminy w Świętajnie, 30.12.2013.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olecki]]
[[Kategoria: Świętajno (gmina wiejska, powiat olecki)]]
[[Kategoria: Wsie niesołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Krupin (gmina Wieliczki)

2014-12-02T20:20:55Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Krupin
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Krupina
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olecki
|gmina = Wieliczki
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 184
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54 |minutN = 02 |sekundN = 09
|stopniE = 22 |minutE = 35 |sekundE = 00
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Krupin ''' (niem. ''Krupinnen'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olecki|powiecie oleckim]], w [[Wieliczki (gmina wiejska)|gminie Wieliczki]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]].
Miejscowość w 2010 roku liczyła 184 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Wiesław Jasiński]]<ref>[http://wieliczki.bipgmina.pl/jednostki_pomocnicze/1/solectwa/ Strona Urzędu Gminy Wieliczki] [05.12.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, na [[Pojezierze Ełckie|Pojezierzu Ełckim]], 8 km na wschód od [[Olecko|Olecka]] i 8 km na północ od [[Wieliczki|Wieliczek]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. W 1561 roku starosta [[Wawrzyniec von Halle]] sprzedał braciom z [[Niedźwiedzkie|Niedźwiedzkich]], Pawłowi i Stańkowi Markowiczom cztery łany boru (54 grzywny za łan). W zamian Markowicze zobowiązali się do założenia [[Wieś czynszowa| wsi czynszowej]] na 40 łanach na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]]; osadnicy otrzymali dziesięcioletnią [[Wolnizna|wolniznę]]. W późniejszym czasie wieś powiększyła się do 51 łanów. W XVIII wieku dzierżawili ją [[Rodzina Dzięgielów |Dzięgielowie]], polska rodzina szlachecka. Krupin należał do [[Parafia ewangelicka w Olecku|parafii ewangelickiej w Olecku]].

Szkołę we wsi założono w pierwszej połowie XVIII wieku (około 1737–1740). W 1935 roku zatrudnionych w niej było dwóch nauczycieli, a w ośmiu klasach uczęszczało do niej ogółem 63 uczniów. Po [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojnie światowej]] szkołę uruchomiono ponownie w listopadzie 1945 roku jako jedną z pierwszych szkół w powiecie oleckim. W latach 60. powstała w Krupinie szkoła przysposobienia rolniczego.

W latach 1954–1971 Krupin był siedzibą [[Gromada Krupin|gromady]].

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 403 osoby

*1933 r. – 518 osób

*1939 r. – 499 osób

== Religia ==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. św. Stanisława w Szczecinkach |parafii rzymskokatolickiej pw. św. Stanisława w Szczecinkach]]. Nabożeństwa prowadzone są w miejscowej [[Kaplica pw. św. Maksymiliana Kolbego w Krupinie |kaplicy pw. św. Maksymiliana Kolbego]].
 

== Zabytki ==
*kilka przykładów budownictwa drewnianego z przełomu XIX i XX wieku

== Bibliografia ==
#Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja "Wielkiej Puszczy" (do 1568 roku) - starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002.
#''Olecko. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1974.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/treuburg.html| Vervaltugsgeschichte] [12.11.2013]
#[http://wieliczki.bipgmina.pl/ Strona Urzędu Gminy Wieliczki] [05.12.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olecki]]
[[Kategoria: Wieliczki (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Krzyże

2014-12-02T20:19:58Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Krzyże
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Krzyży
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = piski
|gmina = Ruciane-Nida
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 97
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =(+48) 87
|kod pocztowy =12-220
|tablice rejestracyjne =NPI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 35 |sekundN = 06
|stopniE = 21 |minutE = 31 |sekundE = 14
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}'''Krzyże''' (niem. ''Kreuzofen'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat piski |powiecie piskim]], w [[Ruciane-Nida (gmina miejsko-wiejska)|gminie Ruciane–Nida]]. Do 1945 roku wieś wchodziła w skład [[Gmina Wiartel|gminy Wiartel]], a następnie (do 1972 roku) [[Gromada Ciesina|gromady Ciesina]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W 2010 roku wieś liczyła 97 mieszkańców <ref>łącznie Krzyże, [[Pranie]], [[Zdrużno]]</ref>. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Leszek Szok]]<ref>[http://www.ruciane-nida.pl/strona-92-Solectwa.html/ Strona Gminy Ruciane-Nida] [30.08.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest we wschodniej części [[Równina Mazurska|Równiny Mazurskiej]], w [[Puszcza Piska|Puszczy Piskiej]], nad [[Jezioro Nidzkie|Jeziorem Nidzkim]], około 8 km na południe od [[Ruciane-Nida|Rucianego–Nidy]]. W pobliżu wsi, na północny zachód, znajduje się jezioro [[Jezioro Wesółko|Wesółko]] (ok. 9 ha). W okolicy wsi jest kilka [[Binduga|bindug]]: [[Binduga Bobrowa|Bobrowa]], [[Binduga Krzyże|Krzyże]] i [[Binduga Łysa|Łysa]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w 1706 roku, gdy zamieszkana przez rolników, robotników leśnych i rybaków osada została przekazana na [[Prawo chełmińskie |prawie chełmińskim]] jako [[Osiedle szkatułkowe |osiedle szkatułkowe]] dwóm smolarzom: Martinowi Platta i Georgowi Dopatce. Były tu wówczas trzy budynki gospodarcze oraz 3 łany i 10 mórg ziemi. Już w 1710 roku dotarła do Krzyży wielka epidemia dżumy; w jej wyniku zmarło 17 mieszkańców. W latach 1860-1884 mieszkało tu 69 rodzin; areał wsi obejmował grunty orne, łąki i lasy.

Szkoła we wsi powstała w roku 1846. W roku 1935 dwóch nauczycieli zajmowało się tu edukacją 105 dzieci. Po [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojnie światowej]] czteroklasowa szkoła działała tu w latach 1959–1979.

W pierwszej połowie XX wieku we wsi działała gospoda (z możliwością wynajęcia pokoju) należąca do [[Otton Lipka |Ottona Lipki]], który był jednym z najbardziej przedsiębiorczych mieszkańców Krzyży. W tym samym budynku prowadził również sklep, który wygrywał konkurencję z trzema pozostałymi sklepami: Waltera Sayka, Alberta Schiwego i Karla Kuschmierza. W 1935 roku uruchomiono regularną pocztową linię autobusową [[Pisz]] – [[Karwica]], przechodzącą przez Krzyże. Przed wybuchem wojny działał we wsi klub sportowy, chór, grupa taneczna i orkiestra puzonistów.

Po II wojnie światowej z 84 budynków mieszkalnych pozostały tylko 33. Pierwszym sołtysem był [[Jan Kopka]]. Na początku lat 60. powstał we wsi sklep („punkt sprzedaży pomocniczej”), została ona również zelektryfikowana (1962). Pod koniec lat 70. działał w Krzyżach zakład remontowo-budowlany i sklep. Połączenie autobusowe uruchomiono dopiero pod koniec 1980 roku. Dodajmy, że trzy ostatnie „przedwojenne” rodziny mazurskie wyjechały z Krzyży do Niemiec w 1957 roku.

Wieś z upływem czasu traciła charakter rolniczy i ukierunkowała się na turystykę. Od drugiej połowy lat 50. zaczęły powstawać tu ośrodki wypoczynkowe. Wśród pierwszych artystów, którzy pojawili się w Krzyżach i okolicy byli: pisarze [[Ziemowit Fedecki]] i [[Igor Newerly]], poeta [[lkwim:Konstanty Ildefons Gałczyński|Konstanty Ildefons Gałczyński]] i malarz [[lkwim:Andrzej Strumiłło|Andrzej Strumiłło]]. Ten ostatni zamieszkał w Krzyżach w 1953 roku, on też upowszechnił powiedzenie: „Senne Krzyże są sposobem na życie”. Wieś zyskała sławę w latach 60., gdy zaczęli tu przyjeżdżać młodzi członkowie Studenckiego Teatru Satyryków, m.in. [[Olga Lipińska]], Barbara Wrzesińska, Krystyna Sienkiewicz, [[Andrzej Jarecki]], a także [[Agnieszka Osiecka]]. Wielu z nich wynajmowało kwaterę u „babci” [[Augusta Kwiatkowska|Augusty Kwiatkowskiej]] (1895-1976). Bywali tu Andrzej Wajda, Jerzy Gruza, Jerzy Markuszewski, Jerzy Putrament, Jarosław Iwaszkiewicz, Edward Stachura, Marian Brandys, Wojciech Siemion, Jan Tadeusz Stanisławski, Jacek Janczarski, Andrzej Drawicz, Stan Borys, Maryla Rodowicz, Bohdan Łazuka, Daniel Olbrychski, Seweryn Krajewski, Wojciech Młynarski, Jan Pietrzak i wielu innych twórców, satyryków, artystów.
Własne domy zbudowali sobie tutaj Zofia Góralczyk i Jerzy Markuszewski, Andrzej i Maria Jareccy oraz Olga Lipińska z mężem Andrzejem Popowskim.
[[File: Drewniana chałupa mazurska w Krzyżach.jpg|thumb|right|290x|Drewniana chałupa mazurska w Krzyżach]]
Obecnie Krzyże są jedną z najpopularniejszych osad turystycznych, znajdują się tu ośrodki wczasowe, przystań, pole biwakowe i liczne domki letniskowe. Wiele domów we wsi należy do mieszkańców innych części kraju.

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.

Liczba mieszkańców i gospodarstw rolnych w poszczególnych latach:

*1790 r. – 46 osób

*1800 r. – 53 osoby

*1857 r. – 236 osób

*1939 r. – 480 osób, 68 gospodarstw

*1945 r. – 89 osób

*1970 r. – 202 osoby, 41 gospodarstw

*1978 r. – 129 osób, 30 gospodarstw

*1987 r. – 123 osoby

== Ludzie związani z miejscowością ==
*[[lkwim:Jerzy Putrament|Jerzy Putrament]] utrwalił wieś i jego mieszkańców w cyklu opowiadań ''Piaski''.
*jedną z postaci utrwalonych przez Igora Newerlego na kartach ''Archipelagu ludzi odzyskanych'' był [[Kazimierz Śmigielski]] – zasłużony leśnik, który w latach 1947–1956 pracował w Krzyżach
*Olga Lipińska i Agnieszka Osiecka nakręciły w Krzyżach ''Pijanego zająca'', odcinek programu telewizyjnego ''Listy Śpiewające'', z udziałem mieszkańców wsi
*[[lkwim:Andrzej Strumiłło|Andrzej Strumiłło]] (ur. 1928) – malarz, grafik, rysownik, ilustrator, scenograf, fotograf, poeta, pisarz, podróżnik - w czasie pobytu na Mazurach nawiązywał w swojej twórczości do szczęśliwych krajobrazów z dzieciństwa.
*mieszkał tutaj malarz [[lkwim:Tadeusz Rokoss-Szczupaczkiewicz |Tadeusz Rokoss–Szczupaczkiewicz]]

== Zabytki==
*dawny cmentarz ewangelicki z lat 1700-1928
*dawny cmentarz ewangelicki z początku XX wieku
*dwa domy z początku XX wieku (ul. Nidzka 15 i 20)

== Bibliografia ==
#Achremczyk Stanisław, ''Historia Warmii i Mazur'', t. I–II, Olsztyn 2011.
#Białuński Grzegorz, ''Przyczynek do przebiegu zarazy dżumy w starostwie piskim w latach 1709–1711'', Znad Pisy, nr 13/14, 2004/2005, ss. 51–57.
#Kass Wojciech, Worobiec Krzysztof A., ''Ginące leśniczówki Puszczy Piskiej'', Znad Pisy, nr 12, 2003, ss. 284–300.
#''Mazury. Słownik stronniczy, ilustrowany'', red. Waldemar Mierzwa, Dąbrówno 2008.
#Pawlicki Ryszard W., ''Ziemia piska jako region turystyczny do 1945'', Znad Pisy, nr 1, 1995, ss. 9–25.
#''Pisz. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Wanda Korycka, Olsztyn 1970.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen'', Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg 1857.
#Schiwy Günter, ''Opowieści z Krzyży nad Jeziorem Nidzkim'', Znad Pisy, nr 8, 1999, ss. 121–139.
#Szelichowski Stanisław, ''Uroki mazurskiej krainy. Krzyże 300 lat, Karwica i okolice'', Warszawa 2006.
#Śliwiński Józef, ''Z dziejów Rucianego-Nidy i okolic'', Olsztyn 1993.
#Śmigielski Kazimierz, ''Tę ziemię sobie obiecałem'', [w:] ''Pisz. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Wanda Korycka, Olsztyn 1970, ss. 337–338.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims / Bank Danych Lokalnych GUS] [17.08.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/johannisburg.html/ Deutsche Verwaltungsgeschichte] [17.08.2013]
#[http://www.bip.ruciane-nida.pl/zalaczniki/prawo/130215093910.pdf/ Strona Urzędu Gminy Ruciane-Nida] [17.08.2013]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Powiat piski]]
[[Kategoria: Ruciane-Nida (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1701-1800]]

Krzywe (gmina Świętajno)

2014-12-02T20:19:19Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Krzywe
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Krzywego
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olecki
|gmina = Świętajno
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 101
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 56 |sekundN = 50
|stopniE = 22 |minutE = 19 |sekundE = 03
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Krzywe ''' (niem. ''Krzywen'', od 1934 r. ''Bergenau'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olecki|powiecie oleckim]], w [[Świętajno (gmina wiejska, powiat olecki)|gminie Świętajno]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]]. Wieś w 2010 roku liczyła 101 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Halina Trocka]]<ref>Informacje przekazane E-ncyklopedii przez Urząd Gminy w Świętajnie, 30.12.2013</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno-wschodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, na [[Pojezierze Ełckie|Pojezierzu Ełckim]], na północnym brzegu [[Jezioro Krzywe (powiat olecki)|Jeziora Krzywego]], 18 km na południowy zachód od [[Olecko|Olecka]] i 6,5 km na południe od [[Świętajno (powiat olecki)|Świętajna]], przy granicy z [[Powiat ełcki|powiatem ełckim]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. Wieś była zagospodarowana już w 1540 roku staraniem starosty [[Piotr Schwartz|Piotra Schwartza]]. Przywilej lokacyjny otrzymała jednak dopiero w 1563 roku od księcia [[Albrecht Hohenzollern|Albrechta]]. Sprzedał on wówczas pięć łanów sołeckich Maciejowi Lipińskiemu i Jakubowi Dąbrowskiemu. W zamian zobowiązali się oni do założenia [[Wieś czynszowa |wsi czynszowej]] na 55 łanach na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]]. Krzywe należały do [[Parafia ewangelicka w Świętajnie (powiat olecki)|parafii ewangelickiej w Świętajnie]].

Szkołę we wsi założono w pierwszej połowie XVIII wieku (około 1737–1740). W 1935 roku zatrudnionych w niej było dwóch nauczycieli, a w ośmiu klasach uczęszczało do niej ogółem 70 uczniów.

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 409 osób

*1933 r. – 424 osoby

*1939 r. – 401 osób

== Zabytki ==
*kilka przykładów budownictwa murowanego z początku XX wieku, domy nr: 5, 6, 7, 8, 9 i 11
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku

== Ludzie związani z miejscowością ==
*[[Janina Trus]] (ur. 1950) — urodzona w Krzywym – społecznik, samorządowiec, wójt gminy Świętajno

== Bibliografia ==
#Achremczyk Stanisław, ''Historia Warmii i Mazur'', t. 1, Olsztyn 2011.
#Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja "Wielkiej Puszczy" (do 1568 roku) - starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002.
#''Olecko. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1974.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#Gminna ewidencja zabytków, udostępniona E-ncyklopedii przez Urząd Gminy w Świętajnie, 30.12.2013.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/treuburg.html| Verwaltungsgeschichte] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olecki]]
[[Kategoria: Świętajno (gmina wiejska, powiat olecki)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Kabikiejmy

2014-12-02T20:18:32Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Kabikiejmy
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Kabikiejm
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|gmina = Dobre Miasto
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 129
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 55 |sekundN = 6
|stopniE = 20 |minutE = 27 |sekundE = 55
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Kabikiejmy''' (Kabikiejmy Górne, niem. ''Ober Kapkeim'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olsztyński|powiecie olsztyńskim]], w [[Dobre Miasto (gmina miejsko-wiejska)|gminie Dobre Miasto]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. Miejscowość w roku 2010 była zamieszkana przez 129 osób. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Tadeusz Juszczyński]]<ref>[http://bip.warmia.mazury.pl/dobre_miasto_gmina_miejsko_wiejska/47/43/Solectwa/ Wrota Warmii i Mazur] [12.10.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Miejscowość jest położona w północnej części [[Pojezierze Olsztyńskie|Pojezierza Olsztyńskiego]], w odległości 11,5 km od [[Dobre Miasto| Dobrego Miasta]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś rozwinęła się na tzw. polu osadniczym zwanym ''Cabekayme'', zamieszkałym przez [[Prusowie|Prusów]]. W 1361 roku biskup [[Jan Stryprock]] dokonał wielu zapisów na rzecz zamieszkujących ten obszar pruskich osadników. Odbiorcami nadań byli bracia Sanglando, Bartłomiej, Sangawisse i Krystian – otrzymali 4 łany na [[Prawo pruskie| prawie pruskim]]. Przez kolejne stulecia zmieniali się właściciele łanów ziemskich. W 1656 roku we wsi mieszkało 14 osób – 7 wolnych pruskich i 7 służących. W 1688 roku Kabikiejmy zamieszkiwało 11 wolnych, 3 komorników i rzemieślnik. W 1817 roku Kabikiejmy składały się z 20 domów, zamieszkanych przez 123 osoby. W roku 1939 miejscowość liczyła 255 mieszkańców.

Po zakończeniu [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach| II wojny światowej]] do wsi zaczęła napływać ludność z Rzeszowszczyzny i Wileńszczyzny. W 1950 roku miejscowość zelektryfikowano. Kabikiejmy nie mają własnej szkoły - dzieci uczęszczają do placówki w [[Barcikowo| Barcikowie]].

Liczba mieszkańców w poszczególnych okresach:

*1846 r. – 216 osób (wszyscy katolicy; 26 domów)

*1858 r. – 282 osoby (2 ewangelików, 280 katolików; 36 domów)

*1871 r. – 332 osoby (6 ewangelików, 326 katolików; 43 domy)

*1905 r. – 331 osób (21 ewangelików, 291 katolików)

*1984 r. – 139 osób (24 gospodarstwa)

== Turystyka ==
*szlak samochodowy ''Grody i stanowiska obronne'' – przebieg trasy: [[Barczewko]] – [[Barczewo]] – [[Dadaj]] – [[Kierzbuń]] – [[Tumiany]] – [[Jeziorany]] – Kabikiejmy – [[Sętal]] – [[Barkweda]]

== Zabytki ==
*[[Kaplica pw. św. Rodziny i św. Rocha w Kabikiejmach|kaplica]] z 1875 roku; we wnętrzu znajduje się przeniesiony z [[Jesionowo| Jesionowa]] obraz przedstawiający św. Walentego i św. Andrzeja, namalowany w 1824 roku
*grodzisko staropruskie, powiązane prawdopodobnie z grodziskiem w Sętalu

== Bibliografia ==
#Suchenek Zygmunt, ''Dobre Miasto: skrawek uroczej Warmii'', Olsztyn 2011.
#''Szlaki rowerowe powiatu olsztyńskiego i miasta Olsztyn'', Białystok 2001.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [10.12.2013]
#[http://www.domwarminski.pl/index.php?searchword=kabikiejmy&searchphrase=all&Itemid=125&option=com_search| Dom Warmiński] [10.12.2013]
#[http://bip.warmia.mazury.pl/ Wrota Warmii i Mazur] [12.10.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olsztyński]]
[[Kategoria: Dobre Miasto (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Kozaki

2014-12-02T20:18:03Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Kozaki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Kozaków
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = gołdapski
|gmina = Gołdap
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 396
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54 |minutN = 15 |sekundN = 58
|stopniE = 22 |minutE = 20 |sekundE = 45
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Kozaki ''' (niem. ''Gut Kosaken'', ''Kosaken'', od 1938 r. ''Rappenhöh'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat gołdapski|powiecie gołdapskim]], w [[Gołdap (gmina miejsko-wiejska)|gminie Gołdap]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]]. Wieś w 2010 roku liczyła 396 mieszkańców. W skład sołectwa wchodzą wsie: Kozaki, [[Jebramowo]], [[Janowo (gmina Gołdap)|Janowo]], [[Tatary (gmina Gołdap)|Tatary]] i [[Wrotkowo]]. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Jan Brzozowski]]<ref>[http://bip.goldap.pl/pl/369/0/solectwa.html/ Strona Urzędu Gminy Gołdap] [24.09.2014]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, 6 km na południowy wschód od [[Gołdap|Gołdapi]]; przebiega przez nią droga krajowa nr 65. Na wschód od wsi wznosi się góra [[Góra Czajka |Czajka]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. Założyciel tutejszych dóbr, [[Michał Hirsch]], w 1562 roku ubiegał się o 60 łanów, rok później otrzymał 40 łanów, a w 1564 roku otrzymał przywilej na całość dóbr o powierzchni 62 łanów, na [[Prawo lenne|prawie lennym]]. Nadanie obejmowało dwa obszary położone w pewnej odległości od siebie. Na jednym z nich (22 łany) powstało [[Błędowo]], a na drugim, obejmującym 40 łanów - Kozaki. Hirsch uzyskał również pozwolenie na budowę karczmy i młyna, otrzymał dziesięcioletnią [[Wolnizna|wolniznę]], a ze swej strony był zobowiązany do jednej służby zbrojnej. Na początku XVII wieku dobra przeszły w ręce von Rappego, który objął je na [[Prawo magdeburskie|prawie magdeburskim]]. W późniejszym czasie właścicielami majątku byli [[Rodzina Chlebowskich| Chlebowscy]], polska rodzina szlachecka. Wieś poważnie ucierpiała podczas wielkiej epidemii dżumy na początku XVIII wieku; wyginęli wówczas wszyscy mieszkańcy i miejscowość trzeba było ponownie zasiedlać. Kozaki początkowo należały do [[Parafia ewangelicka w Gołdapi|parafii ewangelickiej w Gołdapi]], a następnie włączone zostały do [[Parafia ewangelicka w Górnem|parafii w Górnem]].

Po [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojnie światowej]] we wsi funkcjonowało [[Państwowe Gospodarstwo Rolne]].

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 242 osoby

*1933 r. – 279 osób

*1939 r. – 270 osób

== Zabytki ==
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku, rodzinny
*cmentarz ewangelicki z pierwszej połowy XIX wieku

== Bibliografia ==
#Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja "Wielkiej Puszczy" (do 1568 roku) - starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002.
#''Gołdap. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1971.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://bip.goldap.pl/pl/377/12,14205/zatwierdzenia-programu-opieki-nad-zabytkami-miasta-i-gminy-goldap-na-lata-2010-2013.html?print| Strona Urzędu Gminy Gołdap] [12.11.2013]
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/goldap.html| Vervaltugsgeschichte] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat gołdapski]]
[[Kategoria: Gołdap (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Kośmidry

2014-12-02T20:17:27Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Kośmidry
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Kośmidrów
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = gołdapski
|gmina = Gołdap
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 346
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54 |minutN = 18 |sekundN = 10
|stopniE = 22 |minutE = 14 |sekundE = 38
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Kośmidry ''' (niem. ''Kosmeden'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat gołdapski|powiecie gołdapskim]], w [[Gołdap (gmina miejsko-wiejska)|gminie Gołdap]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]].
Wieś w 2010 roku liczyła 346 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Leon Korotko]]<ref>[http://bip.goldap.pl/pl/369/0/solectwa.html/ Strona Urzędu Gminy Gołdap] [23.07.2014]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, w pobliżu granicy państwowej z obwodem kaliningradzkim, 4 km na południowy zachód od [[Gołdap|Gołdapi]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. Nie zachował się przywilej lokacyjny, ale ze źródeł rachunkowych wynika, iż założona ona została w 1567 roku przez starostę [[Wawrzyniec Roch|Wawrzyńca Rocha]]. Zajmowała obszar 29,5 łana na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]], natomiast sołtys posiadał 2 łany. Wieś nazywano ''Kosmedi'' lub ''Kossmeden''; ostatecznie utrwaliła się forma ''Kosmeden''. Wieś poważnie ucierpiała podczas epidemii dżumy na początku XVIII wieku; zmarło wówczas 99 mieszkańców. Kośmidry należały do [[Parafia ewangelicka w Gołdapi|parafii ewangelickiej w Gołdapi]].

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 287 osób

*1933 r. – 248 osób

*1939 r. – 208 osób

== Zabytki ==
*cmentarz ewangelicki z połowy XIX wieku

== Bibliografia ==
#Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja "Wielkiej Puszczy" (do 1568 roku) - starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002.
#''Gołdap. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1971.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://bip.goldap.pl/ Strona Urzędu Gminy Gołdap] [12.11.2013]
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/goldap.html| Vervaltugsgeschichte] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat gołdapski]]
[[Kategoria: Gołdap (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Kierzki

2014-12-02T20:16:24Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Kierzki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Kierzek
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = gołdapski
|gmina = Banie Mazurskie
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 128
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54 |minutN = 11 |sekundN = 42
|stopniE = 22 |minutE = 06 |sekundE = 27
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Kierzki''' (niem. ''Kerschken'') – wieś sołecka położona w [[województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[powiat gołdapski|powiecie gołdapskim]], w [[Banie Mazurskie (gmina wiejska)|gminie Banie Mazurskie]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat giżycki|powiatu giżyckiego]]. Miejscowość w 2010 roku liczyła 128 mieszkańców<ref>łącznie Kierzki, Borek (gmina Banie Mazurskie) i Nowiny (gmina Banie Mazurskie)</ref>. W skład sołectwa wchodzą wsie: Kierzki, [[Borek (gmina Banie Mazurskie)|Borek]] i [[Nowiny (gmina Banie Mazurskie)|Nowiny]]. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Edmund Kociuba]]<ref>[http://bip.warmia.mazury.pl/banie_mazurskie_gmina_wiejska/101/98/Solectwo_Kierzki/ Wrota Warmii i Mazur] [05.12.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, przy granicy z powiatami giżyckim i [[Powiat olecki|oleckim]], 23 km na południowy zachód od [[Gołdap|Gołdapi]] i 10 km na południowy wschód od [[Banie Mazurskie|Bani Mazurskich]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w 1710 roku w ramach [[Osadnictwo szkatułowe|osadnictwa szkatułowego]]. Obejmowała wówczas 25 łanów, a większość osadników pochodziła najprawdopodobniej z Litwy; była to [[Wieś królewska| wieś królewska]]. W okresie zakładania wsi szalała na [[Mazury |Mazurach]] epidemia dżumy; w Kierzkach zmarło jedenaście spośród piętnastu rodzin chłopskich.
Wieś należała do [[Parafia ewangelicka w Baniach Mazurskich|parafii ewangelickiej w Baniach Mazurskich]].

Szkoła we wsi powstała w 1741 roku. W połowie XIX wieku uczęszczało do niej 133 dzieci, a w połowie lat 30. XX wieku – 50 dzieci, których edukacją zajmował się jeden nauczyciel.

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 358 osób

*1858 r. – 362 osoby

*1925 r. – 299 osób

*1933 r. – 311 osób

*1939 r. – 311 osób

== Religia ==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. św. Antoniego Padewskiego w Baniach Mazurskich |parafii rzymskokatolickiej pw. św. Antoniego Padewskiego]], a także [[Parafia greckokatolicka pw. Świętego Mikołaja w Baniach Mazurskich |parafii greckokatolickiej pw. Świętego Mikołaja]] – obydwie z siedzibą w [[Banie Mazurskie |Baniach Mazurskich]].
 

== Bibliografia ==
#''Gołdap. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1971.
#Wakar Andrzej, Wilamowski Bohdan, ''Węgorzewo. Z dziejów miasta i powiatu'', Olsztyn 1968.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/angerburg.html| Verwaltungsgeschichte] [12.11.2013]
#[http://bip.warmia.mazury.pl/ Wrota Warmii i Mazur] [05.12.2013]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Powiat gołdapski]]
[[Kategoria: Banie Mazurskie (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1701-1800]]

Imionki

2014-12-02T20:15:20Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Imionki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Imionek
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś niesołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olecki
|gmina = Olecko
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Możne
|wysokość =
|liczba ludności = 145
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54 |minutN = 02 |sekundN = 00
|stopniE = 22 |minutE = 33 |sekundE = 00
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Imionki ''' (niem. ''Prostkergut'') – wieś niesołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olecki|powiecie oleckim]], w [[Olecko (gmina miejsko-wiejska) |gminie Olecko]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]]. Miejscowość w 2010 roku liczyła 145 mieszkańców. Wieś wchodzi w skład sołectwa [[Możne]], w którym funkcję sołtysa obecnie sprawuje [[Joanna Jurewicz]]<ref>[http://www.umolecko.bip.doc.pl/ Strona Urzędu Miasta Olecko] [05.12.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, na [[Pojezierze Ełckie|Pojezierzu Ełckim]], na wschód od [[Jezioro Oleckie Wielkie|Jeziora Oleckiego Wielkiego]] i od [[Olecko|Olecka]] (około 5 km).
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. W 1564 roku książę [[Albrecht Hohenzollern]] podczas pobytu w Olecku nadał pastorowi oleckiemu [[Wawrzyniec Prostek| Wawrzyńcowi Prostce]] cztery łany boru na wschód od miasta w kierunku [[Wieliczki|Wieliczek]]. Od nazwiska pastora wywodzi się niemiecka nazwa wsi. Przez następne stulecia Imionki pozostały niewielkim majątkiem ziemskim. W połowie XIX wieku mieszkało tu 68 osób. Majątek należał do [[Parafia ewangelicka w Olecku|parafii ewangelickiej w Olecku]].

Imionki zostały częściowo zniszczone pod koniec [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojny światowej]]. Na bazie majątku utworzono tu [[Państwowe Gospodarstwo Rolne]]. Należało ono do największych jednozakładowych przedsiębiorstw w powiecie oleckim (1104 ha użytków rolnych); specjalizowało się w odchowie bydła żeńskiego (jałowizny).
 

== Religia ==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Olecku |parafii rzymskokatolickiej w Olecku]].
 

== Zabytki ==
*zespół dawnego folwarku z przełomu XIX i XX wieku: park, dwie obory, budynek gospodarczy, kuźnia (obecnie nieużytkowana)
*zespół stacji kolejowej na nieczynnej linii kolejowej Olecko – [[Cimochy]] z 1911 roku: dworzec, dom, budynek gospodarczy, szalet
*dwa mosty drogowe nad linią kolejową Olecko – Cimochy z około 1930 roku
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku; znajduje się na nim mogiła żołnierza niemieckiego

== Bibliografia ==
#''Olecko. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1974.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://www.wuoz.olsztyn.pl/| Wojewódzka Ewidencja Zabytków] [12.11.2013]
#[http://umolecko.bip.doc.pl/ Gminna Ewidencja Zabytków] [12.11.2013]
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.umolecko.bip.doc.pl/ Strona Urzędu Miasta Olecko] [05.12.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olecki]]
[[Kategoria: Olecko (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie niesołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Golubie Wężewskie

2014-12-02T20:14:49Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Golubie Wężewskie
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Golubia Wężewskiego
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olecki
|gmina = Kowale Oleckie
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 82
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54 |minutN = 10 |sekundN = 04
|stopniE = 22 |minutE = 18 |sekundE = 19
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Golubie Wężewskie ''' (niem. ''Gollubien'', od 1934 r. ''Friedberg'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olecki|powiecie oleckim]], w [[Kowale Oleckie (gmina wiejska)|gminie Kowale Oleckie]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]]. Miejscowość w 2010 roku liczyła 82 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Piotr Bordzio]]<ref>[http://bip.gmina.kowale.fr.pl/ Strona Urzędu Gminy Kowale][05.12.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego na [[Mazury Garbate|Mazurach Garbatych]] ([[Wzgórza Szeskie]]), 22 km na północny zachód od [[Olecko|Olecka]] i 9 km na zachód od [[Kowale Oleckie|Kowali Oleckich]], w pobliżu granicy z [[Powiat gołdapski|powiatem gołdapskim]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. W 1560 roku książę [[Albrecht Hohenzollern]] nadał [[Krzysztof von Nostitz |Krzysztofowi von Nostitz]] 60 łanów, które ten wcześniej kupił. Pod koniec XVI wieku [[Fryderyk von Nostitz]] sprzedał część tego nadania (16 łanów), na której powstała wieś [[Rdzawe]]. Pozostałe 44 łany – wieś Golubie – zakupili na [[Prawo lenne|prawie lennym]] [[Jakub Szwan]], [[Stanisław Growadzki]] i [[Maciej Pęcki]], płacąc wysoką cenę (225 grzywien za każdy łan). W późniejszym czasie Golubie składały się z dworu i wsi szlacheckiej. Należały do [[Parafia ewangelicka w Cichych|parafii ewangelickiej w Cichych]].

Szkołę we wsi założono w 1811 roku. W 1935 roku zatrudniony w niej był jeden nauczyciel, a w ośmiu klasach uczęszczało do niej ogółem 46 uczniów.

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 309 osób

*1933 r. – 244 osoby

*1939 r. – 234 osoby

*1988 r. – 119 osób

== Zabytki ==
*pozostałości założenia dworsko–parkowego z XIX wieku: pozostałości parku
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku, wiejski
*cmentarz rodzinny z XIX wieku

== Bibliografia ==
#''Olecko. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1974.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://bip.gmina.kowale.fr.pl/ Strona Urzędu Gminy Kowale | Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Kowale Oleckie] [12.11.2013]
#[http://www.stat.gov.pl/ Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/ Vervaltugsgeschichte] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olecki]]
[[Kategoria: Kowale Oleckie (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Doliwy

2014-12-02T20:13:41Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Doliwy
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Doliw
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olecki
|gmina = Olecko
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 50
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54 |minutN = 03 |sekundN = 01
|stopniE = 22 |minutE = 21 |sekundE = 16
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Doliwy ''' (niem. ''Doliven'', ''Doliwen'', od 1938 r. ''Teichwalde'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olecki|powiecie oleckim]], w [[Olecko (gmina miejsko-wiejska)|gminie Olecko]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]]. Miejscowość w 2010 roku liczyła 50 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Andrzej Pietkiewicz]]<ref>[http://www.umolecko.bip.doc.pl Strona Urzędu Miasta Olecko] [05.12.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego na [[Pojezierze Ełckie|Pojezierzu Ełckim]], na północnym brzegu jeziora [[Jezioro Romoty|Romoty]] (Romoły, Rumity); 7 km na zachód od [[Olecko|Olecka]]; przebiega przez nią droga wojewódzka nr 655. W pobliżu wsi znajduje się kilka niewielkich jezior: [[Jezioro Kociołek|Kociołek]], [[Jezioro Ryzonka Duża|Ryzonka Duża]] czy [[Jezioro Ryzonka Mała|Ryzonka Mała]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. W 1558 roku książę [[Albrecht Hohenzollern]] nadał [[Krzysztof Glaubitz|Krzysztofowi Glaubitzowi]] 100 łanów boru na [[Prawo lenne|prawie lennym]]; osadnicy otrzymali 15 lat [[Wolnizna|wolnizny]]. Na większości owego nadania powstał majątek ziemski [[Chełchy (gmina Świętajno)|Chełchy]], a na dziewięciu łanach – majątek ziemski Doliwy. Wieś należała do [[Parafia ewangelicka w Olecku|parafii ewangelickiej w Olecku]]. W XVIII wieku majątek w Doliwach dzierżawiła polska rodzina szlachecka [[Rodzina Dzięgielów| Dzięgielów]], a pod koniec XIX wieku niejaki Pisanski - majątek obejmował wówczas 864 ha i należał do największych w powiecie oleckim.

Szkołę we wsi założono w pierwszej połowie XVIII wieku (około 1737–1740). W 1935 roku zatrudniony w niej był jeden nauczyciel, a w ośmiu klasach uczęszczało do niej ogółem 43 uczniów.

Po [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojnie światowej]] w Doliwach znajdowała się siedziba jednej z trzech brygad [[Państwowe Gospodarstwo Rybackie w Olecku|Państwowego Gospodarstwa Rybackiego w Olecku]]. We wsi uruchomiono stawowy ośrodek zarybieniowy z wylęgarnią ryb (ta ostatnia została przebudowana na początku lat 70.).

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 144 osoby (wieś i majątek)

*1933 r. – 235 osób

*1939 r. – 243 osoby

== Zabytki ==
*most kolejowy nad drogą kołową na nieczynnej linii kolejowej Olecko – [[Giżycko]], 1908
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku, rodzinny, w lesie
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku, naprzeciw siedliska obok wiaduktu

== Bibliografia ==
#Achremczyk Stanisław, ''Historia Warmii i Mazur'', t. 1, Olsztyn 2011.
#''Olecko. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1974.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#''Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany'', red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001.
#[http://umolecko.bip.doc.pl/ Strona Urzędu Miasta Olecko] [12.11.2013]
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/treuburg.html| Vervaltugsgeschichte] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olecki]]
[[Kategoria: Olecko (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Daniele

2014-12-02T20:13:12Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Daniele
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Danieli
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś niesołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olecki
|gmina = Kowale Oleckie
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Gorczyce
|wysokość =
|liczba ludności = 121
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54 |minutN = 10 |sekundN = 00
|stopniE = 22 |minutE = 26 |sekundE = 00
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Daniele ''' (niem. ''Daniellen'') – wieś niesołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olecki|powiecie oleckim]], w [[Kowale Oleckie (gmina wiejska)|gminie Kowale Oleckie]], w sołectwie [[Gorczyce (gmina Kowale Oleckie)|Gorczyce]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]]. Miejscowość w 2010 roku liczyła 121 mieszkańców<ref>łącznie Daniele i [[Borysowo]]</ref>. Wieś wchodzi w skład sołectwa Gorczyce, w którym funkcję sołtysa sprawuje obecnie [[Szymon Marcinkiewicz]]<ref>[http://www.bip.gmina.kowale.fr.pl/ Strona Urzędu Gminy Kowale Oleckie] [05.12.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, na [[Mazury Garbate|Mazurach Garbatych]] ([[Wzgórza Szeskie]]), we wschodniej części [[Pojezierze Zachodniosuwalskie|Pojezierza Zachodniosuwalskiego]], 13 km na północ od [[Olecko|Olecka]] i 2 km na południe od [[Kowale Oleckie|Kowali Oleckich]]; przebiega przez nią droga krajowa nr 65 w kierunku [[Gołdap|Gołdapi]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]], najprawdopodobniej w połowie XVI wieku. W 1562 roku dobra w Danielach zostały nadane [[Jerzy von Klitlitz| Jerzemu von Kitlitzowi]]; obejmowały wówczas 30 łanów (na nieznanym prawie) z obowiązkiem jednej służby wojskowej. W 1581 roku była tutaj [[Wieś czynszowa |wieś czynszowa]], w dalszym ciągu w posiadaniu rodziny [[Rodzina von Klitlitz|von Kitlitzów]], a około 1601 roku przeszła na własność rodziny [[Rodzina von Hohendorff|von Hohendorffów]]. Z czasem areał wsi nieco się zmniejszył i w 1618 roku wynosił 25 łanów. Pod koniec XVIII wieku znajdowały się tu dwór i wieś szlachecka. W 1888 roku majątek należał do rodziny[[Rodzina von Bledau| von Batockich–Bledau]] i obejmował wówczas 480 ha; był to jeden z największych majątków na terenie powiatu oleckiego. Daniele należały do [[Parafia ewangelicka w Szarejkach|parafii ewangelickiej w Szarejkach]].

Po [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojnie światowej]] na bazie majątku uruchomiono we wsi [[Państwowe Gospodarstwo Rolne]].

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 134 osoby

*1988 r. – 92 osoby

== Religia ==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. św. Jana Chrzciciela w Kowalach Oleckich|parafii rzymskokatolickiej pw. św. Jana Chrzciciela w Kowalach Oleckich]].
 

== Zabytki ==
*pozostałości zespołu dworskiego z przełomu XIX i XX wieku: dwie obory, spichlerz i park; obory są obecnie własnością prywatną
*cmentarz rodowy na skraju parku
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku

== Bibliografia ==
#Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja "Wielkiej Puszczy" (do 1568 roku) - starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002.
#''Olecko. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1974.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.bip.gmina.kowale.fr.pl/ Strona Urzędu Gminy Kowale Oleckie] [05.12.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olecki]]
[[Kategoria: Kowale Oleckie (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie niesołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Dybowo (gmina Pasym)

2014-12-02T20:12:40Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Dybowo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Dybowa
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = szczycieński
|gmina = Pasym
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 311
|rok = 2009
|strefa numeracyjna =(+48) 89
|kod pocztowy =12-130
|tablice rejestracyjne =NSZ
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Dybowo''' (niem. ''Schützendorf'') – wieś sołecka w Polsce położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat szczycieński | powiecie szczycieńskim]], w [[Pasym (gmina miejsko-wiejska)|gminie Pasym]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. w 2010 roku wieś liczyła 311 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Grzegorz Wanowicz]]<ref> [http://www.pasym.pl/ Strona Gminy Pasym] [10.09.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Dybowo leży w południowej części województwa warmińsko–mazurskiego na [[Pojezierze Mrągowskie|Pojezierzu Mrągowskim]], części składowej [[Pojezierze Mazurskie|Pojezierza Mazurskiego]]. Wieś położona jest około 3 km na południe od [[Pasym|Pasymia]], w pobliżu drogi krajowej nr 53.
 

== Dzieje miejscowości ==
Dybowo zostało założone jako [[Wieś czynszowa |wieś czynszowa]] na 50. łanach około 1394 roku (przywilej nie zachował się). Lokację odnowiono w 1455 roku, między innymi przyznając sołtysowi [[Mikołaj Dromow | Mikołajowi Dromowi]] przywilej poławiania ryb na [[Jezioro Leleskie|Jeziorze Leleskim]], co miało przyspieszyć zasiedlanie opustoszałych wówczas łanów. W 1652 roku powstał tu na 8 łanach [[Folwark książęcy |folwark książęcy]], który obrabiali chłopi z Dybowa, [[Tylkowo|Tylkowa]] i [[Rutki|Rutek]]. W roku 1782 Dybowo składało się z 31 gospodarstw. W 1818 roku wieś była zamieszkana przez 200 osób.

W 1883 roku na skutek sprzeciwu pasymskich kupców dworzec kolejowy zbudowano w Dybowie, a nie w Pasymiu.

Szkoła we wsi powstała w 1901 roku. Nazwa ''Schützendorf'' została wprowadzona w 1907 roku.
 

== Zabytki ==
*dwa czworaki z 1908 i 1910 roku – czerwona cegła, dekorowana elewacja
*budynek [[Szkoła w Dybowie (gmina Pasym)|szkoły]] z 1901 roku – czerwona cegła, zdobiona elewacja
*na skraju wsi zabytkowy dom (nr 26), murowany, tynkowany, dach naczółkowy, opracowane w cegle otwory okienne
*dawny [[Cmentarz ewangelicki w Dybowie (gmina Pasym)|cmentarz ewangelicki]] z mogiłą około 20. mieszkańców Dybowa zabitych w styczniu 1945 roku

== Bibliografia ==
#Letkiewicz Arkadiusz, ''Z dziejów miasta i gminy Pasym'', Rocznik Mazurski, t. 10, 2006, 16-20.
#Liżewska Iwona, Knercer Wiktor, ''Przewodnik po historii i zabytkach ziemi szczycieńskiej'', Olsztyn 1998.
#''Szczytno. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Jan Jałoszyński i in., Olsztyn 1962.
#[http://www.stat.gov.pl/ Bank Danych Lokalnych GUS] [18.08.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/ Deutsche Verwaltungsgeschichte] [18.08.2013]
#[http://www.pasym.pl/ Strona Gminy Pasym] [10.09.2013]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Powiat szczycieński]]
[[Kategoria: Pasym (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Dudki (gmina Świętajno)

2014-12-02T20:11:58Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Dudki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Dudków
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko–mazurskie
|powiat = olecki
|gmina = Świętajno
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 56
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 58 |sekundN = 27
|stopniE = 22 |minutE = 23 |sekundE = 06
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Dudki ''' (niem. ''Duttken'', od 1938 r. ''Sargensee'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olecki|powiecie oleckim]], w [[Świętajno (gmina wiejska, powiat olecki)|gminie Świętajno]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]]. Miejscowość w 2010 roku liczyła 56 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Jan Świsłowski]]<ref>Informacje przekazane E-ncyklopedii przez Urząd Gminy w Świętajnie, 30.12.2013.</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, na [[Pojezierze Ełckie|Pojezierzu Ełckim]], nad [[Jezioro Dudeckie|Jeziorem Dudeckim]], 11 km na południowy zachód od [[Olecko|Olecka]] i 7 km na południowy wschód od [[Świętajno (powiat olecki)|Świętajna]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. Przywilej lokacyjny otrzymała w 1562 roku, ale książę [[Albrecht Hohenzollern]] przypominał w nim, iż kilkanaście lat wcześniej starosta [[Michał Eysack]] sprzedał tu sześć łanów sołeckich niejakiemu Piotrowi Piecko z dwoma synami. W zamian Piotr zobowiązał się do założenia [[Wieś czynszowa |wsi czynszowej]] na 60 łanach na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]]. W okresie wystawienia przywileju sołtysami wsi byli [[Marcin Dudka|Marcin]] i [[Grzegorz Dudka|Grzegorz]] Dudkowie, od których wywodzi się nazwa miejscowości. Dudki należały do [[Parafia ewangelicka w Świętajnie |parafii ewangelickiej w Świętajnie]].

Szkołę we wsi założono w pierwszej połowie XVIII wieku (około 1737–1740). W 1935 roku zatrudniony w niej był jeden nauczyciel, a w ośmiu klasach uczęszczało do niej ogółem 42 uczniów.

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 326 osób

*1933 r. – 303 osoby

*1939 r. – 283 osoby

== Zabytki ==
*budynek dawnej szkoły z okresu międzywojennego, obecnie dom wczasowy
*przykłady budownictwa murowanego z początku XX wieku: domy nr 6 i 11
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku

== Bibliografia ==
#Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja "Wielkiej Puszczy" (do 1568 roku) - starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002.
#''Olecko. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1974.
#Orłowicz Mieczysław, ''Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii'', Na nowo podali do druku Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba, Olsztyn 1991.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#Gminna ewidencja zabytków, udostępniona E-ncyklopedii przez Urząd Gminy w Świętajnie, 30.12.2013.
#[http://www.stat.gov.pl/ Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/ Verwaltungsgeschichte] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olecki]]
[[Kategoria: Świętajno (gmina wiejska, powiat olecki)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Cisy

2014-12-02T20:11:09Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Cisy
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Cisów
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = ełcki
|gmina = Prostki
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 35
|rok = 2010
|strefa numeracyjna = (+48) 87
|kod pocztowy =19-335
|tablice rejestracyjne =NEL
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 45 |sekundN = 56
|stopniE = 22 |minutE = 34 |sekundE = 34
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Cisy''' (niem. ''Cziessen'', od 1908 r. ''Seeheim'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat ełcki|powiecie ełckim]], w [[Prostki (gmina wiejska)|gminie Prostki]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W 2010 roku wieś liczyła 35 osób. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Jarosław Grajewski ]]<ref> [http://www.bip.warmia.mazury.pl/ Wrota Warmii i Mazur] [29.08.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Miejscowość położona jest w południowo–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego oraz w południowej części [[Pojezierze Ełckie|Pojezierza Ełckiego]] należącego do [[Pojezierze Mazurskie|Pojezierza Mazurskiego]]; wieś leży nad jeziorem [[Jezioro Krzywe| Krzywym]], w odległości niecałego kilometra od jeziora [[Jezioro Kuczki| Kuczki]] (Kuczego, Kuckiego). Cisy są oddalone o 22 km od [[Ełk|Ełku]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Pierwsza informacja dotycząca miejscowości pochodzi z 1539 roku, gdy pod nazwą ''Placht'' pojawia się ona w spisie podatkowym. Data powstania nie jest jednak znana, choć najprawdopodobniej wieś została założona jeszcze przez [[Zakon Krzyżacki]] na 5 łanach na [[Prawo magdeburskie|prawie magdeburskim]] przez niejakiego Płachtę ze wsi [[Krzywe]]. Pierwsza nazwa i jej późniejsze wariacje wywodziły się właśnie od owego Płachty. Wieś zapisywano w pierwszej połowie XVI wieku jako ''Plachten''; w 1555 roku pojawiła się nazwa ''Sczyssen'', a w 1579 roku ''Zissowie'', natomiast od XVII wieku występowała nazwa ''Cieschen''. Wieś należała do [[Parafia ewangelicka w Pisanicy|parafii ewangelickiej w Pisanicy]]. Obecnie Cisy wykorzystują swe dogodne położenie i nabierają charakteru miejscowości turystyczno-wypoczynkowej.

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.

Liczba mieszkańców w poszczególnych okresach:

*1857 r. – 47 osób

*1933 r. – 30 osób

*1939 r. – 32 osoby

*1988 r. – 44 osoby

== Bibliografia ==
#Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja „Wielkiej Puszczy” (do 1568 roku) – starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://www.stat.gov.pl/ Bank Danych Lokalnych GUS] [19.07.2013]
#[http://www.bip.warmia.mazury.pl/ Wrota Warmii i Mazur] [29.08.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat ełcki]]
[[Kategoria: Prostki (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Borki (gmina Świętajno)

2014-12-02T20:10:27Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Borki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Borek
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olecki
|gmina = Świętajno
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 119
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54 |minutN = 05 |sekundN = 08
|stopniE = 22 |minutE = 11 |sekundE = 57
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Borki ''' (niem. ''Borken'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olecki|powiecie oleckim]], w [[Świętajno (gmina wiejska, powiat olecki)|gminie Świętajno]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]]. Miejscowość w 2010 roku liczyła 119 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Czesław Wawrzyn]]<ref>Informacje przekazane E-ncyklopedii przez Urząd Gminy w Świętajnie, 30.12.2013.</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, na [Pojezierze Ełckie|Pojezierzu Ełckim]], na skraju [[Puszcza Borecka|Puszczy Boreckiej]], na zachodnim brzegu jeziora [[Jezioro Łaźno|Łaźno]] i na wschód od jeziora [[Jezioro Litygajno|Litygajno]], 22 km na zachód od [[Olecko|Olecka]] i 16 km na północny zachód od [[Świętajno (powiat olecki)|Świętajna]], przy granicy z [[Powiat giżycki|powiatem giżyckim]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Pierwsza próba założenia folwarku w tym miejscu miała miejsce w okresie kolonizacji północno-wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. W 1562 roku w przywileju lokacyjnym [[Rogojny|Rogojn]] znalazły się zapisy o 20 łanach położonych na terenie obecnych Borek, prawdopodobnie związane z pracami nad utworzeniem folwarku. Prace te zapewne zakończyły się niepowodzeniem. Do ponownej lokacji wsi doszło dopiero w XVIII wieku w ramach [[Osadnictwo szkatułowe|osadnictwa szkatułowego]]. Borki należały do [[Parafia ewangelicka w Cichach|parafii ewangelickiej w Cichach]].

Szkołę we wsi założono w 1743 roku. W 1935 roku zatrudniony w niej był jeden nauczyciel, a w ośmiu klasach uczęszczało do niej ogółem 55 uczniów.

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 249 osób

*1933 r. – 319 osób

*1939 r. – 298 osób

== Zabytki ==
*przykłady budownictwa murowanego z początku XX wieku (domy nr: 5, 6, 7, 10, 13, 14, 25, 26, 28)
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku, na półwyspie

== Bibliografia ==
#Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja "Wielkiej Puszczy" (do 1568 roku) - starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002.
#''Olecko. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1974.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#Gminna ewidencja zabytków, udostępniona E-ncyklopedii przez Urząd Gminy w Świętajnie, 30.12.2013.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/treuburg.html| Verwaltungsgeschichte] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olecki]]
[[Kategoria: Świętajno (gmina wiejska, powiat olecki)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Bałdzki Piec

2014-12-02T20:09:26Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Bałdzki Piec
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Bałdzkiego Pieca
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|gmina = Purda
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 47
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 36 |sekundN = 09
|stopniE = 20 |minutE = 38 |sekundE = 04
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Bałdzki Piec ''' (niem. ''Baldenofen'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olsztyński|powiecie olsztyńskim]], w [[Purda (gmina wiejska)|gminie Purda]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. Miejscowość w 2010 roku liczyła 47 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Teresa Sznarbach]]<ref>[http://www.purda.pl/ Strona Gminy Purda] [02.07.2014]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest na [[Pojezierze Olsztyńskie|Pojezierzu Olsztyńskim]], 4 km na wschód od [[Butryny|Butryn]] i 16 km na południowy zachód od [[Purda|Purdy]]. W pobliżu wsi znajduje się [[Jezioro Łowne]], [[Jezioro Duże]] oraz [[Jezioro Małe]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Miejscowość powstała na obszarze prywatnego majątku [[Bałdy]], prawdopodobnie pod koniec XVIII wieku, jako leśna osada smolarzy - stąd nazwa Bałdzki Piec. Miejscowość była wsią szlachecką, liczącą pięć domów i zamieszkaną przez 45 osób. Jej właścicielem był niejaki von Helden, do którego należały Bałdy. W pierwszej połowie XIX wieku, najprawdopodobniej w związku ze zmianą właściciela, Bałdzki Piec został wyłączony z obszaru majątkowego Bałd i stał się wsią chłopską. W 1835 roku w dalszym ciągu znajdowało się tu pięć chałup, ale już przy zaledwie 36 mieszkańcach. W okresie międzywojennym była to wciąż niewielka osada o zabudowie mieszanej, zamieszkana (w 1928 roku) przez 54 osoby.
 

== Zabytki ==
*zabytkowa chałupa warmińska
*domek myśliwski
*leśniczówka

== Bibliografia ==
#''Przewodnik turystyczny po gminie Purda'', Purda 2013.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://www.purda.pl/ Strona Gminy Purda] [12.11.2013]
#[http://www.stat.gov.pl/ Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/ Verwaltungsgeschichte] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olsztyński]]
[[Kategoria: Purda (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1701-1800]]

Judziki (gmina Olecko)

2014-12-02T20:08:46Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Judziki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Judzików
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olecki
|gmina = Olecko
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 132
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54 |minutN = 07 |sekundN = 04
|stopniE = 22 |minutE = 30 |sekundE = 29
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Judziki ''' (niem. ''Judzicken'', od 1938 r. ''Wiesenhöhe'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olecki|powiecie oleckim]], w [[Olecko (gmina miejsko-wiejska)|gminie Olecko]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]].
Wieś w 2010 roku liczyła 132 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Jarosław Domański]]<ref>[http://www.umolecko.bip.doc.pl/index.php?dz=4&id=14040/ Strona Urzędu Miasta Olecko] [05.12.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, we wschodniej części [[Pojezierze Zachodniosuwalskie|Pojezierza Zachodniosuwalskiego]], nad rzeką [[Rzeka Lega|Legą]], 10 km na północ od [[Olecko|Olecka]]. Na północ od wsi znajdowało się dawniej jezioro, obecnie tereny te zwane są [[Bialskie Łąki|Bialskimi Łąkami]] (ok. 66 ha).
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. W 1561 roku starosta [[Wawrzyniec von Halle]] sprzedał niejakiemu Jakubowi, mieszkańcowi Judzik, cztery łany sołeckie. W zamian Jakub zobowiązał się do obsadzenia [[Wieś czynszowa |wsi czynszowej]] na 40 łanach na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]]; osiedleńcy otrzymali 10–letnią [[Wolnizna|wolniznę]]. Wieś należała do [[Parafia ewangelicka w Mieruniszkach|parafii ewangelickiej w Mieruniszkach]].

Szkoła we wsi powstała w 1766 roku; w 1935 roku zatrudniony był w niej jeden nauczyciel, a w ośmiu klasach uczyło się łącznie 34 dzieci. Po [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach |II wojnie światowej]] szkołę uruchomiono ponownie (w nowym budynku) w latach 60.

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 288 osób

*1933 r. – 733 osoby

*1939 r. – 782 osoby

== Szkolnictwo ==
*[[Zespół Szkół w Judzikach|zespół szkół]]

== Religia ==
Znajdujący się tutaj [[Kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Judzikach |kościół]] od 1991 r. jest siedzibą [[Parafia pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Judzikach |parafii]].
 

== Zabytki ==
*zespół budynków szkolnych z początku XX wieku: szkoła i budynek gospodarczy (obecnie własność prywatna)
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku, rodzinny, w parku
*kilka przykładów budownictwa z przełomu XIX i XX wieku (domy nr 7 i 14)

== Bibliografia ==
#''Olecko. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1974.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://umolecko.bip.doc.pl/upload/doc/35243_20120521_120820.pdf| Gminna Ewidencja Zabytków] [12.11.2013]
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/treuburg.html| Vervaltugsgeschichte] [12.11.2013]
#[http://www.umolecko.bip.doc.pl/ Strona Urzędu Miasta Olecko] [05.12.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olecki]]
[[Kategoria: Olecko (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Jelitki

2014-12-02T20:08:09Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Jelitki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Jelitek
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olecki
|gmina = Wieliczki
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 22
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 54 |sekundN = 25
|stopniE = 22 |minutE = 32 |sekundE = 38
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Jelitki ''' (niem. ''Jelittken'', od 1938 r. ''Gelitten'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olecki|powiecie oleckim]], w [[Wieliczki (gmina wiejska)|gminie Wieliczki]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]]. Wieś w 2010 roku liczyła 22 mieszkańców. W skład sołectwa wchodzą Jelitki i [[Gąsiorowo]]. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Tomasz Paulako]]<ref>[http://wieliczki.bipgmina.pl/jednostki_pomocnicze/1/solectwa/ Strona Urzędu Gminy Wieliczki] [05.12.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, na [[Pojezierze Ełckie|Pojezierzu Ełckim]], nad strumykiem [[Strumień Czarna |Czarna]], 19 km na południe od [[Olecko|Olecka]] i 11 km na południe od [[Wieliczki|Wieliczek]], na wschód od rzeki [[Rzeka Lega |rzeki Legi]], przy granicy z [[Powiat ełcki|powiatem ełckim]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów państwa [[Zakon Krzyżacki|Zakonu Krzyżackiego]]. W 1486 roku komtur [[Jan von Tieffen]] nadał mieszkańcom [[Płociczno|Płociczna]] cztery łany boru jako rekompensatę ziemi utraconej przez nich na rzecz młynarza i dworu w [[Straduny|Stradunach]]. Ów nadział początkowo występował w źródłach jako część Płociczna. Dopiero w 1540 roku wymieniono Jelitki jako odrębną osadę. Fakt wydzielenia Jelitek potwierdził w 1564 roku książę [[Albrecht Hohenzollern]]. Jednocześnie książę nadał mieszkańcom Jelitek – Michałowi, Janowi i Rafałowi – sześć łanów na [[Prawo magdeburskie|prawie magdeburskim]] z obowiązkiem połowy służby zbrojnej. Z czasem dobra te znacznie się powiększyły, osiągając na początku XVIII wieku ponad 11 łanów. Jelitki należały do [[Parafia ewangelicka w Wieliczkach|parafii ewangelickiej w Wieliczkach]].

Szkoła we wsi istniała bardzo krótko na przełomie XIX i XX wieku.

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 70 osób

*1933 r. – 107 osób

*1939 r. – 95 osób

== Religia ==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny w Wieliczkach |parafii rzymskokatolickiej w Wieliczkach]].
 

== Bibliografia ==
#Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja "Wielkiej Puszczy" (do 1568 roku) - starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002.
#''Olecko. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1974.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/treuburg.html| Vervaltugsgeschichte] [12.11.2013]
#[http://wieliczki.bipgmina.pl/ Strona Urzędu Gminy Wieliczki] [05.12.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olecki]]
[[Kategoria: Wieliczki (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Jaśki

2014-12-02T20:07:35Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Jaśki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Jaśków
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olecki
|gmina = Olecko
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 238
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54 |minutN = 02 |sekundN = 20
|stopniE = 22 |minutE = 26 |sekundE = 39
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Jaśki ''' (niem. ''Jaschken'', od 1938 r. ''Jesken'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olecki|powiecie oleckim]], w [[Olecko (gmina miejsko-wiejska)|gminie Olecko]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]]. Wieś w 2010 roku liczyła 238 mieszkańców<ref>łącznie Jaśki, Olecko-Kolonia i Zielonówek</ref>. W skład sołectwa wchodzą wsie: Jaśki, [[Olecko–Kolonia]] i [[Zielonówek]]. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Krzysztof Rogało]]<ref>[http://www.umolecko.bip.doc.pl/index.php?dz=4&id=14040/ Strona Urzędu Gminy Olecko] [05.12.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, na [[Pojezierze Ełckie|Pojezierzu Ełckim]], na wschodnim brzegu [[Jezioro Dobskie (powiat olecki)|Jeziora Dobskiego]], 4 km na zachód od [[Olecko|Olecka]], na południe od drogi wojewódzkiej nr 655 w kierunku [[Giżycko|Giżycka]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. Osada była zamieszkana już przed 1562 rokiem. Rok później książę [[Albrecht Hohenzollern]] zatwierdził akt sprzedaży niejakiemu Jaśkowi z [[Kukowo|Kukowa]] trzech łanów sołeckich. W zamian Jaśko zobowiązał się do obsadzenia [[Wieś czynszowa |wsi czynszowej]] na 30 łanach na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]]. Nazwa wsi wywodzi się od imienia pierwszego sołtysa. Jaśki należały do [[Parafia ewangelicka w Olecku|parafii ewangelickiej w Olecku]].

Szkoła w Jaśkach powstała w pierwszej połowie XVIII wieku (około 1737–1740 roku). W roku 1935 obejmowała ona osiem klas, w których ogółem uczyło się 59 dzieci; zatrudniony był jeden nauczyciel. Po zakończeniu [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojny światowej]] szkołę ponownie uruchomiono w październiku 1945 roku.

Po II wojnie światowej (na początku lat 50.) w Jaśkach uruchomiono spółdzielnię produkcyjną.

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 223 osoby

*1933 r. – 318 osób

*1939 r. – 244 osoby

== Religia ==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Olecku |parafii rzymskokatolickiej w Olecku]].
 

== Zabytki ==
*zespół budynków szkolnych z początku XX wieku: szkoła i budynek gospodarczy (obecnie własność prywatna)
*przykłady budownictwa z początku XX wieku (dom nr 9)

== Bibliografia ==
#''Olecko. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1974.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://umolecko.bip.doc.pl/upload/doc/35243_20120521_120820.pdf |Gminna Ewidencja Zabytków] [12.11.2013]
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/treuburg.html| Vervaltugsgeschichte] [12.11.2013]
#[http://www.umolecko.bip.doc.pl/ Strona Urzędu Gminy Olecko] [05.12.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olecki]]
[[Kategoria: Olecko (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Dworackie

2014-12-02T20:06:55Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Dworackie
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Dworackich
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olecki
|gmina = Świętajno
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 44
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 59 |sekundN = 00
|stopniE = 22 |minutE = 22 |sekundE = 00
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Dworackie ''' (niem. ''Dworatzken'', od 1938 r. ''Herrendorf'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olecki|powiecie oleckim]], w [[Świętajno (gmina wiejska, powiat olecki)|gminie Świętajno]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapskiego|powiatu olecko–gołdapskiego]]. Miejscowość w 2010 roku liczyła 44 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Henryk Późniak]]<ref>Informacje przekazane E-ncyklopedii przez Urząd Gminy w Świętajnie, 30.12.2013.</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, na [[Pojezierze Ełckie|Pojezierzu Ełckim]], nad [[Jezioro Dworackie|Jeziorem Dworackim]], 13 km na północny zachód od [[Olecko|Olecka]] i 5 km na południowy wschód od [[Świętajno (powiat olecki) |Świętajna]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. Jej założenie datuje się na okres między rokiem 1560 a 1589, gdy wymieniono ją podczas wizytacji [[Starostwo straduńskie|starostwa straduńskiego]]. Prawdopodobnie miało to miejsce już w latach 60., ponieważ podczas wspomnianej wizytacji chłopi z Dworackich płacili już czynsz. Na początku XVII wieku wieś występowała jako w pełni zagospodarowana; obejmowała wówczas obszar 23,5 łanu, z czego 2,5 łanu należało do sołtysa. W XVIII wieku obowiązywało tu [[Prawo chełmińskie |prawo chełmińskie]]. Dworackie należały do [[Parafia ewangelicka w Świętajnie (powiat olecki)|parafii ewangelickiej w Świętajnie]].

Szkołę we wsi założono na przełomie XVIII i XIX wieku wieku (ale prawa otrzymała dopiero w 1838 roku). W 1935 roku zatrudniony w niej był jeden nauczyciel, a w ośmiu klasach uczęszczało do niej ogółem 38 uczniów.

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 207 osób

*1933 r. – 215 osób

*1939 r. – 199 osób

== Zabytki ==
*cmentarz ewangelicki z XIX wieku

== Bibliografia ==
#Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja "Wielkiej Puszczy" (do 1568 roku) - starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002.
#''Olecko. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1974.
#Orłowicz Mieczysław, ''Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii'', Na nowo podali do druku Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba, Olsztyn 1991.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#Gminna ewidencja zabytków, udostępniona E-ncyklopedii przez Urząd Gminy w Świętajnie, 30.12.2013.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/treuburg.html| Verwaltungsgeschichte] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olecki]]
[[Kategoria: Świętajno (gmina wiejska, powiat olecki)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Waplewo

2014-12-02T19:57:04Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Waplewo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Waplewa
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = szczycieński
|gmina = Jedwabno
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 188
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =(+48) 89
|kod pocztowy =12-122
|tablice rejestracyjne =NSZ
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 36 |sekundN = 0
|stopniE = 20 |minutE = 45 |sekundE = 0
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Waplewo''' (niem. ''Waplitz'', ''Gut Waplitz'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat szczycieński | powiecie szczycieńskim]], w [[Jedwabno (gmina wiejska)|gminie Jedwabno]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. W 2010 r. liczyła 188 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Marzena Kacprzycka]]<ref> [http://www.jedwabno.pl/solectwa/ Strona Gminy Jedwabno] [10.09.2013]</ref>.
 

==Położenie==
Wieś położona jest na [[Pojezierze Mazurskie|Pojezierzu Mazurskim]], w południowej części województwa warmińsko–mazurskiego. Miejscowość leży w odległości 9 km na północ od [[Jedwabno|Jedwabna]], w pobliżu jezior: [[Jezioro Narajty|Narajty]] i [[Jezioro Małszewskie|Małszewskiego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Przed przybyciem [[Zakon Krzyżacki |Krzyżaków]] okolice te zamieszkiwało plemię [[Galindowie|Galindów]]. Jest to jedna z najstarszych wsi na terenie powiatu szczycieńskiego. Założona została w 1388 roku na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]] na 10 łanach; zasadźcą i pierwszym sołtysem został niejaki Bartosz. W następnych latach powstały tu dwa dodatkowe majątki, każdy po 8 łanów. W XVI wieku istniała we wsi karczma. Miejscowość została poważnie zniszczona w wyniku najazdu Tatarów w czasie wojen szwedzkich.

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.

Liczba mieszkańców i gospodarstw rolnych w poszczególnych okresach:

*1539 r. – 22 gospodarstwa

*1782 r. – 23 gospodarstwa

*1818 r. – 167 osób, 29 gospodarstwa

*1939 r. – 230 osób

*1954 r. – 147 osób

*2010 r. – 182 osoby

== Zabytki==
*drewniana chałupa (nr 11)
*budynek szkoły z końca XIX wieku, na wzgórzu, murowana, z czerwonej cegły; obecnie własność prywatna
*dawny [[Cmentarz ewangelicki w Waplewie|cmentarz ewangelicki]]
*[[Kapliczka w Waplewie|kapliczka]] z początku XX wieku, w centrum wsi, z czerwonej cegły

== Bibliografia==
#Achremczyk Stanisław, ''Historia Warmii i Mazur'', t. 1–2, Olsztyn 2011.
#Ambroziak Sławomir, ''Dzieje parafii, kościołów i życia religijnego gminy Jedwabno (Jedwabno, Małga, Nowy Dwór)'', Rocznik Mazurski, t. 5, 2001, ss. 3–30.
#Ambroziak Sławomir, ''Historia gminy Jedwabno'', [w:] [http://www.jedwabno.pl/ Strona Gminy Jedwabno] [22.08.2013]
#Ambroziak Sławomir, ''Z dziejów gminy Jedwabno'', Rocznik Mazurski, t. 10, 2006, ss. 7–15.
#Liżewska Iwona, Knercer Wiktor, ''Przewodnik po historii i zabytkach ziemi szczycieńskiej'', Olsztyn 1998.
#''Szczytno. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Jan Jałoszyński i in., Olsztyn 1962.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ Bank Danych Lokalnych GUS] [22.08.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/ortelsburg.html/ Deutsche Verwaltungsgeschichte] [22.08.2013]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Powiat szczycieński]]
[[Kategoria: Jedwabno (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Warkałki

2014-12-02T19:50:54Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Warkałki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Warkałek
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = ostródzki
|gmina = Miłakowo
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 176
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =(+48) 89
|kod pocztowy =14-310
|tablice rejestracyjne = NOS
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54 |minutN = 00|sekundN = 0
|stopniE = 20|minutE = 00 |sekundE = 0
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Warkałki''' (niem. ''Hartwich'', od 1938 r. ''Vorwerk Hartwich'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat ostródzki|powiecie ostródzkim]], w [[Miłakowo (gmina miejsko-wiejska)|gminie Miłakowo]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. W 2010 r. liczyła 176 mieszkańców. W latach 1945–1946 miejscowość nosiła nazwę [[Twardowo]]. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Mirosław Stryjek]]<ref>[http://milakowo-umig.bip-wm.pl/public/?id=825/ Strona Urzędu Miasta i Gminy Miłakowo] [28.08.2013]</ref>.
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest na [[Mazury Zachodnie|Mazurach Zachodnich]] ([[Pojezierze Iławsko–Ostródzkie]]), w odległości 1 km od [[Jezioro Warkalskie|Jeziora Warkalskiego]] (Warkałki, Boldenien) i 2 km od [[Jezioro Długie|Jeziora Długiego]] koło [[Niebrzydowo|Niebrzydowa]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś po raz pierwszy wzmiankowana w dokumentach z roku 1337 jako dwór ziemiański położony na 8 [[Włóka| włókach]]. Pierwsi polscy osadnicy zaczęli przybywać w okolice w roku 1466. Pierwotna nazwa osady to ''Baldeyn''. Nie zachowały się wzmianki dotyczące losów miejscowości w okresie najazdów tatarskich w roku 1565 i 1566. Równie tajemniczo przedstawiają się dzieje Warkałek w okresie epidemii dżumy w latach 1709–1711, pustoszącej bezlitośnie obszar [[Prusy|Prus]]. Warkałki nie uległy prawdopodobnie całkowitemu wyludnieniu. W roku 1782 we wsi odnotowano istnienie 9 domów, niestety nie podano liczby mieszkańców. Natomiast w roku 1858 w 8 gospodarstwach domowych żyło 67 osób. Około 1850 roku folwark w Warkałkach wchodził w skład ogromnego majątku rodu Dohna z siedzibą w [[Ponary|Ponarach]]. Łączny obszar majątku obejmował wówczas ponad 400 włók. Dopiero na początku XX wieku wskutek procesu uwłaszczania chłopów stan posiadania uległ zmniejszeniu do 310 włók.
W roku 1973 wieś należała do [[Powiat morąski|powiatu morąskiego]].

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.
 

==Zabytki==
*zlokalizowana osada i ślady osadnictwa z okresu wczesnośredniowiecznego i średniowiecznego
*w rejonie południowego i południowo–wschodniego brzegu Jeziora Warkalskiego zlokalizowane trzy [[Kurhany w Warkałkach |kurhany z okresu wczesnej epoki żelaza]]
*w okolicach zarejestrowane dwie osady i ślady osadnictwa z wczesnej epoki żelaza

==Bibliografia==
#''Morąg. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1973.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ Bank Danych Lokalnych GUS] [10.09.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat ostródzki]]
[[Kategoria: Miłakowo (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Warpuny

2014-12-02T19:44:04Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Warpuny
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Warpun
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = mrągowski
|gmina = Sorkwity
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Warpuny
|wysokość =
|liczba ludności = 482
|rok = 2010
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy = 11 - 731
|tablice rejestracyjne = NMR
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 56 |sekundN = 0
|stopniE = 21 |minutE = 11 |sekundE = 0
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Warpuny''' (niem. ''Warpuhnen'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat mrągowski| powiecie mrągowskim]], w [[Sorkwity (gmina wiejska)|gminie Sorkwity]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie |województwa olsztyńskiego]]. W 2010 r. liczyła 482 mieszkańców. W kadencji 2011-2015 sołtysem wsi jest [[Karol Jędrzejczyk]]<ref>[http://www.gminasorkwity.pl/index.php?strona=Soltysi-i-Rady-Soleckie/ Strona Gminy Sorkwity] [12.11.2013]</ref>.
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest w odległości ok. 11 km od [[Mrągowo|Mrągowa].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś założono w 1373 r. Wówczas [[Winrich von Kniprode]] nadał [[Prusowie |Prusowi]] Sanglobe i jego czterem synom: Warpunowi, Medytowi, Glabunowi, Permojowi 120 [[Włóka| włók]]. Nowi właściciele mieli obowiązek 4 służb zbrojnych i otrzymali 16 lat wolnych od czynszu. Nazwa wsi pochodzi od części majątku należącego do syna Warpune. Wiadomo, że w 1437 r. z Warpun wystawiano 1 służbę wojskową. Z obszaru lokacyjnego z czasem powstały dwie wsie: Warpuny i [[Zyndaki]].

W XIX w. istniała tutaj szkoła. W 1866 r. założono we wsi parafię ewangelicką, która liczyła 3420 osób, w tym 2570 Polaków. W latach 1922–1923 zbudowano w miejscowości kościół katolicki. Parafia liczyła 700 osób.

W 2006 r. we wsi wybudowano boisko do piłki nożnej, sponsorowane przez UE. W 2006 r. we wsi było ok. 600 mieszkańców.
 

==Bezpieczeństwo==
We wsi działa jednostka [[Ochotnicza Straż Pożarna |Ochotniczej Straży Pożarnej]]
 

==Gospodarka==
W Warpunach funkcjonuje sklep spożywczy, pralnia, ranczo oraz zakład usług budowlanych.
 

==Szkolnictwo==
We wsi działa przedszkole.
 

==Religia==
W miejcowości znajduje się siedziba [[Parafia pw. św. Antoniego Padewskiego w Warpunach |parafii rzymskokatolickiej]]. Wieś znajduje się także na terenie [[Parafia greckokatolicka pw. Przemienienia Pańskiego w Reszlu |parafii greckokatolickiej w Reszlu]].
 

==Sport==
Wieś posiada własną drużynę piłkarską - [[Fala Warpuny]].
 

== Zabytki==
*[[Kościół ewangelicki w Warpunach| kościół ewangelicki]] z 1822 r.

== Ludzie związani z miejscowością==
*[[Bogdan Kurta]] (ur. 1961) — urodzony w Warpunach samorządowiec, starosta powiatu mrągowskiego

== Bibliografia==
#Kujawski Wojciech,''Krutynia. Szlak wodny'', Olsztyn 2006.
#''Mrągowo. Z dziejów miasta i okolic'', pod red. Andrzeja Wakara, Olsztyn 1975.
#''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. XIII, Warszawa 1893.
#[http://stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat mrągowski]]
[[Kategoria: Sorkwity (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Wawrowice

2014-12-02T19:33:09Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wawrowice
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Wawrowic
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nowomiejski
|gmina = Kurzętnik
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Wawrowice
|wysokość =
|liczba ludności = 300
|rok = 2010
|strefa numeracyjna = (+48) 56
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNM
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 26 |sekundN = 35
|stopniE = 19 |minutE = 27 |sekundE = 51
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Wawrowice''' (1706 r. ''Wawronice'', ''Wawer'', ''Wauwer'', niem. ''Wawerwitz'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nowomiejski |powiecie nowomiejskim]], w [[Kurzętnik (gmina wiejska)|gminie Kurzętnik]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny |administracyjnie]] do województwa toruńskiego. W 2010 r. liczyła 300 mieszkańców. Obecnie (2013 r.) we wsi sołtysem jest [[Benedykt Rochnowski]]<ref>[http://www.kurzetnik.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=11&Itemid=19/ Strona Gminy Kurzętnik] [12.11.2013]</ref>.
 

==Położenie==
Wieś znajduje się nad brzegiem [[Jezioro Skarlińskie |Jeziora Skarlińskiego]]. Przez Wawrowice przepływa rzeka [[Rzeka Skarlanka |Skarlanka]].
 

==Dzieje miejscowości ==
Wieś lokowana została w XIV w. na [[Prawo chełmińskie| prawie chełmińskim]]. W I połowie XV w. obejmowała swoim zasięgiem 52 [[Włóka| włóki]]. Miejscowość ucierpiała w wyniku [[Wojny polsko-krzyżackie| wojny polsko–krzyżackiej]] w 1414 r. W połowie XVI w. Wawrowice należały do [[Starostwo bratiańskie |starostwa bratiańskiego]]. W I połowie XVII w. starosta [[Paweł Działyński]] wybudował we wsi browar, a podległym chłopom zakazał sprzedaży jęczmienia do [[Nowe Miasto Lubawskie |Nowego Miasta Lubawskiego]]. XVII w. majątek w Wawrowicach podlegał wójtowi w [[Bratian| Bratianie]]. Na początku XVIII w. grunty wiejskie stanowiły 40 włók, z których płacono czynsz w wysokości pół [[Korzec |korca]] żyta i pół korca owsa od każdej włóki. Wiadomo również, że w tym okresie istniała tutaj parafia i poczta. Pod koniec XIX w. większość mieszkańców była katolikami. Ogólna liczba mieszkańców wynosiła 123 osoby, w tym 99 katolików i 24 ewangelików. W 1885 r. wieś obejmowała 295 ha z 21 [[Dym| dymami]] i 7 domami. Po 1920 r. Wawrowice znalazły się w granicach Polski. W połowie XX w. majątek ziemski został zlikwidowany, a obszar wsi włączono do gminy wiejskiej. W tym samym roku w miejscowości założono kółko rolnicze i funkcjonowała czteroklasowa szkoła.

W czasie [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach |II wojny światowej]], jak w większości obszarów gminy Kurzętnik, również i tu wysiedlono ludność do obozu w [[Potulice| Potulicach]]. W Wawrowicach ukryto Żydówki, które w 1945 r. uciekły podczas rozstrzeliwania w pobliskich lasach. W latach 1955-1960 we wsi funkcjonował punkt felczerski. Pod koniec XX w. sołectwo obejmowało 632,35 ha z 52 gospodarstwami i 323 mieszkańcami. Obecnie wieś należy do [[Parafia pw. św. Bartłomieja w Skarlinie |parafii w Skarlinie]], a najbliższa szkoła podstawowa oraz gimnazjum znajdują się w [[Marzęcice |Marzęcicach]].
 

==Kultura==
We wsi działa [[Stowarzyszenie Moja Wieś Wawrowice]] i świetlica. Organizowane są tutaj festyny, pikniki i jarmarki.
 

== Bibliografia==
#Grabowski Stanisław,''Z dziejów Kurzętnika i okolic'', Warszawa 1995.
#Grabowski Stanisław,''Z dziejów Kurzętnika i okolic'', Warszawa 2008.
#''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowski, Filipa Sulimierski, Władysława Walewskiego t. XIII, Warszawa 1892.
#[http://stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Powiat nowomiejski]]
[[Kategoria: Kurzętnik (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Wały (gmina Purda)

2014-12-02T18:57:25Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wały
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Wałów
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = dawna wieś
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|gmina = Purda
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = <ref>brak informacji w Banku Danych Lokalnych GUS</ref>
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Wały ''' (niem. ''Wallen'') – dawna wieś, położona była w obecnym [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olsztyński|powiecie olsztyńskim]], w [[Purda (gmina wiejska)|gminie Purda]].
 

== Położenie ==
Wieś położona była na [[Pojezierze Olsztyńskie|Pojezierzu Olsztyńskim]], w pobliżu wsi [[Prejłowo]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Geneza nazwy jest związana z odkrytymi pozostałościami średniowiecznych wałów obronnych. Według relacji z 1889 roku właściciel majątku Palmowski posiadał mapę z 1801 roku z naniesionymi na nią wałami. Wały zostały jednak przez niego zaorane. Według relacji Palmowskiego wewnątrz wału znajdowały się metrowej grubości kłody dębowe. Wał usypany był z ciężkiej gliny, podczas gdy tutejsze gleby były lekkie.

Wieś pojawiła się jako niewielki folwark związany z posiadłościami jednej z polskich rodzin szlacheckich osiadłych na [[Warmia|Warmii]] – Badyńskich herbu Jelita, rezydujących w [[Maruny|Marunach]] pod [[Barczewo|Barczewem]]. Do rodziny od 1740 roku należały także [[Pajtuny]], a ponadto [[Radostowo (gmina Jeziorany) |Radostowo]] i [[Wesołowo (gmina Purda) |Wesołowo]] koło [[Giławy|Giław]]. Nazwa wsi ma polski rodowód. Według spisu majątkowego, sporządzonego w latach 1772–1773, Wały liczyły 3 łany. Właścicielem był katolik Badyński, który nie posiadał na nie żadnych przywilejów. Wały były zamieszkane w tym czasie przez 6 osób. Badyńscy mieli 6 synów, jednak wszystkie dobra należały do wdowy rezydującej w Marunach z trojgiem nieletnich jeszcze synów. Po jej śmierci w 1787 roku synowie sprzedali Pajtuny, ale folwark w Wałach i Wesołowie zachowali. Odziedziczył je czwarty z synów - Andrzej (1758–1831), który zbudował dla siebie w Wałach rezydencję dworską. Podobnie jak jego starsi bracia ukończył gimnazjum jezuickie w [[Reszel|Reszlu]]. Służył w wojsku [[Prusy |pruskim]] w Królewcu i dorobiwszy się stopnia kapitana, przeszedł na emeryturę. W 1820 roku, kiedy w dobrach osiadł Andrzej Badyński, w Wałach znajdowały się trzy budynki mieszkalne, z których jeden zapewne był dworem, oraz 14 mieszkańców. 5 lat po śmierci Badyńskiego, w 1836 roku folwark był zamieszkany przez 51 osób. Od 1837 roku nowym właścicielem Wałów i Wesołowa była rodzina Palmowskich. W 1851 roku dwór w Wałach strawił pożar. Budowla została jednak odbudowana. Według danych z 1889 roku, majątek rycerski Palmowskiego, tj. Wały z Wesołowem, liczył 459 ha. Kolejne dane pochodzą z lat 1905 i 1907. Wówczas właścicielem tego majątku był Karl von Palmowski, który posiadał również torfownię. W 1922 roku Wały i Wesołowo były własnością braci Zülke. Majątek liczył 465 ha. Po 1945 roku folwark w Wałach został przekształcony w [[Państwowe Gospodarstwo Rolne| PGR]].
 

== Bibliografia ==
#''Przewodnik turystyczny po gminie Purda'', Purda 2013.
#[http://www.purda.pl/soectwa/prejowo.html| Strona Gminy Purda] [12.11.2013]
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/braunsberg.html| Verwaltungsgeschichte] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Powiat olsztyński]]
[[Kategoria: Purda (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie nieistniejące]]
[[Kategoria: 1701-1800]]

Waśniewo-Gwoździe

2014-12-02T18:49:08Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Waśniewo-Gwoździe
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Waśniewa-Gwoździ
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Janowiec Kościelny
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Waśniewo-Gwoździe
|wysokość =
|liczba ludności = 60
|rok = 2012
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 16 |sekundN = 0
|stopniE = 20 |minutE = 35 |sekundE = 0
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Waśniewo–Gwoździe''' (''Waszniewo'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nidzicki| powiecie nidzickim]], w [[Janowiec Kościelny (gmina wiejska)|gminie Janowiec Kościelny]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. W 2012 r. liczyła 60 mieszkańców. W kadencji 2011–2015 sołtysem wsi jest [[Marzena Szczepkowska]]<ref>[http://gazetaolsztynska.pl/search/index/s/+Krystyna+Kukwa/sort/newest/ Strona Gazety Olsztyńskiej] [12.11.2013]</ref>.
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest niedaleko granicy z województwem mazowieckim, w odległości ok. 4 km od [[Janowiec Kościelny |Janowca Kościelnego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Miejscowość stanowiła siedzibę rodu [[Rodzina Waśniewskich |Waśniewskich]]. Musiała zostać wydzielona z większego areału ziemi, gdyż do naszych czasów istnieją takie miejscowości, jak: Waśniewo–Gwoździe, [[Waśniewo–Grabowo]]. Pierwszy człon nazwy pochodzi od rodu Waśniewskich - właścicieli wsi.
Pierwsza informacja o miejscowości pochodzi z 1412 r. Nieznana jest dokładna data lokacji. W 1578 r. Waśniewo należało do parafii w Janowcu Kościelnym w powiecie mławskim. W 1810 r. Waśniewo zostało nabyte przez Jana Waśniewskiego od Franciszka Waśniewskiego.
W 1827 r. były tutaj 4 domy. We wsi mieszkało 18 osób. Pod koniec XIX w. wieś obejmowała 240 mórg z 4 domami. W Waśniewie mieszkały wówczas 44 osoby. Zabudowa wsi ma w większości charakter zagrodowy.
 

== Zabytki==
We wsi znajduje się zabytkowa figurka przydrożna wyrzeźbiona z jednego bloku kamiennego.
 

== Bibliografia==
#''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. XIII, Warszawa 1893.
#Wijaczka Jacek, ''Dzieje wsi do końca XVIII wieku'', [w:] Historia Nidzicy i okolic, pod red. Waldemara Rezmera, Nidzica 2012, ss. 165–202.
#[http://wrota.warmia.mazury.pl/ Wrota Warmii i Mazur] [12.09.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat nidzicki]]
[[Kategoria: Janowiec Kościelny (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Wenecja

2014-12-02T18:39:41Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wenecja
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Wenecji
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś niesołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = ostródzki
|gmina = Morąg
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 239
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =(+48) 89
|kod pocztowy =14-300
|tablice rejestracyjne = NOS
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 51 |sekundN = 33
|stopniE = 19 |minutE = 50 |sekundE =0
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Wenecja''' (niem. ''Wenedien'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat ostródzki|powiecie ostródzkim]], w [[Morąg (gmina miejsko-wiejska)|gminie Morąg]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. W 2010 r. liczyła 239 mieszkańców<ref>łącznie Wenecja, [[Możewko]], [[Szczuplinki]]</ref>. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Danuta Stępel ]]<ref> [http://bip.warmia.mazury.pl/morag_gmina_miejska/139/69/Solectwa_i_Soltysi/ Wrota Warmii i Mazur] [29.08.2013]</ref>.
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest na [[Mazury Zachodnie|Mazurach Zachodnich]] ([[Pojezierze Iławsko–Ostródzkie]]), w odległości 15 km na południowy zachód od [[Morąg|Morąga]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś wzmiankowana w dokumentach z roku 1336 została nadana jako dobra rycerskie niejakiemu Waltherowi. Pierwotna nazwa wsi to ''Venedig''. Skojarzenia z włoską Wenecją wywołały u rycerzy [[Zakon Krzyżacki|Zakonu Krzyżackiego]] ziemie zalewane przez jeziora oraz występujące w okolicy budownictwo na palach. Od 1466 do 1716 roku majątek znajdował się w rękach rodziny von Venedyer. Od 1716 do 1791 roku należał do rodu von Glaubnitz. Kolejnym właścicielem był major von Radecke. W 1860 roku właścicielami majątku zostali bracia Ludwig i Traugott von Lücke. Wenecja pozostała w rękach tej rodziny do 1945 roku. W roku 1782 we wsi odnotowano istnienie 33 domów, natomiast w 1858 w 30 gospodarstwach domowych żyło 361 mieszkańców. W latach 1937–1939 Wenecja liczyła 441 mieszkańców. W roku 1973 wieś należała do [[Powiat morąski|powiatu morąskiego]].

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.
 

== Religia ==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Słoneczniku|parafii rzymskokatolickiej w Słoneczniku]].
 

==Zabytki==
*klasycystyczny [[Pałac w Wenecji |pałac]] z XVII-XVIII wieku, rozbudowany w połowie XIX stulecia; wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków
*barokowa kuźnia
*pozostałości parku

===Bibliografia==
#Jackiewicz-Garniec Małgorzata, Garniec Mirosław, ''Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich'', Olsztyn 2001.
#''Morąg. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1973.
#''Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany'', red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ Bank Danych Lokalnych GUS] [04.08.2013]
#[http://www.wuoz.olsztyn.pl/ Wojewódzka Ewidencja Zabytków] [04.08.2013]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Powiat ostródzki]]
[[Kategoria: Morąg (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Wesołowo (gmina Wielbark)

2014-12-02T18:31:01Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wesołowo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Wesołowa
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = szczycieński
|gmina = Wielbark
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 176
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =(+48) 89
|kod pocztowy =12-160
|tablice rejestracyjne =NSZ
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 26 |sekundN = 25
|stopniE = 21 |minutE = 51|sekundE = 23
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Wesołowo''' (niem. ''Wessolowen'', ''Weszolowen'', od 1938 r. ''Fröhlichshof'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat szczycieński |powiecie szczycieńskim]], w [[Wielbark (gmina wiejska)|gminie Wielbark]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny|administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. W 2010 r. liczyła 176 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Janusz Ciurakowski]]<ref> [http://wielbark-ug.bip-wm.pl/public/?id=40146/ Strona Urzędu Gminy Wielbark] [10.09.2013]</ref>.
 

==Położenie==
Wieś położona jest w południowej części [[Pojezierze Mazurskie|Pojezierza Mazurskiego]], na [[Pogranicze kurpiowsko-mazurskie|pograniczu kurpiowsko–mazurskim]]. Miejscowość leży nad rzeką [[rzeka Omulew|Omulew]], w odległości 8 km na północny zachód od [[Wielbark|Wielbarka]], przebiega przez nią droga wojewódzka nr 508.
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś została założona w 1565 roku na nieco ponad 13 łanach nad Omulwią; przywilej wystawiony został na Albrechta Kościeszę, mistrza hutniczego z Kucborka. Na początku XVII wieku w ramach [[Osadnictwo szkatułowe|osadnictwa szkatułowego]] nadanie 8 łanów lasu otrzymał tu tracz Jan Sokołowicz. W połowie XIX wieku istniał tam [[Dwór w Wesołowie (gmina Wielbark)|dwór]], który łącznie z wsią obejmował 59 łanów. Wieś ma układ przestrzenny ulicówki.

Wieś jest siedzibą sołectwa.

Liczba mieszkańców i gospodarstw rolnych w poszczególnych okresach:

*1782 r. – 40 gospodarstw

*1818 r. – 133 osoby, 31 gospodarstw

*1858 r. – 27 gospodarstw

*1939 r. – 345 osób

==Gospodarka==
We wsi znajduje się siedziba [[Leśnictwo Wesołowo| leśnictwa]] należącego do [[Nadleśnictwo Wielbark |Nadleśnictwa Wielbark]].
 

==Zabytki==
*kilka przykładów budownictwa drewnianego, m.in. chałupy nr 4, 6, 13, 15 z końca XIX wieku
*budynek [[Szkoła w Wesołowie|szkoły]] z przełomu XIX i XX wieku, z czerwonej cegły
*[[Kapliczka w Wesołowie|kapliczka]] murowana z 1946 roku
*dawny [[Cmentarz ewangelicki w Wesołowie|cmentarz ewangelicki]], za wsią, wśród świerków

==Turystyka==
*rowerowy szlak turystyczny (zielony) – przebieg trasy: [[Kucbork]] – [[Zielone Góry]] – [[Sasek Wielki]] – Wesołowo – [[Róklas]]

== Bibliografia==
#Achremczyk Stanisław, ''Historia Warmii i Mazur'', t. 1, Olsztyn 2011.
#Kossert Andreas, ''Mazury. Zapomniane Południe dawnych Prus Wschodnich'', przeł. Barbara Ostrowska, Warszawa 2004.
#Letkiewicz Arkadiusz, ''Z dziejów gminy Wielbark, Rocznik Mazurski'', t. 10, 2006, s. 44–47.
#Liżewska Iwona, Knercer Wiktor, ''Przewodnik po historii i zabytkach ziemi szczycieńskiej'', Olsztyn 1998.
#''Szczytno. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Jan Jałoszyński i in., Olsztyn 1962.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ Bank Danych Lokalnych GUS] [24.08.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/ortelsburg.html/ Deutsche Verwaltungsgeschichte] [24.08.2013]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Powiat szczycieński]]
[[Kategoria: Wielbark (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Widryny

2014-12-02T18:25:10Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Widryny
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Widryn
|zdjęcie = Widryny.jpg
|opis zdjęcia = Zdjęcie archiwalne Widryn [http://www.rowery.olsztyn.pl/wiki/miejsca/1914/warminsko-mazurskie/widryny/ Olsztyńska Strona Rowerowa] [26.09.2013]
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = kętrzyński
|gmina = Reszel
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 135
|rok = 2010
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NKE
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 58 |sekundN = 18
|stopniE = 21 |minutE = 10 |sekundE = 14
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Widryny''' (niem. ''Widrinnen'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat kętrzyński|powiecie kętrzyńskim]] w [[Reszel (gmina miejsko-wiejska)|gminie Reszel]]. latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny |administracyjnie]] do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. W 2010 r. liczyła 135 mieszkańców. Obecnie sołtysem wsi jest [[Daniel Sadowski]]<ref>[http://bip.warmia.mazury.pl/reszel_gmina_miejsko_-_wiejska/125/Organizacja_dzialania_samorzadu/ Wrota Warmii i Mazur] [12.11.2013]</ref>.
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest w [[Kraina Wielkich Jezior Mazurskich|Krainie Wielkich Jezior Mazurskich]], nieopodal drogi wojewódzkiej nr 590, w odległości ok. 9 km od [[Reszel |Reszla]].
 

==Dzieje miejscowości ==
Już w 1369 roku pojawiła się wzmianka o istniejącej wsi o nazwie "Weder" – od staropruskiej nazwy jeziora Wedere. Formalna lokacja wsi miała miejsce w 1378 roku. Była to [[Wieś pruska |wieś pruska]] licząca 10 łanów (168 ha). Już w 1536 roku na tereny te przybyła ludność z Mazowsza. W 1785 roku we wsi było 31 chałup.

W 1837 roku założono szkołę, dla której nowy budynek powstał w 1911 roku. Były wówczas dwie klasy katolickie i jedna ewangelicka. Trzech nauczycieli uczyło tu także dzieci z mazurskiej wsi [[Pasterzewo]].

W 1928 roku w miejscowości żyło 480 mieszkańców, a w 1939 roku – 471.
Było tu 16 gospodarstw chłopskich oraz 13 siedlisk, w których mieszkali i mieli swe warsztaty: rzeźnik, stolarz, szewc, krawiec, studniarz, rybak. W 1925 roku poświęcono pomnik dla uczczenia pamięci tutejszych mieszkańców poległych w czasie [[I wojna światowa na Warmii i Mazurach |pierwszej wojny światowej]]. W 1970 roku we wsi było 276 mieszkańców.
 

==Religia==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia greckokatolicka pw. Przemienienia Pańskiego w Reszlu|parafii greckokatolickiej w Reszlu]].
 

== Turystyka ==
*szlak rowerowy o długości 65 km – przebieg trasy: [[Biskupiec]] – [[Stanclewo]] – [[Stary Gieląd]] – [[Zyndaki]] – [[Burszewo]] – Widryny – [[Leginy]] – [[Samławki]] – [[Kabiny]] – [[Kolno]] – [[Górowo (gmina Kolno) |Górowo]] – [[Kruzy]] – [[Labuchy]] – Biskupiec

==Ludzie związani z miejscowością==
*[[Jan Szadowski]] (1834–1914) – ksiądz katolicki, działacz religijno–społeczny, obrońca mowy polskiej, pracował w szkole w Widrynach.

== Bibliografia ==
#Licharewa Zofia, ''Kętrzyn z dziejów miasta i powiatu'', Olsztyn 1962.
#Małecki Andrzej, ''Kętrzyn i okolice. Informator turystyczny'', 1990.
#Michniewska-Szczepkowska Barbara, Szczepkowski Bohdan, ''Województwo olsztyńskie, środowisko geograficzne tekst i mapy krajoznawcze'', Olsztyn 1969.
#Panfil Jan, ''Pojezierze Mazurskie'', Warszawa 1968.
#[http://stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Powiat kętrzyński]]
[[Kategoria: Reszel (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Wielka Tymawa

2014-12-02T18:11:45Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wielka Tymawa
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Wielkiej Tymawy
|zdjęcie = Piwnica w Wielkiej Tymawie.jpg
|opis zdjęcia = Piwnica w Wielkiej Tymawie [http://wwww.gminabiskupiec.pl/ Strona Gminy Biskupiec] [12.09.2013]
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nowomiejski
|gmina = Biskupiec
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Wielka Tymawa
|wysokość =
|liczba ludności = 351
|rok = 2010
|strefa numeracyjna = (+48) 56
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNM
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 51 |sekundN = 0
|stopniE = 19 |minutE = 22 |sekundE = 0
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Wielka Tymawa''' (niem. ''Gross Thiemau'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nowomiejski| powiecie nowomiejskim]], w [[Biskupiec (gmina wiejska)|gminie Biskupiec]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do województwa toruńskiego. W 2010 r. liczyła 351 mieszkańców. W kadencji 2011–2015 sołtysem wsi jest [[Henryk Cybulski]]<ref>[http://www.gminabiskupiec.pl/asp/pl_start.asp?typ=14&menu=106&strona=1/ Strona Gminy Biskupiec] [12.11.2013]</ref>.
 

==Położenie==
Wielka Tymawa leży nieopodal jezior: [[Jezioro Skarlińskie |Jeziora Skarlińskiego]], [[Jezioro Goryńskie|Goryńskiego]], [[Jezioro Dłużek| Dłużek]], przy drodze wojewódzkiej nr 538, w odległości ok. 8 km od [[Biskupiec| Biskupca]].
[[File:Studnia w Wielkiej Tymawie.jpg|290 px| thumb|Studnia w Wielkiej Tymawie [http://wwww.gminabiskupiec.pl/ Strona Gminy Biskupiec] [12.09.2013]]]

== Dzieje miejscowości ==
Na terenie miejscowości znajduje się wczesnośredniowieczne grodzisko z przełomu X/XI w. Wieś lokowano w 1255 r., a jej przywilej odnowiono w 1289 r. W 1289 r. Teodoryk Gąsior posiadał 100 [[Włóka| włók]] nad jeziorem [[Jezior Płowęż |Płowęż]].

W 1414 r. w księdze strat zapisano, że w Wielkiej Tymawie spłonął kościół z dwoma dzwonami i siedmioma ornatami. W 1526 r. biskup [[Erhard Quiess]] nadał Tymawę Andrzejowi Lenckiemu i Stefanowi Bogorskiemu. W 1606 r. wieś należała do Lorenza von Staudena oraz trzech członków rodziny Bogorskich. W 1667 r. znajdowała się w rękach pięciu rodzin szlacheckich. W 1701 r. właścicielem wsi był generał-major von Taube, a w 1734 r. Tymawę kupił Albrecht Krzysztof zu Dohna. Pod koniec XVIII w. znajdował się tutaj folwark i młyn.

W XIX w. teren wsi zajmował 600 mórg chełmińskich ziemi ornej, 35 mórg ogrodów, 136 mórg łąk oraz 90 mórg lasu. W 1885 r. we wsi było 6 domów i 26 [[Dym |dymów]]. W 1885 r. mieszkało tutaj 160 osób, w tym 120 katolików i 40 ewangelików. W tym samym okresie funkcjonowała we wsi szkoła ewangelicka. W XIX w. mieszkańcy wsi zajmowali się hodowlą świń, owiec, bydła i sprzedażą mleka.
 

== Zabytki==
Na terenie miejscowości znajduje się wielka studnia oraz dwukomorowa piwnica do przechowywania płodów rolnych z XIX w.
 

== Bibliografia==
#''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. XII, Warszawa 1892.
#[http://stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ Bank Danych Lokalnych] [12.09.2013]

{{przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Powiat nowomiejski]]
[[Kategoria: Biskupiec (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Wielkie Bałówki

2014-12-01T20:53:40Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wielkie Bałówki
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Wielkich Bałówek
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nowomiejski
|gmina = Kurzętnik
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Wielkie Bałówki
|wysokość =
|liczba ludności = 370
|rok = 2010
|strefa numeracyjna = (+48) 56
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne = NNM
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 25 |sekundN = 0
|stopniE = 19 |minutE = 29 |sekundE = 0
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Wielkie Bałówki''' (niem. ''Ballowken Gross'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nowomiejski| powiecie nowomiejskim]], w [[Kurzętnik (gmina wiejska)|gminie Kurzętnik]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do województwa toruńskiego. W 2010 r. liczyła 370 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa pełni [[Grzegorz Ziółkowski]] <ref>[http://www.kurzetnik.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=11&Itemid=19/ Strona Gminy Kurzętnik] [12.11.2013]</ref>.
 

==Położenie==
Miejscowość leży w odległości ok. 7 km od [[Nowe Miasto Lubawskie |Nowego Miasta Lubawskiego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Nie wiadomo, kiedy wieś została lokowana oraz jakie jest pochodzenie etymologiczne nazwy wsi.

W XIX w. na terenie Bałówek istniała szkoła. Bałówki należały do parafii w Nowym Mieście Lubawskim. Przed 1920 r. we wsi było 22 gospodarzy pochodzenia niemieckiego. W 1921 r. przez wieś przejechał Józef Piłsudski. Przed [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach |wojną]] istniała w miejscowości [[Ochotnicza Straż Pożarna]]. W 1947 r. we wsi powstało Koło Gospodyń Wiejskich. W 1959 r. zbudowano świetlicę wiejską. Pod koniec XX w. sołectwo obejmowało 654, 45 ha wraz z 63 gospodarstwami i 369 mieszkańcami.
 

==Gospodarka==
W miejscowości działa sklep spożywczy i firma usługowa.
 

==Szkolnictwo==
We wsi znajduje się [[Szkoła Podstawowa w Wielkich Bałówkach| szkoła podstawowa]].
 

== Kultura ==
Jest tutaj także świetlica wiejska. Organizowane są festyny, pikniki i dożynki.
 

==Religia==
Wieś znajduje się na trenie [[Parafia pw. Świętego Antoniego z Padwy w Tereszewie| parafii rzymskokatolickiej w Tereszewie]].
 

== Bibliografia==
#Grabowski Stanisław,''Z dziejów Kurzętnika i okolic'', Warszawa 1995.
#Grabowski Stanisław,''Z dziejów Kurzętnika i okolic'', Warszawa 2008.
#''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'', pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. I, Warszawa 1880.
#[http://stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ Bank Danych Lokalnych] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Powiat nowomiejski]]
[[Kategoria: Kurzętnik (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1801-1918]]

Wierzbowo (gmina Iłowo-Osada)

2014-12-01T20:42:30Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wierzbowo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Wierzbowa
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = działdowski
|gmina = Iłowo-Osada
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 281
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 10 |sekundN = 40
|stopniE = 20 |minutE = 12 |sekundE = 52
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Wierzbowo ''' (niem. ''Wiersbau'', ''Wiersbau bei Soldau'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat działdowski|powiecie działdowskim]], w [[Iłowo-Osada (gmina wiejska)|gminie Iłowo–Osada]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do województwa ciechanowskiego.
W 2010 roku liczyła 281 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Elżbieta Stenkel]]<ref>[http://ugilowo-osada.bip.org.pl/?tree=35/ Strona Urzędu Gminy Iłowo] [05.12.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w południowej części województwa warmińsko–mazurskiego, na pograniczu [[Pojezierze Mazurskie|Pojezierza Mazurskiego]] i Niziny Mazowieckiej, 10 km na południowy wschód od [[Działdowo|Działdowa]] i 6 km na zachód od [[Iłowo-Osada|Iłowo–Osady]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji południowych terenów państwa [[Zakon Krzyżacki|Zakonu Krzyżackiego]]. W 1351 roku [[Komturstwo ostródzkie| komtur ostródzki]] [[Gunter von Hohenstein]] nadał Marcinowi z Wierzbowa (prawdopodobnie na ziemi chełmińskiej) 27 łanów na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]] między [[Bursz|Burszem]] a [[Narzym|Narzymiem]], zaś Marcin w zamian zobowiązał się do jednej służby zbrojnej. Niedługo później, w 1371 roku Staśko z Wierzbowa otrzymał od komtura ostródzkiego [[Zygfryd Walpot von Passenheim|Zygfryda Walpota von Passenheima]] trzy łany położone między Wierzbowem, Narzymiem i [[Kisiny|Kisinami]]. W rezultacie obszar majątku wzrósł do 30 łanów.

Jeden z jego późniejszych właścicieli, Mikołaj, należał do [[Związek Pruski|Związku Pruskiego]]. W 1454 roku zaatakował on Działdowo i wyparł stamtąd Krzyżaków, ale już w następnym roku przeszedł na ich stronę i zwrócił miasto. Kilka lat później Mikołaj ponownie zmienił stronę, za co jego dobra zostały skonfiskowane przez Zakon. W 1460 roku wielki mistrz [[Ludwik von Erlichshausen]] nadał je Janowi i Kacprowi Schoeneich oraz Krzysztofowi, Zygmuntowi i Kacprowi Lesławiczom - prawdopodobnie jako nagrodę za zasługi wojenne. Od XVII wieku wśród właścicieli dóbr w Wierzbowie było wielu przedstawicieli polskiej szlachty: Burscy, Kraszewscy, Radzymińscy, Krzykowscy, Żabokliccy, Rybińscy, Szymańscy. Wierzbowo należało do [[Parafia ewangelicka w Narzymiu |parafii ewangelickiej w Narzymiu]].

Szkołę we wsi założono w połowie XVIII wieku (przed 1763 rokiem). W połowie XIX wieku Wierzbowo liczyło 116 mieszkańców.

W 1919 roku na mocy traktatu wersalskiego wieś - wraz z całą Działdowszczyzną - przyznana została Rzeczpospolitej Polskiej. W 1939 roku znalazła się pod okupacją niemiecką.
 

==Religia==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. św. Jana Chrzciciela w Narzymiu |parafii rzymskokatolickiej w Narzymiu]].
 

== Ludzie związani z miejscowością ==
*[[lkwim: Adolf Edward Szymański|Adolf Edward Szymański]] - działacz mazurski, społecznik; w okresie międzywojennym mieszkał w Wierzbowie

== Zabytki ==
*[[Dwór w Wierzbowie (gmina Iłowo-Osada) |zespół dworsko–folwarczny]]: dwór z okresu międzywojennego, pozostałości parku dworskiego, brama z kamiennym ogrodzeniem z początku XX wieku
*budynek szkoły z początku XX wieku, murowany

== Bibliografia ==
#''Działdowo. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Wanda Korycka, Olsztyn 1966.
#''Mazury. Słownik stronniczy, ilustrowany'', red. Waldemar Mierzwa, Dąbrówno 2008.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://www.wuoz.olsztyn.pl/| Wojewódzka Ewidencja Zabytków] [12.11.2013]
#[http://ugilowo-osada.bip.org.pl/pliki/ugilowoosada/ilowo_-_zmiana_studium_2009.pdf| Strona Urzędu Gminy Iłowo–Osada] [12.11.2013]]
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/neidenburg.html| Verwaltungsgeschichte] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat działdowski]]
[[Kategoria: Iłowo-Osada (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Wielkie Wierzno

2014-12-01T20:36:31Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wierzno Wielkie
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Wierzna Wielkiego
|zdjęcie = wierzno.jpg
|opis zdjęcia = Wierzno Wielkie. Kościół [http://pl.wikipedia.org/wiki/Parafia_Wszystkich_%C5%9Awi%C4%99tych_w_Wierznie_Wielkim/ Wikipedia] [12.11.2013]
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = braniewski
|gmina = Frombork
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 198
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54 |minutN = 16 |sekundN = 27
|stopniE = 19 |minutE = 44 |sekundE = 39
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Wierzno Wielkie ''' (niem. ''Gross Rautenberg'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat braniewski|powiecie braniewskim]], w [[Frombork (gmina miejsko-wiejska)|gminie Frombork]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo elbląskie|województwa elbląskiego]]. W 2010 roku liczyła 198 mieszkańców<ref>łącznie Wierzno Wielkie i [[Nowe Sadłuki]]</ref>. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Henryk Szyrwiński]]<ref>[http://frombork.samorzady.pl/art/id/1671/ Strona Gminy Frombork] [12.11.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północnej części województwa warmińsko–mazurskiego, na [[Równina Warmińska|Równinie Warmińskiej]], 10 km na południowy wschód od [[Frombork|Fromborka]] i 15 km na południe od [[Braniewo|Braniewa]], przy granicy z [[Powiat elbląski|powiatem elbląskim]]; przebiega przez nią droga krajowa nr 22 na odcinku [[Elbląg]] - granica państwowa.
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała na terenach, które pod koniec XIII wieku zakupił Bartłomiej Rautenberg (50 łanów), powiększonych wkrótce przez biskupa [[Henryk Fleming|Henryka Fleminga]] o kolejnych 40 łanów. Przywilej lokacyjny dla tych obszarów biskup wystawił dopiero w 1297 roku dla syna Bartłomieja, Marcina. Ten ostatni był zobowiązany do wystawienia trzech służb zbrojnych, ale przy tym otrzymał prawo do prowadzenia karczmy bez żadnych powinności. Prawdopodobnie niedługo później z części majątku Rautenberga wydzielono 60 łanów na założenie [[Wieś czynszowa| wsi czynszowej]] - źródła z 1304 roku informują już o sołtysie w Wierznie Wielkim. Z kolei na sąsiednich 30 łanach Rautenberga powstała wieś [[Wierzno Małe]] (około 1340 roku). Wierzno Wielkie ucierpiało podczas [[Wojny polsko-krzyżackie| wojen polsko–krzyżackich]] w XV i na początku XVI wieku. Z tego też powodu w 1539 roku biskup [[lkwim:Jan Dantyszek |Jan Dantyszek]] zwolnił wieś z obowiązku płacenia [[Płużne|płużnego]]. W połowie XVII wieku Wierzno Wielkie było własnością jezuitów z Braniewa, którzy osadzili na 30 łanach siedmiu chłopów. Od 1712 roku wieś przeszła w ręce kapituły katedralnej, zaś po I rozbiorze Polski była to [[Wieś królewska |wieś królewska]].

Kościół we wsi wybudowano na początku XIV wieku z kamieni polnych i cegły, wkrótce po wystawieniu przywileju; działała przy nim szkoła parafialna. Został rozbudowany na przełomie XVII i XVIII wieku, natomiast w 1845 roku całość przebudowano oraz dodano wieżę.

Przed wybuchem [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojny światowej]] większość mieszkańców utrzymywała się z rolnictwa i leśnictwa, 77 osób pracowało w przemyśle i rzemiośle, a 33 w handlu i komunikacji.

Liczba mieszkańców i gospodarstw w poszczególnych latach:

*1783 r. - 35 gospodarstw rolnych

*1820 r. - 194 osoby, 37 gospodarstw rolnych

*1857 r. - 323 osoby

*1905 r. - 496 osób

*1933 r. - 474 osoby

*1939 r. - 490 osób, 103 gospodarstwa domowe

== Religia ==
We wsi znajduje się siedziba [[Parafia pw. Wszystkich Świętych w Wielkim Wierznie |parafii rzymskokatolickiej]].
 

== Zabytki ==
*[[lkwim:Kościół pw. Wszystkich Świętych w Wierznie Wielkim|kościół]] wybudowany w XIV wieku, przebudowany połowie XIX wieku
*cmentarz parafialny

== Bibliografia ==
#''Braniewo. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1973.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#''Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany'', red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001.
#[http://www.wuoz.olsztyn.pl/ Wojewódzka Ewidencja Zabytków] [2.11.2013]
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/braunsberg.html| Verwaltungsgeschichte] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat braniewski]]
[[Kategoria: Frombork (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1201-1300]]

Plik:Wierzno.jpg

2014-12-01T20:30:08Z

Katarzyna:

Wielkie Wierzno

2014-12-01T20:29:47Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wierzno Wielkie
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Wierzna Wielkiego
|zdjęcie = wierzno.jpg
|opis zdjęcia = Wierzno Wielkie. Kościół [http://pl.wikipedia.org/wiki/Parafia_Wszystkich_%C5%9Awi%C4%99tych_w_Wierznie_Wielkim/ Wikipedia] [12.11.2013]
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = braniewski
|gmina = Frombork
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 198<ref>Łącznie Wierzno Wielkie i [[Nowe Sadłuki]].</ref>
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 54 |minutN = 16 |sekundN = 27
|stopniE = 19 |minutE = 44 |sekundE = 39
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Wierzno Wielkie ''' (niem. ''Gross Rautenberg'') – [[wieś sołecka]] położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[Powiat braniewski|powiecie braniewskim]], w [[Frombork (gmina miejsko-wiejska)|gminie Frombork]]. W latach 1975-1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo elbląskie|województwa elbląskiego]].

Miejscowość w 2010 roku liczyła 198 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Henryk Szyrwiński]]<ref>http://frombork.samorzady.pl/art/id/1671</ref>.

 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północnej części województwa warmińsko-mazurskiego, na [[Równina Warmińska|Równinie Warmińskiej]], 10 km na południowy wschód od [[Frombork|Fromborka]] i 15 km na południe od [[Braniewo|Braniewa]], przy granicy z [[Powiat elbląski|powiatem elbląskim]]; przebiega przez nią droga krajowa nr 22 na odcinku [[Elbląg]] - granica państwowa.
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała na terenach, które pod koniec XIII wieku zakupił Bartłomiej Rautenberg (50 łanów), powiększonych wkrótce przez biskupa [[Henryk Fleming|Henryka Fleminga]] o kolejnych 40 łanów. Przywilej lokacyjny dla tych obszarów biskup wystawił dopiero w 1297 roku dla syna Bartłomieja, Marcina. Ten ostatni był zobowiązany do wystawienia trzech służb zbrojnych, ale przy tym otrzymał prawo do prowadzenia karczmy bez żadnych powinności. Prawdopodobnie niedługo później z części majątku Rautenberga wydzielono 60 łanów na założenie wsi czynszowej - źródła z 1304 roku informują już o sołtysie w Wierznie Wielkim. Z kolei na sąsiednich 30 łanach Rautenberga powstała wieś [[Wierzno Małe]] (około 1340 roku). Wierzno Wielkie ucierpiało podczas wojen polsko-krzyżackich w XV i na początku XVI wieku. Z tego też powodu w 1539 roku biskup [[lkwim:Jan Dantyszek |Jan Dantyszek]] zwolnił wieś z obowiązku płacenia [[płużne|płużnego]]. W połowie XVII wieku Wierzno Wielkie było własnością jezuitów z Braniewa, którzy osadzili na 30 łanach siedmiu chłopów. Od 1712 roku wieś przeszła w ręce kapituły katedralnej, zaś po I rozbiorze Polski była to wieś królewska.

Kościół we wsi wybudowano na początku XIV wieku z kamieni polnych i cegły, wkrótce po wystawieniu przywileju; działała przy nim szkoła parafialna. Został on rozbudowany na przełomie XVII i XVIII wieku, natomiast w 1845 roku całość przebudowano oraz dodano wieżę.

Przed wybuchem [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojny światowej]] większość mieszkańców utrzymywała się z rolnictwa i leśnictwa, 77 osób pracowało w przemyśle i rzemiośle, a 33 w handlu i komunikacji.

Liczba mieszkańców i gospodarstw

1783 - 35 gospodarstw rolnych

1820 - 194 osoby, 37 gospodarstw rolnych

1857 - 323 osoby

1905 - 496 osób

1933 - 474 osoby

1939 - 490 osób, 103 gospodarstwa domowe
 

== Religia ==
We wsi znajduje się siedziba [[Parafia pw. Wszystkich Świętych w Wielkim Wierznie |parafii rzymskokatolickiej pw. Wszystkich Świętych]].
 

== Zabytki ==
*[[lkwim:Kościół pw. Wszystkich Świętych w Wierznie Wielkim|Kościół pw. Wszystkich Świętych]] wybudowany w XIV wieku, przebudowany połowie XIX wieku.
*Cmentarz parafialny.
 

== Bibliografia ==
#''Braniewo. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1973.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#''Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany'', red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001.
#[http://www.wuoz.olsztyn.pl/| Wojewódzka ewidencja zabytków] [data dostępu: 12.11.2013]
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [data dostępu: 12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/braunsberg.html| Verwaltungsgeschichte] [data dostępu: 12.11.2013]
 

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat braniewski]]
[[Kategoria: Frombork (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1201-1300]]

Wikno

2014-12-01T20:26:56Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wikno
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Wikna
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Nidzica
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Wikno
|wysokość =
|liczba ludności = 100
|rok = 2010
|strefa numeracyjna = (+48) 89
|kod pocztowy = 13 - 100 Nidzica
|tablice rejestracyjne = NNI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 29 |sekundN = 0
|stopniE = 20 |minutE = 32 |sekundE = 0
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
'''Wikno''' (niem. ''Wickno'', ''Wickenau'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat nidzicki |powiecie nidzickim]], w [[Nidzica (gmina miejsko-wiejska)| gminie Nidzica]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie |województwa olsztyńskiego]]. W 2010 r. liczyła 100 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa pełni [[Halina Wójcik]]<ref>[http://www.nidzica.pl/58,solectwa.html/ Strona Gminy Nidzica] [12.11.2013]</ref>.
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest nad jeziorem [[Jezioro Omulew |Jeziorem Omulew]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Na terenie dzisiejszej wsi znajdowała się leśniczówka, która należała do domeny królewskiej. Jeszcze w II połowie XIX w. Wikno było osadą – częścią wsi [[Jabłonka]]. W 1871 r. było tu 10 domów i 108 mieszkańców. Wieś ukształtowała się wzdłuż jeziora Omulew.
 

== Gospodarka ==
We wsi znajdują się gospodarstwa [[Agroturystyka |agroturystyczne]].
 

==Kultura==
Wikno było jedną z miejscowości, w których przeprowadzono [[lkwim:Międzynarodowe Warsztaty Plastyczne „Sztuka Łączy i Łagodzi Obyczaje” Łyna |Międzynarodowe Warsztaty Plastyczne „Sztuka Łączy i Łagodzi Obyczaje” Łyna]].
 

== Zabytki==
We wsi zachowała się tradycyjna zabudowa zagród nad jeziorem.
 

== Bibliografia==
#Zielińska Agnieszka, ''Historia miasta i okolic w latach 1807–1914'', [w:] Historia Nidzicy i okolic, pod red. Waldemara Rezmer, Nidzica 2012, ss. 203–267.
#[http://stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Powiat nidzicki]]
[[Kategoria: Nidzica (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1801-1918]]

Wilamowo (gmina Małdyty)

2014-12-01T20:20:11Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wilamowo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Wilamowa
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = ostródzki
|gmina = Małdyty
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 297
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =(+48) 89
|kod pocztowy =14-330
|tablice rejestracyjne =NOS
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 54 |sekundN = 0
|stopniE = 19 |minutE = 46 |sekundE = 0
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Wilamowo''' (niem. ''Groß Wilmsdorf'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat ostródzki |powiecie ostródzkim]], w [[Małdyty (gmina wiejska)|gminie Małdyty]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. W 2010 r. liczyła 297 mieszkańców<ref>łącznie Wilamowo i Wilamówko</ref>. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Rafał Lech ]]<ref> [http://www.bip.maldyty.pl/index.php?strona=dokument&podstrona=5&id=1110&bip_sid=e3DRsZo4CIm9blcLPbJWoQBlLARkrt/ Strona Urzędu Gminy Małdyty] [29.08.2013]</ref>.
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest na [[Mazury Zachodnie|Mazurach Zachodnich]], na [[Pojezierze Iławsko-Ostródzkie|Pojezierzu Iławsko–Ostródzkim]], w odległości 5 km na północny wschód od [[Małdyty|Małdyt]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała na początku XIV wieku (najprawdopodobniej w roku 1308), na starym szlaku handlowym z Mazowsza do [[Elbląg|Elbląga]], między jeziorem [[Jezioro Ruda Woda|Ruda Woda]] a rozległymi [[Lasy Dobrocińskie|Lasami Dobrocińskimi]]. W latach 1301–1305 [[Komturstwo dzierzgońskie |komtur dzierzgoński]] [[Seghardt von Schwarzburg]] wyznaczył 70 [[Włóka |włók]] na lokację wsi pod nazwą ''Wyllamsdorf''na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]]. Lokacja została odnowiona w 1322 roku. Komtur [[Luter z Brunszwiku]] zlecił zmierzyć obszar wsi i wyznaczył jej granice. Zasadźca Albrecht otrzymał 6 włók wolnych, a także prawo do sprawowania niższego sądownictwa. Cztery włóki przeznaczono na utrzymanie kościoła. Pozostałe włóki obciążone zostały dziesięciną oraz daniną. W roku 1467 [[Komturstwo pasłęckie |komtur pasłęcki]] [[Henryk Reuss z Plauen]] nadał wieś rycerzowi [[Prusowie| pruskiemu]] Janikowi von Perband (Przebędowskiemu) za wierność [[Zakon Krzyżacki|Zakonowi]] w czasie [[Wojny polsko-krzyżackie|wojny polsko–krzyżackiej]]. Od tej pory Perbandowie zaczęli zwać się Wilmsdorfami (Wilamowskimi). Należały do nich rozległe dobra w okolicy, w tym pobliski [[Dobrocin]], w którym wybudowali rodzinną rezydencję w roku 1540.
Murowany [[lkwim:Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej w Wilamowie|kościół]] wybudowany w latach 1754–1755 zastąpił dotychczasową drewnianą budowlę. Kościół został przebudowany w 1842 roku w stylu klasycystycznym.

Szkoła w Wilamowie mieściła się początkowo przy plebanii. Przed 1945 rokiem do dwuklasowej szkoły uczęszczały również dzieci ze wsi [[Wilamówko]] i [[Ględy]].
W 1782 roku Wilamowo składało się z 34 domów. W 1817 roku wieś liczyła 19 domów, w których mieszkało 98 osób. W roku 1858 roku w miejscowości żyło 306 mieszkańców w 24 gospodarstwach. W tym czasie obszar wsi wynosił 47 włók. Około 1924 roku majątek został rozparcelowany na gospodarstwa chłopskie. Pozostała jedynie tak zwana resztówka wraz z dużymi zabudowaniami. W 1939 roku [[Gmina Wilamowo |gmina Wilamowo]] liczyła 96 gospodarstw domowych i była zamieszkana przez 349 osób.

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.
 

== Religia==
We wsi znajduje się siedziba [[Parafia pw. Matki Bożej Częstochowskiej w Wilamowie |parafii rzymkokatolickiej]].
 

== Zabytki==
*klasycystyczny kościół parafialny, zbudowany w latach 1754-1755, przebudowany w 1842 w stylu klasycystycznym; ołtarz główny barokowy z czasów budowy kościoła; obiekt wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków

== Bibliografia==
#Darmochwał Tomasz, Rumiński Marek Jacek, ''Warmia. Mazury'', Białystok 1998.
#''Morąg. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1973.
#''Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany'', red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ Bank Danych Lokalnych GUS] [30.08.2013]
#[http://www.wuoz.olsztyn.pl/ Wojewódzka Ewidencja Zabytków] [30.08.2013]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Powiat ostródzki]]
[[Kategoria: Małdyty (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Wilkasy (gmina Wieliczki)

2014-12-01T20:10:46Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wilkasy
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Wilkas
|zdjęcie = Okolice Wilkasów. Cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej.jpg
|opis zdjęcia = Okolice Wilkasów. Cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej [http://www.rowery.olsztyn.pl/wiki/miejsca/1914/warminsko-mazurskie/wilkasy/ Olsztyńska Strona Rowerowa] [12.11.2013]
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olecki
|gmina = Wieliczki
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 201
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 58 |sekundN = 47
|stopniE = 22 |minutE = 36 |sekundE = 45
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Wilkasy ''' (niem. ''Willkassen'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat olecki|powiecie oleckim]], w [[Wieliczki (gmina wiejska)|gminie Wieliczki]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999–2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat olecko-gołdapski|powiatu olecko–gołdapskiego]].
W 2010 roku liczyła 201 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Cezary Przekop]]<ref>[http://wieliczki.bipgmina.pl/jednostki_pomocnicze/1/solectwa/ Strona Gminy Wieliczki] [05.12.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest w północno–wschodniej części województwa warmińsko–mazurskiego, na [[Pojezierze Ełckie|Pojezierzu Ełckim]], 11 km na południowy wschód od [[Olecko|Olecka]] i 4 km na wschód od [[Wieliczki|Wieliczek]], na północ od drogi wojewódzkiej nr 655; przebiega przez nią linia kolejowa Olecko - Suwałki (obecnie nieczynna). W pobliżu wsi płynie strumień [[Strumień Wilkaska Struga |Wilkaska Struga]], dopływ jeziora [[Jezioro Małe Oleckie|Małego Oleckiego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno–wschodnich terenów państwa [[Zakon Krzyżacki|Zakonu Krzyżackiego]]. W 1508 roku komtur [[Szymon von Drahe]] sprzedał niejakim Pawłowi, Jerzemu i Janowi 15 łanów na [[Prawo magdeburskie|prawie magdeburskim]] z obowiązkiem wystawienia jednej służby zbrojnej. W pierwszej połowie XVI wieku wieś powiększyła się o 7,5 łana, zaś w początkach XVII wieku znów o ponad 6 łanów i łącznie obejmowała prawie 29 łanów. W XVIII wieku wieś dzierżawili lub posiadali Wierzbiccy, polska rodzina szlachecka, ale pod koniec tego stulecia mieszkali w niej wolni chłopi. Wilkasy należały do [[Parafia ewangelicka w Wieliczkach|parafii ewangelickiej w Wieliczkach]].

Szkoła we wsi została założona pod koniec XVIII wieku. W 1935 roku zatrudniony w niej był jeden nauczyciel i jedna nauczycielka, a w ośmiu klasach uczęszczało do niej ogółem 68 uczniów. Po [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojnie światowej]] szkołę uruchomiono ponownie już latem 1945 roku jako jedną z pierwszych szkół w powiecie oleckim.

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. - 362 osoby

*1933 r. - 420 osób

*1939 r. - 409 osób

== Religia ==
Wieś znajduje się na terenie [[Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny w Wieliczkach |parafii rzymskokatolickiej w Wieliczkach]].
 

== Zabytki ==
*[[Cmentarz wojenny w Wilkasach|cmentarz wojenny]] z okresu [[I wojna światowa na Warmii i Mazurach|I wojny światowej]]

== Ludzie związani z miejscowością ==
*[[lkwim:Janina Maciukiewicz|Janina Maciukiewicz]] (ur. 1923) – nauczycielka, autorka pamiętników, działaczka społeczna

== Bibliografia ==
#Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja "Wielkiej Puszczy" (do 1568 roku) - starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002.
#''Olecko. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1974.
#Orłowicz Mieczysław, ''Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii'', Na nowo podali do druku Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba, Olsztyn 1991.
#''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [12.11.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/treuburg.html| Vervaltugsgeschichte] [12.11.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat olecki]]
[[Kategoria: Wieliczki (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1501-1600]]

Witowo

2014-12-01T20:04:49Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Witowo
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Witowa
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = szczycieński
|gmina = Jedwabno
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 255
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =(+48) 89
|kod pocztowy =12-122
|tablice rejestracyjne =NSZ
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 34 |sekundN = 23
|stopniE = 20 |minutE = 48 |sekundE =12
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Witowo''' (niem. ''Ittowen'', od 1927 r. ''Gittau'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat szczycieński |powiecie szczycieńskim]], w [[Jedwabno (gmina wiejska)|gminie Jedwabno]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. W 2010 r. liczyła 255 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Waldemar Samsel]]<ref> [http://www.jedwabno.pl/solectwa/ Strona Gminy Jedwabno] [10.09.2013]</ref>. .
 

==Położenie==
Wieś położona jest w południowej części województwa warmińsko–mazurskiego. Miejscowość leży w odległości około 1 km na północ od [[Jezioro Brajnickie|Jeziora Brajnickiego]], 15 km na zachód od [[Szczytno|Szczytna]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś powstała już około 1400 roku. Lokowana na [[Prawo chełmińskie |prawie chełmińskim]] na 10 łanach w 1450 roku dla niejakich Wawrzyńca (syna Hanka) i Jana (syna Henryka). W 1579 roku wieś obejmowała 20 łanów.
Po [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojnie światowej]] działało we wsi [[Państwowe Gospodarstwo Rolne]].

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.

Liczba mieszkańców i gospodarstw rolnych w poszczególnych okresach:

*1782 r. – 16 gospodarstw

*1818 r. – 100 osób, 23 gospodarstwa

*1939 r. – 125 osób

*1954 r. – 110 osób

*2010 r. – 251 osób

==Kultura==
W miejscowości działa [[Stowarzyszenie Przyjaciół Witowa]].
 

==Zabytki==
*budynek szkoły z początku XX wieku, z czerwonej cegły

==Bibliografia==
#Ambroziak Sławomir, ''Dzieje parafii, kościołów i życia religijnego gminy Jedwabno (Jedwabno, Małga, Nowy Dwór)'', Rocznik Mazurski, t. 5, 2001, ss. 3–30.
#Ambroziak Sławomir, ''Historia gminy Jedwabno'', [w:] [http://www.jedwabno.pl/ Strona Gminy Jedwabno] [22.08.2013]
#Ambroziak Sławomir, ''Z dziejów gminy Jedwabno'', Rocznik Mazurski, t. 10, 2006, ss. 7–15.
#Liżewska Iwona, Knercer Wiktor, ''Przewodnik po historii i zabytkach ziemi szczycieńskiej'', Olsztyn 1998.
#Szczytno. Z dziejów miasta i powiatu, red. Jan Jałoszyński i in., Olsztyn 1962.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ Bank Danych Lokalnych GUS] [22.08.2013]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Powiat szczycieński]]
[[Kategoria: Jedwabno (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Witówko

2014-12-01T19:57:07Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Witówko
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Witówka
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = szczycieński
|gmina = Jedwabno
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 72
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =(+48) 89
|kod pocztowy =12-122
|tablice rejestracyjne =NSZ
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 32 |sekundN = 08
|stopniE = 20 |minutE = 52 |sekundE = 12
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Witówko''' (niem. ''Ittowken'', od 1938 r. ''Ittau'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat szczycieński | powiecie szczycieńskim]], w [[Jedwabno (gmnia wiejska)|gminie Jedwabno]]. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny|administracyjnie]] należała do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]]. W 2010 r. liczyła 72 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Sylwia Salamońska]]<ref> [http://www.jedwabno.pl/solectwa/ Strona Gminy Jedwabno] [10.09.2013]</ref>.
 

==Położenie==
Wieś położona jest na [[Pojezierze Mazurskie|Pojezierzu Mazurskim]], w południowej części województwa warmińsko–mazurskiego. Miejscowość leży w odległości ok. 10 km na południowy zachód od [[Szczytno|Szczytna]], na zachód od [[Jezioro Sędańskie|Jeziora Sędańskiego]], na południe od drogi krajowej nr 58.
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś została założona w 1701 roku jako [[Osada szkatułowa |osada szkatułowa]]; w 1782 roku znajdowało się w niej 6 gospodarstw. Pierwszy urzędowy nadział gruntów (2 łany) pochodził z roku 1785. Wieś powstała nad jeziorem [[Jezioro Witówko|Witówko]], które w 1885 roku zostało spuszczone do jeziora [[Jezioro Sasek Mały|Sasek Mały]]. Z czasem Witówko znacznie powiększyło obszar i w 1858 roku obejmowało 33 łany.
W wyniku działań wojennych podczas [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojny światowej]] wieś znacznie ucierpiała – straty oszacowano na 80% zabudowań.

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.

Liczba mieszkańców i gospodarstw rolnych w poszczególnych okresach:

*1782 r. – 6 gospodarstw

*1818 r. – 79 osób, 12 gospodarstw

*1858 r. – 27 gospodarstw

*1939 r. – 335 osób

*1954 r. – 57 osób

*2010 r. – 74 osoby

==Gospodarka==
We wsi znajduje się siedziba [[Leśnictwo Witówko|leśnictwa]] należącego do [[Nadleśnictwo Szczytno |Nadleśnictwa Szczytno]].
 

==Turystyka==
Przez miejscowość przebiega szlak [[Rajd konny "Ewita"| rajdu konnego "Ewita"]], obejmującego następującą trasę: [[Sasek Mały]] – [[Szymanki]] – [[Ciemna Dąbrowa]] – [[Piecuchy]] – [[Wały (gmina Szczytno)|Wały]] – [[Gawrzyjałki]] – [[Wyżegi]] – [[Jerominy]] – [[Chochół]] – [[Świętajno]] – [[Marksoby]] – [[Orżyny]] – [[Jabłonka (gmina Dźwierzuty)|Jabłonka]] – [[Trelkowo]] – [[Kobylocha]] – [[Piece]] – [[Sawica]] – Witówko – [[Sasek]].
 

== Bibliografia==
#Ambroziak Sławomir, ''Dzieje parafii, kościołów i życia religijnego gminy Jedwabno (Jedwabno, Małga, Nowy Dwór)'', Rocznik Mazurski, t. 5, 2001, ss. 3–30.
#Ambroziak Sławomir, ''Historia gminy Jedwabno'', [w:] [http://www.jedwabno.pl/ Strona Gminy Jedwabno] [22.08.2013]
#Ambroziak Sławomir, ''Z dziejów gminy Jedwabno'', Rocznik Mazurski, t. 10, 2006, ss. 7–15.
#Kossert Andreas, ''Mazury. Zapomniane Południe dawnych Prus Wschodnich'', przeł. Barbara Ostrowska, Warszawa 2004.
#''Szczytno. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Jan Jałoszyński i in., Olsztyn 1962.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ Bank Danych Lokalnych GUS] [22.08.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat szczycieński]]
[[Kategoria: Jedwabno (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1701-1800]]

Wiśniowo Ełckie

2014-12-01T19:49:50Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wiśniowo Ełckie
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Wiśniowa Ełckiego
|zdjęcie = wisniowo.jpg
|opis zdjęcia = Kościół w Wiśniowie Ełckim [http://www.rowery.olsztyn.pl/wiki/miejsca/1914/warminsko-mazurskie/wisniowo_elckie/ Olsztyńska Strona Rowerowa] [12.11.2013]
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = ełcki
|gmina = Prostki
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 829
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =(+48) 87
|kod pocztowy = 19-335
|tablice rejestracyjne = NEL
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 45 |sekundN = 20
|stopniE = 21 |minutE = 31 |sekundE = 35
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Wiśniowo Ełckie''' (niem. ''Wischniewen'', ''Kölmersdorf'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat ełcki|powiecie ełckim]], w [[Prostki (gmina wiejska)|gminie Prostki]]. W latach 1973–1976 była siedzibą [[Gmina Wiśniowo Ełckie|gminy Wiśniowo Ełckie]]. W latach 1975–1998 [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]].
Obszar wsi obejmuje 3 sołectwa: [[Wiśniowo Ełckie I]], [[Wiśniowo Ełckie II]] i [[Wytwórnia Chemiczna]]. W 2010 r. wieś liczyła 829 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Anna Godlewska]]<ref>[http://bip.warmia.mazury.pl/prostki_gmina_wiejska/98/31/Solectwa_-_Soltysi/ Wrota warmii i Mazur] [12.11.2013]</ref>.
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest w odległości 18 km na południowy–wschód od [[Ełk|Ełku]]. [[Jezioro Krzywe]] jest usytuowane w odległości 4,1 km od wsi.
 

== Dzieje miejscowości ==
Początki miejscowości wiążą się z rokiem 1496, kiedy niejaki Gotard Karbowski otrzymał 6 łanów ziemi w Wiśniowie w celu założenia wsi na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]] między [[Kopijki|Kopijkami]], [[Krzywe|Krzywem]] i [[Laski|Laskami]].

W połowie XVIII wieku Wiśniowo Ełckie należało do największych miejscowości w okolicy. Wieś składała się wówczas z 50 domów. Źródła z lat 1740-1742 wskazują, że miejscowość posiadała w tym okresie własną szkołę.
W roku 1821 miejscowość zamieszkiwało 336 osób. W 1900 liczba ta wzrosła do 810 osób. W 1933 roku Wiśniowo zamieszkiwały 692 osoby. Przed wybuchem [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojny światowej]] Wiśniowo Ełckie liczyło 692 mieszkańców.

W latach 30. XX wieku w trakcie akcji zniemczania nazw miejscowych i fizjograficznych wieś została przemianowana na ''Kölmersdorf''.

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.
 

==Kultura==
W miejscowości działa [[Stowarzyszenie Przyjaciół Wiśniowa Ełckiego "Lepsze Jutro"]] <ref> [http://www.lepszejutro.ubf.pl/viewpage.php?page_id=5/ Strona Stowarzyszenia Lepsze Jutro] [25.08.2013] </ref>.
 

==Szkolnictwo==
W miejscowości działa [[Zespół Szkół w Wiśniowie Ełckim|Zespół Szkół im. ks. Bpa Edwarda Samsela]] <ref> [http://zswisniowo.szkolnastrona.pl/ Strona Zespołu Szkół w Wiśniowie Ełckim] [25.08.2013]</ref>.
 

==Religia==
We wsi znajduje się siedziba [[Parafia pw. Matki Boskiej Gromnicznej w Wiśniowie Ełckim |parafii rzymskokatolickiej]].
 

==Zabytki==
*[[Kościół pw. Matki Boskiej Gromnicznej w Wiśniowie Ełckim |kościół]] z czerwonej cegły, wybudowany w 1904 roku

==Ludzie związani z miejscowością ==
*[[Zdzisław Fadrowski]] (ur. 1956 r.) — urodzony w Wiśniowie nauczyciel, samorządowiec, prezydent miasta Ełk

==Bibliografia==
#Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja „Wielkiej Puszczy” (do 1568 roku) – starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002.
#Kawecki Jan, Roman Bolesław, ''Ełk. Z dziejów miasta i powiatu'', Olsztyn 1970.
#''Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany'', red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/miejsc_w.display?p_id=5847&p_token=0.6887351799284267/ Bank Danych Lokalnych GUS] [29.07.2013]
#[http://www.verwaltungsgeschichte.de/lyck.html/ Deutsche Verwaltungsgeschichte] [29.07.2013]
#[http://www.rowery.olsztyn.pl/wiki/miejsca/1914/warminsko-mazurskie/wisniowo_elckie/ Olsztyńska Strona Rowerowa] [29.07.2013]

{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat ełcki]]
[[Kategoria: Prostki (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Plik:Wisniowo.jpg

2014-12-01T19:43:02Z

Katarzyna:

Wiśniowo Ełckie

2014-12-01T19:42:19Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wiśniowo Ełckie
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Wiśniowa Ełckiego
|zdjęcie = wisniowo.jpg
|opis zdjęcia = Kościół w Wiśniowie Ełckim [http://www.rowery.olsztyn.pl/wiki/miejsca/1914/warminsko-mazurskie/wisniowo_elckie/ Olsztyńska Strona Rowerowa] [12.11.2013]
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = ełcki
|gmina = Prostki
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 829
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =(+48) 87
|kod pocztowy = 19-335
|tablice rejestracyjne = NEL
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 45 |sekundN = 20
|stopniE = 21 |minutE = 31 |sekundE = 35
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Wiśniowo Ełckie''' (niem. ''Wischniewen'', ''Kölmersdorf'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[Powiat ełcki|powiecie ełckim]], w [[Prostki (gmina wiejska)|gminie Prostki]]. W latach 1973-1976 była siedzibą [[Gmina Wiśniowo Ełckie|gminy Wiśniowo Ełckie]]. W latach 1975-1998 [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]].
Obszar wsi obejmuje 3 sołectwa: [[Wiśniowo Ełckie I]], [[Wiśniowo Ełckie II]] i [[Wytwórnia Chemiczna]]. W 2010 r. wieś liczyła 829 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Anna Godlewska]]<ref>[http://bip.warmia.mazury.pl/prostki_gmina_wiejska/98/31/Solectwa_-_Soltysi/ Wrota warmii i Mazur] [12.11.2013]</ref>.
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest w odległości 18 km na południowy-wschód od [[Ełk|Ełku]]. [[Jezioro Krzywe]] jest usytuowane w odległości 4,1 km od wsi.
 

=== Dzieje miejscowości ===
Początki miejscowości wiążą się z rokiem 1496, kiedy to niejaki Gotard Karbowski otrzymał 6 łanów ziemi w Wiśniowie, w celu założenia wsi na [[prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]], między [[Kopijki|Kopijkami]], [[Krzywe|Krzywem]] i [[Laski|Laskami]].

W połowie XVIII wieku Wiśniowo Ełckie należało do największych miejscowości w okolicy. Wieś składała się wówczas z 50 domów. Źródła z lat 1740-1742 wskazują, że miejscowość posiadała w tym okresie własną szkołę.

W roku 1821 miejscowość zamieszkiwało 336 osób. W 1900 liczba ta wzrosła to 810 osób. W 1933 roku Wiśniowo zamieszkiwały 692 osoby. Przed wybuchem [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojny światowej]] Wiśniowo Ełckie liczyło 692 mieszkańców.

W latach 30. XX wieku w trakcie akcji zniemczania nazw miejscowych i fizjograficznych wieś została przemianowana na ''Kölmersdorf''.Aktualnie wieś jest siedzibą [[sołectwo|sołectwa]].
 

===Kultura===
W miejscowości działa [[Stowarzyszenie Przyjaciół Wiśniowa Ełckiego "Lepsze Jutro"]] <ref> http://www.lepszejutro.ubf.pl /viewpage.php?page_id=5 [data dostępu: 25.08.2013] </ref>.
 

===Edukacja===
W miejscowości działa [[Zespół Szkół im. ks. Bpa Edwarda Samsela w Wiśniowie Ełckim|Zespół Szkół im. ks. Bpa Edwarda Samsela]] <ref> http://zswisniowo.szkolnastrona.pl/ [data dostępu: 25.08.2013]</ref>
 

===Religia===
We wsi znajduje się siedziba [[Parafia pw. Matki Boskiej Gromnicznej w Wiśniowie Ełckim |parafii rzymskokatolickiej pw. Matki Boskiej Gromnicznej]].
 

=== Zabytki: ===
*[[Kościół pw. Matki Boskiej Gromnicznej w Wiśniowie Ełckim |Kościół]] z czerwonej cegły, wybudowany w 1904 roku.
 

=== Ludzie związani z miejscowością ===
*[[Zdzisław Fadrowski]] (ur. 1956 r.) — urodzony w Wiśniowie nauczyciel, samorządowiec, prezydent miasta [[Ełk |Ełk]].
 

=== Bibliografia: ===
#Grzegorz Białuński, ''Kolonizacja „Wielkiej Puszczy” (do 1568 roku) – starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002.
#Jan Kawecki, Bolesław Roman, ''Ełk. Z dziejów miasta i powiatu'', Olsztyn 1970.
#''Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany'', red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001.
#Bank Danych Lokalnych GUS:http://www.stat.gov.pl/bdl/app/miejsc_w.display?p_id=5847&p_token=0.6887351799284267 [data dostępu: 29.07.2013]
#Deutsche Verwaltungsgeschichte: http://www.verwaltungsgeschichte.de/lyck.html [data dostępu: 29.07.2013]
#Olsztyńska Strona Rowerowa: http://www.rowery.olsztyn.pl/wiki/miejsca/1914/warminsko-mazurskie/wisniowo_elckie [data dostępu: 29.07.2013]
{{Przypisy}}
<references/>
 

[[Kategoria: Powiat ełcki]]
[[Kategoria: Prostki (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Wojciechy

2014-12-01T19:34:57Z

Katarzyna:

{{Wieś infobox
|nazwa = Wojciechy
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi =
|zdjęcie = Dwór w Wojciechach. Stan obecny.jpg
|opis zdjęcia = Dwór w Wojciechach. Stan obecny [http://pl.wikipedia.org/wiki/Wojciechy_(powiat_ostr%C3%B3dzki)/ Wikipedia] [12.11.2013]
|rodzaj miejscowości = wieś niesołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = ostródzki
|gmina = Miłakowo
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = <ref>brak informacji w Banku Danych Lokalnych GUS</ref>
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =(+48) 89
|kod pocztowy =14-310
|tablice rejestracyjne = NOS
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 58 |sekundN = 37
|stopniE = 20 |minutE = 10 |sekundE = 39
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
''' Wojciechy''' (niem. ''Gartenpungel'') – wieś niesołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat ostródzki|powiecie ostródzkim]], w [[Miłakowo (gmina miejsko-wiejska)|gminie Miłakowo]]. W latach 1975–1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny |administracyjnie]] do [[Województwo olsztyńskie|województwa olsztyńskiego]].
 

==Położenie==
Miejscowość położona jest na [[Mazury Zachodnie|Mazurach Zachodnich]] ([[Pojezierze Iławsko–Ostródzkie]]), w odległości 3,5 km od [[Jezioro Niegławeckie|Jeziora Niegławeckiego]] i [[Jezioro Bieniaskie|Jeziora Bieniaskiego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana w dokumentach z 1323 roku jako [[Wieś pruska |wieś pruska]] położona na 10 [[Włóka |włókach]]. Pierwotna nazwa ''Gartilpunge'' najprawdopodobniej wywodzi się z języka pruskiego. W 1782 roku we wsi odnotowano sześć domów ([[Dym |dymów]]), natomiast w 1858 roku w czterech gospodarstwach domowych żyło 60 mieszkańców.
Majątek w Wojciechach do końca XIX wieku pełnił funkcję folwarku dóbr z siedzibą w pobliskich [[Bieniasze|Bieniaszach]]. Na początku XX wieku został wyodrębniony i zakupiony przez Andreasa Sturhmanna, który wzniósł tu [[lkwim:Dwór w Wojciechach|dwór]]. Budynek został zniszczony podczas [[I wojna światowa na Warmii i Mazurach|I wojny światowej]], doprowadzono jednak do jego szybkiej odbudowy. Po [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojnie]] rezydencja mocno ucierpiała i musiała zostać odbudowana. Doszło jednak do tego dopiero w latach 90. XX wieku. Obecnie mieści się tu pensjonat i stadnina koni<ref>[http://palac-wojciechy.eu/ Strona Pałacu w Wojciechach] [20.08.2013]</ref>.
W roku 1973 jako osada Wojciechy należały do [[Powiat morąski|powiatu morąskiego]].
 

== Zabytki ==
*dwór położony na szczycie wysokiego wąwozu [[Rzeka Pasłęka|Pasłęki]]; zachowane zabudowania gospodarcze, oficyna, nieliczne pozostałości dworskiego parku

== Bibliografia ==
#Jackiewicz-Garniec Małgorzata, Garniec Mirosław, ''Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich'', Olsztyn 2001.
#''Morąg. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1973.
#''Ostróda. Z dziejów miasta i okolic'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1976.
#[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims/ Bank Danych Lokalnych GUS] [17.08.2013]
#[http://www.milakowo.bil-wm.pl/index.php?inf=1&idsl=2&id=4/ Baza Informacji Lokalnej Miłakowo] [17.08.2013]

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Powiat ostródzki]]
[[Kategoria: Miłakowo (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie niesołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]