Encyklopedia Warmii i Mazur - Wkład użytkownika [pl]

Nowolatki

2015-12-16T18:01:00Z

LPF:

{{EWiM Potrawy infobox
|Nazwa = Nowolatki
|zdjecie = Tradycyjne Nowolatki.png
|opis zdjecia = Tradycyjne nowolatki. Źródło: [http://www.szkolneblogi.pl/blogi/sko-trojka-biskupiec/jak-dawniej-swietowano-nowy-rok-na-warmii www.szkolneblogi.pl]
|inne nazwy =
|typ potrawy =
|znaczenie =
|symbol =
|commons =
|wikizrodla =
|wikicytaty =
|www =
}}
''' Nowolatki ''' – ciasteczka z pytlowej mąki i wody przygotowywane w [[Sylwester|Sylwestra]], rodzaj ciasta obrzędowego, któremu przypisywano właściwości wzmacniające i uzdrawiające. Nowolatkom nadawano kształty antropomorficzne lub zwierzęce. Nazwa wiąże się z określeniem ''Nowe lato'' oznaczającym Nowy Rok.

Nowolatki wykonywano także na sąsiadujących z [[Mazury|Mazurami]] Kurpiach.
 
== Zwyczaje na Warmii i Mazurach ==
Jak podaje Anna Szyfer, zwyczaj pieczenia nowolatków był pozostałością dawnych zabiegów magicznych. Służyły one bowiem do wróżenia, miały przynosić ludziom pomyślność. Dawało się je zwierzętom, na których podobieństwo zostały wykonane, a resztę chowano, ponieważ nowolatki miały służyć w późniejszym czasie jako lekarstwo w razie chorób.

Nowolatki wtykano również w korę drzew owocowych i do uli, co miało przynieść dobre zbiory i obfite miodobranie. W dzień Nowego Roku obwiązywano drzewa słomą, która wcześniej stała w domu i "karmiono" drzewa nowolatkiem, jednocześnie strasząc je siekierą i mówiąc np.: ''Ja ci daje nowolatko, a ty mi daj owoc za to''. Poza tym nowolatki wkładano pod słomę roślin obwiązanych na zimę, co miało je chronić przed przemarznięciem. Nowolatki miały zapewnić dobrobyt, pomyślność i zdrowy chów zwierząt.
 

== Sposób przygotowania ==
Mąkę zaczyniano z piwem kandyzowanym lub jałowcowym, przy czym oba składniki musiały być wcześniej poświęcone w trzeci dzień świąt [[Boże Narodzenie|Bożego Narodzenia]]. Z ciasta wylepiano zwierzęta, kłosy zboża, drzewa, ptactwo i postaci, którym przypisywano właściwości magiczne.Najważniejszymi figurkami byli Trzej Królowie wyobrażeni zazwyczaj jako trzy paluszki z ciasta zagniecione na krzyż. Ciasteczek nie piekło się, lecz suszyło na rozgrzanej blasze kuchni.
 
== Przepis ==
Przepis na nowolatki pieczone brzmi następująco:

"50 dkg mąki krupczatki, 1 jajko, 1 żółtko, 25 dkg masła, 5 łyżek śmietany, czubata łyżeczka proszku do piecznia, czubata łyżka grubej soli kamiennej"

"Wszystkie składniki połączyć i wyrobić ciasto. Musi być na tyle elastyczne, by dało się rozwałkować na grubość ok. 5 mm. Wykrawać ciasteczka – w okresie karnawału obowiązkowo w kształcie ptaków – wypiekać na niesmarowanej tłuszczem blaszce"<ref>[http://warmia-browarnictwo.pl/wszystko-o-piwie/fafernuchy-nowolatki.html warmia-browarnictwo.pl] [16.06.2014]</ref>.
{{Przypisy}}
<references/>
== Bibliografia ==
Chłosta Jan, ''Doroczne zwyczaje i obrzędy na Warmii'', Olsztyn 2009. 
Hochleitner Janusz, ''Kuchnia świąteczna na Warmii'', [w:] ''Życie codzienne na dawnych ziemiach pruskich. Kuchnia dawnych ziem pruskich - tradycja i nowoczesność'', red. Tomasz Chrzanowski, Olsztyn 2011, s. 132-148. 
Jankowska-Buttitta Małgorzata K., ''Niezapomniana kuchnia Warmii i Mazur'', Zakroczym 2007. 
''Mazury. Słownik stronniczy, ilustrowany'', red. Waldemar Mierzwa, Dąbrówno 2008. 
''Smak Mazur. Kuchnia dawnych Prus Wschodnich'', wybór Tadeusz Ostojski, opracowanie Rafał Wolski, Dąbrówno 2006. 
Szyfer Anna, ''Zwyczaje, obrzędy i wierzenia Mazurów i Warmiaków'', Olsztyn 1968. 
''Warmiacy i Mazurzy. Życie codzienne ludności wiejskiej w I połowie XIX wieku'', red. Bogumił Kuźniewski, Olsztynek 2002.
 

[[Kategoria: Kultura]][[Kategoria:Kultura niematerialna]][[Kategoria: Potrawy regionalne]]

Szczycieńska Pozycja Leśna

2015-06-26T09:42:03Z

LPF: /* Historia */

{{Wieś infobox
|nazwa = Szczytno
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Szczytna
|zdjęcie = Poz. SPL.jpg
|opis zdjęcia = Wieża ckm w Sasku Wielkim gm. Szczytno. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = szczycieński
|gmina = Szczytno
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Szczycieńska Pozycja Leśna''' – powstała w latach 1900-1944 Szczycieńska Pozycja Leśna, oprócz tworzących ją budowli fortyfikacyjnych, posiadała naturalne walory obronne związane z dogodną lokalizacją na terenach leśno – bagiennych. Umocnienia pozycji prezentują rozwiązania fortyfikacji nowoczesnej niemal całej pierwszej połowy XX w. (1900-1944), ukazując ich różnorodność i ewolucję.
 
==Historia==
Pierwszym etapem budowy Szczycieńskiej Pozycji Leśnej były lata 1900 – 1902. Po zakończeniu prac pozycja składała się głównie z linii zasieków oraz 36 betonowo - ceglanych, dwukondygnacyjnych blokhauzów dla ckm i piechoty. W okolicach [[Szczytno (gmina wiejska)|Szczytna]]powstały wówczas trzy punkty oporu piechoty oraz dwukondygnacyjna wieża dla karabinów maszynowych w Sasku Wielkim. W okresie poprzedzającym pierwszą wojnę światową, po ogłoszeniu powszechnej mobilizacji, wzniesiono dodatkowo 44 blokhauzy drewniane, których zadaniem było wzmocnić pozycję na całej jej długości oraz kilkadziesiąt drewnianych zapór na przesiekach leśnych. Podczas pierwszej wojny światowej, w sierpniu 1914 roku, pozycja została opuszczona przez wojska niemieckie i następnie zajęta przez oddziały 1 Armii Rosyjskiej dowodzonej przez gen. Samsonowa. Po niekorzystnym dla Rosjan rozstrzygnięciu bitwy pod Tannenbergiem umocnienia pozycji znalazły się ponownie w rękach niemieckich.

Do kolejnej rozbudowy Szczycieńskiej Pozycji Leśnej doszło w latach 1927-1928. Wówczas rozebrano wszystkie blokhauzy drewniane, których miejsce zajęły żelbetowe schrony (45 szt.) przeznaczone dla 1–2 drużyn piechoty (8–16 żołnierzy). Wcześniej, w 1925 roku, wzniesiono kilka tego typu schronów (nielegalnie w okolicach Karwicy Mazurskiej, gm. Ruciane - Nida i Spychowa, gm. Świętajno). Do 1928 roku pozycja była monitorowana przez aliancką komisję kontroli oraz objęta zakazem budowy nowych umocnień.

W 1939 r. po raz kolejny rozbudowano pozycję. Wówczas przy ważniejszych drogach, od strony granicy z Polską i wokół Szczytna, rozmieszczono kilka niedużych schronów bojowych dla broni maszynowej oraz zapory i szlabany przeciwpancerne. Pozycję przedłużono wówczas przez Warchały i Burdąg (gm. Jedwabno) do Pozycji Olsztyneckiej. Ostatni raz Szczycieńską Pozycję Leśną rozbudowano w 1944 roku. Wzniesiono wówczas betonowe stanowiska dla karabinów maszynowych i broni przeciwpancernej w postaci zagłębionych w ziemi kręgów, zwanych popularnie „garnkami Kocha” oraz wykopano rowy przeciwpancerne. W okresie tym powstały również ciężkie schrony - obiekty piechoty i dowodzenia z serii 600 (Regelbau 621 i 622), które zachowały się np. w okolicach Spychowa, gm. Świętajno i leśniczówki Babięta gm. Piecki. Nie ukończono jednak wszystkich zaplanowanych wówczas prac. W styczniu 1945 roku niemiecka 4 Armia Niemiecka pod dowództwem gen. Hossbacha, która miała bronić Prus Wschodnich, wycofała się za zachód, tym samym opuszczając umocnienia praktycznie bez walki.

Po zakończeniu drugiej wojny światowej, w latach 1946-1950, umocnienia Szczycieńskiej Pozycji Leśnej stanowiły bazę dla oddziałów Armii Krajowej oraz zrzeszenia Wolności Niezawisłość. W okresie 1950 – 1955 znaczna część umocnień została rozebrana lub wysadzona przez wojsko w trakcie niszczenia niewypałów.

==Lokalizacja i rodzaj umocnień==
Szczycieńska Pozycja Leśna przebiega (od zachodu) przez tereny gmin: Jedwabno Szczytno, Świętajno i Ruciane-Nida, gdzie łączy się z Pozycją Jezior Mazurskich, stanowiąc jej przedłużenie w kierunku południowym.

Pozycję tworzy zespół kilkudziesięciu schronów biernych dla 1 – 2 drużyn piechoty, których wnętrze składa się zwykle z dwóch pomieszczeń (część z nich wyposażono w śluzy gazoszczelne) oraz wyjścia ewakuacyjnego. Do dziś istnieją w ramach pozycji także schrony bojowe oraz wieża piechoty dla broni ręcznej i maszynowej w Sasku Wielkim gm. Szczytno - jedyny tego typu obiekt występujący w ramach Szczycieńskiej Pozycji Leśnej. Umocnienia pozycji uzupełniają także ziemno-betonowe dzieła piechoty (punkty oporu), rowy przeciwczołgowe i tzw. garnki Kocha oraz system jazów służących do zalania okolicznych terenów, w celu utrudnienia przemarszu wojskom nieprzyjaciela.

==Stan aktualny==
Schrony tworzące pozycję rozmieszczone są na rozległym obszarze, na ogół w trudno dostępnym terenie leśnym. Większość z nich została pozbawiona wyposażenia metalowego, które zostało wycięte zapewne na złom, zachowały się jedynie nadproża, futryny z zawiasami, kominy wentylacyjne, zasuwy kominowe od piecyka, blacha falista ze stropu oraz zamocowania do pryczy w ścianach i stropach. Wiele schronów znajduje się w dobrym stanie technicznym, znaczna ilość jest jednak w stanie ruiny (blokhauzy wzdłuż linii kolejowej), a niektóre nie istnieją, np. schrony w Warchałach i Burdągu gm. Jedwabno.

==Bibliografia==
A. Płoski, ''Niemieckie fortyfikacje Szczycieńskiej Pozycji Leśnej na terenie województwa warmińsko-mazurskiego'', Rocznik Mazurski, Tom XI, Szczytno 2007, s. 104-126.

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: Zabytki]] [[Kategoria: Powiat szczycieński]] [[Kategoria: 1801-1918]] [[Kategoria: 1919-1944]] [[Kategoria: Zabytki techniki]]

Szczycieńska Pozycja Leśna

2015-06-26T09:41:41Z

LPF:

{{Wieś infobox
|nazwa = Szczytno
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Szczytna
|zdjęcie = Poz. SPL.jpg
|opis zdjęcia = Wieża ckm w Sasku Wielkim gm. Szczytno. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = szczycieński
|gmina = Szczytno
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Szczycieńska Pozycja Leśna''' – powstała w latach 1900-1944 Szczycieńska Pozycja Leśna, oprócz tworzących ją budowli fortyfikacyjnych, posiadała naturalne walory obronne związane z dogodną lokalizacją na terenach leśno – bagiennych. Umocnienia pozycji prezentują rozwiązania fortyfikacji nowoczesnej niemal całej pierwszej połowy XX w. (1900-1944), ukazując ich różnorodność i ewolucję.
 
==Historia==
Pierwszym etapem budowy Szczycieńskiej Pozycji Leśnej były lata 1900 – 1902. Po zakończeniu prac pozycja składała się głównie z linii zasieków oraz 36 betonowo - ceglanych, dwukondygnacyjnych blokhauzów dla ckm i piechoty. W okolicach [[Szczytno (gmina wiejska)|Szczytna]]powstały wówczas trzy punkty oporu piechoty oraz dwukondygnacyjna wieża dla karabinów maszynowych w Sasku Wielkim. W okresie poprzedzającym pierwszą wojnę światową, po ogłoszeniu powszechnej mobilizacji, wzniesiono dodatkowo 44 blokhauzy drewniane, których zadaniem było wzmocnić pozycję na całej jej długości oraz kilkadziesiąt drewnianych zapór na przesiekach leśnych. Podczas pierwszej wojny światowej, w sierpniu 1914 roku, pozycja została opuszczona przez wojska niemieckie i następnie zajęta przez oddziały 1 Armii Rosyjskiej dowodzonej przez gen. Samsonowa. Po niekorzystnym dla Rosjan rozstrzygnięciu bitwy pod Tannenbergiem umocnienia pozycji znalazły się ponownie w rękach niemieckich.

Do kolejnej rozbudowy Szczycieńskiej Pozycji Leśnej doszło w latach 1927 – 1928. Wówczas rozebrano wszystkie blokhauzy drewniane, których miejsce zajęły żelbetowe schrony (45 szt.) przeznaczone dla 1–2 drużyn piechoty (8–16 żołnierzy). Wcześniej, w 1925 roku, wzniesiono kilka tego typu schronów (nielegalnie w okolicach Karwicy Mazurskiej, gm. Ruciane - Nida i Spychowa, gm. Świętajno). Do 1928 roku pozycja była monitorowana przez aliancką komisję kontroli oraz objęta zakazem budowy nowych umocnień.

W 1939 r. po raz kolejny rozbudowano pozycję. Wówczas przy ważniejszych drogach, od strony granicy z Polską i wokół Szczytna, rozmieszczono kilka niedużych schronów bojowych dla broni maszynowej oraz zapory i szlabany przeciwpancerne. Pozycję przedłużono wówczas przez Warchały i Burdąg (gm. Jedwabno) do Pozycji Olsztyneckiej. Ostatni raz Szczycieńską Pozycję Leśną rozbudowano w 1944 roku. Wzniesiono wówczas betonowe stanowiska dla karabinów maszynowych i broni przeciwpancernej w postaci zagłębionych w ziemi kręgów, zwanych popularnie „garnkami Kocha” oraz wykopano rowy przeciwpancerne. W okresie tym powstały również ciężkie schrony - obiekty piechoty i dowodzenia z serii 600 (Regelbau 621 i 622), które zachowały się np. w okolicach Spychowa, gm. Świętajno i leśniczówki Babięta gm. Piecki. Nie ukończono jednak wszystkich zaplanowanych wówczas prac. W styczniu 1945 roku niemiecka 4 Armia Niemiecka pod dowództwem gen. Hossbacha, która miała bronić Prus Wschodnich, wycofała się za zachód, tym samym opuszczając umocnienia praktycznie bez walki.

Po zakończeniu drugiej wojny światowej, w latach 1946-1950, umocnienia Szczycieńskiej Pozycji Leśnej stanowiły bazę dla oddziałów Armii Krajowej oraz zrzeszenia Wolności Niezawisłość. W okresie 1950 – 1955 znaczna część umocnień została rozebrana lub wysadzona przez wojsko w trakcie niszczenia niewypałów.

Lokalizacja i rodzaj umocnień
Szczycieńska Pozycja Leśna przebiega (od zachodu) przez tereny gmin: Jedwabno Szczytno, Świętajno i Ruciane-Nida, gdzie łączy się z Pozycją Jezior Mazurskich, stanowiąc jej przedłużenie w kierunku południowym.

Pozycję tworzy zespół kilkudziesięciu schronów biernych dla 1 – 2 drużyn piechoty, których wnętrze składa się zwykle z dwóch pomieszczeń (część z nich wyposażono w śluzy gazoszczelne) oraz wyjścia ewakuacyjnego. Do dziś istnieją w ramach pozycji także schrony bojowe oraz wieża piechoty dla broni ręcznej i maszynowej w Sasku Wielkim gm. Szczytno - jedyny tego typu obiekt występujący w ramach Szczycieńskiej Pozycji Leśnej. Umocnienia pozycji uzupełniają także ziemno-betonowe dzieła piechoty (punkty oporu), rowy przeciwczołgowe i tzw. garnki Kocha oraz system jazów służących do zalania okolicznych terenów, w celu utrudnienia przemarszu wojskom nieprzyjaciela.

==Stan aktualny==
Schrony tworzące pozycję rozmieszczone są na rozległym obszarze, na ogół w trudno dostępnym terenie leśnym. Większość z nich została pozbawiona wyposażenia metalowego, które zostało wycięte zapewne na złom, zachowały się jedynie nadproża, futryny z zawiasami, kominy wentylacyjne, zasuwy kominowe od piecyka, blacha falista ze stropu oraz zamocowania do pryczy w ścianach i stropach. Wiele schronów znajduje się w dobrym stanie technicznym, znaczna ilość jest jednak w stanie ruiny (blokhauzy wzdłuż linii kolejowej), a niektóre nie istnieją, np. schrony w Warchałach i Burdągu gm. Jedwabno.

==Bibliografia==
A. Płoski, ''Niemieckie fortyfikacje Szczycieńskiej Pozycji Leśnej na terenie województwa warmińsko-mazurskiego'', Rocznik Mazurski, Tom XI, Szczytno 2007, s. 104-126.

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: Zabytki]] [[Kategoria: Powiat szczycieński]] [[Kategoria: 1801-1918]] [[Kategoria: 1919-1944]] [[Kategoria: Zabytki techniki]]

Pozycja Lidzbark Welski

2015-06-26T09:38:53Z

LPF:

{{Wieś infobox
|nazwa = Lidzbark
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Lidzbarka
|zdjęcie = Poz. LW.jpg
|opis zdjęcia = Schron wchodzący w skład Pozycji Lidzbark Welski. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = działdowski
|gmina = Lidzbark
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Pozycja Lidzbark Welski''' – umocnienia Pozycji Lidzbarskiej, nazwanej tak od miejscowości [[Lidzbark|Lidzbark Welski]] (pow. [[powiat działdowski|działdowski]]), wokół którego zostały wzniesione odegrały marginalną rolę militarną, gdyż w okolicach Lidzbarka we wrześniu 1939r. nie toczyły się poważne walki.

 
==Historia==
Lekkie schrony bojowe zostały wzniesione przez Wojsko Polskie w okresie bezpośrednio poprzedzającym wybuch drugiej wojny światowej. Pełniły one funkcję strategiczną względem Pozycji Mławskiej (osłaniając ją od zachodu), która została z powodzeniem wykorzystana do obrony Polski przed agresją wojsk niemieckich we wrześniu 1939r. (bitwa pod Mławą).

Plany przewidywały wybudowanie 14 schronów w rejonie Lidzbarka, jednak udało się wznieść tylko 6. Oprócz schronów przygotowano w ich otoczeniu rowy strzeleckie, które zostały wzmocnione zasiekami z drutu kolczastego. Oddziały je obsadzające (m.in. Nowogródzka Brygada Kawalerii) wchodziły w skład Armii „Modlin”. Kiedy w dniu 4 września 1939r. wojska niemieckie przerwały linię obrony pod Mławą i Grudziądzem dowódca Nowogródzkiej BK gen. Władysław Anders zarządził wycofanie wojsk z Lidzbarka w kierunku Warszawy.

===Lokalizacja schronów===
Schrony Pozycji Lidzbarskiej, która miała charakter obronny, wykonano pomiędzy
jez. Lidzbarskim a wsią Bełk, zlokalizowaną na południowym brzegu rzeki Wel, przepływającej również przez Lidzbark. Zachowane do dziś schrony zlokalizowane są w następujących miejscach:

1. Schron zlokalizowany na północny – zachód od miasta, na wyniesieniu, po zachodniej stronie drogi Lidzbark Welski – Wlewsk, nad brzegiem jeziora Lidzbarskiego, w pobliżu niewielkiego budynku magazynowego.

2. Schron zlokalizowany na terenie prywatnej posesji przy ul. Elizy Orzeszkowej 31, przy szosie Lidzbark Welski - Żuromin.

3. Schron zlokalizowany po południowej stronie drogi z Lidzbarka Welskiego do wsi Bełk, na wyniesieniu, przy krawędzi lasu, przed kolonijnymi zabudowaniami wsi Jamielnik.

4. Schron zlokalizowany w bezpośrednim sąsiedztwie drogi Lidzbark Welski – Bełk, po jej północnej stronie, w pobliżu krzyża przydrożnego.

5. Schron zlokalizowany w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowań gospodarstwa rolnego należącego do wsi Bełk (zabudowania kolonijne, zlokalizowane na północny – zachód od wsi).

6. Schron zlokalizowany około 300 m na wschód od schronu nr 5, na najwyższym wyniesieniu terenu, z charakterystyczną myśliwską wieżyczką obserwacyjną.

Schrony nr 1, 3, 4 i 6 są identyczne, natomiast pozostałe są ich „lustrzanym odbiciem”, tj. otwór strzelniczy znajduje się po przeciwnej stronie.

===Charakterystyka schronów===
W ramach pozycji wybudowano wyłącznie obiekty na jeden ckm do prowadzenia ognia jednobocznego – flankującego. Schrony wzniesiono jako obiekty typowe - powtarzalne, budowane na podstawie specjalnie opracowanej instrukcji. Według planów uzbrojenie schronów stanowić miała broń własna piechoty. Na terenie całego kraju zaplanowano wzniesienie około 2.000 takich schronów.

Osłonę strzelnicy schronu stanowiło tzw. ucho, przykryte stropem, a powstała wnęka chroniła załogę przed ogniem skośnym z przedpola. Obronę od frontu zapewniały zwykle sąsiednie schrony, a więc skuteczna obrona była możliwa jako wspólna kilku schronów. Schron obsługiwany był przez trzyosobową załogę: dowódcę i 2 żołnierzy. Izba bojowa typowego schronu wchodzącego w skład Pozycji Lidzbark ma wielkość 1,80 x 1,90 m. Grubość ściany czołowej wynosi około 1,20 – 1,50 m, ściany tylnej 55 cm., a ścian bocznych i stropów 1,0 m. Wejście jest niewielkich wymiarów 120 x 65 cm i umieszczone w tylnej, nienarażonej na ostrzał części schronu. Ochroną przed odłamkami i ostrzałem zapewniała tzw. przelotnia,
tj. ściana żelbetowa wysunięta przed schron i przykryta od góry stropem o ścianie grubości
54 cm. – tworząca jakby dwa wejścia do schronu. Wszystkie schrony pozbawione były zamknięć drzwiowych, co miało ułatwiać cyrkulację powietrza, tworząc przeciąg usuwający z izby bojowej gazy powstałe podczas strzelania w trakcie walki. W ich pobliżu pierwotnie ciągnęły się rowy strzeleckie oraz zasieki z drutu kolczastego.
Schrony Pozycji Lidzbark są jedyną w województwie, kompletną pozycją umocnioną reprezentująca fortyfikacje polskie. Pozostałych kilka, analogicznych schronów w regionie wchodzi w skład Pozycji Mławskiej.
==Zobacz także==
[http://www.kaczorek.easyisp.pl/pisz/fort/lidzw001.htm kaczorek.easyisp.pl] [14.05.2015]

==Bibliografia==
A. Płoski, ''Pozycja Lidzbark. Polowe schrony bojowe Armii Polskiej z 1939 r. na terenie województwa warmińsko – mazurskiego'', Komunikaty Mazursko-Warmińskie, nr 3 (253), Olsztyn 2006, s.427-434.

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: Zabytki]] [[Kategoria: Zabytki techniki]] [[Kategoria: Powiat działdowski]] [[Kategoria: 1919-1944]]

Pozycja Lidzbark Welski

2015-06-26T09:38:04Z

LPF:

{{Wieś infobox
|nazwa = Lidzbark
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Lidzbarka
|zdjęcie = Poz. LW.jpg
|opis zdjęcia = Schron wchodzący w skład Pozycji Lidzbark Welski. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = działdowski
|gmina = Lidzbark
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Pozycja Lidzbark Welski''' – umocnienia Pozycji Lidzbarskiej, nazwanej tak od miejscowości [[Lidzbark Welski]] (pow. [[powiat działdowski|działdowski]]), wokół którego zostały wzniesione odegrały marginalną rolę militarną, gdyż w okolicach Lidzbarka we wrześniu 1939r. nie toczyły się poważne walki.

 
==Historia==
Lekkie schrony bojowe zostały wzniesione przez Wojsko Polskie w okresie bezpośrednio poprzedzającym wybuch drugiej wojny światowej. Pełniły one funkcję strategiczną względem Pozycji Mławskiej (osłaniając ją od zachodu), która została z powodzeniem wykorzystana do obrony Polski przed agresją wojsk niemieckich we wrześniu 1939r. (bitwa pod Mławą).

Plany przewidywały wybudowanie 14 schronów w rejonie Lidzbarka, jednak udało się wznieść tylko 6. Oprócz schronów przygotowano w ich otoczeniu rowy strzeleckie, które zostały wzmocnione zasiekami z drutu kolczastego. Oddziały je obsadzające (m.in. Nowogródzka Brygada Kawalerii) wchodziły w skład Armii „Modlin”. Kiedy w dniu 4 września 1939r. wojska niemieckie przerwały linię obrony pod Mławą i Grudziądzem dowódca Nowogródzkiej BK gen. Władysław Anders zarządził wycofanie wojsk z Lidzbarka w kierunku Warszawy.

===Lokalizacja schronów===
Schrony Pozycji Lidzbarskiej, która miała charakter obronny, wykonano pomiędzy
jez. Lidzbarskim a wsią Bełk, zlokalizowaną na południowym brzegu rzeki Wel, przepływającej również przez Lidzbark. Zachowane do dziś schrony zlokalizowane są w następujących miejscach:

1. Schron zlokalizowany na północny – zachód od miasta, na wyniesieniu, po zachodniej stronie drogi Lidzbark Welski – Wlewsk, nad brzegiem jeziora Lidzbarskiego, w pobliżu niewielkiego budynku magazynowego.

2. Schron zlokalizowany na terenie prywatnej posesji przy ul. Elizy Orzeszkowej 31, przy szosie Lidzbark Welski - Żuromin.

3. Schron zlokalizowany po południowej stronie drogi z Lidzbarka Welskiego do wsi Bełk, na wyniesieniu, przy krawędzi lasu, przed kolonijnymi zabudowaniami wsi Jamielnik.

4. Schron zlokalizowany w bezpośrednim sąsiedztwie drogi Lidzbark Welski – Bełk, po jej północnej stronie, w pobliżu krzyża przydrożnego.

5. Schron zlokalizowany w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowań gospodarstwa rolnego należącego do wsi Bełk (zabudowania kolonijne, zlokalizowane na północny – zachód od wsi).

6. Schron zlokalizowany około 300 m na wschód od schronu nr 5, na najwyższym wyniesieniu terenu, z charakterystyczną myśliwską wieżyczką obserwacyjną.

Schrony nr 1, 3, 4 i 6 są identyczne, natomiast pozostałe są ich „lustrzanym odbiciem”, tj. otwór strzelniczy znajduje się po przeciwnej stronie.

===Charakterystyka schronów===
W ramach pozycji wybudowano wyłącznie obiekty na jeden ckm do prowadzenia ognia jednobocznego – flankującego. Schrony wzniesiono jako obiekty typowe - powtarzalne, budowane na podstawie specjalnie opracowanej instrukcji. Według planów uzbrojenie schronów stanowić miała broń własna piechoty. Na terenie całego kraju zaplanowano wzniesienie około 2.000 takich schronów.

Osłonę strzelnicy schronu stanowiło tzw. ucho, przykryte stropem, a powstała wnęka chroniła załogę przed ogniem skośnym z przedpola. Obronę od frontu zapewniały zwykle sąsiednie schrony, a więc skuteczna obrona była możliwa jako wspólna kilku schronów. Schron obsługiwany był przez trzyosobową załogę: dowódcę i 2 żołnierzy. Izba bojowa typowego schronu wchodzącego w skład Pozycji Lidzbark ma wielkość 1,80 x 1,90 m. Grubość ściany czołowej wynosi około 1,20 – 1,50 m, ściany tylnej 55 cm., a ścian bocznych i stropów 1,0 m. Wejście jest niewielkich wymiarów 120 x 65 cm i umieszczone w tylnej, nienarażonej na ostrzał części schronu. Ochroną przed odłamkami i ostrzałem zapewniała tzw. przelotnia,
tj. ściana żelbetowa wysunięta przed schron i przykryta od góry stropem o ścianie grubości
54 cm. – tworząca jakby dwa wejścia do schronu. Wszystkie schrony pozbawione były zamknięć drzwiowych, co miało ułatwiać cyrkulację powietrza, tworząc przeciąg usuwający z izby bojowej gazy powstałe podczas strzelania w trakcie walki. W ich pobliżu pierwotnie ciągnęły się rowy strzeleckie oraz zasieki z drutu kolczastego.
Schrony Pozycji Lidzbark są jedyną w województwie, kompletną pozycją umocnioną reprezentująca fortyfikacje polskie. Pozostałych kilka, analogicznych schronów w regionie wchodzi w skład Pozycji Mławskiej.
==Zobacz także==
[http://www.kaczorek.easyisp.pl/pisz/fort/lidzw001.htm kaczorek.easyisp.pl] [14.05.2015]

==Bibliografia==
A. Płoski, ''Pozycja Lidzbark. Polowe schrony bojowe Armii Polskiej z 1939 r. na terenie województwa warmińsko – mazurskiego'', Komunikaty Mazursko-Warmińskie, nr 3 (253), Olsztyn 2006, s.427-434.

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: Zabytki]] [[Kategoria: Zabytki techniki]] [[Kategoria: Powiat działdowski]] [[Kategoria: 1919-1944]]

Pozycja Jezior Mazurskich

2015-06-26T08:12:35Z

LPF:

{{Wieś infobox
|nazwa = Guzianka
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Guzianki
|zdjęcie = PJM - ok. Guzianki_1.jpg
|opis zdjęcia = Schron bierny w okolicy śluzy Guzianka gm. Ruciane-Nida. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = piski
|gmina = Ruciane-Nida
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Pozycja Jezior Mazurskich''' – powstawała w latach 1900-1944 Pozycja Jezior Mazurskich jest pierwszym, linearnym w swym przebiegu zespołem obiektów fortyfikacji nowoczesnej powstałym na terenie [[Mazury|Mazur]]. Zachowane do dziś umocnienia ukazują różnorodność stosowanych rozwiązań fortyfikacyjnych pierwszej połowy XX w.
 
==Historia i rodzaje umocnień==
Duża ilość jezior na terenie Mazur stwarzała dogodne warunki do obrony. Umacniając przesmyki pomiędzy jeziorami tworzono umocnienia trudne do sforsowania dla przeciwnika, których obronę wspierać miały istniejące twierdze w [[Giżycko|Giżycku]] i [[Królewiec|Królewcu]]. W 1898 roku opracowano projekt wzmocnienia systemu umocnień, wykorzystujący dogodne ukształtowanie terenu oraz lasy, bagna i jeziora. Pierwsze prace fortyfikacyjne w ramach Pozycji Jezior Mazurskich przeprowadzono w latach 1900-1905. Najważniejszymi węzłami obrony tworzącymi pozycję były: Grupa Kula – Most Kula, Grupa Szymonka, Grupa Zielony Gaj, Grupa Mikołajki, Grupa Guzianka, Grupa Ruciane – Nida. Składały się one początkowo z 23 obiektów. Standardowym ich elementem były tzw. dzieła piechoty oraz ziemne lub wybetonowane otwarte stanowiska ogniowe dla ckm i artylerii. Jako wsparcie artyleryjskie punktów oporu zastosowano baterie przewoźnych wieżyczek pancernych. Całość stanowiła punkt oporu piechoty w sile 1 - 2 kompanii. Do 1902 roku wybudowano ponadto 5 betonowych wież ckm (trzy w Rucianym i Guziance oraz dwie broniące mostu drogowego w [[Mikołajki|Mikołajkach]]). Wieże te posiadały od dwóch do czterech kondygnacji ze strzelnicami dla ckm i broni ręcznej oraz broniony przedsionek – latrynę. Po wybudowaniu w Mikołajkach mostu kolejowego w 1911 roku, zabezpieczono go dwoma blokhauzami strzeleckimi. W Mikołajkach wzniesiono także obiekty osłaniające most kolejowy – 2 stanowiska ogniowe na wschodnim przyczółku mostowym, które były osłonięte kratami fortecznymi (obecnie zachowane pozostałości). Rozbudowę umocnień Mikołajek zakończono w 1925 roku wznosząc schron bojowy. Na południu Pozycję Jezior Mazurskich przedłużały fortyfikacje Szczycieńskiej Pozycji Leśnej, a na północy Pozycja Węgorapy.

Fortyfikacje Pozycji Jezior Mazurskich zostały z powodzeniem wykorzystane przez wojska niemieckie podczas pierwszej wojny światowej. Walki na przedpolach Rucianego toczyły się zimą 1914/15 roku. Jednostki niemieckie powstrzymały wówczas Rosjan. W związku z rozbudową w okresie międzywojennym Giżyckiej Pozycji Polowej i Rejonu Umocnionego, zrezygnowano z dalszej rozbudowy Pozycji Jezior Mazurskich. Tylko w rejonie węzła Ruciane - Nida wybudowano nowe, żelbetonowe schrony piechoty dla 1–2 drużyn, wzmacniając stare dzieła piechoty (1928 r.). Ponadto w 1925 roku wzniesiony schron bojowy przy moście w Mikołajkach.

W ramach Pozycji Jezior Mazurskich największym węzłem oporu były umocnienia Ruciane - Guzianka. Zadecydowało o tym umiejscowienie w tym rejonie trzech mostów (dwóch drogowych i jednego kolejowego). W pierwszych latach XX wieku wybudowano tu pięć wież dla karabinów maszynowych (zlokalizowane przy mostach i śluzie) oraz pięć punktów oporu, rozmieszczonych wzdłuż linii brzegowej jezior. Wzniesione blokhauzy wieżowe miały wzmocnioną wytrzymałość murów. Uzupełnione one zostały o dwa baraki dla skoszarowania żołnierzy w Rucianym – Nida (przekształcone, istniejące do dziś). Umocnienia na odcinku Mikołajki - Giżycko odnowiono dopiero w 1944 roku. W obrębie pozycji wykopano wówczas również rów przeciwczołgowy oraz fragmentaryczne umocnienia polowe wzmocnione nielicznymi Kochbunkrami. Pozycje porzucono w styczniu 1945 roku praktycznie bez walki.

===Stan aktualny===

Licznie zachowane obiekty wchodzące w skład Pozycji Jezior Mazurskich są niezagospodarowane (wyjątek stanowią wieże w Mikołajkach, będące własnością prywatną), ogólnodostępne i często w związku z tym narażone są na zniszczenie lub stają się miejscem składowania śmieci. Umocnienia węzła oporu Ruciane Nida - Guzianka zachowane są w dobrym stanie technicznym, narażone są jednak na dewastację, m.in. przez rozkradanie pozostałości metalowego wyposażenia (np. wieże w Rucianym – Nida). Są to w większości interesujące obiekty o wartościach zabytkowych, w tym historycznej i naukowej. Część umocnień tworzących węzły oporu zachowana jest w formie ruiny, w tym m.in. punkty oporu piechoty z baterią dział 100 mm w Zielonym Gaju i Szymonce. W ramach pozycji istnieją do dziś także schrony bierne i bojowe oraz blokhauzy strzeleckie (Mikołajki) i wieże ckm. Jako jedyne w ramach pozycji występują również betonowe stanowiska dla przewoźnych wieżyczek pancernych (Guzianka).

==Zobacz także==
[http://www.wbp.olsztyn.pl/zabytkobranie/index.php?mnu=uroda&cnt=68][12.05.2015]
==Bibliografia==
P. Bujas, ''Blokhauzy wieżowe węzła oporu Ruciane - Guzianka'', Forteca, nr 1(1), 1997. 
K. Biskup, ''Wstępne rozpoznanie zasobu fortyfikacji XIX- i XX-wiecznych na obszarze d. Prus Wschodnich'', INFORT, nr 1(11), 1996. 
K. Biskup, ''Fortyfikacje dziewiętnasto- i dwudziestowieczne na obszarze dawnych Prus Wschodnich'', Studia Angerburgica, Tom 2, Węgorzewo 1997. 
W. Rużewicz, ''Fortyfikacje nowożytne Prus Wschodnich – przewodnik'', Wrocław 2006.

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: Zabytki]] [[Kategoria: Ruciane-Nida (gmina miejsko-wiejska)]] [[Kategoria: Powiat piski]] [[Kategoria: Mikołajki (gmina miejsko-wiejska)]] [[Kategoria: Powiat mrągowski]] [[Kategoria: 1801-1918]]

Pozycja Iławska

2015-06-26T08:07:25Z

LPF:

{{Wieś infobox
|nazwa = Pozycja Iławska
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Iławy
|zdjęcie = Poz. Iławska.jpg
|opis zdjęcia = Jeden ze schronów wchodzących w skład umocnień Pozycji Iławskiej we wsi Karaś. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = iławski
|gmina = Iława
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Pozycja Iławska''' – umocnienia Pozycji Iławskiej tworzą schrony bierne i bojowe zlokalizowane przy drogach dojazdowych do [[Iława|Iławy]]. Powstały one przed wybuchem II wojny światowej w 1939 r.
 
==Historia==
Koniec XIX wieku był okresem dynamicznego rozwoju Iławy. Kolejne inwestycje przyczyniły się do podniesienia roli militarno – strategicznej miasta. Oprócz osadzenia w Iławie silnego garnizonu kluczowe znaczenie odgrywała kolej. Iława stała się na przełomie wieków bardzo ważnym węzłem komunikacyjnym: kolejowym i drogowym. W okresie bezpośrednio poprzedzającym wybuch drugiej wojny światowej - w 1939r. - przy drogach dojazdowych, na południe od Iławy, zdecydowano się na wzniesienie schronów tworzących umocnienia, których zadaniem było chronić miasto od strony granicy z Polską, gdyż atak polskiego wojska mógł spowodować zniszczenie tego ważnego węzła komunikacyjnego.
Pozycja została zmodernizowana w 1944 r., jednak nie była w stanie zatrzymać już wówczas wojsk pancernych Armii Czerwonej, które zdobyły miasto 22 stycznia 1945 r.

===Charakterystyka i lokalizacja schronów===
Przygraniczne położenie Iławy względem Polski wpłynęło ma miejsce i formę, jaką wybrano wznosząc umocnienia pozycji, mające przede wszystkim bronić strategiczne drogi dojazdowe do miasta od strony południowej. Obiekty wchodzące w skład Pozycji Iławskiej zostały rozmieszczone pomiędzy jeziorem i wsią Karaś (na zachodzie), a rzeką Iławką (na wschodzie) na południe od Iławy. Umocnienia tworzy pięć schronów:

1. Schron znajdujący się we wsi Karaś, na terenie prywatnej posesji nr 12.

2. Schron zlokalizowany pomiędzy linią torów kolejowych Iława – Toruń a wsią Radomek, w pobliżu drogi leśnej (zniszczony, wysadzony).

3. Schron zlokalizowany w bezpośrednim sąsiedztwie drogi Iława – Radomno, po jej zachodniej stronie, około 600 m na południe od granic miasta.

3. Betonowy okop lub stanowisko dla działa pancernego.

4. Schron zlokalizowany przy drodze Iława – Lubawa, po jej wschodniej stronie, w bezpośrednim sąsiedztwie drogi leśnej, dochodzącej do drogi prowadzącej do wsi Dziarny.

Wszystkie wyżej wymienione schrony (z wyjątkiem nr 4) to modyfikacje typowego schronu bojowego dla karabinu maszynowego, przeznaczonego do prowadzenia ognia czołowego o odporności D (niem. MG – Schartenstand D). Schrony pozbawione są już instalowanej wewnątrz i mocowanej śrubami stalowej płyty pancernej osłaniającej strzelnicę, która z zewnątrz schronu ukształtowana jest w profil przeciwrykoszetowy. Konstrukcję tego typu schronów stanowi słabo zbrojony betonu na profilach o konstrukcji z blachy falistej w przekroju o profilu litery „H” (stąd potoczna nazwa tego typu obiektów „Heinrich”). Blacha ta stanowiła jednocześnie szalunek wewnętrzny i warstwę przeciwodpryskową. Są to schrony z niewielkim przedziałem bojowym przeznaczonym dla 3 żołnierzy.

==Ciekawostki==
Wśród zachowanych schronów wyróżnia się schron bojowy dla karabinu maszynowego we wsi [[Karaś]], który zaopatrzony jest do dziś w fałszywą, drewniana szopę maskująca, jedyną tego typu w [[województwo warmińsko-mazurskie|województwie]], wyjątkowy również w skali kraju.

W Iławie znajdują się także pochodzące z początku XX w. umocnienia mostu i wiaduktu kolejowego.

==Zobacz także==
[http://www.kaczorek.easyisp.pl/pisz/fort/ilawa001.htm kaczorek.easyisp.pl][12.05.2015] 
[http://www.wbp.olsztyn.pl/zabytkobranie/index.php?mnu=szlaki&cnt=fortyfikacje wbp.olsztyn.pl][12.05.2015]

==Bibliografia==
A. Płoski, ''Umocnienia Pozycji Iławskiej oraz mostów kolejowych w Iławie'', Rocznik Warmińsko-Mazurki, 2/2009. 
M. Dudek, ''Pozycja Iławska'', Infort. Biuletyn miłośników fortyfikacji, 17, Nr 2, 2000. 
J. Chorzępa, ''Fortyfikacje. Przewodnik po Polsce'', Warszawa-Gdańsk 2005.

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: 1919-1944]] [[Kategoria: Zabytki techniki]] [[Kategoria: Powiat iławski]]

Dworzec w Tolkmicku

2015-06-26T08:02:48Z

LPF:

{{Wieś infobox
|nazwa = Dworzec w Tolkmicku
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Tolkmicka
|zdjęcie = Tolkmicko_dworzec.jpg
|opis zdjęcia = Dworzec w Tolkmicku. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = elbląski
|gmina = Tolkmicko
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Dworzec w Tolkmicku''' – zalicza się do najciekawszych architektonicznie dworców w regionie. Znajduje się na trasie tzw. kolei nadzalewowej. Zlokalizowany jest w obrębie stacji kolejowej - zespołu dworca PKP w [[Tolkmicko|Tolkmicku]] przy ul. Morskiej 4.
 
== Historia i opis==
'''[[Kolej Nadzalewowa]]'''

Połączenie kolejowe przez [[Tolkmicko]] zostało otwarte 20 maja 1899r. Wiązało się to z uruchomieniem linii na trasie [[Elbląg]] – [[Tolkmicko]] – [[Frombork]] (długości 35,9 km), które zostało przedłużone do [[Braniewo|Braniewa]]. Przedsiębiorstwem, które eksploatowało trasę było prywatne towarzystwo kolejowe z [[Królewiec|Królewca]] (Ostdeutsche Eisenbahn Gesselschaft), które specjalizowało się w zarządzaniu liniami o charakterze rekreacyjnym, np. do miejscowości kąpieliskowych na Półwyspie Sambijskim. Połączenie to miało powstać znacznie wcześniej, jednak naciski wpływowej rodziny Dohnów ze Słobit spowodowały zmianę planów i dlatego prace nad budową Kolei Nadzalewowej rozpoczęto dopiero w 1897 r. Od początku istnienia linia określana była mianem Elbląskiej Kolei Nadzalewowej. Linia obsługiwała ruch osobowy i towarowy, w tym największe elbląskie zakłady przemysłowe Schichaua i Komnicka. W latach 30 – tych XX w. przewiozła ponad 400 tysięcy pasażerów i 250 ton towarów. Oprócz lokalnego ruchu osobowego kursowały tu pociągi turystyczne Niemieckich Kolei Państwowych, jadące przez Tolkmicko i Braniewo do Królewca. Do 1914 r. na trasie tej kursował także specjalny pociąg cesarski, którym cesarz Wilhelm II udawał się do Kadyn. Istniejący tam dworzec miała charakter prywatny, przez co zatrzymywały się tu tylko niektóre pociągi m.in. z gośćmi cesarza.

Trasa Kolei Nadzalewowej od początku funkcjonowania ceniona była przez podrożonych za możliwość podziwiania widoku Zalewu Wiślanego, wzdłuż wybrzeża którego została poprowadzona. Obecnie linia uruchamiana jest sezonowo dla celów turystycznych.

'''Dworzec'''

Dworzec w Tolkmicku został wzniesiony z cegły oraz w konstrukcji szkieletowej z wypełnieniem ceglanym (tzw. mur pruski). Jest to budynek częściowo podpiwniczony, o rozbudowanej bryle z dominującą wieżyczką, przekrytą czterospadowym dachem krytym dachówką ceramiczną. Dworzec połączony został z budynkiem spedycji, także wzniesionym w konstrukcji szkieletowej. Autor projektu i budowniczy pozostają nieznani. Podobny budynek dworca, jak w Tolkmicku, powstał także we Fromborku, znajdującym sie na trasie tej samej linii klejowej (nie istnieje, rozebrany w latach 60. XX wieku). Dworcowi w Tolkmicku towarzyszył również budynek WC (z muru pruskiego, obecnie nie istnieje). O dekoracyjności elewacji budynku dworca stanowią głównie ryglowe elementy konstrukcyjne. Uzupełnią je ceglane, łukowe zwieńczenia otworów okiennych, ozdobnie oszalowane szczyty, gzymsy, blendy i drewniany balkon. Wnętrza dworca są częściowo wtórnie przebudowane. W poziomie parteru mieści się poczekalnia, kasa, pomieszczenie dyżurnego z nastawnią, a na wyższej kondygnacji mieszkania pracowników. Oryginalne wyposażenie zachowane jest fragmentarycznie, w tym m.in.: posadzki ceramiczne (romboidalne, czarno-ugrowe) oraz stolarka okienna i drzwiowa, a także drewniane schody klatki schodowej.

W 1989 r. przeprowadzono remont budynku dworca. W 1995r., ze względu na posiadane wartości zabytkowe, budynek dworca wpisany został do rejestru zabytków.

==Zobacz także==
[http://www.marienburg.pl/viewtopic.php?t=5043 marienburg.pl][12.05.2015] 
[https://pl-pl.facebook.com/pages/Kolej-Nadzalewowa/143490639062850 facebook.com][12.05.2015]

==Bibliografia==
A. Piątkowski, ''Kolej Wschodnia w latach 1842–1880. Z dziejów transportu kolejowego na Pomorzu Wschodnim'', Olsztyn 1996.
J. Zaskiewicz, ''Sto lat kolei nadzalewowej'', Elbląg. Magazyn Historyczno-Krajoznawczy, Zeszyt nr 4, 1999.

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: 1801-1918]] [[Kategoria: Zabytki techniki]] [[Kategoria: Tolkmicko (gmina miejsko-wiejska)]] [[Kategoria: Powiat elbląski]][[Kategoria: Inne obiekty architektury]]

Dworzec w Tolkmicku

2015-06-26T08:02:27Z

LPF: /* Zobacz także */

{{Wieś infobox
|nazwa = Dworzec w Tolkmicku
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Tolkmicka
|zdjęcie = Tolkmicko_dworzec.jpg
|opis zdjęcia = Dworzec w Tolkmicku. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = elbląski
|gmina = Tolkmicko
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Dworzec w Tolkmicku''' – zalicza się do najciekawszych architektonicznie dworców w regionie. Znajduje się na trasie tzw. kolei nadzalewowej. Zlokalizowany jest w obrębie stacji kolejowej - zespołu dworca PKP w [[Tolkmicko|Tolkmicku]] przy ul. Morskiej 4.
 
== Historia i opis==
'''Kolej Nadzalewowa'''

Połączenie kolejowe przez [[Tolkmicko]] zostało otwarte 20 maja 1899r. Wiązało się to z uruchomieniem linii na trasie [[Elbląg]] – [[Tolkmicko]] – [[Frombork]] (długości 35,9 km), które zostało przedłużone do [[Braniewo|Braniewa]]. Przedsiębiorstwem, które eksploatowało trasę było prywatne towarzystwo kolejowe z [[Królewiec|Królewca]] (Ostdeutsche Eisenbahn Gesselschaft), które specjalizowało się w zarządzaniu liniami o charakterze rekreacyjnym, np. do miejscowości kąpieliskowych na Półwyspie Sambijskim. Połączenie to miało powstać znacznie wcześniej, jednak naciski wpływowej rodziny Dohnów ze Słobit spowodowały zmianę planów i dlatego prace nad budową Kolei Nadzalewowej rozpoczęto dopiero w 1897 r. Od początku istnienia linia określana była mianem Elbląskiej Kolei Nadzalewowej. Linia obsługiwała ruch osobowy i towarowy, w tym największe elbląskie zakłady przemysłowe Schichaua i Komnicka. W latach 30 – tych XX w. przewiozła ponad 400 tysięcy pasażerów i 250 ton towarów. Oprócz lokalnego ruchu osobowego kursowały tu pociągi turystyczne Niemieckich Kolei Państwowych, jadące przez Tolkmicko i Braniewo do Królewca. Do 1914 r. na trasie tej kursował także specjalny pociąg cesarski, którym cesarz Wilhelm II udawał się do Kadyn. Istniejący tam dworzec miała charakter prywatny, przez co zatrzymywały się tu tylko niektóre pociągi m.in. z gośćmi cesarza.

Trasa Kolei Nadzalewowej od początku funkcjonowania ceniona była przez podrożonych za możliwość podziwiania widoku Zalewu Wiślanego, wzdłuż wybrzeża którego została poprowadzona. Obecnie linia uruchamiana jest sezonowo dla celów turystycznych.

'''Dworzec'''

Dworzec w Tolkmicku został wzniesiony z cegły oraz w konstrukcji szkieletowej z wypełnieniem ceglanym (tzw. mur pruski). Jest to budynek częściowo podpiwniczony, o rozbudowanej bryle z dominującą wieżyczką, przekrytą czterospadowym dachem krytym dachówką ceramiczną. Dworzec połączony został z budynkiem spedycji, także wzniesionym w konstrukcji szkieletowej. Autor projektu i budowniczy pozostają nieznani. Podobny budynek dworca, jak w Tolkmicku, powstał także we Fromborku, znajdującym sie na trasie tej samej linii klejowej (nie istnieje, rozebrany w latach 60. XX wieku). Dworcowi w Tolkmicku towarzyszył również budynek WC (z muru pruskiego, obecnie nie istnieje). O dekoracyjności elewacji budynku dworca stanowią głównie ryglowe elementy konstrukcyjne. Uzupełnią je ceglane, łukowe zwieńczenia otworów okiennych, ozdobnie oszalowane szczyty, gzymsy, blendy i drewniany balkon. Wnętrza dworca są częściowo wtórnie przebudowane. W poziomie parteru mieści się poczekalnia, kasa, pomieszczenie dyżurnego z nastawnią, a na wyższej kondygnacji mieszkania pracowników. Oryginalne wyposażenie zachowane jest fragmentarycznie, w tym m.in.: posadzki ceramiczne (romboidalne, czarno-ugrowe) oraz stolarka okienna i drzwiowa, a także drewniane schody klatki schodowej.

W 1989 r. przeprowadzono remont budynku dworca. W 1995r., ze względu na posiadane wartości zabytkowe, budynek dworca wpisany został do rejestru zabytków.

==Zobacz także==
[http://www.marienburg.pl/viewtopic.php?t=5043 marienburg.pl][12.05.2015] 
[https://pl-pl.facebook.com/pages/Kolej-Nadzalewowa/143490639062850 facebook.com][12.05.2015]

==Bibliografia==
A. Piątkowski, ''Kolej Wschodnia w latach 1842–1880. Z dziejów transportu kolejowego na Pomorzu Wschodnim'', Olsztyn 1996.
J. Zaskiewicz, ''Sto lat kolei nadzalewowej'', Elbląg. Magazyn Historyczno-Krajoznawczy, Zeszyt nr 4, 1999.

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: 1801-1918]] [[Kategoria: Zabytki techniki]] [[Kategoria: Tolkmicko (gmina miejsko-wiejska)]] [[Kategoria: Powiat elbląski]][[Kategoria: Inne obiekty architektury]]

Dworzec w Tolkmicku

2015-06-26T08:01:42Z

LPF:

{{Wieś infobox
|nazwa = Dworzec w Tolkmicku
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Tolkmicka
|zdjęcie = Tolkmicko_dworzec.jpg
|opis zdjęcia = Dworzec w Tolkmicku. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = elbląski
|gmina = Tolkmicko
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Dworzec w Tolkmicku''' – zalicza się do najciekawszych architektonicznie dworców w regionie. Znajduje się na trasie tzw. kolei nadzalewowej. Zlokalizowany jest w obrębie stacji kolejowej - zespołu dworca PKP w [[Tolkmicko|Tolkmicku]] przy ul. Morskiej 4.
 
== Historia i opis==
'''Kolej Nadzalewowa'''

Połączenie kolejowe przez [[Tolkmicko]] zostało otwarte 20 maja 1899r. Wiązało się to z uruchomieniem linii na trasie [[Elbląg]] – [[Tolkmicko]] – [[Frombork]] (długości 35,9 km), które zostało przedłużone do [[Braniewo|Braniewa]]. Przedsiębiorstwem, które eksploatowało trasę było prywatne towarzystwo kolejowe z [[Królewiec|Królewca]] (Ostdeutsche Eisenbahn Gesselschaft), które specjalizowało się w zarządzaniu liniami o charakterze rekreacyjnym, np. do miejscowości kąpieliskowych na Półwyspie Sambijskim. Połączenie to miało powstać znacznie wcześniej, jednak naciski wpływowej rodziny Dohnów ze Słobit spowodowały zmianę planów i dlatego prace nad budową Kolei Nadzalewowej rozpoczęto dopiero w 1897 r. Od początku istnienia linia określana była mianem Elbląskiej Kolei Nadzalewowej. Linia obsługiwała ruch osobowy i towarowy, w tym największe elbląskie zakłady przemysłowe Schichaua i Komnicka. W latach 30 – tych XX w. przewiozła ponad 400 tysięcy pasażerów i 250 ton towarów. Oprócz lokalnego ruchu osobowego kursowały tu pociągi turystyczne Niemieckich Kolei Państwowych, jadące przez Tolkmicko i Braniewo do Królewca. Do 1914 r. na trasie tej kursował także specjalny pociąg cesarski, którym cesarz Wilhelm II udawał się do Kadyn. Istniejący tam dworzec miała charakter prywatny, przez co zatrzymywały się tu tylko niektóre pociągi m.in. z gośćmi cesarza.

Trasa Kolei Nadzalewowej od początku funkcjonowania ceniona była przez podrożonych za możliwość podziwiania widoku Zalewu Wiślanego, wzdłuż wybrzeża którego została poprowadzona. Obecnie linia uruchamiana jest sezonowo dla celów turystycznych.

'''Dworzec'''

Dworzec w Tolkmicku został wzniesiony z cegły oraz w konstrukcji szkieletowej z wypełnieniem ceglanym (tzw. mur pruski). Jest to budynek częściowo podpiwniczony, o rozbudowanej bryle z dominującą wieżyczką, przekrytą czterospadowym dachem krytym dachówką ceramiczną. Dworzec połączony został z budynkiem spedycji, także wzniesionym w konstrukcji szkieletowej. Autor projektu i budowniczy pozostają nieznani. Podobny budynek dworca, jak w Tolkmicku, powstał także we Fromborku, znajdującym sie na trasie tej samej linii klejowej (nie istnieje, rozebrany w latach 60. XX wieku). Dworcowi w Tolkmicku towarzyszył również budynek WC (z muru pruskiego, obecnie nie istnieje). O dekoracyjności elewacji budynku dworca stanowią głównie ryglowe elementy konstrukcyjne. Uzupełnią je ceglane, łukowe zwieńczenia otworów okiennych, ozdobnie oszalowane szczyty, gzymsy, blendy i drewniany balkon. Wnętrza dworca są częściowo wtórnie przebudowane. W poziomie parteru mieści się poczekalnia, kasa, pomieszczenie dyżurnego z nastawnią, a na wyższej kondygnacji mieszkania pracowników. Oryginalne wyposażenie zachowane jest fragmentarycznie, w tym m.in.: posadzki ceramiczne (romboidalne, czarno-ugrowe) oraz stolarka okienna i drzwiowa, a także drewniane schody klatki schodowej.

W 1989 r. przeprowadzono remont budynku dworca. W 1995r., ze względu na posiadane wartości zabytkowe, budynek dworca wpisany został do rejestru zabytków.

==Zobacz także==
[http://encyklopedia.warmia.mazury.pl/index.php/Kolej_nadzalewowa][12.05.2015] 
[http://www.marienburg.pl/viewtopic.php?t=5043][12.05.2015] 
[https://pl-pl.facebook.com/pages/Kolej-Nadzalewowa/143490639062850][12.05.2015]

==Bibliografia==
A. Piątkowski, ''Kolej Wschodnia w latach 1842–1880. Z dziejów transportu kolejowego na Pomorzu Wschodnim'', Olsztyn 1996.
J. Zaskiewicz, ''Sto lat kolei nadzalewowej'', Elbląg. Magazyn Historyczno-Krajoznawczy, Zeszyt nr 4, 1999.

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: 1801-1918]] [[Kategoria: Zabytki techniki]] [[Kategoria: Tolkmicko (gmina miejsko-wiejska)]] [[Kategoria: Powiat elbląski]][[Kategoria: Inne obiekty architektury]]

Państwowe stadniny koni (Liski, Rzeczna, Kętrzyn, Kadyny)

2015-06-26T07:57:24Z

LPF:

{{Wieś infobox
|nazwa = Państwowe stadniny koni
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi =
|zdjęcie = Państwowe stadniny koni (Liski).jpg
|opis zdjęcia = Stadnina koni w Liskach pow. bartoszycki. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = bartoszycki
|gmina = Sępopol
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Państwowe stadniny koni ([[Liski]], [[Rzeczna]], [[Kętrzyn]], [[Kadyny]])''' - tradycja hodowli koni na terenie dawnych [[Prusy Wschodnie|Prus Wschodnich]] sięga średniowiecza. Na początku XIX w. na jedna milę przypadało tu 546 sztuk koni i źrebiąt przy średniej krajowej wynoszącej 436 sztuk. Prym w hodowli wiodły przede wszystkim stadniny państwowe. W kilku z nich, zachowanych do dziś na terenie województwa warmińsko – mazurskiego, tradycje hodowli koni są nadal kontynuowane.
==Historia==
'''Hodowla koni'''

Na pozytywny rozwój hodowli koni w prowincji wpływały nie tylko warunki naturalne – duża liczba pastwisk i łąk, ale przede wszystkim duże zapotrzebowanie na konie stanowiące główna siłą pociągową i transportową (wierzchowce). Nie bez znaczenia były tu także stałe zapotrzebowanie wojska na konie, które skupowano na specjalnie organizowanych w tym celach targach określanym mianem Remontemarkt. Armia nie sprowadzała koni z zagranicy i miała duże wymagania względem kupowanych koni. Prusy Wschodnie otrzymały status prowincji hodującej konie wojskowe

Państwo wspierało hodowlę koni poprzez zakładanie państwowych stadnin i wspomaganie prywatnych hodowców. Na rzecz poprawy ras hodowlanych działali także właściciele ziemscy i chłopi, wydawano liczne broszury upowszechniające wiedzę o hodowli koni, organizowano wyścigi. Założono także Wschodniopruską Księgę Klaczy Stadnych oraz stworzono strukturę organizacyjną państwowych stadnin, które zakładano już w XVIII w. np. w Trakiejmach (1731/1732), Liskach (1740 r.) i Wystruci (1787 r.). W 1825 r. w Prusach Wschodnich hodowano 330 129 koni i źrebiąt, w 1849 r. – 333 602. Prusy Wschodnie wiodły prym w hodowli koni w Prusach, później na obszarze państwa niemieckiego praktycznie aż do wybuchu drugiej wojny światowej. Rozwój stadnin nastąpił po 1870 r. W 1931r. w prowincji hodowano 440 777 koni (nie licząc koni wojskowych).

'''Stadniny'''

Na terenie obecnego województwa warmińsko – mazurskiego zachowały się do dziś historyczne zespoły zabudowy stadnin, w tym założone z inicjatywy państwa. Znajdują się one m.in. w: Liskach (gm. Sępopol), Kętrzynie, Braniewie, Kadynach (gm. Tolkmicko) i Rzecznej (gm. Pasłęk). Hodowano tu zarówno konie ciepło, jak i zimnokrwiste – te jednak w mniejszej ilości. Po 1945 r. większość stadnin przekształcono w Państwowe Gospodarstwa Rolne. W części z powodzeniem kontynuowano tradycje hodowli koni, w w/w stadninach ma to miejsce do dziś.
*Najstarszą tradycją hodowli koni w tej grupie może poszczycić się stadnina w Liskach, która specjalizowała się w hodowlo koni wojskowych. Jako stadnina państwowa została założona w 1740 r., po wcześniejszym wykupieniu folwarku z rąk rodu Kunheim. Do dziś zachowały się tu budynki z przełomu XIX i XX w., w tym stajnie oraz imponujących rozmiarów spichlerz - magazyn.
*Na przełomie 1876/1877 r. wybudowano w Kętrzynie (ob. przy ul. Bałtyckiej) Królewską Stadninę Koni Trakeńskich, obecnie Państwowe Stado Ogierów. W ramach zespołu wzniesiono stajnie, ujeżdżalnię dom dyrektora oraz domy dla pracowników - odrębne budynki dla żonatych i kawalerów. W istniejących do dziś budynkach, w tym jednaj z najdłuższych stajni w Europie, prowadzi się obecnie hodowle koni zimnokrwistych.
*Państwowa stadnina funkcjonowała także w Braniewie (1889/1890), przy dzisiejszej ul. Moniuszki. Hodowano tu głównie konie rasy trakeńskiej i sztumskiej. Ostatni zarządca stada, aby ochronić cenne ogiery przed Armią Czerwoną, przeprowadził konie w 1945 r. przez zamarznięty Zalew Wiślany. Po zakończeniu wojny w stadninie funkcjonowało Państwowe Stado Ogierów Braniewo, obecnie część budynków użytkuje klub jeździecki.
*Stadnina w Kadynach należała do cesarza Wilhelma. Budynki tworzą czworobok zabudowy, w skład którego wchodzą m.in.: cztery stajnie, dom mieszalny, zabudowania gospodarce, w tym kuźnia, spichlerz, i warsztat. Stajnie sąsiadują z założeniem pałacowym i dawną gorzelnią. Zachowane do dziś budynki stadniny zostały wzniesione pod koniec XIX w i na początku XX w. Obecnie znajdują się w posiadaniu osób prywatnych.
*Hodowle koni prowadzi się obecnie także w stadninie w Rzecznej, gdzie oprócz czterech stajni i ujeżdżalni zachował się do dziś także dwór, rządcówka oraz budynki gospodarcze (w tym magazyn z 1906 r.), a także park. W obecnym kształcie stadnina powstała w okresie od drugiej połowy XIX w. do początku XX w. Hodowano tu konie na potrzeby wojska.

Wszystkie wymienione powyżej, zachowane do dziś i nadal funkcjonujące zgodnie ze swoim pierwotnym przeznaczeniem stadniny koni, to obiekty o znaczących wartościach historycznych, z których część wpisana została do rejestru zabytków.

==Zobacz także==
[http://www.it.ketrzyn.pl/stado-ogierow/ it.ketrzyn.pl][12.05.2015] 
[http://braniewo.archiwa.org/zasoby.php?id=17092 braniewo.archiwa.org][12.05.2015] 
[http://gci.bartoszyce.pl/mapa/stadnina-koni-w-liskach/ gci.bartoszyce.pl][12.05.2015] 

==Bibliografia==
G. Labuda (red.), ''Historia Pomorza'', Tom III (1815-1850), Część I – ''Gospodarka, społeczeństwo, ustrój'', Poznań 1993, s. 296-300. 
S. Salmonowicz (red.), ''Historia Pomorza'', Tom IV (1850-1918), Część I – ''Ustrój, gospodarka, społeczeństwo'', Toruń 2000, s. 223-227. 
P. Quante, H. Buhl, H. Reuber, ''Statistik der Landwirtschaft (Anbau und Ernte, Viehstand, Viehschlachtungen) im Freistaat Preußen für Jahr 1931'', Berlin 1932, s. 124-125.

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: Zabytki]] [[Kategoria: Zabytki techniki]] [[Kategoria: Sępopol (gmina miejsko-wiejska)]] [[Kategoria: powiat bartoszycki]] [[Kategoria: Pasłęk (gmina miejsko-wiejska)]] [[Kategoria: powiat elbląski]] [[Kategoria: powiat kętrzyński]] [[Kategoria: Tolkmicko (gmina miejsko-wiejska)]]

Mosty gotyckie w Reszlu

2015-06-26T07:50:57Z

LPF:

{{Wieś infobox
|nazwa = Mosty gotyckie w Reszlu
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Reszla
|zdjęcie = Reszel - most wysok_MS.jpg
|opis zdjęcia = Jeden z mostów gotyckich (tzw. wysoki) w Reszlu. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = kętrzyński
|gmina = Reszel
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Mosty gotyckie w Reszlu''' – oba mosty powstały w okresie średniowiecza (XIV w.). Przerzucone zostały nad niewielką, przepływającą przez [[Reszel]] [[Rzeka Sajna|rzeką Sajną]]. Są to jedne z najstarszych mostów w regionie. Z racji różnic w rozmiarze określane są mianem „wysokiego” i „niskiego”.
 
==Opis==
'''Most Wysoki'''

Wzniesiony w drugiej połowie XIV w. przy obecnej ul. Mazurskiej, wówczas przed jedną z bram miejskich tzw. Rybacką; pierwotnie w formie trzech przęseł. Jest to most murowany z cegły na podmurówce z kamienia. Na przestrzeni dziejów most ulegał kilkukrotnym przekształceniom, m.in. poprzez domurowanie od dołu dodatkowych łuków o mniejszym promieniu (łuk najniższego poziomu stanowi przepust dla rzeki). Ponadto obmurowano filary i przyczółki oraz zamknięto przestrzenie pomiędzy łukami. Arkady zamurowano w XVIII w., wykonano także czwarte przęsło od strony starego miasta. Filary główne i przyczółki wzmocniono murowanymi przyporami (przed 1833 r.). Konstrucja mostu wsparta została na czterech filarach i przyczółkach. Obecnie między filarami rozpięte są ceglano-żelbetowe arkady. Pod koniec XIX w. wnętrze mostu zaadaptowano na cle mieszkalne dla biedoty. Most remontowano w 1964 r. oraz w latach 1993-2000.

Całkowita długość mosty wynosi 34,9 m., wysokość 17 m, natomiast szerokość w koronie jezdni 7,40 m. Trzy przęsła mostu to konstrukcje o rozpiętości: 4,40 m + 7,40 m + 4,40m.

'''Most Niski'''

Zlokalizowany jest około 100 m na północ od Mostu Wysokiego przy ul. Płowce. Wzniesiony został z cegły i kamienia, podobnie jak Most Wysoki również w drugiej połowie XIV w. Pierwotnie był to most sklepiony kolebkowo niewielką arkadą na łuku odcinkowym. W XIX w. most został przebudowany (sklepienie oraz częściowo tarcze czołowe). W 1987 r. wykonano na moście nową barierkę. W ostatnich latach przeprowadzono remont kapitalny mostu. Konstrukcja mostu wsparta jest na przyczółkach. Długość mostu to ok 20 m, szerokość 7,2 m, natomiast wysokość 3,4 nad lustrem wody. Rozpiętość przęsła wynosi 3,02 m. Do dziś most zachował oryginalną konstrukcję gotycką.

Oba mosty ze względu na wartości zabytkowe podlegają ochronie prawnej – konserwatorskiej (wpis do rejestru zabytków). Należą do najstarszych murowanych mostów na terenie Polski i stanowią jedne z najciekawszych mostów w regionie armii i Mazur. Stanowią także ważny element krajobrazu kulturowego Reszla oraz bardzo cenny zabytek techniki.

==Ciekawostka==
W 1993 r. podczas prac przygotowawczych do remontu Mostu Wysokiego, po jego zachodniej stronie, odkopano fragment murów obronnych oraz Bramy Rybackiej. W mości tym prawdopodobnie mieściły się także cele więzienne.

==Zobacz także==
[http://www.reszel.pl/Mosty_mosteczki_na_rzece_Reszlu_br_Czesc_Mosty_drogowe,23,1684.html reszel.pl][12.05.2015]

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: Zabytki techniki]] [[Kategoria: Reszel (gmina miejsko-wiejska)]] [[Kategoria: 1301-1400]]

Nidzica

2015-06-26T07:45:00Z

LPF: /* Zabytki */

{{Wieś infobox
|nazwa = Nidzica
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Nidzicy
|zdjęcie = nidzicah.jpg
|opis zdjęcia = Herb Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:POL_Nidzica_COA.svg Wikimedia Commons]
|rodzaj miejscowości = miasto powiatowe
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Nidzica
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 21 |sekundN = 30
|stopniE = 20 |minutE = 25 |sekundE = 30
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Nidzica''' – (dawniej Nibork, niem. ''Neidenburg'', prus. ''Nīdaspils'') – miasto powiatowe w [[województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko-mazurskim]], w [[powiat nidzicki| powiecie nidzickim]], siedziba [[Nidzica (gmina miejsko-wiejska)| gminy miejsko-wiejskiej Nidzica]], położone nad [[rzeka Nida |rzeką Nidą]] (górny bieg Wkry). W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego.
 
[[File:Nidzicar.jpg|thumb|right|290px|Ratusz w Nidzicy. Fot. Mirosław Garniec]]

== Charakterystyka fizjograficzna ==
Nidzica położona jest w południowej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]] nad rzeką Nidą na [[Pojezierze Mazurskie |Pojezierzu Mazurskim]]. Miasto sąsiaduje z gminami: [[Jedwabno (gmina wiejska)|Jedwabno]], [[Janowiec Kościelny (gmina wiejska)| Janowiec Kościelny]], [[Janowo (gmina wiejska)|Janowiec]], [[Kozłowo(gmina wiejska)|Kozłowo]] oraz [[Olsztynek (gmina miejsko-wiejska)|Olsztynek]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Nazwa miasta utworzona jest od słowiańskiego rdzenia ''nid/neid'' występującego w nazwach rzek nizinnych. Pierwsze źródła historyczne podają niemiecką nazwę: ''Nydenburg'', później ''Neidenburg'' ("gród nad rzeką Nidą"), którą spolszczano na Nibork, Nidbork, Niedzbórz.

=== Dzieje X–XIV w. ===
W X wieku okolice późniejszego miasta zamieszkiwała ludność słowiańska, o czym świadczą znaleziska z [[Działdowo |Działdowa]] i ze wsi [[Skurpie]], jak i charakter pobliskich grodzisk granicznych w [[Nowy Dwór|Nowym Dworze]] i [[Księży Dwór|Księżym Dworze]]. W [[Pokrzywnica Wielka |Pokrzywnicy Wielkiej]] i[[Szczepkowo Borowe| Szczepkowie Borowym]] odkryto z kolei cmentarzysko słowiańskie z XI i XII wieku. W samej Nidzicy pierwszy drewniany obiekt obronny założyli [[Krzyżacy]] prawdopodobnie już w latach 1266–1268. Pierwsza wzmianka o zamku nad Nidą pochodzi z 1376 roku. 7 grudnia 1381 r. osada otrzymała prawa miejskie z rąk wielkiego mistrza zakonu [[Winrich von Kniprode|Winricha von Kniprode]], a także swój herb. Jako miejscowość położona nieopodal granicy z Mazowszem posiadała dwa niezależne, ale powiązane ze sobą systemy obronne – [[lkwim:Zamek w Nidzicy|zamek]] z przedzamczem i fortyfikacje miejskie, których głównym elementem był mur obwodowy z basztami na rogach oraz mur od strony wschodniej dobudowany kilka lat później. Od strony zachodniej miasto otaczała Nida, z trzech pozostałych stron wykopana fosa zasilana wodami rzeki. W obrębie murów miejskich stały dwa duże obiekty pełniące funkcję obronną: [[Kościół św. Wojciecha w Nidzicy|kościół św. Wojciecha]] i Klasztorek. Układ miejski wyróżniał się dużą regularnością, tworzył wyraźny prostokąt.

W 1389 roku w mieście odbył się zjazd przedstawicieli [[Państwo zakonu krzyżackiego|zakonu krzyżackiego]], Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego w osobie księcia Skirgiełły i Księstwa Mazowieckiego w osobie księcia Ziemowita.

===Dzieje XV–XVIII w. ===

W czasie wielkiej wojny z zakonem krzyżackim 8 lipca 1410 roku wojska polskie zajęły miasto i zamek bez walki. Po bitwie pod [[Bitwa pod Grunwaldem |Grunwaldem]] król Władysław Jagiełło nadał Nidzicę księciu mazowieckiemu, jednak we wrześniu 1410 roku Krzyżacy odzyskali miasto. Podczas Wojny głodowej w dniu 25 lipca 1414 roku wojska polskie obległy zamek, który poddał się 6 sierpnia. W październiku 1414 roku Krzyżacy odzyskali zamek i miasto. W związku z zaginięciem dokumentu lokacyjnego podczas wojny w 1420 roku prawa miejskie chełmińskie zostały Nidzicy odnowione. W 1444 roku Nidzica przystąpiła do antykrzyżackiego [[Związek Pruski| Związku Pruskiego]], razem z [[Działdowo|Działdowem]], [[Dąbrówno |Dąbrównem]] i [[Olsztynek |Olsztynkiem]], który w 1454 roku zwrócił się do króla Kazimierza Jagiellończyka z prośbą o przyłączenie do Królestwa Polskiego. W odpowiedzi wojska polskie zajęły bez walki miasto, a dowódcą zamku został rycerz Adam Wilkanowski.

Podczas wojny trzynastoletniej (1454–1466) miasto zostało opanowane przez wojska Związku Pruskiego. W wyniku pokoju toruńskiego Nidzica pozostała jednak na terenie państwa krzyżackiego, przez co polska załoga musiała w 1466 roku opuścić miasto. Roszczenia mistrza krzyżackiego Albrechta von Hohenzollerna podważające II pokój toruński i jego przymierze z Moskwą sprawiły, że doszło do wojny polsko-krzyżackiej, w wyniku czego 24 lutego 1520 roku w Nidzicy ponownie pojawiły się wojska polskie. Spaliły one młyn przy zamku i wyrządziły sporo szkody mieszczanom. Pięcioletnia wojna skończyła się hołdem pruskim na rynku krakowskim i przekształceniem państwa zakonnego w państwo świeckie. Jednocześnie książę [[Albrecht Hohenzollern]], przyjąwszy luteranizm, narzucił swą wiarę wszystkim poddanym. W Nidzicy oba kościoły przejęli luteranie, na zamku zaś miejsce Krzyżaków zajął starosta książęcy, którym był Piotr Kobierzycki. ''Neidenburg'' nadal pozostawał urzędową nazwą miasta, ale wskutek nasilającego się osadnictwa mazurskiego w południowych Prusach w codziennym użyciu coraz częściej pojawiały się także polskie formy takie jak Nidbork, Niedzbork i Nibork.

Duże dochody przynosiły mieszkańcom Nidzicy gorzelnie i browary. W mieście było także wielu kołodziejów, którzy zajmowali się produkcją sanek i niecek. Pod koniec XVI wieku dzięki targom odbywającym się koło ratusza w Nidzicy miasto należało do stosunkowo zasobnych. W latach 1562–1572 kaznodzieją w Nidzicy był [[Jan Radomski]], autor ''Confessio Augustana'' (''Wyznanie Wiary niektórych Książąt i Miast Niemieckich. Przełożona i Drukowana ku pożytku kościołów J.X.M. Polskich i innych dzieł protestanckich'').

Wojny szwedzkie w XVII wieku przerwały pomyślną koniunkturę gospodarczą miasta. Przemarsze wojsk w 1628 roku spowodowały tu pierwsze zniszczenia i szkody. Po [[Bitwa pod Prostkami|bitwie pod Prostkami]] w 1656 roku pojawili w mieście Tatarzy. Miasto zamknęło przed nimi bramy, więc ci spalili jedynie przedmieścia. 30 marca 1664 roku średniowieczne miasto spłonęło w wielkim pożarze.

W 1701 roku w Nidzicy urodził się Jan Duchna, który został później polskim kaznodzieją przy kościele św. Anny w Gdańsku i lektorem języka polskiego w tamtejszym Gimnazjum Akademickim. W 1710 roku w mieście pojawiła się [[epidemia dżumy 1709-1711|dżuma]] i do stycznia 1711 roku uśmierciła około 200 mieszkańców. W 1723 roku określono Nidzicę "miastem drugiej klasy", co oznaczało, że był to okres regresu gospodarczego. W 1737 roku zamieszkał w mieście i mieszkał w nim do śmierci [[Jerzy Wasiański]], autor najpopularniejszego na [[Mazury|Mazurach]] kancjonału, wznawianego aż do XX wieku w wielotysiecznych nakładach.

Miasto w 1738 roku miało 1142 mieszkańców. W 1741 roku miało 163 domy mieszkalne, w tym 67 murowanych w rynku. W 1751 roku było w nim 1867 mieszkańców. W 1752 roku Nidzica została stolicą okręgu. Pod koniec XVIII wieku zasypano fosy miejskie i rozebrano mury obronne z basztami. 5 sierpnia 1804 roku w Nidzicy na bocznej uliczce wybuchł pożar. Wielu mieszkańców miasta udało się w ten dzień na jarmark do Złotowa, przez co w zachodniej pierzei spaliło się dwadzieścia dziewięć domów wraz z zabudowaniami gospodarskimi. Spłonęło również czterdzieści domów w bocznych uliczkach, kościół, plebania, szkoła a także trzynaście stodół przy drodze do Litwinek. W następnym roku – w trakcie odbudowy miasta – powiększono rynek, rozbierając Bramę Polską i likwidując jedną z przecznic.

=== Dzieje XIX–XI w.===
W 1806 roku wkroczyły do miasta wojska francuskie z marszałkiem Neyem na czele. W następnym roku w mieście stacjonowały oddziały generała Zajączka, które 10 czerwca 1807 roku wymaszerowały z miasta w kierunku [[Królewiec|Królewca]]. Na zamku nidzickim urządzono lazaret. Wojska francuskie ponownie pojawiły się w mieście w maju 1812 roku i opuściły je 18 sierpnia 1813 roku.

W 1819 roku zamieszkał w Nidzicy [[Ferdynand Gregorovius|Ferdynand Tymoteusz Gregorovius]], dzięki jego inicjatywie około 1830 roku wyremontowano zamek. W 1825 roku w Nidzicy mieszkało 1225 Polaków, co stanowiło 51,6% mieszkańców. W 1831 roku w Nidzicy na [[epidemia cholery w XIX wieku|cholerę]] zachorowało 356 osób, z których 218 zmarło. W 1828 roku rozebrano stary ratusz miejski. W 1840 roku rozebrano Bramę Niemiecką. W 1856 roku nidzicka parafia ewangelicka liczyła 4470 osób, z czego 3150 osób było Polakami. W drugiej poł. XIX w., zwłaszcza po zjednoczeniu Niemiec w 1871 r., miasto przeżywało okres ponownej prosperity. Wyraźnie wzrosła liczba mieszkańców, zbudowano nowoczesną infrastrukturę. W 1888 r. miasto otrzymało połączenie kolejowe z [[Olsztyn |Olsztynem]] i [[Działdowo |Działdowem]], w 1900 r. dodatkowe połączenie do [[Wielbark |Wielbarka]]. O ile w 1854 r. mieszkało tu 3,300 osób, to w 1905 r. ich liczba wzrosła do ponad 4,700.

W wyniku ofensywy rosyjskiej w [[Prusy Wschodnie |Prusach Wschodnich]] 22 sierpnia 1914 r. wojska kozackie splądrowały i spaliły miasto. Po niemieckim zwycięstwie pod Tannenbergiem i wyparciu Rosjan z Nidzicy natychmiast przystąpiono do odbudowy miasta. Nidzicę rozbudowano i unowocześniono. W [[Plebiscyt na Warmii i Mazurach|plebiscycie narodowościowym w lipcu 1920 r.]] bezdyskusyjne zwycięstwo odnieśli Niemcy – w całym powiecie za Polską padło jedynie 330 głosów, choć podczas spisu powszechnego w 1910 r. 20,075 zamieszkałych w nim osób zadeklarowało jako język ojczysty język polski, zaś tylko 10,779 osób – język niemiecki. Z plebiscytu wyłączono jednak Działdowo i okoliczne wsie, które przyłączono do Polski. W ten sposób Nidzica w jeszcze większym stopniu stała się miastem przygranicznym.

Po wybuchu II wojny światowej, 2 września 1939 roku, lotnictwo polskie zbombardowało okolice dworca kolejowego. 5 października 1944 miało miejsce pierwsze bombardowanie miasta przez lotnictwo radzieckie, w wyniku którego spłonął budynek Urzędu Pracy. 20 stycznia 1945 roku w trakcie operacji wschodniopruskiej Nidzica została zdobyta przez radzieckie oddziały 10 korpusu pancernego 5 armii pancernej gwardii. Nidzica była zniszczona w 75-80%, a pozostała jeszcze nieliczna niemieckojęzyczna ludność uległa wysiedleniu. 27 maja 1945 roku komendantura radziecka przekazała oficjalnie Nidzicę administracji polskiej. 6 czerwca 1945 roku uruchomiono w mieście szkołę, a 15 września 1945 roku otworzono pierwszą aptekę. 15 lutego 1946 roku zaczął działać Sąd Grodzki. W 1946 roku uruchomiono zakład produkcji mebli i młyn przemysłowy. W 1947 roku odbudowano zakład mleczarski. W 1947 roku w mieście mieszkały zaledwie 3433 osoby (39% stanu z 1939 roku).

W kolejnych latach miasto zostało częściowo odbudowane. W 1948 roku przy ul. T. Kościuszki 2 powstała pierwsza po wojnie biblioteka publiczna. W 1949 roku oddano do użytku Dom Ludowy, w którym koncentrowało się później życie kulturalne miasta. W 1963 roku oddano do użytku nową przychodnię medyczną. W 1958 roku w Nidzicy powstała [[Wytwórnia Win i Miodów Pitnych w Nidzicy|Wytwórnia Win i Miodów Pitnych]]. W 1958 roku podjęto decyzję o odbudowie zamku w Nidzicy, w którym w 1965 roku otworzono Dom Kultury i ognisko muzyczne. W 1965 roku uruchomiono w mieście technikum mechaniczne. W tym samym roku na zboczu góry zamkowej wybitny rzeźbiarz [[Jerzy Bereś]] stworzył pomnik rycerza.

Po 1966 roku powstały w Nidzicy fabryki Izomat i Farum. W 1968 roku na grobie 11 polskich ułanów poległych w 1939 roku pod Janowem zbudowano ze składek społecznych pomnik.

W roku 1970 liczba ludności miasta osiągnęła około 9700 osób.

W 2001 połączenie kolejowe z Wielbarkiem zostało zlikwidowane.
 

==Gospodarka==
W mieście działają firmy prywatne, sklepy, urzędy i banki. Rozwija się branża budowlana, cieplna, meblowa. W mieście znajdują się zakłady meblowe oraz fabryka meblowa. Ponadto swoje siedziby mają tu lokalne przedsiębiorstwa usługowo-handlowe, transportowe, funkcjonują firmy z zakresu gospodarki finansowej, kosmetyków, motoryzacji i szeroko pojętej higieny.
==Kultura==
W miejscowości funkcjonuje [[lkwim:Klub Sportowy "TAN" Nidzica| Klub Sportowy "TAN" Nidzica]]. W swojej historii posiadał następujące sekcje: piłka nożna, siatkówka, tenis stołowy, biegi na orientację i brydż sportowy. Obecnie jest dwusekcyjny – piłka nożna i koszykówka.

W Nidzicy funkcjonuje [[lkwim:Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Nidzicy|Biblioteka Publiczna]], [[Ośrodek Kultury w Nidzicy|Ośrodek Kultury]], w mieście działają różnego rodzaju organizacje pozarządowe. Ponadto na terenie miasta organizowany jest [[lkwim: Zamkowy Maraton Rockowy „ZMRock” – Nidzica 2007| Zamkowy Maraton Rockowy „ZMRock”]].

==Edukacja==
W mieście działają przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazja, licea, szkoły zawodowe i technika:
*[[Przedszkole nr 4 w Nidzicy|Przedszkole nr 4]]
*[[Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 w Nidzicy|Szkoła Podstawowa nr 1]]
*[[Szkoła Podstawowa nr 2 w Nidzicy|Szkoła Podstawowa nr 2]]
*[[Gimnazjum przy ZSO im. Stanisława Wyspiańskiego w Nidzicy|Gimnazjum przy ZSO im. Stanisława Wyspiańskiego]]
*[[Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego w Nidzicy|Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego]]
==Religia==
*filia [[Zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów w Olsztynku|zboru Kościoła Chrześcijan Baptystów w Olsztynku]]
*[[Parafia pw. Błogosławionej Bolesławy Lament w Nidzicy |parafia pw. bł. Bolesławy Lament]]
*[[Parafia pw. Miłosierdzia Bożego w Nidzicy |parafia pw. Miłosierdzia Bożego]]
*[[Parafia pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i Świętego Wojciecha w Nidzicy|parafia pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i św. Wojciecha]]
*[[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Nidzicy|parafia ewangelicko-augsburska]]

== Organizacje i stowarzyszenia ==
*[[Centrum Doradcze Programów Pomocowych]]
*[[Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne "Bractwo Rycerskie Komturii Nidzickiej"]]
== Ludzie związani z miejscowością ==
Z miejscowością związane są następujące postacie:
*[[Ferdinand Gregorovius]] – niemiecki pisarz i historyk
*[[Bethel Henry Strousberg]] – "król kolei", niemiecki biznesmen żydowskiego pochodzenia, zaangażowany w budowę linii kolejowej w XIX wieku
*[[Walter Kollo]] – niemiecki kompozytor, autor tekstów, wydawca
*[[Krystyna Szymańska-Lara]] – polska koszykarka grająca na pozycji rozgrywającej
*[[Piotr Jankowski]] – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny
*[[Katarzyna Dąbrowska]] – polska aktorka i piosenkarka
== Zabytki ==
*[[lkwim:Zamek w Nidzicy|gotycki zamek krzyżacki z XIV wieku]], rozbudowany w XV wieku, zniszczony w 1945, po wojnie odbudowany
*ratusz został wzniesiony po zniszczeniach z okresu I wojny światowej
*zabudowa z XIX wieku
*[[lkwim:Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny i św. Wojciecha w Nidzicy|kościół pw. św. Wojciecha]] z XIV wieku (poewangelicki)
*klasztorek
*[[lkwim:Kościół ewangelicko-augsburski pw. św. Krzyża w Nidzicy|kościół ewangelicko-augsburski św. Krzyża z XIX wieku]]
*[[Browar w Nidzicy|Browar Zamkowy]] z XIX wieku
*fragmenty murów obronnych z basztami
*stary cmentarz żydowski (początek XIX w.) i nowy cmentarz żydowski (koniec XIX w.), zdewastowane po 1938 r., z zachowanymi kilkudziesięcioma nagrobkami
*stary cmentarz katolicki i ewangelicki (obecnie komunalny) oraz żołnierzy poległych podczas I i II wojny światowej
*kolejowa wieża ciśnień z l. 30-tych XX w.

== Inne ==
*[[Referendum w Nidzicy 2013|Referendum w Nidzicy 2013 r.]]

== Zobacz też ==
[http://nidzica.wm.pl/ nidzica.wm.pl]

== Bibliografia ==
''Historia Nidzicy i okolic'', pod red. Waldemara Rezmera, Nidzica 2012, 634 ss.
 
[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria:Miasta]][[Kategoria:Powiat nidzicki]][[Kategoria:Nidzica (gmina miejsko-wiejska)]]

Nidzica

2015-06-26T07:42:52Z

LPF: /* Zabytki */

{{Wieś infobox
|nazwa = Nidzica
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Nidzicy
|zdjęcie = nidzicah.jpg
|opis zdjęcia = Herb Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:POL_Nidzica_COA.svg Wikimedia Commons]
|rodzaj miejscowości = miasto powiatowe
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Nidzica
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 21 |sekundN = 30
|stopniE = 20 |minutE = 25 |sekundE = 30
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Nidzica''' – (dawniej Nibork, niem. ''Neidenburg'', prus. ''Nīdaspils'') – miasto powiatowe w [[województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko-mazurskim]], w [[powiat nidzicki| powiecie nidzickim]], siedziba [[Nidzica (gmina miejsko-wiejska)| gminy miejsko-wiejskiej Nidzica]], położone nad [[rzeka Nida |rzeką Nidą]] (górny bieg Wkry). W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego.
 
[[File:Nidzicar.jpg|thumb|right|290px|Ratusz w Nidzicy. Fot. Mirosław Garniec]]

== Charakterystyka fizjograficzna ==
Nidzica położona jest w południowej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]] nad rzeką Nidą na [[Pojezierze Mazurskie |Pojezierzu Mazurskim]]. Miasto sąsiaduje z gminami: [[Jedwabno (gmina wiejska)|Jedwabno]], [[Janowiec Kościelny (gmina wiejska)| Janowiec Kościelny]], [[Janowo (gmina wiejska)|Janowiec]], [[Kozłowo(gmina wiejska)|Kozłowo]] oraz [[Olsztynek (gmina miejsko-wiejska)|Olsztynek]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Nazwa miasta utworzona jest od słowiańskiego rdzenia ''nid/neid'' występującego w nazwach rzek nizinnych. Pierwsze źródła historyczne podają niemiecką nazwę: ''Nydenburg'', później ''Neidenburg'' ("gród nad rzeką Nidą"), którą spolszczano na Nibork, Nidbork, Niedzbórz.

=== Dzieje X–XIV w. ===
W X wieku okolice późniejszego miasta zamieszkiwała ludność słowiańska, o czym świadczą znaleziska z [[Działdowo |Działdowa]] i ze wsi [[Skurpie]], jak i charakter pobliskich grodzisk granicznych w [[Nowy Dwór|Nowym Dworze]] i [[Księży Dwór|Księżym Dworze]]. W [[Pokrzywnica Wielka |Pokrzywnicy Wielkiej]] i[[Szczepkowo Borowe| Szczepkowie Borowym]] odkryto z kolei cmentarzysko słowiańskie z XI i XII wieku. W samej Nidzicy pierwszy drewniany obiekt obronny założyli [[Krzyżacy]] prawdopodobnie już w latach 1266–1268. Pierwsza wzmianka o zamku nad Nidą pochodzi z 1376 roku. 7 grudnia 1381 r. osada otrzymała prawa miejskie z rąk wielkiego mistrza zakonu [[Winrich von Kniprode|Winricha von Kniprode]], a także swój herb. Jako miejscowość położona nieopodal granicy z Mazowszem posiadała dwa niezależne, ale powiązane ze sobą systemy obronne – [[lkwim:Zamek w Nidzicy|zamek]] z przedzamczem i fortyfikacje miejskie, których głównym elementem był mur obwodowy z basztami na rogach oraz mur od strony wschodniej dobudowany kilka lat później. Od strony zachodniej miasto otaczała Nida, z trzech pozostałych stron wykopana fosa zasilana wodami rzeki. W obrębie murów miejskich stały dwa duże obiekty pełniące funkcję obronną: [[Kościół św. Wojciecha w Nidzicy|kościół św. Wojciecha]] i Klasztorek. Układ miejski wyróżniał się dużą regularnością, tworzył wyraźny prostokąt.

W 1389 roku w mieście odbył się zjazd przedstawicieli [[Państwo zakonu krzyżackiego|zakonu krzyżackiego]], Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego w osobie księcia Skirgiełły i Księstwa Mazowieckiego w osobie księcia Ziemowita.

===Dzieje XV–XVIII w. ===

W czasie wielkiej wojny z zakonem krzyżackim 8 lipca 1410 roku wojska polskie zajęły miasto i zamek bez walki. Po bitwie pod [[Bitwa pod Grunwaldem |Grunwaldem]] król Władysław Jagiełło nadał Nidzicę księciu mazowieckiemu, jednak we wrześniu 1410 roku Krzyżacy odzyskali miasto. Podczas Wojny głodowej w dniu 25 lipca 1414 roku wojska polskie obległy zamek, który poddał się 6 sierpnia. W październiku 1414 roku Krzyżacy odzyskali zamek i miasto. W związku z zaginięciem dokumentu lokacyjnego podczas wojny w 1420 roku prawa miejskie chełmińskie zostały Nidzicy odnowione. W 1444 roku Nidzica przystąpiła do antykrzyżackiego [[Związek Pruski| Związku Pruskiego]], razem z [[Działdowo|Działdowem]], [[Dąbrówno |Dąbrównem]] i [[Olsztynek |Olsztynkiem]], który w 1454 roku zwrócił się do króla Kazimierza Jagiellończyka z prośbą o przyłączenie do Królestwa Polskiego. W odpowiedzi wojska polskie zajęły bez walki miasto, a dowódcą zamku został rycerz Adam Wilkanowski.

Podczas wojny trzynastoletniej (1454–1466) miasto zostało opanowane przez wojska Związku Pruskiego. W wyniku pokoju toruńskiego Nidzica pozostała jednak na terenie państwa krzyżackiego, przez co polska załoga musiała w 1466 roku opuścić miasto. Roszczenia mistrza krzyżackiego Albrechta von Hohenzollerna podważające II pokój toruński i jego przymierze z Moskwą sprawiły, że doszło do wojny polsko-krzyżackiej, w wyniku czego 24 lutego 1520 roku w Nidzicy ponownie pojawiły się wojska polskie. Spaliły one młyn przy zamku i wyrządziły sporo szkody mieszczanom. Pięcioletnia wojna skończyła się hołdem pruskim na rynku krakowskim i przekształceniem państwa zakonnego w państwo świeckie. Jednocześnie książę [[Albrecht Hohenzollern]], przyjąwszy luteranizm, narzucił swą wiarę wszystkim poddanym. W Nidzicy oba kościoły przejęli luteranie, na zamku zaś miejsce Krzyżaków zajął starosta książęcy, którym był Piotr Kobierzycki. ''Neidenburg'' nadal pozostawał urzędową nazwą miasta, ale wskutek nasilającego się osadnictwa mazurskiego w południowych Prusach w codziennym użyciu coraz częściej pojawiały się także polskie formy takie jak Nidbork, Niedzbork i Nibork.

Duże dochody przynosiły mieszkańcom Nidzicy gorzelnie i browary. W mieście było także wielu kołodziejów, którzy zajmowali się produkcją sanek i niecek. Pod koniec XVI wieku dzięki targom odbywającym się koło ratusza w Nidzicy miasto należało do stosunkowo zasobnych. W latach 1562–1572 kaznodzieją w Nidzicy był [[Jan Radomski]], autor ''Confessio Augustana'' (''Wyznanie Wiary niektórych Książąt i Miast Niemieckich. Przełożona i Drukowana ku pożytku kościołów J.X.M. Polskich i innych dzieł protestanckich'').

Wojny szwedzkie w XVII wieku przerwały pomyślną koniunkturę gospodarczą miasta. Przemarsze wojsk w 1628 roku spowodowały tu pierwsze zniszczenia i szkody. Po [[Bitwa pod Prostkami|bitwie pod Prostkami]] w 1656 roku pojawili w mieście Tatarzy. Miasto zamknęło przed nimi bramy, więc ci spalili jedynie przedmieścia. 30 marca 1664 roku średniowieczne miasto spłonęło w wielkim pożarze.

W 1701 roku w Nidzicy urodził się Jan Duchna, który został później polskim kaznodzieją przy kościele św. Anny w Gdańsku i lektorem języka polskiego w tamtejszym Gimnazjum Akademickim. W 1710 roku w mieście pojawiła się [[epidemia dżumy 1709-1711|dżuma]] i do stycznia 1711 roku uśmierciła około 200 mieszkańców. W 1723 roku określono Nidzicę "miastem drugiej klasy", co oznaczało, że był to okres regresu gospodarczego. W 1737 roku zamieszkał w mieście i mieszkał w nim do śmierci [[Jerzy Wasiański]], autor najpopularniejszego na [[Mazury|Mazurach]] kancjonału, wznawianego aż do XX wieku w wielotysiecznych nakładach.

Miasto w 1738 roku miało 1142 mieszkańców. W 1741 roku miało 163 domy mieszkalne, w tym 67 murowanych w rynku. W 1751 roku było w nim 1867 mieszkańców. W 1752 roku Nidzica została stolicą okręgu. Pod koniec XVIII wieku zasypano fosy miejskie i rozebrano mury obronne z basztami. 5 sierpnia 1804 roku w Nidzicy na bocznej uliczce wybuchł pożar. Wielu mieszkańców miasta udało się w ten dzień na jarmark do Złotowa, przez co w zachodniej pierzei spaliło się dwadzieścia dziewięć domów wraz z zabudowaniami gospodarskimi. Spłonęło również czterdzieści domów w bocznych uliczkach, kościół, plebania, szkoła a także trzynaście stodół przy drodze do Litwinek. W następnym roku – w trakcie odbudowy miasta – powiększono rynek, rozbierając Bramę Polską i likwidując jedną z przecznic.

=== Dzieje XIX–XI w.===
W 1806 roku wkroczyły do miasta wojska francuskie z marszałkiem Neyem na czele. W następnym roku w mieście stacjonowały oddziały generała Zajączka, które 10 czerwca 1807 roku wymaszerowały z miasta w kierunku [[Królewiec|Królewca]]. Na zamku nidzickim urządzono lazaret. Wojska francuskie ponownie pojawiły się w mieście w maju 1812 roku i opuściły je 18 sierpnia 1813 roku.

W 1819 roku zamieszkał w Nidzicy [[Ferdynand Gregorovius|Ferdynand Tymoteusz Gregorovius]], dzięki jego inicjatywie około 1830 roku wyremontowano zamek. W 1825 roku w Nidzicy mieszkało 1225 Polaków, co stanowiło 51,6% mieszkańców. W 1831 roku w Nidzicy na [[epidemia cholery w XIX wieku|cholerę]] zachorowało 356 osób, z których 218 zmarło. W 1828 roku rozebrano stary ratusz miejski. W 1840 roku rozebrano Bramę Niemiecką. W 1856 roku nidzicka parafia ewangelicka liczyła 4470 osób, z czego 3150 osób było Polakami. W drugiej poł. XIX w., zwłaszcza po zjednoczeniu Niemiec w 1871 r., miasto przeżywało okres ponownej prosperity. Wyraźnie wzrosła liczba mieszkańców, zbudowano nowoczesną infrastrukturę. W 1888 r. miasto otrzymało połączenie kolejowe z [[Olsztyn |Olsztynem]] i [[Działdowo |Działdowem]], w 1900 r. dodatkowe połączenie do [[Wielbark |Wielbarka]]. O ile w 1854 r. mieszkało tu 3,300 osób, to w 1905 r. ich liczba wzrosła do ponad 4,700.

W wyniku ofensywy rosyjskiej w [[Prusy Wschodnie |Prusach Wschodnich]] 22 sierpnia 1914 r. wojska kozackie splądrowały i spaliły miasto. Po niemieckim zwycięstwie pod Tannenbergiem i wyparciu Rosjan z Nidzicy natychmiast przystąpiono do odbudowy miasta. Nidzicę rozbudowano i unowocześniono. W [[Plebiscyt na Warmii i Mazurach|plebiscycie narodowościowym w lipcu 1920 r.]] bezdyskusyjne zwycięstwo odnieśli Niemcy – w całym powiecie za Polską padło jedynie 330 głosów, choć podczas spisu powszechnego w 1910 r. 20,075 zamieszkałych w nim osób zadeklarowało jako język ojczysty język polski, zaś tylko 10,779 osób – język niemiecki. Z plebiscytu wyłączono jednak Działdowo i okoliczne wsie, które przyłączono do Polski. W ten sposób Nidzica w jeszcze większym stopniu stała się miastem przygranicznym.

Po wybuchu II wojny światowej, 2 września 1939 roku, lotnictwo polskie zbombardowało okolice dworca kolejowego. 5 października 1944 miało miejsce pierwsze bombardowanie miasta przez lotnictwo radzieckie, w wyniku którego spłonął budynek Urzędu Pracy. 20 stycznia 1945 roku w trakcie operacji wschodniopruskiej Nidzica została zdobyta przez radzieckie oddziały 10 korpusu pancernego 5 armii pancernej gwardii. Nidzica była zniszczona w 75-80%, a pozostała jeszcze nieliczna niemieckojęzyczna ludność uległa wysiedleniu. 27 maja 1945 roku komendantura radziecka przekazała oficjalnie Nidzicę administracji polskiej. 6 czerwca 1945 roku uruchomiono w mieście szkołę, a 15 września 1945 roku otworzono pierwszą aptekę. 15 lutego 1946 roku zaczął działać Sąd Grodzki. W 1946 roku uruchomiono zakład produkcji mebli i młyn przemysłowy. W 1947 roku odbudowano zakład mleczarski. W 1947 roku w mieście mieszkały zaledwie 3433 osoby (39% stanu z 1939 roku).

W kolejnych latach miasto zostało częściowo odbudowane. W 1948 roku przy ul. T. Kościuszki 2 powstała pierwsza po wojnie biblioteka publiczna. W 1949 roku oddano do użytku Dom Ludowy, w którym koncentrowało się później życie kulturalne miasta. W 1963 roku oddano do użytku nową przychodnię medyczną. W 1958 roku w Nidzicy powstała [[Wytwórnia Win i Miodów Pitnych w Nidzicy|Wytwórnia Win i Miodów Pitnych]]. W 1958 roku podjęto decyzję o odbudowie zamku w Nidzicy, w którym w 1965 roku otworzono Dom Kultury i ognisko muzyczne. W 1965 roku uruchomiono w mieście technikum mechaniczne. W tym samym roku na zboczu góry zamkowej wybitny rzeźbiarz [[Jerzy Bereś]] stworzył pomnik rycerza.

Po 1966 roku powstały w Nidzicy fabryki Izomat i Farum. W 1968 roku na grobie 11 polskich ułanów poległych w 1939 roku pod Janowem zbudowano ze składek społecznych pomnik.

W roku 1970 liczba ludności miasta osiągnęła około 9700 osób.

W 2001 połączenie kolejowe z Wielbarkiem zostało zlikwidowane.
 

==Gospodarka==
W mieście działają firmy prywatne, sklepy, urzędy i banki. Rozwija się branża budowlana, cieplna, meblowa. W mieście znajdują się zakłady meblowe oraz fabryka meblowa. Ponadto swoje siedziby mają tu lokalne przedsiębiorstwa usługowo-handlowe, transportowe, funkcjonują firmy z zakresu gospodarki finansowej, kosmetyków, motoryzacji i szeroko pojętej higieny.
==Kultura==
W miejscowości funkcjonuje [[lkwim:Klub Sportowy "TAN" Nidzica| Klub Sportowy "TAN" Nidzica]]. W swojej historii posiadał następujące sekcje: piłka nożna, siatkówka, tenis stołowy, biegi na orientację i brydż sportowy. Obecnie jest dwusekcyjny – piłka nożna i koszykówka.

W Nidzicy funkcjonuje [[lkwim:Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Nidzicy|Biblioteka Publiczna]], [[Ośrodek Kultury w Nidzicy|Ośrodek Kultury]], w mieście działają różnego rodzaju organizacje pozarządowe. Ponadto na terenie miasta organizowany jest [[lkwim: Zamkowy Maraton Rockowy „ZMRock” – Nidzica 2007| Zamkowy Maraton Rockowy „ZMRock”]].

==Edukacja==
W mieście działają przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazja, licea, szkoły zawodowe i technika:
*[[Przedszkole nr 4 w Nidzicy|Przedszkole nr 4]]
*[[Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 w Nidzicy|Szkoła Podstawowa nr 1]]
*[[Szkoła Podstawowa nr 2 w Nidzicy|Szkoła Podstawowa nr 2]]
*[[Gimnazjum przy ZSO im. Stanisława Wyspiańskiego w Nidzicy|Gimnazjum przy ZSO im. Stanisława Wyspiańskiego]]
*[[Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego w Nidzicy|Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego]]
==Religia==
*filia [[Zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów w Olsztynku|zboru Kościoła Chrześcijan Baptystów w Olsztynku]]
*[[Parafia pw. Błogosławionej Bolesławy Lament w Nidzicy |parafia pw. bł. Bolesławy Lament]]
*[[Parafia pw. Miłosierdzia Bożego w Nidzicy |parafia pw. Miłosierdzia Bożego]]
*[[Parafia pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i Świętego Wojciecha w Nidzicy|parafia pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i św. Wojciecha]]
*[[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Nidzicy|parafia ewangelicko-augsburska]]

== Organizacje i stowarzyszenia ==
*[[Centrum Doradcze Programów Pomocowych]]
*[[Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne "Bractwo Rycerskie Komturii Nidzickiej"]]
== Ludzie związani z miejscowością ==
Z miejscowością związane są następujące postacie:
*[[Ferdinand Gregorovius]] – niemiecki pisarz i historyk
*[[Bethel Henry Strousberg]] – "król kolei", niemiecki biznesmen żydowskiego pochodzenia, zaangażowany w budowę linii kolejowej w XIX wieku
*[[Walter Kollo]] – niemiecki kompozytor, autor tekstów, wydawca
*[[Krystyna Szymańska-Lara]] – polska koszykarka grająca na pozycji rozgrywającej
*[[Piotr Jankowski]] – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny
*[[Katarzyna Dąbrowska]] – polska aktorka i piosenkarka
== Zabytki ==
*[[lkwim:Zamek w Nidzicy|gotycki zamek krzyżacki z XIV wieku]], rozbudowany w XV wieku, zniszczony w 1945, po wojnie odbudowany
*ratusz został wzniesiony po zniszczeniach z okresu I wojny światowej
*zabudowa z XIX wieku
*[[lkwim:Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny i św. Wojciecha w Nidzicy|kościół pw. św. Wojciecha]] z XIV wieku (poewangelicki)
*klasztorek
*[[lkwim:Kościół ewangelicko-augsburski pw. św. Krzyża w Nidzicy|kościół ewangelicko-augsburski św. Krzyża z XIX wieku]]
*[[Browar w Nidzicy|Browar Zamkowy]] z XIX wieku
*fragmenty murów obronnych z basztami
*stary cmentarz żydowski (początek XIX w.) i nowy cmentarz żydowski (koniec XIX w.), zdewastowane po 1938 r., z zachowanymi kilkudziesięcioma nagrobkami
*kolejowa wieża ciśnień z czasów II wojny światowej

== Inne ==
*[[Referendum w Nidzicy 2013|Referendum w Nidzicy 2013 r.]]

== Zobacz też ==
[http://nidzica.wm.pl/ nidzica.wm.pl]

== Bibliografia ==
''Historia Nidzicy i okolic'', pod red. Waldemara Rezmera, Nidzica 2012, 634 ss.
 
[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria:Miasta]][[Kategoria:Powiat nidzicki]][[Kategoria:Nidzica (gmina miejsko-wiejska)]]

Nidzica

2015-06-26T07:42:25Z

LPF: /* Zabytki */

{{Wieś infobox
|nazwa = Nidzica
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Nidzicy
|zdjęcie = nidzicah.jpg
|opis zdjęcia = Herb Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:POL_Nidzica_COA.svg Wikimedia Commons]
|rodzaj miejscowości = miasto powiatowe
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Nidzica
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 21 |sekundN = 30
|stopniE = 20 |minutE = 25 |sekundE = 30
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Nidzica''' – (dawniej Nibork, niem. ''Neidenburg'', prus. ''Nīdaspils'') – miasto powiatowe w [[województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko-mazurskim]], w [[powiat nidzicki| powiecie nidzickim]], siedziba [[Nidzica (gmina miejsko-wiejska)| gminy miejsko-wiejskiej Nidzica]], położone nad [[rzeka Nida |rzeką Nidą]] (górny bieg Wkry). W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego.
 
[[File:Nidzicar.jpg|thumb|right|290px|Ratusz w Nidzicy. Fot. Mirosław Garniec]]

== Charakterystyka fizjograficzna ==
Nidzica położona jest w południowej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]] nad rzeką Nidą na [[Pojezierze Mazurskie |Pojezierzu Mazurskim]]. Miasto sąsiaduje z gminami: [[Jedwabno (gmina wiejska)|Jedwabno]], [[Janowiec Kościelny (gmina wiejska)| Janowiec Kościelny]], [[Janowo (gmina wiejska)|Janowiec]], [[Kozłowo(gmina wiejska)|Kozłowo]] oraz [[Olsztynek (gmina miejsko-wiejska)|Olsztynek]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Nazwa miasta utworzona jest od słowiańskiego rdzenia ''nid/neid'' występującego w nazwach rzek nizinnych. Pierwsze źródła historyczne podają niemiecką nazwę: ''Nydenburg'', później ''Neidenburg'' ("gród nad rzeką Nidą"), którą spolszczano na Nibork, Nidbork, Niedzbórz.

=== Dzieje X–XIV w. ===
W X wieku okolice późniejszego miasta zamieszkiwała ludność słowiańska, o czym świadczą znaleziska z [[Działdowo |Działdowa]] i ze wsi [[Skurpie]], jak i charakter pobliskich grodzisk granicznych w [[Nowy Dwór|Nowym Dworze]] i [[Księży Dwór|Księżym Dworze]]. W [[Pokrzywnica Wielka |Pokrzywnicy Wielkiej]] i[[Szczepkowo Borowe| Szczepkowie Borowym]] odkryto z kolei cmentarzysko słowiańskie z XI i XII wieku. W samej Nidzicy pierwszy drewniany obiekt obronny założyli [[Krzyżacy]] prawdopodobnie już w latach 1266–1268. Pierwsza wzmianka o zamku nad Nidą pochodzi z 1376 roku. 7 grudnia 1381 r. osada otrzymała prawa miejskie z rąk wielkiego mistrza zakonu [[Winrich von Kniprode|Winricha von Kniprode]], a także swój herb. Jako miejscowość położona nieopodal granicy z Mazowszem posiadała dwa niezależne, ale powiązane ze sobą systemy obronne – [[lkwim:Zamek w Nidzicy|zamek]] z przedzamczem i fortyfikacje miejskie, których głównym elementem był mur obwodowy z basztami na rogach oraz mur od strony wschodniej dobudowany kilka lat później. Od strony zachodniej miasto otaczała Nida, z trzech pozostałych stron wykopana fosa zasilana wodami rzeki. W obrębie murów miejskich stały dwa duże obiekty pełniące funkcję obronną: [[Kościół św. Wojciecha w Nidzicy|kościół św. Wojciecha]] i Klasztorek. Układ miejski wyróżniał się dużą regularnością, tworzył wyraźny prostokąt.

W 1389 roku w mieście odbył się zjazd przedstawicieli [[Państwo zakonu krzyżackiego|zakonu krzyżackiego]], Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego w osobie księcia Skirgiełły i Księstwa Mazowieckiego w osobie księcia Ziemowita.

===Dzieje XV–XVIII w. ===

W czasie wielkiej wojny z zakonem krzyżackim 8 lipca 1410 roku wojska polskie zajęły miasto i zamek bez walki. Po bitwie pod [[Bitwa pod Grunwaldem |Grunwaldem]] król Władysław Jagiełło nadał Nidzicę księciu mazowieckiemu, jednak we wrześniu 1410 roku Krzyżacy odzyskali miasto. Podczas Wojny głodowej w dniu 25 lipca 1414 roku wojska polskie obległy zamek, który poddał się 6 sierpnia. W październiku 1414 roku Krzyżacy odzyskali zamek i miasto. W związku z zaginięciem dokumentu lokacyjnego podczas wojny w 1420 roku prawa miejskie chełmińskie zostały Nidzicy odnowione. W 1444 roku Nidzica przystąpiła do antykrzyżackiego [[Związek Pruski| Związku Pruskiego]], razem z [[Działdowo|Działdowem]], [[Dąbrówno |Dąbrównem]] i [[Olsztynek |Olsztynkiem]], który w 1454 roku zwrócił się do króla Kazimierza Jagiellończyka z prośbą o przyłączenie do Królestwa Polskiego. W odpowiedzi wojska polskie zajęły bez walki miasto, a dowódcą zamku został rycerz Adam Wilkanowski.

Podczas wojny trzynastoletniej (1454–1466) miasto zostało opanowane przez wojska Związku Pruskiego. W wyniku pokoju toruńskiego Nidzica pozostała jednak na terenie państwa krzyżackiego, przez co polska załoga musiała w 1466 roku opuścić miasto. Roszczenia mistrza krzyżackiego Albrechta von Hohenzollerna podważające II pokój toruński i jego przymierze z Moskwą sprawiły, że doszło do wojny polsko-krzyżackiej, w wyniku czego 24 lutego 1520 roku w Nidzicy ponownie pojawiły się wojska polskie. Spaliły one młyn przy zamku i wyrządziły sporo szkody mieszczanom. Pięcioletnia wojna skończyła się hołdem pruskim na rynku krakowskim i przekształceniem państwa zakonnego w państwo świeckie. Jednocześnie książę [[Albrecht Hohenzollern]], przyjąwszy luteranizm, narzucił swą wiarę wszystkim poddanym. W Nidzicy oba kościoły przejęli luteranie, na zamku zaś miejsce Krzyżaków zajął starosta książęcy, którym był Piotr Kobierzycki. ''Neidenburg'' nadal pozostawał urzędową nazwą miasta, ale wskutek nasilającego się osadnictwa mazurskiego w południowych Prusach w codziennym użyciu coraz częściej pojawiały się także polskie formy takie jak Nidbork, Niedzbork i Nibork.

Duże dochody przynosiły mieszkańcom Nidzicy gorzelnie i browary. W mieście było także wielu kołodziejów, którzy zajmowali się produkcją sanek i niecek. Pod koniec XVI wieku dzięki targom odbywającym się koło ratusza w Nidzicy miasto należało do stosunkowo zasobnych. W latach 1562–1572 kaznodzieją w Nidzicy był [[Jan Radomski]], autor ''Confessio Augustana'' (''Wyznanie Wiary niektórych Książąt i Miast Niemieckich. Przełożona i Drukowana ku pożytku kościołów J.X.M. Polskich i innych dzieł protestanckich'').

Wojny szwedzkie w XVII wieku przerwały pomyślną koniunkturę gospodarczą miasta. Przemarsze wojsk w 1628 roku spowodowały tu pierwsze zniszczenia i szkody. Po [[Bitwa pod Prostkami|bitwie pod Prostkami]] w 1656 roku pojawili w mieście Tatarzy. Miasto zamknęło przed nimi bramy, więc ci spalili jedynie przedmieścia. 30 marca 1664 roku średniowieczne miasto spłonęło w wielkim pożarze.

W 1701 roku w Nidzicy urodził się Jan Duchna, który został później polskim kaznodzieją przy kościele św. Anny w Gdańsku i lektorem języka polskiego w tamtejszym Gimnazjum Akademickim. W 1710 roku w mieście pojawiła się [[epidemia dżumy 1709-1711|dżuma]] i do stycznia 1711 roku uśmierciła około 200 mieszkańców. W 1723 roku określono Nidzicę "miastem drugiej klasy", co oznaczało, że był to okres regresu gospodarczego. W 1737 roku zamieszkał w mieście i mieszkał w nim do śmierci [[Jerzy Wasiański]], autor najpopularniejszego na [[Mazury|Mazurach]] kancjonału, wznawianego aż do XX wieku w wielotysiecznych nakładach.

Miasto w 1738 roku miało 1142 mieszkańców. W 1741 roku miało 163 domy mieszkalne, w tym 67 murowanych w rynku. W 1751 roku było w nim 1867 mieszkańców. W 1752 roku Nidzica została stolicą okręgu. Pod koniec XVIII wieku zasypano fosy miejskie i rozebrano mury obronne z basztami. 5 sierpnia 1804 roku w Nidzicy na bocznej uliczce wybuchł pożar. Wielu mieszkańców miasta udało się w ten dzień na jarmark do Złotowa, przez co w zachodniej pierzei spaliło się dwadzieścia dziewięć domów wraz z zabudowaniami gospodarskimi. Spłonęło również czterdzieści domów w bocznych uliczkach, kościół, plebania, szkoła a także trzynaście stodół przy drodze do Litwinek. W następnym roku – w trakcie odbudowy miasta – powiększono rynek, rozbierając Bramę Polską i likwidując jedną z przecznic.

=== Dzieje XIX–XI w.===
W 1806 roku wkroczyły do miasta wojska francuskie z marszałkiem Neyem na czele. W następnym roku w mieście stacjonowały oddziały generała Zajączka, które 10 czerwca 1807 roku wymaszerowały z miasta w kierunku [[Królewiec|Królewca]]. Na zamku nidzickim urządzono lazaret. Wojska francuskie ponownie pojawiły się w mieście w maju 1812 roku i opuściły je 18 sierpnia 1813 roku.

W 1819 roku zamieszkał w Nidzicy [[Ferdynand Gregorovius|Ferdynand Tymoteusz Gregorovius]], dzięki jego inicjatywie około 1830 roku wyremontowano zamek. W 1825 roku w Nidzicy mieszkało 1225 Polaków, co stanowiło 51,6% mieszkańców. W 1831 roku w Nidzicy na [[epidemia cholery w XIX wieku|cholerę]] zachorowało 356 osób, z których 218 zmarło. W 1828 roku rozebrano stary ratusz miejski. W 1840 roku rozebrano Bramę Niemiecką. W 1856 roku nidzicka parafia ewangelicka liczyła 4470 osób, z czego 3150 osób było Polakami. W drugiej poł. XIX w., zwłaszcza po zjednoczeniu Niemiec w 1871 r., miasto przeżywało okres ponownej prosperity. Wyraźnie wzrosła liczba mieszkańców, zbudowano nowoczesną infrastrukturę. W 1888 r. miasto otrzymało połączenie kolejowe z [[Olsztyn |Olsztynem]] i [[Działdowo |Działdowem]], w 1900 r. dodatkowe połączenie do [[Wielbark |Wielbarka]]. O ile w 1854 r. mieszkało tu 3,300 osób, to w 1905 r. ich liczba wzrosła do ponad 4,700.

W wyniku ofensywy rosyjskiej w [[Prusy Wschodnie |Prusach Wschodnich]] 22 sierpnia 1914 r. wojska kozackie splądrowały i spaliły miasto. Po niemieckim zwycięstwie pod Tannenbergiem i wyparciu Rosjan z Nidzicy natychmiast przystąpiono do odbudowy miasta. Nidzicę rozbudowano i unowocześniono. W [[Plebiscyt na Warmii i Mazurach|plebiscycie narodowościowym w lipcu 1920 r.]] bezdyskusyjne zwycięstwo odnieśli Niemcy – w całym powiecie za Polską padło jedynie 330 głosów, choć podczas spisu powszechnego w 1910 r. 20,075 zamieszkałych w nim osób zadeklarowało jako język ojczysty język polski, zaś tylko 10,779 osób – język niemiecki. Z plebiscytu wyłączono jednak Działdowo i okoliczne wsie, które przyłączono do Polski. W ten sposób Nidzica w jeszcze większym stopniu stała się miastem przygranicznym.

Po wybuchu II wojny światowej, 2 września 1939 roku, lotnictwo polskie zbombardowało okolice dworca kolejowego. 5 października 1944 miało miejsce pierwsze bombardowanie miasta przez lotnictwo radzieckie, w wyniku którego spłonął budynek Urzędu Pracy. 20 stycznia 1945 roku w trakcie operacji wschodniopruskiej Nidzica została zdobyta przez radzieckie oddziały 10 korpusu pancernego 5 armii pancernej gwardii. Nidzica była zniszczona w 75-80%, a pozostała jeszcze nieliczna niemieckojęzyczna ludność uległa wysiedleniu. 27 maja 1945 roku komendantura radziecka przekazała oficjalnie Nidzicę administracji polskiej. 6 czerwca 1945 roku uruchomiono w mieście szkołę, a 15 września 1945 roku otworzono pierwszą aptekę. 15 lutego 1946 roku zaczął działać Sąd Grodzki. W 1946 roku uruchomiono zakład produkcji mebli i młyn przemysłowy. W 1947 roku odbudowano zakład mleczarski. W 1947 roku w mieście mieszkały zaledwie 3433 osoby (39% stanu z 1939 roku).

W kolejnych latach miasto zostało częściowo odbudowane. W 1948 roku przy ul. T. Kościuszki 2 powstała pierwsza po wojnie biblioteka publiczna. W 1949 roku oddano do użytku Dom Ludowy, w którym koncentrowało się później życie kulturalne miasta. W 1963 roku oddano do użytku nową przychodnię medyczną. W 1958 roku w Nidzicy powstała [[Wytwórnia Win i Miodów Pitnych w Nidzicy|Wytwórnia Win i Miodów Pitnych]]. W 1958 roku podjęto decyzję o odbudowie zamku w Nidzicy, w którym w 1965 roku otworzono Dom Kultury i ognisko muzyczne. W 1965 roku uruchomiono w mieście technikum mechaniczne. W tym samym roku na zboczu góry zamkowej wybitny rzeźbiarz [[Jerzy Bereś]] stworzył pomnik rycerza.

Po 1966 roku powstały w Nidzicy fabryki Izomat i Farum. W 1968 roku na grobie 11 polskich ułanów poległych w 1939 roku pod Janowem zbudowano ze składek społecznych pomnik.

W roku 1970 liczba ludności miasta osiągnęła około 9700 osób.

W 2001 połączenie kolejowe z Wielbarkiem zostało zlikwidowane.
 

==Gospodarka==
W mieście działają firmy prywatne, sklepy, urzędy i banki. Rozwija się branża budowlana, cieplna, meblowa. W mieście znajdują się zakłady meblowe oraz fabryka meblowa. Ponadto swoje siedziby mają tu lokalne przedsiębiorstwa usługowo-handlowe, transportowe, funkcjonują firmy z zakresu gospodarki finansowej, kosmetyków, motoryzacji i szeroko pojętej higieny.
==Kultura==
W miejscowości funkcjonuje [[lkwim:Klub Sportowy "TAN" Nidzica| Klub Sportowy "TAN" Nidzica]]. W swojej historii posiadał następujące sekcje: piłka nożna, siatkówka, tenis stołowy, biegi na orientację i brydż sportowy. Obecnie jest dwusekcyjny – piłka nożna i koszykówka.

W Nidzicy funkcjonuje [[lkwim:Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Nidzicy|Biblioteka Publiczna]], [[Ośrodek Kultury w Nidzicy|Ośrodek Kultury]], w mieście działają różnego rodzaju organizacje pozarządowe. Ponadto na terenie miasta organizowany jest [[lkwim: Zamkowy Maraton Rockowy „ZMRock” – Nidzica 2007| Zamkowy Maraton Rockowy „ZMRock”]].

==Edukacja==
W mieście działają przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazja, licea, szkoły zawodowe i technika:
*[[Przedszkole nr 4 w Nidzicy|Przedszkole nr 4]]
*[[Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 w Nidzicy|Szkoła Podstawowa nr 1]]
*[[Szkoła Podstawowa nr 2 w Nidzicy|Szkoła Podstawowa nr 2]]
*[[Gimnazjum przy ZSO im. Stanisława Wyspiańskiego w Nidzicy|Gimnazjum przy ZSO im. Stanisława Wyspiańskiego]]
*[[Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego w Nidzicy|Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego]]
==Religia==
*filia [[Zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów w Olsztynku|zboru Kościoła Chrześcijan Baptystów w Olsztynku]]
*[[Parafia pw. Błogosławionej Bolesławy Lament w Nidzicy |parafia pw. bł. Bolesławy Lament]]
*[[Parafia pw. Miłosierdzia Bożego w Nidzicy |parafia pw. Miłosierdzia Bożego]]
*[[Parafia pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i Świętego Wojciecha w Nidzicy|parafia pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i św. Wojciecha]]
*[[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Nidzicy|parafia ewangelicko-augsburska]]

== Organizacje i stowarzyszenia ==
*[[Centrum Doradcze Programów Pomocowych]]
*[[Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne "Bractwo Rycerskie Komturii Nidzickiej"]]
== Ludzie związani z miejscowością ==
Z miejscowością związane są następujące postacie:
*[[Ferdinand Gregorovius]] – niemiecki pisarz i historyk
*[[Bethel Henry Strousberg]] – "król kolei", niemiecki biznesmen żydowskiego pochodzenia, zaangażowany w budowę linii kolejowej w XIX wieku
*[[Walter Kollo]] – niemiecki kompozytor, autor tekstów, wydawca
*[[Krystyna Szymańska-Lara]] – polska koszykarka grająca na pozycji rozgrywającej
*[[Piotr Jankowski]] – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny
*[[Katarzyna Dąbrowska]] – polska aktorka i piosenkarka
== Zabytki ==
*[[lkwim:Zamek w Nidzicy|gotycki zamek krzyżacki z XIV wieku]], rozbudowany w XV wieku, zniszczony w 1945, po wojnie odbudowany
*ratusz został wzniesiony po zniszczeniach z okresu I wojny światowej
*domy i spichlerz z XIX wieku
*[[lkwim:Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny i św. Wojciecha w Nidzicy|kościół pw. św. Wojciecha]] z XIV wieku (poewangelicki)
*klasztorek
*[[lkwim:Kościół ewangelicko-augsburski pw. św. Krzyża w Nidzicy|kościół ewangelicko-augsburski św. Krzyża z XIX wieku]]
*[[Browar w Nidzicy|Browar Zamkowy]] z XIX wieku
*fragmenty murów obronnych z basztami
*stary cmentarz żydowski (początek XIX w.) i nowy cmentarz żydowski (koniec XIX w.), zdewastowane po 1938 r., z zachowanymi kilkudziesięcioma nagrobkami
*kolejowa wieża ciśnień z czasów II wojny światowej

== Inne ==
*[[Referendum w Nidzicy 2013|Referendum w Nidzicy 2013 r.]]

== Zobacz też ==
[http://nidzica.wm.pl/ nidzica.wm.pl]

== Bibliografia ==
''Historia Nidzicy i okolic'', pod red. Waldemara Rezmera, Nidzica 2012, 634 ss.
 
[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria:Miasta]][[Kategoria:Powiat nidzicki]][[Kategoria:Nidzica (gmina miejsko-wiejska)]]

Nidzica

2015-06-26T07:41:42Z

LPF: /* Dzieje X–XIV w. */

{{Wieś infobox
|nazwa = Nidzica
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Nidzicy
|zdjęcie = nidzicah.jpg
|opis zdjęcia = Herb Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:POL_Nidzica_COA.svg Wikimedia Commons]
|rodzaj miejscowości = miasto powiatowe
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Nidzica
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 21 |sekundN = 30
|stopniE = 20 |minutE = 25 |sekundE = 30
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Nidzica''' – (dawniej Nibork, niem. ''Neidenburg'', prus. ''Nīdaspils'') – miasto powiatowe w [[województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko-mazurskim]], w [[powiat nidzicki| powiecie nidzickim]], siedziba [[Nidzica (gmina miejsko-wiejska)| gminy miejsko-wiejskiej Nidzica]], położone nad [[rzeka Nida |rzeką Nidą]] (górny bieg Wkry). W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego.
 
[[File:Nidzicar.jpg|thumb|right|290px|Ratusz w Nidzicy. Fot. Mirosław Garniec]]

== Charakterystyka fizjograficzna ==
Nidzica położona jest w południowej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]] nad rzeką Nidą na [[Pojezierze Mazurskie |Pojezierzu Mazurskim]]. Miasto sąsiaduje z gminami: [[Jedwabno (gmina wiejska)|Jedwabno]], [[Janowiec Kościelny (gmina wiejska)| Janowiec Kościelny]], [[Janowo (gmina wiejska)|Janowiec]], [[Kozłowo(gmina wiejska)|Kozłowo]] oraz [[Olsztynek (gmina miejsko-wiejska)|Olsztynek]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Nazwa miasta utworzona jest od słowiańskiego rdzenia ''nid/neid'' występującego w nazwach rzek nizinnych. Pierwsze źródła historyczne podają niemiecką nazwę: ''Nydenburg'', później ''Neidenburg'' ("gród nad rzeką Nidą"), którą spolszczano na Nibork, Nidbork, Niedzbórz.

=== Dzieje X–XIV w. ===
W X wieku okolice późniejszego miasta zamieszkiwała ludność słowiańska, o czym świadczą znaleziska z [[Działdowo |Działdowa]] i ze wsi [[Skurpie]], jak i charakter pobliskich grodzisk granicznych w [[Nowy Dwór|Nowym Dworze]] i [[Księży Dwór|Księżym Dworze]]. W [[Pokrzywnica Wielka |Pokrzywnicy Wielkiej]] i[[Szczepkowo Borowe| Szczepkowie Borowym]] odkryto z kolei cmentarzysko słowiańskie z XI i XII wieku. W samej Nidzicy pierwszy drewniany obiekt obronny założyli [[Krzyżacy]] prawdopodobnie już w latach 1266–1268. Pierwsza wzmianka o zamku nad Nidą pochodzi z 1376 roku. 7 grudnia 1381 r. osada otrzymała prawa miejskie z rąk wielkiego mistrza zakonu [[Winrich von Kniprode|Winricha von Kniprode]], a także swój herb. Jako miejscowość położona nieopodal granicy z Mazowszem posiadała dwa niezależne, ale powiązane ze sobą systemy obronne – [[lkwim:Zamek w Nidzicy|zamek]] z przedzamczem i fortyfikacje miejskie, których głównym elementem był mur obwodowy z basztami na rogach oraz mur od strony wschodniej dobudowany kilka lat później. Od strony zachodniej miasto otaczała Nida, z trzech pozostałych stron wykopana fosa zasilana wodami rzeki. W obrębie murów miejskich stały dwa duże obiekty pełniące funkcję obronną: [[Kościół św. Wojciecha w Nidzicy|kościół św. Wojciecha]] i Klasztorek. Układ miejski wyróżniał się dużą regularnością, tworzył wyraźny prostokąt.

W 1389 roku w mieście odbył się zjazd przedstawicieli [[Państwo zakonu krzyżackiego|zakonu krzyżackiego]], Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego w osobie księcia Skirgiełły i Księstwa Mazowieckiego w osobie księcia Ziemowita.

===Dzieje XV–XVIII w. ===

W czasie wielkiej wojny z zakonem krzyżackim 8 lipca 1410 roku wojska polskie zajęły miasto i zamek bez walki. Po bitwie pod [[Bitwa pod Grunwaldem |Grunwaldem]] król Władysław Jagiełło nadał Nidzicę księciu mazowieckiemu, jednak we wrześniu 1410 roku Krzyżacy odzyskali miasto. Podczas Wojny głodowej w dniu 25 lipca 1414 roku wojska polskie obległy zamek, który poddał się 6 sierpnia. W październiku 1414 roku Krzyżacy odzyskali zamek i miasto. W związku z zaginięciem dokumentu lokacyjnego podczas wojny w 1420 roku prawa miejskie chełmińskie zostały Nidzicy odnowione. W 1444 roku Nidzica przystąpiła do antykrzyżackiego [[Związek Pruski| Związku Pruskiego]], razem z [[Działdowo|Działdowem]], [[Dąbrówno |Dąbrównem]] i [[Olsztynek |Olsztynkiem]], który w 1454 roku zwrócił się do króla Kazimierza Jagiellończyka z prośbą o przyłączenie do Królestwa Polskiego. W odpowiedzi wojska polskie zajęły bez walki miasto, a dowódcą zamku został rycerz Adam Wilkanowski.

Podczas wojny trzynastoletniej (1454–1466) miasto zostało opanowane przez wojska Związku Pruskiego. W wyniku pokoju toruńskiego Nidzica pozostała jednak na terenie państwa krzyżackiego, przez co polska załoga musiała w 1466 roku opuścić miasto. Roszczenia mistrza krzyżackiego Albrechta von Hohenzollerna podważające II pokój toruński i jego przymierze z Moskwą sprawiły, że doszło do wojny polsko-krzyżackiej, w wyniku czego 24 lutego 1520 roku w Nidzicy ponownie pojawiły się wojska polskie. Spaliły one młyn przy zamku i wyrządziły sporo szkody mieszczanom. Pięcioletnia wojna skończyła się hołdem pruskim na rynku krakowskim i przekształceniem państwa zakonnego w państwo świeckie. Jednocześnie książę [[Albrecht Hohenzollern]], przyjąwszy luteranizm, narzucił swą wiarę wszystkim poddanym. W Nidzicy oba kościoły przejęli luteranie, na zamku zaś miejsce Krzyżaków zajął starosta książęcy, którym był Piotr Kobierzycki. ''Neidenburg'' nadal pozostawał urzędową nazwą miasta, ale wskutek nasilającego się osadnictwa mazurskiego w południowych Prusach w codziennym użyciu coraz częściej pojawiały się także polskie formy takie jak Nidbork, Niedzbork i Nibork.

Duże dochody przynosiły mieszkańcom Nidzicy gorzelnie i browary. W mieście było także wielu kołodziejów, którzy zajmowali się produkcją sanek i niecek. Pod koniec XVI wieku dzięki targom odbywającym się koło ratusza w Nidzicy miasto należało do stosunkowo zasobnych. W latach 1562–1572 kaznodzieją w Nidzicy był [[Jan Radomski]], autor ''Confessio Augustana'' (''Wyznanie Wiary niektórych Książąt i Miast Niemieckich. Przełożona i Drukowana ku pożytku kościołów J.X.M. Polskich i innych dzieł protestanckich'').

Wojny szwedzkie w XVII wieku przerwały pomyślną koniunkturę gospodarczą miasta. Przemarsze wojsk w 1628 roku spowodowały tu pierwsze zniszczenia i szkody. Po [[Bitwa pod Prostkami|bitwie pod Prostkami]] w 1656 roku pojawili w mieście Tatarzy. Miasto zamknęło przed nimi bramy, więc ci spalili jedynie przedmieścia. 30 marca 1664 roku średniowieczne miasto spłonęło w wielkim pożarze.

W 1701 roku w Nidzicy urodził się Jan Duchna, który został później polskim kaznodzieją przy kościele św. Anny w Gdańsku i lektorem języka polskiego w tamtejszym Gimnazjum Akademickim. W 1710 roku w mieście pojawiła się [[epidemia dżumy 1709-1711|dżuma]] i do stycznia 1711 roku uśmierciła około 200 mieszkańców. W 1723 roku określono Nidzicę "miastem drugiej klasy", co oznaczało, że był to okres regresu gospodarczego. W 1737 roku zamieszkał w mieście i mieszkał w nim do śmierci [[Jerzy Wasiański]], autor najpopularniejszego na [[Mazury|Mazurach]] kancjonału, wznawianego aż do XX wieku w wielotysiecznych nakładach.

Miasto w 1738 roku miało 1142 mieszkańców. W 1741 roku miało 163 domy mieszkalne, w tym 67 murowanych w rynku. W 1751 roku było w nim 1867 mieszkańców. W 1752 roku Nidzica została stolicą okręgu. Pod koniec XVIII wieku zasypano fosy miejskie i rozebrano mury obronne z basztami. 5 sierpnia 1804 roku w Nidzicy na bocznej uliczce wybuchł pożar. Wielu mieszkańców miasta udało się w ten dzień na jarmark do Złotowa, przez co w zachodniej pierzei spaliło się dwadzieścia dziewięć domów wraz z zabudowaniami gospodarskimi. Spłonęło również czterdzieści domów w bocznych uliczkach, kościół, plebania, szkoła a także trzynaście stodół przy drodze do Litwinek. W następnym roku – w trakcie odbudowy miasta – powiększono rynek, rozbierając Bramę Polską i likwidując jedną z przecznic.

=== Dzieje XIX–XI w.===
W 1806 roku wkroczyły do miasta wojska francuskie z marszałkiem Neyem na czele. W następnym roku w mieście stacjonowały oddziały generała Zajączka, które 10 czerwca 1807 roku wymaszerowały z miasta w kierunku [[Królewiec|Królewca]]. Na zamku nidzickim urządzono lazaret. Wojska francuskie ponownie pojawiły się w mieście w maju 1812 roku i opuściły je 18 sierpnia 1813 roku.

W 1819 roku zamieszkał w Nidzicy [[Ferdynand Gregorovius|Ferdynand Tymoteusz Gregorovius]], dzięki jego inicjatywie około 1830 roku wyremontowano zamek. W 1825 roku w Nidzicy mieszkało 1225 Polaków, co stanowiło 51,6% mieszkańców. W 1831 roku w Nidzicy na [[epidemia cholery w XIX wieku|cholerę]] zachorowało 356 osób, z których 218 zmarło. W 1828 roku rozebrano stary ratusz miejski. W 1840 roku rozebrano Bramę Niemiecką. W 1856 roku nidzicka parafia ewangelicka liczyła 4470 osób, z czego 3150 osób było Polakami. W drugiej poł. XIX w., zwłaszcza po zjednoczeniu Niemiec w 1871 r., miasto przeżywało okres ponownej prosperity. Wyraźnie wzrosła liczba mieszkańców, zbudowano nowoczesną infrastrukturę. W 1888 r. miasto otrzymało połączenie kolejowe z [[Olsztyn |Olsztynem]] i [[Działdowo |Działdowem]], w 1900 r. dodatkowe połączenie do [[Wielbark |Wielbarka]]. O ile w 1854 r. mieszkało tu 3,300 osób, to w 1905 r. ich liczba wzrosła do ponad 4,700.

W wyniku ofensywy rosyjskiej w [[Prusy Wschodnie |Prusach Wschodnich]] 22 sierpnia 1914 r. wojska kozackie splądrowały i spaliły miasto. Po niemieckim zwycięstwie pod Tannenbergiem i wyparciu Rosjan z Nidzicy natychmiast przystąpiono do odbudowy miasta. Nidzicę rozbudowano i unowocześniono. W [[Plebiscyt na Warmii i Mazurach|plebiscycie narodowościowym w lipcu 1920 r.]] bezdyskusyjne zwycięstwo odnieśli Niemcy – w całym powiecie za Polską padło jedynie 330 głosów, choć podczas spisu powszechnego w 1910 r. 20,075 zamieszkałych w nim osób zadeklarowało jako język ojczysty język polski, zaś tylko 10,779 osób – język niemiecki. Z plebiscytu wyłączono jednak Działdowo i okoliczne wsie, które przyłączono do Polski. W ten sposób Nidzica w jeszcze większym stopniu stała się miastem przygranicznym.

Po wybuchu II wojny światowej, 2 września 1939 roku, lotnictwo polskie zbombardowało okolice dworca kolejowego. 5 października 1944 miało miejsce pierwsze bombardowanie miasta przez lotnictwo radzieckie, w wyniku którego spłonął budynek Urzędu Pracy. 20 stycznia 1945 roku w trakcie operacji wschodniopruskiej Nidzica została zdobyta przez radzieckie oddziały 10 korpusu pancernego 5 armii pancernej gwardii. Nidzica była zniszczona w 75-80%, a pozostała jeszcze nieliczna niemieckojęzyczna ludność uległa wysiedleniu. 27 maja 1945 roku komendantura radziecka przekazała oficjalnie Nidzicę administracji polskiej. 6 czerwca 1945 roku uruchomiono w mieście szkołę, a 15 września 1945 roku otworzono pierwszą aptekę. 15 lutego 1946 roku zaczął działać Sąd Grodzki. W 1946 roku uruchomiono zakład produkcji mebli i młyn przemysłowy. W 1947 roku odbudowano zakład mleczarski. W 1947 roku w mieście mieszkały zaledwie 3433 osoby (39% stanu z 1939 roku).

W kolejnych latach miasto zostało częściowo odbudowane. W 1948 roku przy ul. T. Kościuszki 2 powstała pierwsza po wojnie biblioteka publiczna. W 1949 roku oddano do użytku Dom Ludowy, w którym koncentrowało się później życie kulturalne miasta. W 1963 roku oddano do użytku nową przychodnię medyczną. W 1958 roku w Nidzicy powstała [[Wytwórnia Win i Miodów Pitnych w Nidzicy|Wytwórnia Win i Miodów Pitnych]]. W 1958 roku podjęto decyzję o odbudowie zamku w Nidzicy, w którym w 1965 roku otworzono Dom Kultury i ognisko muzyczne. W 1965 roku uruchomiono w mieście technikum mechaniczne. W tym samym roku na zboczu góry zamkowej wybitny rzeźbiarz [[Jerzy Bereś]] stworzył pomnik rycerza.

Po 1966 roku powstały w Nidzicy fabryki Izomat i Farum. W 1968 roku na grobie 11 polskich ułanów poległych w 1939 roku pod Janowem zbudowano ze składek społecznych pomnik.

W roku 1970 liczba ludności miasta osiągnęła około 9700 osób.

W 2001 połączenie kolejowe z Wielbarkiem zostało zlikwidowane.
 

==Gospodarka==
W mieście działają firmy prywatne, sklepy, urzędy i banki. Rozwija się branża budowlana, cieplna, meblowa. W mieście znajdują się zakłady meblowe oraz fabryka meblowa. Ponadto swoje siedziby mają tu lokalne przedsiębiorstwa usługowo-handlowe, transportowe, funkcjonują firmy z zakresu gospodarki finansowej, kosmetyków, motoryzacji i szeroko pojętej higieny.
==Kultura==
W miejscowości funkcjonuje [[lkwim:Klub Sportowy "TAN" Nidzica| Klub Sportowy "TAN" Nidzica]]. W swojej historii posiadał następujące sekcje: piłka nożna, siatkówka, tenis stołowy, biegi na orientację i brydż sportowy. Obecnie jest dwusekcyjny – piłka nożna i koszykówka.

W Nidzicy funkcjonuje [[lkwim:Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Nidzicy|Biblioteka Publiczna]], [[Ośrodek Kultury w Nidzicy|Ośrodek Kultury]], w mieście działają różnego rodzaju organizacje pozarządowe. Ponadto na terenie miasta organizowany jest [[lkwim: Zamkowy Maraton Rockowy „ZMRock” – Nidzica 2007| Zamkowy Maraton Rockowy „ZMRock”]].

==Edukacja==
W mieście działają przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazja, licea, szkoły zawodowe i technika:
*[[Przedszkole nr 4 w Nidzicy|Przedszkole nr 4]]
*[[Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 w Nidzicy|Szkoła Podstawowa nr 1]]
*[[Szkoła Podstawowa nr 2 w Nidzicy|Szkoła Podstawowa nr 2]]
*[[Gimnazjum przy ZSO im. Stanisława Wyspiańskiego w Nidzicy|Gimnazjum przy ZSO im. Stanisława Wyspiańskiego]]
*[[Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego w Nidzicy|Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego]]
==Religia==
*filia [[Zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów w Olsztynku|zboru Kościoła Chrześcijan Baptystów w Olsztynku]]
*[[Parafia pw. Błogosławionej Bolesławy Lament w Nidzicy |parafia pw. bł. Bolesławy Lament]]
*[[Parafia pw. Miłosierdzia Bożego w Nidzicy |parafia pw. Miłosierdzia Bożego]]
*[[Parafia pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i Świętego Wojciecha w Nidzicy|parafia pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i św. Wojciecha]]
*[[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Nidzicy|parafia ewangelicko-augsburska]]

== Organizacje i stowarzyszenia ==
*[[Centrum Doradcze Programów Pomocowych]]
*[[Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne "Bractwo Rycerskie Komturii Nidzickiej"]]
== Ludzie związani z miejscowością ==
Z miejscowością związane są następujące postacie:
*[[Ferdinand Gregorovius]] – niemiecki pisarz i historyk
*[[Bethel Henry Strousberg]] – "król kolei", niemiecki biznesmen żydowskiego pochodzenia, zaangażowany w budowę linii kolejowej w XIX wieku
*[[Walter Kollo]] – niemiecki kompozytor, autor tekstów, wydawca
*[[Krystyna Szymańska-Lara]] – polska koszykarka grająca na pozycji rozgrywającej
*[[Piotr Jankowski]] – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny
*[[Katarzyna Dąbrowska]] – polska aktorka i piosenkarka
== Zabytki ==
*[[lkwim:Zamek w Nidzicy|gotycki zamek krzyżacki z XIV wieku]], rozbudowany w XV wieku, zniszczony w 1945, po wojnie odbudowany
*ratusz został wzniesiony po zniszczeniach z okresu I wojny światowej
*domy i spichlerz z XIX wieku
*[[lkwim:Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny i św. Wojciecha w Nidzicy|kościół pw. św. Wojciecha]] z XIV wieku (poewangelicki)
*klasztorek
*[[lkwim:Kościół ewangelicko-augsburski pw. św. Krzyża w Nidzicy|kościół ewangelicko-augsburski św. Krzyża z XIX wieku]]
*Browar Zamkowy z XIX wieku
*fragmenty murów obronnych z basztami
*stary cmentarz żydowski (początek XIX w.) i nowy cmentarz żydowski (koniec XIX w.), zdewastowane po 1938 r., z zachowanymi kilkudziesięcioma nagrobkami
*kolejowa wieża ciśnień z czasów II wojny światowej

== Inne ==
*[[Referendum w Nidzicy 2013|Referendum w Nidzicy 2013 r.]]

== Zobacz też ==
[http://nidzica.wm.pl/ nidzica.wm.pl]

== Bibliografia ==
''Historia Nidzicy i okolic'', pod red. Waldemara Rezmera, Nidzica 2012, 634 ss.
 
[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria:Miasta]][[Kategoria:Powiat nidzicki]][[Kategoria:Nidzica (gmina miejsko-wiejska)]]

Nidzica

2015-06-26T07:40:37Z

LPF: /* Zabytki */

{{Wieś infobox
|nazwa = Nidzica
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Nidzicy
|zdjęcie = nidzicah.jpg
|opis zdjęcia = Herb Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:POL_Nidzica_COA.svg Wikimedia Commons]
|rodzaj miejscowości = miasto powiatowe
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Nidzica
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 21 |sekundN = 30
|stopniE = 20 |minutE = 25 |sekundE = 30
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Nidzica''' – (dawniej Nibork, niem. ''Neidenburg'', prus. ''Nīdaspils'') – miasto powiatowe w [[województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko-mazurskim]], w [[powiat nidzicki| powiecie nidzickim]], siedziba [[Nidzica (gmina miejsko-wiejska)| gminy miejsko-wiejskiej Nidzica]], położone nad [[rzeka Nida |rzeką Nidą]] (górny bieg Wkry). W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego.
 
[[File:Nidzicar.jpg|thumb|right|290px|Ratusz w Nidzicy. Fot. Mirosław Garniec]]

== Charakterystyka fizjograficzna ==
Nidzica położona jest w południowej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]] nad rzeką Nidą na [[Pojezierze Mazurskie |Pojezierzu Mazurskim]]. Miasto sąsiaduje z gminami: [[Jedwabno (gmina wiejska)|Jedwabno]], [[Janowiec Kościelny (gmina wiejska)| Janowiec Kościelny]], [[Janowo (gmina wiejska)|Janowiec]], [[Kozłowo(gmina wiejska)|Kozłowo]] oraz [[Olsztynek (gmina miejsko-wiejska)|Olsztynek]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Nazwa miasta utworzona jest od słowiańskiego rdzenia ''nid/neid'' występującego w nazwach rzek nizinnych. Pierwsze źródła historyczne podają niemiecką nazwę: ''Nydenburg'', później ''Neidenburg'' ("gród nad rzeką Nidą"), którą spolszczano na Nibork, Nidbork, Niedzbórz.

=== Dzieje X–XIV w. ===
W X wieku okolice późniejszego miasta zamieszkiwała ludność słowiańska, o czym świadczą znaleziska z [[Działdowo |Działdowa]] i ze wsi [[Skrupe]], jak i charakter pobliskich grodzisk granicznych w [[Nowy Dwór|Nowym Dworze]] i [[Księży Dwór|Księżym Dworze]]. W [[Pokrzywnica Wielka |Pokrzywnicy Wielkiej]] i[[Szczepkowo Borowe| Szczepkowie Borowym]] odkryto z kolei cmentarzysko słowiańskie z XI i XII wieku. W samej Nidzicy pierwszy drewniany obiekt obronny założyli [[Krzyżacy]] prawdopodobnie już w latach 1266–1268. Pierwsza wzmianka o zamku nad Nidą pochodzi z 1376 roku. 7 grudnia 1381 r. osada otrzymała prawa miejskie z rąk wielkiego mistrza zakonu [[Winrich von Kniprode|Winricha von Kniprode]], a także swój herb. Jako miejscowość położona nieopodal granicy z Mazowszem posiadała dwa niezależne, ale powiązane ze sobą systemy obronne – [[lkwim:Zamek w Nidzicy|zamek]] z przedzamczem i fortyfikacje miejskie, których głównym elementem był mur obwodowy z basztami na rogach oraz mur od strony wschodniej dobudowany kilka lat później. Od strony zachodniej miasto otaczała Nida, z trzech pozostałych stron wykopana fosa zasilana wodami rzeki. W obrębie murów miejskich stały dwa duże obiekty pełniące funkcję obronną: [[Kościół św. Wojciecha w Nidzicy|kościół św. Wojciecha]] i Klasztorek. Układ miejski wyróżniał się dużą regularnością, tworzył wyraźny prostokąt.

W 1389 roku w mieście odbył się zjazd przedstawicieli [[Państwo zakonu krzyżackiego|zakonu krzyżackiego]], Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego w osobie księcia Skirgiełły i Księstwa Mazowieckiego w osobie księcia Ziemowita.

===Dzieje XV–XVIII w. ===

W czasie wielkiej wojny z zakonem krzyżackim 8 lipca 1410 roku wojska polskie zajęły miasto i zamek bez walki. Po bitwie pod [[Bitwa pod Grunwaldem |Grunwaldem]] król Władysław Jagiełło nadał Nidzicę księciu mazowieckiemu, jednak we wrześniu 1410 roku Krzyżacy odzyskali miasto. Podczas Wojny głodowej w dniu 25 lipca 1414 roku wojska polskie obległy zamek, który poddał się 6 sierpnia. W październiku 1414 roku Krzyżacy odzyskali zamek i miasto. W związku z zaginięciem dokumentu lokacyjnego podczas wojny w 1420 roku prawa miejskie chełmińskie zostały Nidzicy odnowione. W 1444 roku Nidzica przystąpiła do antykrzyżackiego [[Związek Pruski| Związku Pruskiego]], razem z [[Działdowo|Działdowem]], [[Dąbrówno |Dąbrównem]] i [[Olsztynek |Olsztynkiem]], który w 1454 roku zwrócił się do króla Kazimierza Jagiellończyka z prośbą o przyłączenie do Królestwa Polskiego. W odpowiedzi wojska polskie zajęły bez walki miasto, a dowódcą zamku został rycerz Adam Wilkanowski.

Podczas wojny trzynastoletniej (1454–1466) miasto zostało opanowane przez wojska Związku Pruskiego. W wyniku pokoju toruńskiego Nidzica pozostała jednak na terenie państwa krzyżackiego, przez co polska załoga musiała w 1466 roku opuścić miasto. Roszczenia mistrza krzyżackiego Albrechta von Hohenzollerna podważające II pokój toruński i jego przymierze z Moskwą sprawiły, że doszło do wojny polsko-krzyżackiej, w wyniku czego 24 lutego 1520 roku w Nidzicy ponownie pojawiły się wojska polskie. Spaliły one młyn przy zamku i wyrządziły sporo szkody mieszczanom. Pięcioletnia wojna skończyła się hołdem pruskim na rynku krakowskim i przekształceniem państwa zakonnego w państwo świeckie. Jednocześnie książę [[Albrecht Hohenzollern]], przyjąwszy luteranizm, narzucił swą wiarę wszystkim poddanym. W Nidzicy oba kościoły przejęli luteranie, na zamku zaś miejsce Krzyżaków zajął starosta książęcy, którym był Piotr Kobierzycki. ''Neidenburg'' nadal pozostawał urzędową nazwą miasta, ale wskutek nasilającego się osadnictwa mazurskiego w południowych Prusach w codziennym użyciu coraz częściej pojawiały się także polskie formy takie jak Nidbork, Niedzbork i Nibork.

Duże dochody przynosiły mieszkańcom Nidzicy gorzelnie i browary. W mieście było także wielu kołodziejów, którzy zajmowali się produkcją sanek i niecek. Pod koniec XVI wieku dzięki targom odbywającym się koło ratusza w Nidzicy miasto należało do stosunkowo zasobnych. W latach 1562–1572 kaznodzieją w Nidzicy był [[Jan Radomski]], autor ''Confessio Augustana'' (''Wyznanie Wiary niektórych Książąt i Miast Niemieckich. Przełożona i Drukowana ku pożytku kościołów J.X.M. Polskich i innych dzieł protestanckich'').

Wojny szwedzkie w XVII wieku przerwały pomyślną koniunkturę gospodarczą miasta. Przemarsze wojsk w 1628 roku spowodowały tu pierwsze zniszczenia i szkody. Po [[Bitwa pod Prostkami|bitwie pod Prostkami]] w 1656 roku pojawili w mieście Tatarzy. Miasto zamknęło przed nimi bramy, więc ci spalili jedynie przedmieścia. 30 marca 1664 roku średniowieczne miasto spłonęło w wielkim pożarze.

W 1701 roku w Nidzicy urodził się Jan Duchna, który został później polskim kaznodzieją przy kościele św. Anny w Gdańsku i lektorem języka polskiego w tamtejszym Gimnazjum Akademickim. W 1710 roku w mieście pojawiła się [[epidemia dżumy 1709-1711|dżuma]] i do stycznia 1711 roku uśmierciła około 200 mieszkańców. W 1723 roku określono Nidzicę "miastem drugiej klasy", co oznaczało, że był to okres regresu gospodarczego. W 1737 roku zamieszkał w mieście i mieszkał w nim do śmierci [[Jerzy Wasiański]], autor najpopularniejszego na [[Mazury|Mazurach]] kancjonału, wznawianego aż do XX wieku w wielotysiecznych nakładach.

Miasto w 1738 roku miało 1142 mieszkańców. W 1741 roku miało 163 domy mieszkalne, w tym 67 murowanych w rynku. W 1751 roku było w nim 1867 mieszkańców. W 1752 roku Nidzica została stolicą okręgu. Pod koniec XVIII wieku zasypano fosy miejskie i rozebrano mury obronne z basztami. 5 sierpnia 1804 roku w Nidzicy na bocznej uliczce wybuchł pożar. Wielu mieszkańców miasta udało się w ten dzień na jarmark do Złotowa, przez co w zachodniej pierzei spaliło się dwadzieścia dziewięć domów wraz z zabudowaniami gospodarskimi. Spłonęło również czterdzieści domów w bocznych uliczkach, kościół, plebania, szkoła a także trzynaście stodół przy drodze do Litwinek. W następnym roku – w trakcie odbudowy miasta – powiększono rynek, rozbierając Bramę Polską i likwidując jedną z przecznic.

=== Dzieje XIX–XI w.===
W 1806 roku wkroczyły do miasta wojska francuskie z marszałkiem Neyem na czele. W następnym roku w mieście stacjonowały oddziały generała Zajączka, które 10 czerwca 1807 roku wymaszerowały z miasta w kierunku [[Królewiec|Królewca]]. Na zamku nidzickim urządzono lazaret. Wojska francuskie ponownie pojawiły się w mieście w maju 1812 roku i opuściły je 18 sierpnia 1813 roku.

W 1819 roku zamieszkał w Nidzicy [[Ferdynand Gregorovius|Ferdynand Tymoteusz Gregorovius]], dzięki jego inicjatywie około 1830 roku wyremontowano zamek. W 1825 roku w Nidzicy mieszkało 1225 Polaków, co stanowiło 51,6% mieszkańców. W 1831 roku w Nidzicy na [[epidemia cholery w XIX wieku|cholerę]] zachorowało 356 osób, z których 218 zmarło. W 1828 roku rozebrano stary ratusz miejski. W 1840 roku rozebrano Bramę Niemiecką. W 1856 roku nidzicka parafia ewangelicka liczyła 4470 osób, z czego 3150 osób było Polakami. W drugiej poł. XIX w., zwłaszcza po zjednoczeniu Niemiec w 1871 r., miasto przeżywało okres ponownej prosperity. Wyraźnie wzrosła liczba mieszkańców, zbudowano nowoczesną infrastrukturę. W 1888 r. miasto otrzymało połączenie kolejowe z [[Olsztyn |Olsztynem]] i [[Działdowo |Działdowem]], w 1900 r. dodatkowe połączenie do [[Wielbark |Wielbarka]]. O ile w 1854 r. mieszkało tu 3,300 osób, to w 1905 r. ich liczba wzrosła do ponad 4,700.

W wyniku ofensywy rosyjskiej w [[Prusy Wschodnie |Prusach Wschodnich]] 22 sierpnia 1914 r. wojska kozackie splądrowały i spaliły miasto. Po niemieckim zwycięstwie pod Tannenbergiem i wyparciu Rosjan z Nidzicy natychmiast przystąpiono do odbudowy miasta. Nidzicę rozbudowano i unowocześniono. W [[Plebiscyt na Warmii i Mazurach|plebiscycie narodowościowym w lipcu 1920 r.]] bezdyskusyjne zwycięstwo odnieśli Niemcy – w całym powiecie za Polską padło jedynie 330 głosów, choć podczas spisu powszechnego w 1910 r. 20,075 zamieszkałych w nim osób zadeklarowało jako język ojczysty język polski, zaś tylko 10,779 osób – język niemiecki. Z plebiscytu wyłączono jednak Działdowo i okoliczne wsie, które przyłączono do Polski. W ten sposób Nidzica w jeszcze większym stopniu stała się miastem przygranicznym.

Po wybuchu II wojny światowej, 2 września 1939 roku, lotnictwo polskie zbombardowało okolice dworca kolejowego. 5 października 1944 miało miejsce pierwsze bombardowanie miasta przez lotnictwo radzieckie, w wyniku którego spłonął budynek Urzędu Pracy. 20 stycznia 1945 roku w trakcie operacji wschodniopruskiej Nidzica została zdobyta przez radzieckie oddziały 10 korpusu pancernego 5 armii pancernej gwardii. Nidzica była zniszczona w 75-80%, a pozostała jeszcze nieliczna niemieckojęzyczna ludność uległa wysiedleniu. 27 maja 1945 roku komendantura radziecka przekazała oficjalnie Nidzicę administracji polskiej. 6 czerwca 1945 roku uruchomiono w mieście szkołę, a 15 września 1945 roku otworzono pierwszą aptekę. 15 lutego 1946 roku zaczął działać Sąd Grodzki. W 1946 roku uruchomiono zakład produkcji mebli i młyn przemysłowy. W 1947 roku odbudowano zakład mleczarski. W 1947 roku w mieście mieszkały zaledwie 3433 osoby (39% stanu z 1939 roku).

W kolejnych latach miasto zostało częściowo odbudowane. W 1948 roku przy ul. T. Kościuszki 2 powstała pierwsza po wojnie biblioteka publiczna. W 1949 roku oddano do użytku Dom Ludowy, w którym koncentrowało się później życie kulturalne miasta. W 1963 roku oddano do użytku nową przychodnię medyczną. W 1958 roku w Nidzicy powstała [[Wytwórnia Win i Miodów Pitnych w Nidzicy|Wytwórnia Win i Miodów Pitnych]]. W 1958 roku podjęto decyzję o odbudowie zamku w Nidzicy, w którym w 1965 roku otworzono Dom Kultury i ognisko muzyczne. W 1965 roku uruchomiono w mieście technikum mechaniczne. W tym samym roku na zboczu góry zamkowej wybitny rzeźbiarz [[Jerzy Bereś]] stworzył pomnik rycerza.

Po 1966 roku powstały w Nidzicy fabryki Izomat i Farum. W 1968 roku na grobie 11 polskich ułanów poległych w 1939 roku pod Janowem zbudowano ze składek społecznych pomnik.

W roku 1970 liczba ludności miasta osiągnęła około 9700 osób.

W 2001 połączenie kolejowe z Wielbarkiem zostało zlikwidowane.
 

==Gospodarka==
W mieście działają firmy prywatne, sklepy, urzędy i banki. Rozwija się branża budowlana, cieplna, meblowa. W mieście znajdują się zakłady meblowe oraz fabryka meblowa. Ponadto swoje siedziby mają tu lokalne przedsiębiorstwa usługowo-handlowe, transportowe, funkcjonują firmy z zakresu gospodarki finansowej, kosmetyków, motoryzacji i szeroko pojętej higieny.
==Kultura==
W miejscowości funkcjonuje [[lkwim:Klub Sportowy "TAN" Nidzica| Klub Sportowy "TAN" Nidzica]]. W swojej historii posiadał następujące sekcje: piłka nożna, siatkówka, tenis stołowy, biegi na orientację i brydż sportowy. Obecnie jest dwusekcyjny – piłka nożna i koszykówka.

W Nidzicy funkcjonuje [[lkwim:Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Nidzicy|Biblioteka Publiczna]], [[Ośrodek Kultury w Nidzicy|Ośrodek Kultury]], w mieście działają różnego rodzaju organizacje pozarządowe. Ponadto na terenie miasta organizowany jest [[lkwim: Zamkowy Maraton Rockowy „ZMRock” – Nidzica 2007| Zamkowy Maraton Rockowy „ZMRock”]].

==Edukacja==
W mieście działają przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazja, licea, szkoły zawodowe i technika:
*[[Przedszkole nr 4 w Nidzicy|Przedszkole nr 4]]
*[[Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 w Nidzicy|Szkoła Podstawowa nr 1]]
*[[Szkoła Podstawowa nr 2 w Nidzicy|Szkoła Podstawowa nr 2]]
*[[Gimnazjum przy ZSO im. Stanisława Wyspiańskiego w Nidzicy|Gimnazjum przy ZSO im. Stanisława Wyspiańskiego]]
*[[Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego w Nidzicy|Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego]]
==Religia==
*filia [[Zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów w Olsztynku|zboru Kościoła Chrześcijan Baptystów w Olsztynku]]
*[[Parafia pw. Błogosławionej Bolesławy Lament w Nidzicy |parafia pw. bł. Bolesławy Lament]]
*[[Parafia pw. Miłosierdzia Bożego w Nidzicy |parafia pw. Miłosierdzia Bożego]]
*[[Parafia pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i Świętego Wojciecha w Nidzicy|parafia pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i św. Wojciecha]]
*[[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Nidzicy|parafia ewangelicko-augsburska]]

== Organizacje i stowarzyszenia ==
*[[Centrum Doradcze Programów Pomocowych]]
*[[Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne "Bractwo Rycerskie Komturii Nidzickiej"]]
== Ludzie związani z miejscowością ==
Z miejscowością związane są następujące postacie:
*[[Ferdinand Gregorovius]] – niemiecki pisarz i historyk
*[[Bethel Henry Strousberg]] – "król kolei", niemiecki biznesmen żydowskiego pochodzenia, zaangażowany w budowę linii kolejowej w XIX wieku
*[[Walter Kollo]] – niemiecki kompozytor, autor tekstów, wydawca
*[[Krystyna Szymańska-Lara]] – polska koszykarka grająca na pozycji rozgrywającej
*[[Piotr Jankowski]] – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny
*[[Katarzyna Dąbrowska]] – polska aktorka i piosenkarka
== Zabytki ==
*[[lkwim:Zamek w Nidzicy|gotycki zamek krzyżacki z XIV wieku]], rozbudowany w XV wieku, zniszczony w 1945, po wojnie odbudowany
*ratusz został wzniesiony po zniszczeniach z okresu I wojny światowej
*domy i spichlerz z XIX wieku
*[[lkwim:Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny i św. Wojciecha w Nidzicy|kościół pw. św. Wojciecha]] z XIV wieku (poewangelicki)
*klasztorek
*[[lkwim:Kościół ewangelicko-augsburski pw. św. Krzyża w Nidzicy|kościół ewangelicko-augsburski św. Krzyża z XIX wieku]]
*Browar Zamkowy z XIX wieku
*fragmenty murów obronnych z basztami
*stary cmentarz żydowski (początek XIX w.) i nowy cmentarz żydowski (koniec XIX w.), zdewastowane po 1938 r., z zachowanymi kilkudziesięcioma nagrobkami
*kolejowa wieża ciśnień z czasów II wojny światowej

== Inne ==
*[[Referendum w Nidzicy 2013|Referendum w Nidzicy 2013 r.]]

== Zobacz też ==
[http://nidzica.wm.pl/ nidzica.wm.pl]

== Bibliografia ==
''Historia Nidzicy i okolic'', pod red. Waldemara Rezmera, Nidzica 2012, 634 ss.
 
[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria:Miasta]][[Kategoria:Powiat nidzicki]][[Kategoria:Nidzica (gmina miejsko-wiejska)]]

Nidzica

2015-06-26T07:40:11Z

LPF: /* Zabytki */

{{Wieś infobox
|nazwa = Nidzica
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Nidzicy
|zdjęcie = nidzicah.jpg
|opis zdjęcia = Herb Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:POL_Nidzica_COA.svg Wikimedia Commons]
|rodzaj miejscowości = miasto powiatowe
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = nidzicki
|gmina = Nidzica
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 21 |sekundN = 30
|stopniE = 20 |minutE = 25 |sekundE = 30
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Nidzica''' – (dawniej Nibork, niem. ''Neidenburg'', prus. ''Nīdaspils'') – miasto powiatowe w [[województwo warmińsko-mazurskie |województwie warmińsko-mazurskim]], w [[powiat nidzicki| powiecie nidzickim]], siedziba [[Nidzica (gmina miejsko-wiejska)| gminy miejsko-wiejskiej Nidzica]], położone nad [[rzeka Nida |rzeką Nidą]] (górny bieg Wkry). W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego.
 
[[File:Nidzicar.jpg|thumb|right|290px|Ratusz w Nidzicy. Fot. Mirosław Garniec]]

== Charakterystyka fizjograficzna ==
Nidzica położona jest w południowej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]] nad rzeką Nidą na [[Pojezierze Mazurskie |Pojezierzu Mazurskim]]. Miasto sąsiaduje z gminami: [[Jedwabno (gmina wiejska)|Jedwabno]], [[Janowiec Kościelny (gmina wiejska)| Janowiec Kościelny]], [[Janowo (gmina wiejska)|Janowiec]], [[Kozłowo(gmina wiejska)|Kozłowo]] oraz [[Olsztynek (gmina miejsko-wiejska)|Olsztynek]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Nazwa miasta utworzona jest od słowiańskiego rdzenia ''nid/neid'' występującego w nazwach rzek nizinnych. Pierwsze źródła historyczne podają niemiecką nazwę: ''Nydenburg'', później ''Neidenburg'' ("gród nad rzeką Nidą"), którą spolszczano na Nibork, Nidbork, Niedzbórz.

=== Dzieje X–XIV w. ===
W X wieku okolice późniejszego miasta zamieszkiwała ludność słowiańska, o czym świadczą znaleziska z [[Działdowo |Działdowa]] i ze wsi [[Skrupe]], jak i charakter pobliskich grodzisk granicznych w [[Nowy Dwór|Nowym Dworze]] i [[Księży Dwór|Księżym Dworze]]. W [[Pokrzywnica Wielka |Pokrzywnicy Wielkiej]] i[[Szczepkowo Borowe| Szczepkowie Borowym]] odkryto z kolei cmentarzysko słowiańskie z XI i XII wieku. W samej Nidzicy pierwszy drewniany obiekt obronny założyli [[Krzyżacy]] prawdopodobnie już w latach 1266–1268. Pierwsza wzmianka o zamku nad Nidą pochodzi z 1376 roku. 7 grudnia 1381 r. osada otrzymała prawa miejskie z rąk wielkiego mistrza zakonu [[Winrich von Kniprode|Winricha von Kniprode]], a także swój herb. Jako miejscowość położona nieopodal granicy z Mazowszem posiadała dwa niezależne, ale powiązane ze sobą systemy obronne – [[lkwim:Zamek w Nidzicy|zamek]] z przedzamczem i fortyfikacje miejskie, których głównym elementem był mur obwodowy z basztami na rogach oraz mur od strony wschodniej dobudowany kilka lat później. Od strony zachodniej miasto otaczała Nida, z trzech pozostałych stron wykopana fosa zasilana wodami rzeki. W obrębie murów miejskich stały dwa duże obiekty pełniące funkcję obronną: [[Kościół św. Wojciecha w Nidzicy|kościół św. Wojciecha]] i Klasztorek. Układ miejski wyróżniał się dużą regularnością, tworzył wyraźny prostokąt.

W 1389 roku w mieście odbył się zjazd przedstawicieli [[Państwo zakonu krzyżackiego|zakonu krzyżackiego]], Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego w osobie księcia Skirgiełły i Księstwa Mazowieckiego w osobie księcia Ziemowita.

===Dzieje XV–XVIII w. ===

W czasie wielkiej wojny z zakonem krzyżackim 8 lipca 1410 roku wojska polskie zajęły miasto i zamek bez walki. Po bitwie pod [[Bitwa pod Grunwaldem |Grunwaldem]] król Władysław Jagiełło nadał Nidzicę księciu mazowieckiemu, jednak we wrześniu 1410 roku Krzyżacy odzyskali miasto. Podczas Wojny głodowej w dniu 25 lipca 1414 roku wojska polskie obległy zamek, który poddał się 6 sierpnia. W październiku 1414 roku Krzyżacy odzyskali zamek i miasto. W związku z zaginięciem dokumentu lokacyjnego podczas wojny w 1420 roku prawa miejskie chełmińskie zostały Nidzicy odnowione. W 1444 roku Nidzica przystąpiła do antykrzyżackiego [[Związek Pruski| Związku Pruskiego]], razem z [[Działdowo|Działdowem]], [[Dąbrówno |Dąbrównem]] i [[Olsztynek |Olsztynkiem]], który w 1454 roku zwrócił się do króla Kazimierza Jagiellończyka z prośbą o przyłączenie do Królestwa Polskiego. W odpowiedzi wojska polskie zajęły bez walki miasto, a dowódcą zamku został rycerz Adam Wilkanowski.

Podczas wojny trzynastoletniej (1454–1466) miasto zostało opanowane przez wojska Związku Pruskiego. W wyniku pokoju toruńskiego Nidzica pozostała jednak na terenie państwa krzyżackiego, przez co polska załoga musiała w 1466 roku opuścić miasto. Roszczenia mistrza krzyżackiego Albrechta von Hohenzollerna podważające II pokój toruński i jego przymierze z Moskwą sprawiły, że doszło do wojny polsko-krzyżackiej, w wyniku czego 24 lutego 1520 roku w Nidzicy ponownie pojawiły się wojska polskie. Spaliły one młyn przy zamku i wyrządziły sporo szkody mieszczanom. Pięcioletnia wojna skończyła się hołdem pruskim na rynku krakowskim i przekształceniem państwa zakonnego w państwo świeckie. Jednocześnie książę [[Albrecht Hohenzollern]], przyjąwszy luteranizm, narzucił swą wiarę wszystkim poddanym. W Nidzicy oba kościoły przejęli luteranie, na zamku zaś miejsce Krzyżaków zajął starosta książęcy, którym był Piotr Kobierzycki. ''Neidenburg'' nadal pozostawał urzędową nazwą miasta, ale wskutek nasilającego się osadnictwa mazurskiego w południowych Prusach w codziennym użyciu coraz częściej pojawiały się także polskie formy takie jak Nidbork, Niedzbork i Nibork.

Duże dochody przynosiły mieszkańcom Nidzicy gorzelnie i browary. W mieście było także wielu kołodziejów, którzy zajmowali się produkcją sanek i niecek. Pod koniec XVI wieku dzięki targom odbywającym się koło ratusza w Nidzicy miasto należało do stosunkowo zasobnych. W latach 1562–1572 kaznodzieją w Nidzicy był [[Jan Radomski]], autor ''Confessio Augustana'' (''Wyznanie Wiary niektórych Książąt i Miast Niemieckich. Przełożona i Drukowana ku pożytku kościołów J.X.M. Polskich i innych dzieł protestanckich'').

Wojny szwedzkie w XVII wieku przerwały pomyślną koniunkturę gospodarczą miasta. Przemarsze wojsk w 1628 roku spowodowały tu pierwsze zniszczenia i szkody. Po [[Bitwa pod Prostkami|bitwie pod Prostkami]] w 1656 roku pojawili w mieście Tatarzy. Miasto zamknęło przed nimi bramy, więc ci spalili jedynie przedmieścia. 30 marca 1664 roku średniowieczne miasto spłonęło w wielkim pożarze.

W 1701 roku w Nidzicy urodził się Jan Duchna, który został później polskim kaznodzieją przy kościele św. Anny w Gdańsku i lektorem języka polskiego w tamtejszym Gimnazjum Akademickim. W 1710 roku w mieście pojawiła się [[epidemia dżumy 1709-1711|dżuma]] i do stycznia 1711 roku uśmierciła około 200 mieszkańców. W 1723 roku określono Nidzicę "miastem drugiej klasy", co oznaczało, że był to okres regresu gospodarczego. W 1737 roku zamieszkał w mieście i mieszkał w nim do śmierci [[Jerzy Wasiański]], autor najpopularniejszego na [[Mazury|Mazurach]] kancjonału, wznawianego aż do XX wieku w wielotysiecznych nakładach.

Miasto w 1738 roku miało 1142 mieszkańców. W 1741 roku miało 163 domy mieszkalne, w tym 67 murowanych w rynku. W 1751 roku było w nim 1867 mieszkańców. W 1752 roku Nidzica została stolicą okręgu. Pod koniec XVIII wieku zasypano fosy miejskie i rozebrano mury obronne z basztami. 5 sierpnia 1804 roku w Nidzicy na bocznej uliczce wybuchł pożar. Wielu mieszkańców miasta udało się w ten dzień na jarmark do Złotowa, przez co w zachodniej pierzei spaliło się dwadzieścia dziewięć domów wraz z zabudowaniami gospodarskimi. Spłonęło również czterdzieści domów w bocznych uliczkach, kościół, plebania, szkoła a także trzynaście stodół przy drodze do Litwinek. W następnym roku – w trakcie odbudowy miasta – powiększono rynek, rozbierając Bramę Polską i likwidując jedną z przecznic.

=== Dzieje XIX–XI w.===
W 1806 roku wkroczyły do miasta wojska francuskie z marszałkiem Neyem na czele. W następnym roku w mieście stacjonowały oddziały generała Zajączka, które 10 czerwca 1807 roku wymaszerowały z miasta w kierunku [[Królewiec|Królewca]]. Na zamku nidzickim urządzono lazaret. Wojska francuskie ponownie pojawiły się w mieście w maju 1812 roku i opuściły je 18 sierpnia 1813 roku.

W 1819 roku zamieszkał w Nidzicy [[Ferdynand Gregorovius|Ferdynand Tymoteusz Gregorovius]], dzięki jego inicjatywie około 1830 roku wyremontowano zamek. W 1825 roku w Nidzicy mieszkało 1225 Polaków, co stanowiło 51,6% mieszkańców. W 1831 roku w Nidzicy na [[epidemia cholery w XIX wieku|cholerę]] zachorowało 356 osób, z których 218 zmarło. W 1828 roku rozebrano stary ratusz miejski. W 1840 roku rozebrano Bramę Niemiecką. W 1856 roku nidzicka parafia ewangelicka liczyła 4470 osób, z czego 3150 osób było Polakami. W drugiej poł. XIX w., zwłaszcza po zjednoczeniu Niemiec w 1871 r., miasto przeżywało okres ponownej prosperity. Wyraźnie wzrosła liczba mieszkańców, zbudowano nowoczesną infrastrukturę. W 1888 r. miasto otrzymało połączenie kolejowe z [[Olsztyn |Olsztynem]] i [[Działdowo |Działdowem]], w 1900 r. dodatkowe połączenie do [[Wielbark |Wielbarka]]. O ile w 1854 r. mieszkało tu 3,300 osób, to w 1905 r. ich liczba wzrosła do ponad 4,700.

W wyniku ofensywy rosyjskiej w [[Prusy Wschodnie |Prusach Wschodnich]] 22 sierpnia 1914 r. wojska kozackie splądrowały i spaliły miasto. Po niemieckim zwycięstwie pod Tannenbergiem i wyparciu Rosjan z Nidzicy natychmiast przystąpiono do odbudowy miasta. Nidzicę rozbudowano i unowocześniono. W [[Plebiscyt na Warmii i Mazurach|plebiscycie narodowościowym w lipcu 1920 r.]] bezdyskusyjne zwycięstwo odnieśli Niemcy – w całym powiecie za Polską padło jedynie 330 głosów, choć podczas spisu powszechnego w 1910 r. 20,075 zamieszkałych w nim osób zadeklarowało jako język ojczysty język polski, zaś tylko 10,779 osób – język niemiecki. Z plebiscytu wyłączono jednak Działdowo i okoliczne wsie, które przyłączono do Polski. W ten sposób Nidzica w jeszcze większym stopniu stała się miastem przygranicznym.

Po wybuchu II wojny światowej, 2 września 1939 roku, lotnictwo polskie zbombardowało okolice dworca kolejowego. 5 października 1944 miało miejsce pierwsze bombardowanie miasta przez lotnictwo radzieckie, w wyniku którego spłonął budynek Urzędu Pracy. 20 stycznia 1945 roku w trakcie operacji wschodniopruskiej Nidzica została zdobyta przez radzieckie oddziały 10 korpusu pancernego 5 armii pancernej gwardii. Nidzica była zniszczona w 75-80%, a pozostała jeszcze nieliczna niemieckojęzyczna ludność uległa wysiedleniu. 27 maja 1945 roku komendantura radziecka przekazała oficjalnie Nidzicę administracji polskiej. 6 czerwca 1945 roku uruchomiono w mieście szkołę, a 15 września 1945 roku otworzono pierwszą aptekę. 15 lutego 1946 roku zaczął działać Sąd Grodzki. W 1946 roku uruchomiono zakład produkcji mebli i młyn przemysłowy. W 1947 roku odbudowano zakład mleczarski. W 1947 roku w mieście mieszkały zaledwie 3433 osoby (39% stanu z 1939 roku).

W kolejnych latach miasto zostało częściowo odbudowane. W 1948 roku przy ul. T. Kościuszki 2 powstała pierwsza po wojnie biblioteka publiczna. W 1949 roku oddano do użytku Dom Ludowy, w którym koncentrowało się później życie kulturalne miasta. W 1963 roku oddano do użytku nową przychodnię medyczną. W 1958 roku w Nidzicy powstała [[Wytwórnia Win i Miodów Pitnych w Nidzicy|Wytwórnia Win i Miodów Pitnych]]. W 1958 roku podjęto decyzję o odbudowie zamku w Nidzicy, w którym w 1965 roku otworzono Dom Kultury i ognisko muzyczne. W 1965 roku uruchomiono w mieście technikum mechaniczne. W tym samym roku na zboczu góry zamkowej wybitny rzeźbiarz [[Jerzy Bereś]] stworzył pomnik rycerza.

Po 1966 roku powstały w Nidzicy fabryki Izomat i Farum. W 1968 roku na grobie 11 polskich ułanów poległych w 1939 roku pod Janowem zbudowano ze składek społecznych pomnik.

W roku 1970 liczba ludności miasta osiągnęła około 9700 osób.

W 2001 połączenie kolejowe z Wielbarkiem zostało zlikwidowane.
 

==Gospodarka==
W mieście działają firmy prywatne, sklepy, urzędy i banki. Rozwija się branża budowlana, cieplna, meblowa. W mieście znajdują się zakłady meblowe oraz fabryka meblowa. Ponadto swoje siedziby mają tu lokalne przedsiębiorstwa usługowo-handlowe, transportowe, funkcjonują firmy z zakresu gospodarki finansowej, kosmetyków, motoryzacji i szeroko pojętej higieny.
==Kultura==
W miejscowości funkcjonuje [[lkwim:Klub Sportowy "TAN" Nidzica| Klub Sportowy "TAN" Nidzica]]. W swojej historii posiadał następujące sekcje: piłka nożna, siatkówka, tenis stołowy, biegi na orientację i brydż sportowy. Obecnie jest dwusekcyjny – piłka nożna i koszykówka.

W Nidzicy funkcjonuje [[lkwim:Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Nidzicy|Biblioteka Publiczna]], [[Ośrodek Kultury w Nidzicy|Ośrodek Kultury]], w mieście działają różnego rodzaju organizacje pozarządowe. Ponadto na terenie miasta organizowany jest [[lkwim: Zamkowy Maraton Rockowy „ZMRock” – Nidzica 2007| Zamkowy Maraton Rockowy „ZMRock”]].

==Edukacja==
W mieście działają przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazja, licea, szkoły zawodowe i technika:
*[[Przedszkole nr 4 w Nidzicy|Przedszkole nr 4]]
*[[Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 w Nidzicy|Szkoła Podstawowa nr 1]]
*[[Szkoła Podstawowa nr 2 w Nidzicy|Szkoła Podstawowa nr 2]]
*[[Gimnazjum przy ZSO im. Stanisława Wyspiańskiego w Nidzicy|Gimnazjum przy ZSO im. Stanisława Wyspiańskiego]]
*[[Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego w Nidzicy|Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego]]
==Religia==
*filia [[Zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów w Olsztynku|zboru Kościoła Chrześcijan Baptystów w Olsztynku]]
*[[Parafia pw. Błogosławionej Bolesławy Lament w Nidzicy |parafia pw. bł. Bolesławy Lament]]
*[[Parafia pw. Miłosierdzia Bożego w Nidzicy |parafia pw. Miłosierdzia Bożego]]
*[[Parafia pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i Świętego Wojciecha w Nidzicy|parafia pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i św. Wojciecha]]
*[[Parafia Ewangelicko-Augsburska w Nidzicy|parafia ewangelicko-augsburska]]

== Organizacje i stowarzyszenia ==
*[[Centrum Doradcze Programów Pomocowych]]
*[[Stowarzyszenie Historyczno-Kulturalne "Bractwo Rycerskie Komturii Nidzickiej"]]
== Ludzie związani z miejscowością ==
Z miejscowością związane są następujące postacie:
*[[Ferdinand Gregorovius]] – niemiecki pisarz i historyk
*[[Bethel Henry Strousberg]] – "król kolei", niemiecki biznesmen żydowskiego pochodzenia, zaangażowany w budowę linii kolejowej w XIX wieku
*[[Walter Kollo]] – niemiecki kompozytor, autor tekstów, wydawca
*[[Krystyna Szymańska-Lara]] – polska koszykarka grająca na pozycji rozgrywającej
*[[Piotr Jankowski]] – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny
*[[Katarzyna Dąbrowska]] – polska aktorka i piosenkarka
== Zabytki ==
*[[lkwim:Zamek w Nidzicy|gotycki zamek krzyżacki z XIV wieku]], rozbudowany w XV wieku, zniszczony w 1945, po wojnie odbudowany
*ratusz został wzniesiony po zniszczeniach z okresu pierwszej wojny światowej
*domy i spichlerz z XIX wieku
*[[lkwim:Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny i św. Wojciecha w Nidzicy|kościół pw. św. Wojciecha]] z XIV wieku (poewangelicki)
*klasztorek
*[[lkwim:Kościół ewangelicko-augsburski pw. św. Krzyża w Nidzicy|kościół ewangelicko-augsburski św. Krzyża z XIX wieku]]
*Browar Zamkowy z XIX wieku
*fragmenty murów obronnych z basztami
*stary cmentarz żydowski (początek XIX w.) i nowy cmentarz żydowski (koniec XIX w.), zdewastowane po 1938 r., z zachowanymi kilkudziesięcioma nagrobkami
*kolejowa wieża ciśnień z czasów II wojny światowej

== Inne ==
*[[Referendum w Nidzicy 2013|Referendum w Nidzicy 2013 r.]]

== Zobacz też ==
[http://nidzica.wm.pl/ nidzica.wm.pl]

== Bibliografia ==
''Historia Nidzicy i okolic'', pod red. Waldemara Rezmera, Nidzica 2012, 634 ss.
 
[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria:Miasta]][[Kategoria:Powiat nidzicki]][[Kategoria:Nidzica (gmina miejsko-wiejska)]]

Pozycja Olsztynecka

2015-06-26T07:38:30Z

LPF: /* Zobacz także */

{{Wieś infobox
|nazwa = Olsztynek
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Olsztynka
|zdjęcie = Poz. Olsztyn.jpg
|opis zdjęcia = Jeden ze schronów bojowych wchodzących w skład Pozycji Olsztyneckiej. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|gmina = Olsztynek
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Pozycja Olsztynecka''' – liczy ponad 120 obiektów i rozciąga się na przestrzeni 103 km, przebiegając przez tereny [[Powiat ostródzki|powiatu ostródzkiego]], [[Powiat olsztyński|olsztyńskiego]], [[Powiat nidzicki|nidzickiego]] i [[Powiat szczycieński|szczycieńskiego]].
 
==Historia==
Pozycja Olsztynecka została wybudowana przed wybuchem drugiej wojny światowej, w 1938 r. Głównym jej zadaniem było zabezpieczenie obszarów koncentracji wojsk niemieckich przed zaatakowaniem Polski. Rozpoczynała się w [[Stare Jabłonki|Starych Jabłonkach]] (pow. ostródzki), następnie biegła w okolicy [[Jezioro Ostrowin|jeziora Ostrowin]], wzdłuż [[Rzeka Drwęca|Drwęcy]], w sąsiedztwie [[Waplewo|Waplewa]], [[Burdąg|Burdaga]] do Pasymia. Łączyła się ze [[Szczycieńską Pozycją Leśną]].

W jej skład wchodziło 120 schronów biernych – ukrycia dla jednej drużyny piechoty i magazynku amunicji oraz jedenaście schronów bojowych dla broni maszynowej i działek przeciwpancernych znajdujących się m.in. w Starych Jabłonkach i [[Witramowo|Witramowie]] w [[Olsztynek (gmina miejsko-wiejska)|gm. Olsztynek]]. Pozycje rozbudowano w 1944 r. o umocnienia polowe, tj. rów przeciwpancerny, stanowiska dla broni maszynowej (tzw. garnki Kocha).

==Stan zachowania==
Do dziś zachowała się większość schronów, głównie biernych, w tym także bojowe, oraz czytelny rów przeciwpancerny i kochbunkry. Schron bojowy w Witramowie z częściowo zachowanym wyposażeniem wpisany został do rejestru zabytków i z tego też powodu w trakcie trwania budowy nowej drogi Warszawa - Gdańsk został translokowany na teren sąsiedniego parkingu (2010 r.). Obok schronu eksponowane są historyczne pojazdy wojskowe.

==Zobacz także==
[http://ostpreussen.freetzi.com/ostpreussen.html ostpreussen.freetzi.com][12.05.2015] 
[http://www.kaczorek.easyisp.pl/pisz/fort/witra001.htm kaczorek.easyisp.pl][12.05.2015] 
[https://www.youtube.com/watch?v=8-ei87Mbios youtube.com][12.05.2015]

==Bibliografia==
W. Rużewicz, ''Fortyfikacje nowożytne Prus Wschodnich – przewodnik'', Wrocław 2006.

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: Zabytki]] [[Kategoria: Zabytki techniki]][[Kategoria: Powiat olsztyński]] [[Kategoria: Powiat nidzicki]] [[Kategoria: Powiat ostródzki]][[Kategoria: Powiat szczycieński]] [[Kategoria: 1919-1944]]

Elektrownia wodna w Pierzchałach

2015-06-26T07:37:41Z

LPF: /* Zobacz także */

{{Wieś infobox
|nazwa = Elektrownia wodna w Pierzchałach
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Pierzchał
|zdjęcie = hydroelektrownia w Pierzchałach_1.jpg
|opis zdjęcia = Hydroelektrownia w Pierzchałach. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = braniewski
|gmina = Płoskinia
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Elektrownia wodna w Pierzchałach''' – elektrownię wybudowano na [[Rzeka Pasłęka|rzece Pasłęce]] w pobliżu wsi [[Pierzchały]] (pow. braniewski). Jest jednym z najbardziej interesujących zabytków hydrotechnicznych w regionie.
 
== Historia i opis==
Elektrownia wodna została wzniesiona w latach 1913-1916 r. na potrzeby elbląskich zakładów [[Ferdinand Schichau|Ferdinanda Schichaua]]. Projekt techniczny opracowała firma Voith z Heidenheim w Niemczech. W pierwszym etapie prac wzniesiono zaporę ziemną o długości 280 m oddzielająca dolinę rzeki Pasłęki od kanału energetycznego. W 1916 r. rozpoczęto eksploatację siłowni energetycznej. Część mechaniczną wyposażenia wykonano w elbląskich zakładach F. Schichaua, elektryczną w berlińskiej firmie Siemens Suckert Werke, która także instalowała wyposażenie dyspozytorni, rozdzielni energetycznej i aparaturę kontrolno – pomiarową, a także inne urządzenia energetyczne. Budynek siłowni wodnej (elektrownia) wzniesiono z żelbetu oraz cegły, posadowiony został ponad budowlami hydrotechnicznym hydrozespołów w poprzek nurtu kanału. Budynek ma długość 44 m, a szerokość 10 m. Mieszczą się w nim także mieszkania dla pracowników elektrowni. Budynek remontowano i modernizowano w latach 70-tych XX w., wówczas przeprowadzono także prace w obrębie urządzeń i budowli hydrotechnicznych.

Elektrownia reprezentuje typ elektrowni przepływowo-zbiornikowej, gdzie woda ze zbiornika prowadzona jest przekopanym kanałem (długości ponad 1200 m) do siłowni energetycznej. W budynku siłowni zachowane są do dziś oryginalne i sprawne urządzenia (trzy hydrozespoły z turbinami typu Francisa). W pobliżu elektrowni znajduje się trzyprzęsłowy, żelbetowy jaz o zamknięciach stalowych oraz przelew kaskadowy i upust denny o dwóch otworach zamykanych także stalowa zasuwą. Urządzenia mechaniczne jazu posiadają napęd ręczny. Do elektrowni prowadzi brukowana droga. Na kanale energetycznym znajduje się żelbetowy most.

Hydroelektrownia nie została zniszczona w okresie drugiej wojny światowej. Obecnie nadal funkcjonuje z wykorzystaniem dziś już zabytkowego wyposażenia. Jest jedną z kilku zachowanych w regionie hydroelektrowni (np. w [[Olsztyn|Olsztynie]] przy al. Wojska Polskiego, u zbiegu rzek Łyna i Wadąg). Budynek elektrowni atrakcyjnie prezentuje się w krajobrazie.

==Zobacz także==
[http://www.energa-wytwarzanie.pl/odnawialne-%C5%BAr%C3%B3d%C5%82a-energii/energia-wodna/elektrownie-wodne-male-segment/172-elektrownie-wodne-na-pas%C5%82%C4%99ce/pierzcha%C5%82y.html energa-wytwarzanie.pl][12.05.2014]

==Bibliografia==
A. Płoski, ''Historyczna infrastruktura wodna Warmii i Mazur'', „Warmińsko-Mazurski Biuletyn Konserwatorski” 2014, nr 6.

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: Zabytki techniki]] [[Kategoria: Płoskinia (gmina wiejska)]] [[Kategoria: Powiat braniewski]] [[Kategoria: 1801-1918]]

Elektrownia wodna w Pierzchałach

2015-06-26T07:37:27Z

LPF: /* Historia i opis */

{{Wieś infobox
|nazwa = Elektrownia wodna w Pierzchałach
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Pierzchał
|zdjęcie = hydroelektrownia w Pierzchałach_1.jpg
|opis zdjęcia = Hydroelektrownia w Pierzchałach. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = braniewski
|gmina = Płoskinia
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Elektrownia wodna w Pierzchałach''' – elektrownię wybudowano na [[Rzeka Pasłęka|rzece Pasłęce]] w pobliżu wsi [[Pierzchały]] (pow. braniewski). Jest jednym z najbardziej interesujących zabytków hydrotechnicznych w regionie.
 
== Historia i opis==
Elektrownia wodna została wzniesiona w latach 1913-1916 r. na potrzeby elbląskich zakładów [[Ferdinand Schichau|Ferdinanda Schichaua]]. Projekt techniczny opracowała firma Voith z Heidenheim w Niemczech. W pierwszym etapie prac wzniesiono zaporę ziemną o długości 280 m oddzielająca dolinę rzeki Pasłęki od kanału energetycznego. W 1916 r. rozpoczęto eksploatację siłowni energetycznej. Część mechaniczną wyposażenia wykonano w elbląskich zakładach F. Schichaua, elektryczną w berlińskiej firmie Siemens Suckert Werke, która także instalowała wyposażenie dyspozytorni, rozdzielni energetycznej i aparaturę kontrolno – pomiarową, a także inne urządzenia energetyczne. Budynek siłowni wodnej (elektrownia) wzniesiono z żelbetu oraz cegły, posadowiony został ponad budowlami hydrotechnicznym hydrozespołów w poprzek nurtu kanału. Budynek ma długość 44 m, a szerokość 10 m. Mieszczą się w nim także mieszkania dla pracowników elektrowni. Budynek remontowano i modernizowano w latach 70-tych XX w., wówczas przeprowadzono także prace w obrębie urządzeń i budowli hydrotechnicznych.

Elektrownia reprezentuje typ elektrowni przepływowo-zbiornikowej, gdzie woda ze zbiornika prowadzona jest przekopanym kanałem (długości ponad 1200 m) do siłowni energetycznej. W budynku siłowni zachowane są do dziś oryginalne i sprawne urządzenia (trzy hydrozespoły z turbinami typu Francisa). W pobliżu elektrowni znajduje się trzyprzęsłowy, żelbetowy jaz o zamknięciach stalowych oraz przelew kaskadowy i upust denny o dwóch otworach zamykanych także stalowa zasuwą. Urządzenia mechaniczne jazu posiadają napęd ręczny. Do elektrowni prowadzi brukowana droga. Na kanale energetycznym znajduje się żelbetowy most.

Hydroelektrownia nie została zniszczona w okresie drugiej wojny światowej. Obecnie nadal funkcjonuje z wykorzystaniem dziś już zabytkowego wyposażenia. Jest jedną z kilku zachowanych w regionie hydroelektrowni (np. w [[Olsztyn|Olsztynie]] przy al. Wojska Polskiego, u zbiegu rzek Łyna i Wadąg). Budynek elektrowni atrakcyjnie prezentuje się w krajobrazie.

==Zobacz także==
[http://www.energa-wytwarzanie.pl/odnawialne-%C5%BAr%C3%B3d%C5%82a-energii/energia-wodna/elektrownie-wodne-male-segment/172-elektrownie-wodne-na-pas%C5%82%C4%99ce/pierzcha%C5%82y.html][12.05.2014]

==Bibliografia==
A. Płoski, ''Historyczna infrastruktura wodna Warmii i Mazur'', „Warmińsko-Mazurski Biuletyn Konserwatorski” 2014, nr 6.

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: Zabytki techniki]] [[Kategoria: Płoskinia (gmina wiejska)]] [[Kategoria: Powiat braniewski]] [[Kategoria: 1801-1918]]

Elektrownia wodna w Pierzchałach

2015-06-26T07:36:47Z

LPF:

{{Wieś infobox
|nazwa = Elektrownia wodna w Pierzchałach
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Pierzchał
|zdjęcie = hydroelektrownia w Pierzchałach_1.jpg
|opis zdjęcia = Hydroelektrownia w Pierzchałach. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = braniewski
|gmina = Płoskinia
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Elektrownia wodna w Pierzchałach''' – elektrownię wybudowano na [[Rzeka Pasłęka|rzece Pasłęce]] w pobliżu wsi [[Pierzchały]] (pow. braniewski). Jest jednym z najbardziej interesujących zabytków hydrotechnicznych w regionie.
 
== Historia i opis==
Elektrownia wodna została wzniesiona w latach 1913-1916 r. na potrzeby elbląskich zakładów [[Ferdinand Schichau|Ferdinanda Schichaua]]. Projekt techniczny opracowała firma Voith z Heidenheim w Niemczech. W pierwszym etapie prac wzniesiono zaporę ziemną o długości 280 m oddzielająca dolinę rzeki Pasłęki od kanału energetycznego. W 1916 r. rozpoczęto eksploatację siłowni energetycznej. Część mechaniczną wyposażenia wykonano w elbląskich zakładach F. Schichaua, elektryczną w berlińskiej firmie Siemens Suckert Werke, która także instalowała wyposażenie dyspozytorni, rozdzielni energetycznej i aparaturę kontrolno – pomiarową, a także inne urządzenia energetyczne. Budynek siłowni wodnej (elektrownia) wzniesiono z żelbetu oraz cegły, posadowiony został ponad budowlami hydrotechnicznym hydrozespołów w poprzek nurtu kanału. Budynek ma długość 44 m, a szerokość 10 m. Mieszczą się w nim także mieszkania dla pracowników elektrowni. Budynek remontowano i modernizowano w latach 70-tych XX w., wówczas przeprowadzono także prace w obrębie urządzeń i budowli hydrotechnicznych.

Elektrownia reprezentuje typ elektrowni przepływowo-zbiornikowej, gdzie woda ze zbiornika prowadzona jest przekopanym kanałem (długości ponad 1200 m) do siłowni energetycznej. W budynku siłowni zachowane są do dziś oryginalne i sprawne urządzenia (trzy hydrozespoły z turbinami typu Francisa). W pobliżu elektrowni znajduje się trzyprzęsłowy, żelbetowy jaz o zamknięciach stalowych oraz przelew kaskadowy i upust denny o dwóch otworach zamykanych także stalowa zasuwą. Urządzenia mechaniczne jazu posiadają napęd ręczny. Do elektrowni prowadzi brukowana droga. Na kanale energetycznym znajduje się żelbetowy most.

Hydroelektrownia nie została zniszczona w okresie drugiej wojny światowej. Obecnie nadal funkcjonuje z wykorzystaniem dziś już zabytkowego wyposażenia. Jest jedną z kilku zachowanych w regionie hydroelektrowni (np. w Olsztynie przy al. Wojska Polskiego, u zbiegu rzek Łyna i Wadąg). Budynek elektrowni atrakcyjnie prezentuje sie w krajobrazie.

==Zobacz także==
[http://www.energa-wytwarzanie.pl/odnawialne-%C5%BAr%C3%B3d%C5%82a-energii/energia-wodna/elektrownie-wodne-male-segment/172-elektrownie-wodne-na-pas%C5%82%C4%99ce/pierzcha%C5%82y.html][12.05.2014]

==Bibliografia==
A. Płoski, ''Historyczna infrastruktura wodna Warmii i Mazur'', „Warmińsko-Mazurski Biuletyn Konserwatorski” 2014, nr 6.

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: Zabytki techniki]] [[Kategoria: Płoskinia (gmina wiejska)]] [[Kategoria: Powiat braniewski]] [[Kategoria: 1801-1918]]

Pozycja Olsztynecka

2015-06-26T07:33:23Z

LPF:

{{Wieś infobox
|nazwa = Olsztynek
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Olsztynka
|zdjęcie = Poz. Olsztyn.jpg
|opis zdjęcia = Jeden ze schronów bojowych wchodzących w skład Pozycji Olsztyneckiej. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|gmina = Olsztynek
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Pozycja Olsztynecka''' – liczy ponad 120 obiektów i rozciąga się na przestrzeni 103 km, przebiegając przez tereny [[Powiat ostródzki|powiatu ostródzkiego]], [[Powiat olsztyński|olsztyńskiego]], [[Powiat nidzicki|nidzickiego]] i [[Powiat szczycieński|szczycieńskiego]].
 
==Historia==
Pozycja Olsztynecka została wybudowana przed wybuchem drugiej wojny światowej, w 1938 r. Głównym jej zadaniem było zabezpieczenie obszarów koncentracji wojsk niemieckich przed zaatakowaniem Polski. Rozpoczynała się w [[Stare Jabłonki|Starych Jabłonkach]] (pow. ostródzki), następnie biegła w okolicy [[Jezioro Ostrowin|jeziora Ostrowin]], wzdłuż [[Rzeka Drwęca|Drwęcy]], w sąsiedztwie [[Waplewo|Waplewa]], [[Burdąg|Burdaga]] do Pasymia. Łączyła się ze [[Szczycieńską Pozycją Leśną]].

W jej skład wchodziło 120 schronów biernych – ukrycia dla jednej drużyny piechoty i magazynku amunicji oraz jedenaście schronów bojowych dla broni maszynowej i działek przeciwpancernych znajdujących się m.in. w Starych Jabłonkach i [[Witramowo|Witramowie]] w [[Olsztynek (gmina miejsko-wiejska)|gm. Olsztynek]]. Pozycje rozbudowano w 1944 r. o umocnienia polowe, tj. rów przeciwpancerny, stanowiska dla broni maszynowej (tzw. garnki Kocha).

==Stan zachowania==
Do dziś zachowała się większość schronów, głównie biernych, w tym także bojowe, oraz czytelny rów przeciwpancerny i kochbunkry. Schron bojowy w Witramowie z częściowo zachowanym wyposażeniem wpisany został do rejestru zabytków i z tego też powodu w trakcie trwania budowy nowej drogi Warszawa - Gdańsk został translokowany na teren sąsiedniego parkingu (2010 r.). Obok schronu eksponowane są historyczne pojazdy wojskowe.

==Zobacz także==
[http://ostpreussen.freetzi.com/ostpreussen.html][12.05.2015]
[http://www.kaczorek.easyisp.pl/pisz/fort/witra001.htm][12.05.2015]
[https://www.youtube.com/watch?v=8-ei87Mbios][12.05.2015]

==Bibliografia==
W. Rużewicz, ''Fortyfikacje nowożytne Prus Wschodnich – przewodnik'', Wrocław 2006.

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: Zabytki]] [[Kategoria: Zabytki techniki]][[Kategoria: Powiat olsztyński]] [[Kategoria: Powiat nidzicki]] [[Kategoria: Powiat ostródzki]][[Kategoria: Powiat szczycieński]] [[Kategoria: 1919-1944]]

Pozycja Olsztynecka

2015-06-26T07:32:30Z

LPF: /* Stan zachowania */

{{Wieś infobox
|nazwa = Olsztynek
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Olsztynka
|zdjęcie = Poz. Olsztyn.jpg
|opis zdjęcia = Jeden ze schronów bojowych wchodzących w skład Pozycji Olsztyneckiej. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|gmina = Olsztynek
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Pozycja Olsztynecka''' – liczy ponad 120 obiektów i rozciąga się na przestrzeni 103 km, przebiegając przez tereny [[Powiat ostródzki|powiatu ostródzkiego]], [[Powiat olsztyński|olsztyńskiego]], [[Powiat nidzicki|nidzickiego]] i [[Powiat szczycieński|szczycieńskiego]].
 
==Historia==
Pozycja Olsztynecka została wybudowana przed wybuchem drugiej wojny światowej, w 1938 r. Głównym jej zadaniem było zabezpieczenie obszarów koncentracji wojsk niemieckich przed zaatakowaniem Polski. Rozpoczynała się w [[Stare Jabłonki|Starych Jabłonkach]] (pow. ostródzki), następnie biegła w okolicy [[Jezioro Ostrowin|jeziora Ostrowin]], wzdłuż [[Rzeka Drwęca|Drwęcy]], w sąsiedztwie [[Waplewo|Waplewa]], [[Burdąg|Burdaga]] do Pasymia. Łączyła się ze [[Szczycieńską Pozycją Leśną]].

W jej skład wchodziło 120 schronów biernych – ukrycia dla jednej drużyny piechoty i magazynku amunicji oraz jedenaście schronów bojowych dla broni maszynowej i działek przeciwpancernych znajdujących się m.in. w Starych Jabłonkach i [[Witramowo|Witramowie]] w [[Olsztynek (gmina miejsko-wiejska)|gm. Olsztynek]]. Pozycje rozbudowano w 1944 r. o umocnienia polowe, tj. rów przeciwpancerny, stanowiska dla broni maszynowej (tzw. garnki Kocha).

==Stan zachowania==
Do dziś zachowała się większość schronów, głównie biernych, w tym także bojowe, oraz czytelny rów przeciwpancerny i kochbunkry. Schron bojowy w Witramowie z częściowo zachowanym wyposażeniem wpisany został do rejestru zabytków i z tego też powodu w trakcie trwania budowy nowej drogi Warszawa - Gdańsk został translokowany na teren sąsiedniego parkingu (2010 r.). Obok schronu eksponowane są historyczne pojazdy wojskowe.

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: Zabytki]] [[Kategoria: Zabytki techniki]][[Kategoria: Powiat olsztyński]] [[Kategoria: Powiat nidzicki]] [[Kategoria: Powiat ostródzki]][[Kategoria: Powiat szczycieński]] [[Kategoria: 1919-1944]]

Pozycja Olsztynecka

2015-06-26T07:32:16Z

LPF: /* Historia */

{{Wieś infobox
|nazwa = Olsztynek
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Olsztynka
|zdjęcie = Poz. Olsztyn.jpg
|opis zdjęcia = Jeden ze schronów bojowych wchodzących w skład Pozycji Olsztyneckiej. Fot. Adam Płoski.
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|gmina = Olsztynek
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności =
|rok =
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 56
|stopniE = 21 |minutE = 19 |sekundE = 02
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
'''Pozycja Olsztynecka''' – liczy ponad 120 obiektów i rozciąga się na przestrzeni 103 km, przebiegając przez tereny [[Powiat ostródzki|powiatu ostródzkiego]], [[Powiat olsztyński|olsztyńskiego]], [[Powiat nidzicki|nidzickiego]] i [[Powiat szczycieński|szczycieńskiego]].
 
==Historia==
Pozycja Olsztynecka została wybudowana przed wybuchem drugiej wojny światowej, w 1938 r. Głównym jej zadaniem było zabezpieczenie obszarów koncentracji wojsk niemieckich przed zaatakowaniem Polski. Rozpoczynała się w [[Stare Jabłonki|Starych Jabłonkach]] (pow. ostródzki), następnie biegła w okolicy [[Jezioro Ostrowin|jeziora Ostrowin]], wzdłuż [[Rzeka Drwęca|Drwęcy]], w sąsiedztwie [[Waplewo|Waplewa]], [[Burdąg|Burdaga]] do Pasymia. Łączyła się ze [[Szczycieńską Pozycją Leśną]].

W jej skład wchodziło 120 schronów biernych – ukrycia dla jednej drużyny piechoty i magazynku amunicji oraz jedenaście schronów bojowych dla broni maszynowej i działek przeciwpancernych znajdujących się m.in. w Starych Jabłonkach i [[Witramowo|Witramowie]] w [[Olsztynek (gmina miejsko-wiejska)|gm. Olsztynek]]. Pozycje rozbudowano w 1944 r. o umocnienia polowe, tj. rów przeciwpancerny, stanowiska dla broni maszynowej (tzw. garnki Kocha).

==Stan zachowania==
Do dziś zachowała się większość schronów, głównie biernych, w tym także bojowe, oraz czytelny rów przeciwpancerny i kochbunkry. Schron bojowy w Witramowie z częściowo zachowanym wyposażeniem wpisany został do rejestru zabytków i z tego też powodu w trakcie trwania budowy nowej drogi Warszawa - Gdańsk został translokowany na teren sąsiedniego parkingu (2010 r.). Obok schronu eksponowane są dwa historyczne pojazdy wojskowe.

[[Kategoria: Turystyka]] [[Kategoria: Zabytki]] [[Kategoria: Zabytki techniki]][[Kategoria: Powiat olsztyński]] [[Kategoria: Powiat nidzicki]] [[Kategoria: Powiat ostródzki]][[Kategoria: Powiat szczycieński]] [[Kategoria: 1919-1944]]

Powiat gołdapski

2015-06-26T06:50:56Z

LPF:

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = gołdapski
| herb_powiat = Plik:herg-gold.jpg
| flaga_powiat = Plik:flaga-gold.jpg
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Gołdap
| starosta = [[Andrzej Ciołek]]
| powierzchnia_powiat = 771,93
| ludność_powiat = 26 844
| rok = 2008
| gęstość_powiat = 34,78
| urbanizacja_powiat = 50,34
| tablice_rejestr = NGO
| TERYT_powiat = 6.28.37.18.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich =
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 2
| adres_starostwa = ul. Krótka 1
| kod_poczt_starostwa = 19-500 Gołdap
| strona_www_powiat =
| galeria_commons =
}}

'''Powiat gołdapski''' - powiat znajdujący się w północnej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Gołdap]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat węgorzewski|węgorzewskim]], [[powiat giżycki|giżyckim]] i [[powiat olecki|oleckim]]. Jest najmłodszym powiatem w województwie, utworzonym w 2002 roku w wyniku podziału powiatu olecko-gołdapskiego.
 
[[Plik:goldapski-logo.jpg|thumb|290px|right|Logo powiatu. Źródło: [http://www.powiatgoldap.pl www.powiatgoldap.pl] ]]]
[[Plik:Tężnie_w_Gołdapi_05.jpg|280px|right|thumb|Tężnie w Gołdapi. Autor: Krokus. Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tężnie_w_Gołdapi_05.jpg Commons Wikimedia] ]]
[[Plik:pieczes-gold.jpg|280px|right|thumb|Pieczęć powiatu. Źródło: [http://www.powiatgoldap.pl/charakterystyka-powiatu/item/6-herb-flaga-pieczęć www.powiatgoldap.pl] ]]
[[Plik:DSC09317.JPG|280px|right|thumb|Banie Mazurskie. Fot. Fot. Mieczysław Kalski ]]
{{#ev:youtube|2g26zrOI93M|280|right|Powiat gołdapski [15.08.2014]}}
[[Plik:grabowo_ock_g.png|thumb|290px|right|Obszar Chronionego Krajobrazu Grabowo]]
[[Plik:grabowo_ock_w.png|thumb|290px|right|Obszar Chronionego Krajobrazu Grabowo]]
== Powierzchnia powiatu ==

Powiat bartoszycki zajmuje powierzchnię 772 km2.

== Demografia ==

W powiecie bartoszyckim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2012 r., 27460 osób.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 27460 || 100 || 13795 || 50,23 || 13665 || 49,77
|}

== Miasta i gminy na terenie starostwa ==

Miasta:

*[[Gołdap]]

Gminy:

*gminy miejsko-wiejskie:
**[[Gołdap (gmina miejsko-wiejska)]]

*gminy wiejskie:
**[[Banie Mazurskie (gmina wiejska)]]
**[[Dubeninki (gmina wiejska)]]

== Władze powiatu ==
'''Rada powiatu'''

[[Jaromir Krajewski]] 
[[Bogdan Michnicz]] 
[[Małgorzata Kulis]] 
[[Halina Kunio]] 
[[Piotr Miszkiel]] 
[[Leszek Retel]] 
[[Grażyna Senda]] 
[[Marzanna Wardziejewska]] 
[[Wacław Grenda]] 
[[Stefan Piech]] 
[[Paweł Ruszewski]] 
[[Andrzej Ciołek]] 
[[Andrzej Osiński]] 
[[Mariusz Kowalczuk]] 
[[Rafał Górski]]
== Historia jako jednostki administracyjnej ==
Gołdap został założony w 1570 roku z nadania księcia Fryderyka Alberta w ramach akcji osadniczej zmierzającej do zabezpieczenia granicy z Litwą. Początkowo osada miała charakter rolniczy.

Rozwój regionu gołdapskiego był powolny, a zahamowały go jeszcze bardziej zniszczenia wojenne z połowy XVII wieku (Gołdap został splądrowany w 1657 roku przez siły hetmana Gosiewskiego). Powolny rozwój miasta i pobliskiego obszaru przypadł na początek XIX wieku.

W 1818 roku miasto Gołdap stało się siedzibą powiatu w ramach królestwa Prus. Powiat gołdapski istniał w swojej oryginalnej formie do 1946 roku, kiedy to przekształcono go w ramach nowej, polskiej administracji ziem pruskich. W ramach PRL funkcjonował do 1975 roku. Odtworzono go w roku 2001 w ramach podziału powiatu gołdapsko-oleckiego.
== Gospodarka==
Głównym obszarem rozwoju gospodarczego jest rolnictwo. Jednak znaczącą rolę odgrywa też sektor turystyczny, szczególnie w obrębie [[Gołdap (gmina miejsko-wiejska)|gminy Gołdap]] jak i samego miasta [[Gołdap]]. Na terenie tej pierwszej znajduje się jedyne na terenie [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa]] uzdrowisko.

== Kultura ==
*Dom Kultury wraz z kinem "Kultura" i galerią K-2
*Ośrodek Sportu i Rekreacji, przy którym funkcjonuje [[lkwim: Muzeum Ziemi Gołdapskiej|Muzeum Ziemi Gołdapskiej]]
*Biblioteka Publiczna w Gołdapi
Do znanych, cyklicznych imprez organizowanych w mieście należą [[lkwim:Jesienne Dni Literatury Ocalenie przez Poezję w Gołdapi|Jesienne Dni Literatury Ocalenie przez Poezję]] i Międzynarodowy Konkurs Krzyku.
*[[Barwy Kultury Ukraińskiej]] w Baniach Mazurskich
*[[Gminne Centrum Kultury w Dubeninkach]]: w skład jednostki wchodzi Gminna Biblioteka Publiczna w Dubeninkach wraz z filią w Żytkiejmach
*[[Przegląd Twórczości Ludowej w Dubeninkach]]

== Szkolnictwo ==
*Przedszkole Samorządowe nr 1 w Gołdapi
*Przedszkole Niepubliczne "U Kubusia Puchatka" w Gołdapi
*Przedszkole Niepubliczne "Bajka" w Gołdapi
*[[Szkoła Podstawowa nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi im. Mikołaja Kopernika w Gołdapi]]
*[[Szkoła Podstawowa nr 2 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Gołdapi]]
*[[Szkoła Podstawowa nr 3 w Gołdapi|Szkoła Podstawowa nr 3 im. Tadeusza Kościuszki w Gołdapi]]
* [[Szkoła Podstawowa Specjalna przy Zespole Placówek Edukacyjno-Wychowawczych w Gołdapi]]
*[[Gimnazjum nr 1 im. Noblistów Polskich w Gołdapi]]
*[[Publiczne Gimnazjum w Gołdapi]]
*[[Liceum Ogólnokształcące w Gołdapi|Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II w Gołdapi]]
*[[Zespół Szkół Zawodowych w Gołdapi]] - w jego skład wchodzą: Zasadnicza Szkoła Zawodowa, Technikum, Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych, Szkoła policealna nr 1
*[[Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy w Gołdapi]] - Szkoła Podstawowa Specjalna w Gołdapi, Gimnazjum Specjalne w Gołdapi, Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy w Gołdapi
*[[Szkoła Podstawowa w Galwieciach]]
*[[Szkoła Podstawowa w Boćwince]]
*[[Szkoła Podstawowa w Jabłońskich]]
*[[Szkoła Podstawowa w Pogorzeli]]
*[[Zespół Szkół w Grabowie]] - [[Szkoła Podstawowa im. Michała Kajki w Grabowie]], [[Samorządowe Gimnazjum w Grabowie]]
*[[Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia w Gołdapi]]
*[[Szkoła Podstawowa w Lisach]] z punktem przedszkolnym prowadzone przez Stowarzyszenie Edukator w Łomży
*[[Zespół Placówek Oświatowych w Baniach Mazurskich]]: [[Szkoła Podstawowa im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Baniach Mazurskich]], [[Publiczne Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Baniach Mazurskich]]
*[[Szkoła Podstawowa w Dubeninkach]]
*[[Gimnazjum w Dubeninkach]]
*[[Szkoła Podstawowa w Żytkiejmach]]

== Przyroda ==
*[[Obszar chronionego Krajobrazu Grabowo]]

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat gołdapski]][[Kategoria: 1990-]]

Powiat gołdapski

2015-06-26T06:50:34Z

LPF: /* Historia jako jednostki administracyjnej */

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = gołdapski
| herb_powiat = Plik:herg-gold.jpg
| flaga_powiat = Plik:flaga-gold.jpg
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Gołdap
| starosta = [[Andrzej Ciołek]]
| powierzchnia_powiat = 771,93
| ludność_powiat = 26 844
| rok = 2008
| gęstość_powiat = 34,78
| urbanizacja_powiat = 50,34
| tablice_rejestr = NGO
| TERYT_powiat = 6.28.37.18.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich =
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 2
| adres_starostwa = ul. Krótka 1
| kod_poczt_starostwa = 19-500 Gołdap
| strona_www_powiat =
| galeria_commons =
}}

'''Powiat gołdapski''' - powiat znajdujący się w północnej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Gołdap]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat węgorzewski|węgorzewskim]], [[powiat giżycki|giżyckim]] i [[powiat olecki|oleckim]]. Jest najmłodszym powiatem w województwie, utworzonym w 2002 roku w wyniku podziału powiatu olecko-gołdapskiego.
 
[[Plik:goldapski-logo.jpg|thumb|290px|right|Logo powiatu. Źródło: [http://www.powiatgoldap.pl www.powiatgoldap.pl] ]]]
[[Plik:Tężnie_w_Gołdapi_05.jpg|280px|right|thumb|Tężnie w Gołdapi. Autor: Krokus. Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tężnie_w_Gołdapi_05.jpg Commons Wikimedia] ]]
[[Plik:pieczes-gold.jpg|280px|right|thumb|Pieczęć powiatu. Źródło: [http://www.powiatgoldap.pl/charakterystyka-powiatu/item/6-herb-flaga-pieczęć www.powiatgoldap.pl] ]]
[[Plik:DSC09317.JPG|280px|right|thumb|Banie Mazurskie. Fot. Fot. Mieczysław Kalski ]]
{{#ev:youtube|2g26zrOI93M|280|right|Powiat gołdapski [15.08.2014]}}
[[Plik:grabowo_ock_g.png|thumb|290px|right|Obszar Chronionego Krajobrazu Grabowo]]
[[Plik:grabowo_ock_w.png|thumb|290px|right|Obszar Chronionego Krajobrazu Grabowo]]
== Powierzchnia powiatu ==

Powiat bartoszycki zajmuje powierzchnię 772 km2.

== Demografia ==

W powiecie bartoszyckim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2012 r., 27460 osób.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 27460 || 100 || 13795 || 50,23 || 13665 || 49,77
|}

== Miasta i gminy na terenie starostwa ==

Miasta:

*[[Gołdap]]

Gminy:

*gminy miejsko-wiejskie:
**[[Gołdap (gmina miejsko-wiejska)]]

*gminy wiejskie:
**[[Banie Mazurskie (gmina wiejska)]]
**[[Dubeninki (gmina wiejska)]]

== Władze powiatu ==
'''Rada powiatu'''

[[Jaromir Krajewski]] 
[[Bogdan Michnicz]] 
[[Małgorzata Kulis]] 
[[Halina Kunio]] 
[[Piotr Miszkiel]] 
[[Leszek Retel]] 
[[Grażyna Senda]] 
[[Marzanna Wardziejewska]] 
[[Wacław Grenda]] 
[[Stefan Piech]] 
[[Paweł Ruszewski]] 
[[Andrzej Ciołek]] 
[[Andrzej Osiński]] 
[[Mariusz Kowalczuk]] 
[[Rafał Górski]]
== Historia jako jednostki administracyjnej ==
Gołdap został założony w 1570 roku z nadania księcia Fryderyka Alberta w ramach akcji osadniczej zmierzającej do zabezpieczenia granicy z Litwą. Początkowo osada miała charakter rolniczy.

Rozwój regionu gołdapskiego był powolny, a zahamowały go jeszcze bardziej zniszczenia wojenne z połowy XVII wieku (Gołdap został splądrowany w 1657 roku przez siły hetmana Gosiewskiego). Powolny rozwój miasta i pobliskiego obszaru przypadł na początek XIX wieku.

W 1818 roku miasto Gołdap stało się siedzibą powiatu w ramach królestwa Prus. Powiat gołdapski istniał w swojej oryginalnej formie do 1946 roku, kiedy to przekształcono go w ramach nowej, polskiej administracji ziem pruskich. W ramach PRL funkcjonował do 1975 roku. Odtworzono go w roku 2001 w ramach podziału powiatu gołdapsko-oleckiego.
== Gospodarka==
Głównym obszarem rozwoju gospodarczego jest rolnictwo. Jednak znaczącą rolę odgrywa też sektor turystyczny, szczególnie w obrębie [[Gołdap (gmina miejsko-wiejska)gminy Gołdap]] jak i samego miasta [[Gołdap]]. Na terenie tej pierwszej znajduje się jedyne na terenie [[województwo warmińsko-mazurskiewojewództwa]] uzdrowisko.

== Kultura ==
*Dom Kultury wraz z kinem "Kultura" i galerią K-2
*Ośrodek Sportu i Rekreacji, przy którym funkcjonuje [[lkwim: Muzeum Ziemi Gołdapskiej|Muzeum Ziemi Gołdapskiej]]
*Biblioteka Publiczna w Gołdapi
Do znanych, cyklicznych imprez organizowanych w mieście należą [[lkwim:Jesienne Dni Literatury Ocalenie przez Poezję w Gołdapi|Jesienne Dni Literatury Ocalenie przez Poezję]] i Międzynarodowy Konkurs Krzyku.
*[[Barwy Kultury Ukraińskiej]] w Baniach Mazurskich
*[[Gminne Centrum Kultury w Dubeninkach]]: w skład jednostki wchodzi Gminna Biblioteka Publiczna w Dubeninkach wraz z filią w Żytkiejmach
*[[Przegląd Twórczości Ludowej w Dubeninkach]]

== Szkolnictwo ==
*Przedszkole Samorządowe nr 1 w Gołdapi
*Przedszkole Niepubliczne "U Kubusia Puchatka" w Gołdapi
*Przedszkole Niepubliczne "Bajka" w Gołdapi
*[[Szkoła Podstawowa nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi im. Mikołaja Kopernika w Gołdapi]]
*[[Szkoła Podstawowa nr 2 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Gołdapi]]
*[[Szkoła Podstawowa nr 3 w Gołdapi|Szkoła Podstawowa nr 3 im. Tadeusza Kościuszki w Gołdapi]]
* [[Szkoła Podstawowa Specjalna przy Zespole Placówek Edukacyjno-Wychowawczych w Gołdapi]]
*[[Gimnazjum nr 1 im. Noblistów Polskich w Gołdapi]]
*[[Publiczne Gimnazjum w Gołdapi]]
*[[Liceum Ogólnokształcące w Gołdapi|Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II w Gołdapi]]
*[[Zespół Szkół Zawodowych w Gołdapi]] - w jego skład wchodzą: Zasadnicza Szkoła Zawodowa, Technikum, Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych, Szkoła policealna nr 1
*[[Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy w Gołdapi]] - Szkoła Podstawowa Specjalna w Gołdapi, Gimnazjum Specjalne w Gołdapi, Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy w Gołdapi
*[[Szkoła Podstawowa w Galwieciach]]
*[[Szkoła Podstawowa w Boćwince]]
*[[Szkoła Podstawowa w Jabłońskich]]
*[[Szkoła Podstawowa w Pogorzeli]]
*[[Zespół Szkół w Grabowie]] - [[Szkoła Podstawowa im. Michała Kajki w Grabowie]], [[Samorządowe Gimnazjum w Grabowie]]
*[[Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia w Gołdapi]]
*[[Szkoła Podstawowa w Lisach]] z punktem przedszkolnym prowadzone przez Stowarzyszenie Edukator w Łomży
*[[Zespół Placówek Oświatowych w Baniach Mazurskich]]: [[Szkoła Podstawowa im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Baniach Mazurskich]], [[Publiczne Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Baniach Mazurskich]]
*[[Szkoła Podstawowa w Dubeninkach]]
*[[Gimnazjum w Dubeninkach]]
*[[Szkoła Podstawowa w Żytkiejmach]]

== Przyroda ==
*[[Obszar chronionego Krajobrazu Grabowo]]

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat gołdapski]][[Kategoria: 1990-]]

Powiat gołdapski

2015-06-26T06:46:34Z

LPF: /* Szkolnictwo */

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = gołdapski
| herb_powiat = Plik:herg-gold.jpg
| flaga_powiat = Plik:flaga-gold.jpg
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Gołdap
| starosta = [[Andrzej Ciołek]]
| powierzchnia_powiat = 771,93
| ludność_powiat = 26 844
| rok = 2008
| gęstość_powiat = 34,78
| urbanizacja_powiat = 50,34
| tablice_rejestr = NGO
| TERYT_powiat = 6.28.37.18.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich =
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 2
| adres_starostwa = ul. Krótka 1
| kod_poczt_starostwa = 19-500 Gołdap
| strona_www_powiat =
| galeria_commons =
}}

'''Powiat gołdapski''' - powiat znajdujący się w północnej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Gołdap]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat węgorzewski|węgorzewskim]], [[powiat giżycki|giżyckim]] i [[powiat olecki|oleckim]]. Jest najmłodszym powiatem w województwie, utworzonym w 2002 roku w wyniku podziału powiatu olecko-gołdapskiego.
 
[[Plik:goldapski-logo.jpg|thumb|290px|right|Logo powiatu. Źródło: [http://www.powiatgoldap.pl www.powiatgoldap.pl] ]]]
[[Plik:Tężnie_w_Gołdapi_05.jpg|280px|right|thumb|Tężnie w Gołdapi. Autor: Krokus. Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tężnie_w_Gołdapi_05.jpg Commons Wikimedia] ]]
[[Plik:pieczes-gold.jpg|280px|right|thumb|Pieczęć powiatu. Źródło: [http://www.powiatgoldap.pl/charakterystyka-powiatu/item/6-herb-flaga-pieczęć www.powiatgoldap.pl] ]]
[[Plik:DSC09317.JPG|280px|right|thumb|Banie Mazurskie. Fot. Fot. Mieczysław Kalski ]]
{{#ev:youtube|2g26zrOI93M|280|right|Powiat gołdapski [15.08.2014]}}
[[Plik:grabowo_ock_g.png|thumb|290px|right|Obszar Chronionego Krajobrazu Grabowo]]
[[Plik:grabowo_ock_w.png|thumb|290px|right|Obszar Chronionego Krajobrazu Grabowo]]
== Powierzchnia powiatu ==

Powiat bartoszycki zajmuje powierzchnię 772 km2.

== Demografia ==

W powiecie bartoszyckim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2012 r., 27460 osób.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 27460 || 100 || 13795 || 50,23 || 13665 || 49,77
|}

== Miasta i gminy na terenie starostwa ==

Miasta:

*[[Gołdap]]

Gminy:

*gminy miejsko-wiejskie:
**[[Gołdap (gmina miejsko-wiejska)]]

*gminy wiejskie:
**[[Banie Mazurskie (gmina wiejska)]]
**[[Dubeninki (gmina wiejska)]]

== Władze powiatu ==
'''Rada powiatu'''

[[Jaromir Krajewski]] 
[[Bogdan Michnicz]] 
[[Małgorzata Kulis]] 
[[Halina Kunio]] 
[[Piotr Miszkiel]] 
[[Leszek Retel]] 
[[Grażyna Senda]] 
[[Marzanna Wardziejewska]] 
[[Wacław Grenda]] 
[[Stefan Piech]] 
[[Paweł Ruszewski]] 
[[Andrzej Ciołek]] 
[[Andrzej Osiński]] 
[[Mariusz Kowalczuk]] 
[[Rafał Górski]]
== Historia jako jednostki administracyjnej ==
Gołdap został założony w 1570 roku z nadania księcia Fryderyka Alberta w ramach akcji osadniczej zmierzającej do zabezpieczenia granicy z Litwą. Początkowo osada miała charakter rolniczy.

Rozwój regionu gołdapskiego był powolny, a zahamowały go jeszcze bardziej zniszczenia wojenne z połowy XVII wieku (Gołdap został splądrowany w 1657 roku przez siły hetmana Gosiewskiego). Powolny rozwój miasta i pobliskiego obszaru przypadł na początek XIX wieku.

W 1818 roku miasto Gołdap stało się siedzibą powiatu w ramach królestwa Prus. Powiat gołdapski istniał w swojej oryginalnej formie do 1946 roku, kiedy to przekształcono go w ramach nowej, polskiej administracji ziem pruskich. W ramach PRL funkcjonował do 1975 roku. Odtworzono go w roku 2001 w ramach podziału powiatu gołdapsko-oleckiego.

== Kultura ==
*Dom Kultury wraz z kinem "Kultura" i galerią K-2
*Ośrodek Sportu i Rekreacji, przy którym funkcjonuje [[lkwim: Muzeum Ziemi Gołdapskiej|Muzeum Ziemi Gołdapskiej]]
*Biblioteka Publiczna w Gołdapi
Do znanych, cyklicznych imprez organizowanych w mieście należą [[lkwim:Jesienne Dni Literatury Ocalenie przez Poezję w Gołdapi|Jesienne Dni Literatury Ocalenie przez Poezję]] i Międzynarodowy Konkurs Krzyku.
*[[Barwy Kultury Ukraińskiej]] w Baniach Mazurskich
*[[Gminne Centrum Kultury w Dubeninkach]]: w skład jednostki wchodzi Gminna Biblioteka Publiczna w Dubeninkach wraz z filią w Żytkiejmach
*[[Przegląd Twórczości Ludowej w Dubeninkach]]

== Szkolnictwo ==
*Przedszkole Samorządowe nr 1 w Gołdapi
*Przedszkole Niepubliczne "U Kubusia Puchatka" w Gołdapi
*Przedszkole Niepubliczne "Bajka" w Gołdapi
*[[Szkoła Podstawowa nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi im. Mikołaja Kopernika w Gołdapi]]
*[[Szkoła Podstawowa nr 2 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Gołdapi]]
*[[Szkoła Podstawowa nr 3 w Gołdapi|Szkoła Podstawowa nr 3 im. Tadeusza Kościuszki w Gołdapi]]
* [[Szkoła Podstawowa Specjalna przy Zespole Placówek Edukacyjno-Wychowawczych w Gołdapi]]
*[[Gimnazjum nr 1 im. Noblistów Polskich w Gołdapi]]
*[[Publiczne Gimnazjum w Gołdapi]]
*[[Liceum Ogólnokształcące w Gołdapi|Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II w Gołdapi]]
*[[Zespół Szkół Zawodowych w Gołdapi]] - w jego skład wchodzą: Zasadnicza Szkoła Zawodowa, Technikum, Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych, Szkoła policealna nr 1
*[[Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy w Gołdapi]] - Szkoła Podstawowa Specjalna w Gołdapi, Gimnazjum Specjalne w Gołdapi, Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy w Gołdapi
*[[Szkoła Podstawowa w Galwieciach]]
*[[Szkoła Podstawowa w Boćwince]]
*[[Szkoła Podstawowa w Jabłońskich]]
*[[Szkoła Podstawowa w Pogorzeli]]
*[[Zespół Szkół w Grabowie]] - [[Szkoła Podstawowa im. Michała Kajki w Grabowie]], [[Samorządowe Gimnazjum w Grabowie]]
*[[Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia w Gołdapi]]
*[[Szkoła Podstawowa w Lisach]] z punktem przedszkolnym prowadzone przez Stowarzyszenie Edukator w Łomży
*[[Zespół Placówek Oświatowych w Baniach Mazurskich]]: [[Szkoła Podstawowa im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Baniach Mazurskich]], [[Publiczne Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Baniach Mazurskich]]
*[[Szkoła Podstawowa w Dubeninkach]]
*[[Gimnazjum w Dubeninkach]]
*[[Szkoła Podstawowa w Żytkiejmach]]

== Przyroda ==
*[[Obszar chronionego Krajobrazu Grabowo]]

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat gołdapski]][[Kategoria: 1990-]]

Powiat gołdapski

2015-06-26T06:45:41Z

LPF: /* Szkolnictwo */

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = gołdapski
| herb_powiat = Plik:herg-gold.jpg
| flaga_powiat = Plik:flaga-gold.jpg
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Gołdap
| starosta = [[Andrzej Ciołek]]
| powierzchnia_powiat = 771,93
| ludność_powiat = 26 844
| rok = 2008
| gęstość_powiat = 34,78
| urbanizacja_powiat = 50,34
| tablice_rejestr = NGO
| TERYT_powiat = 6.28.37.18.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich =
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 2
| adres_starostwa = ul. Krótka 1
| kod_poczt_starostwa = 19-500 Gołdap
| strona_www_powiat =
| galeria_commons =
}}

'''Powiat gołdapski''' - powiat znajdujący się w północnej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Gołdap]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat węgorzewski|węgorzewskim]], [[powiat giżycki|giżyckim]] i [[powiat olecki|oleckim]]. Jest najmłodszym powiatem w województwie, utworzonym w 2002 roku w wyniku podziału powiatu olecko-gołdapskiego.
 
[[Plik:goldapski-logo.jpg|thumb|290px|right|Logo powiatu. Źródło: [http://www.powiatgoldap.pl www.powiatgoldap.pl] ]]]
[[Plik:Tężnie_w_Gołdapi_05.jpg|280px|right|thumb|Tężnie w Gołdapi. Autor: Krokus. Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tężnie_w_Gołdapi_05.jpg Commons Wikimedia] ]]
[[Plik:pieczes-gold.jpg|280px|right|thumb|Pieczęć powiatu. Źródło: [http://www.powiatgoldap.pl/charakterystyka-powiatu/item/6-herb-flaga-pieczęć www.powiatgoldap.pl] ]]
[[Plik:DSC09317.JPG|280px|right|thumb|Banie Mazurskie. Fot. Fot. Mieczysław Kalski ]]
{{#ev:youtube|2g26zrOI93M|280|right|Powiat gołdapski [15.08.2014]}}
[[Plik:grabowo_ock_g.png|thumb|290px|right|Obszar Chronionego Krajobrazu Grabowo]]
[[Plik:grabowo_ock_w.png|thumb|290px|right|Obszar Chronionego Krajobrazu Grabowo]]
== Powierzchnia powiatu ==

Powiat bartoszycki zajmuje powierzchnię 772 km2.

== Demografia ==

W powiecie bartoszyckim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2012 r., 27460 osób.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 27460 || 100 || 13795 || 50,23 || 13665 || 49,77
|}

== Miasta i gminy na terenie starostwa ==

Miasta:

*[[Gołdap]]

Gminy:

*gminy miejsko-wiejskie:
**[[Gołdap (gmina miejsko-wiejska)]]

*gminy wiejskie:
**[[Banie Mazurskie (gmina wiejska)]]
**[[Dubeninki (gmina wiejska)]]

== Władze powiatu ==
'''Rada powiatu'''

[[Jaromir Krajewski]] 
[[Bogdan Michnicz]] 
[[Małgorzata Kulis]] 
[[Halina Kunio]] 
[[Piotr Miszkiel]] 
[[Leszek Retel]] 
[[Grażyna Senda]] 
[[Marzanna Wardziejewska]] 
[[Wacław Grenda]] 
[[Stefan Piech]] 
[[Paweł Ruszewski]] 
[[Andrzej Ciołek]] 
[[Andrzej Osiński]] 
[[Mariusz Kowalczuk]] 
[[Rafał Górski]]
== Historia jako jednostki administracyjnej ==
Gołdap został założony w 1570 roku z nadania księcia Fryderyka Alberta w ramach akcji osadniczej zmierzającej do zabezpieczenia granicy z Litwą. Początkowo osada miała charakter rolniczy.

Rozwój regionu gołdapskiego był powolny, a zahamowały go jeszcze bardziej zniszczenia wojenne z połowy XVII wieku (Gołdap został splądrowany w 1657 roku przez siły hetmana Gosiewskiego). Powolny rozwój miasta i pobliskiego obszaru przypadł na początek XIX wieku.

W 1818 roku miasto Gołdap stało się siedzibą powiatu w ramach królestwa Prus. Powiat gołdapski istniał w swojej oryginalnej formie do 1946 roku, kiedy to przekształcono go w ramach nowej, polskiej administracji ziem pruskich. W ramach PRL funkcjonował do 1975 roku. Odtworzono go w roku 2001 w ramach podziału powiatu gołdapsko-oleckiego.

== Kultura ==
*Dom Kultury wraz z kinem "Kultura" i galerią K-2
*Ośrodek Sportu i Rekreacji, przy którym funkcjonuje [[lkwim: Muzeum Ziemi Gołdapskiej|Muzeum Ziemi Gołdapskiej]]
*Biblioteka Publiczna w Gołdapi
Do znanych, cyklicznych imprez organizowanych w mieście należą [[lkwim:Jesienne Dni Literatury Ocalenie przez Poezję w Gołdapi|Jesienne Dni Literatury Ocalenie przez Poezję]] i Międzynarodowy Konkurs Krzyku.
*[[Barwy Kultury Ukraińskiej]] w Baniach Mazurskich
*[[Gminne Centrum Kultury w Dubeninkach]]: w skład jednostki wchodzi Gminna Biblioteka Publiczna w Dubeninkach wraz z filią w Żytkiejmach
*[[Przegląd Twórczości Ludowej w Dubeninkach]]

== Szkolnictwo ==
*Przedszkole Samorządowe nr 1 w Gołdapi
*Przedszkole Niepubliczne "U Kubusia Puchatka" w Gołdapi
*Przedszkole Niepubliczne "Bajka" w Gołdapi
*[[Szkoła Podstawowa nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi im. Mikołaja Kopernika w Gołdapi]]
*[[Szkoła Podstawowa nr 2 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Gołdapi]]
*[[Szkoła Podstawowa nr 3 w Gołdapi|Szkoła Podstawowa nr 3 im. Tadeusza Kościuszki w Gołdapi]]
* [[Szkoła Podstawowa Specjalna przy Zespole Placówek Edukacyjno-Wychowawczych w Gołdapi]]
*[[Gimnazjum nr 1 im. Noblistów Polskich w Gołdapi]]
*[[Publiczne Gimnazjum w Gołdapi]]
*[[Liceum Ogólnokształcące w Gołdapi|Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II w Gołdapi]]
*[[Zespół Szkół Zawodowych w Gołdapi]] - w jego skład wchodzą: Zasadnicza Szkoła Zawodowa, Technikum, Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych, Szkoła policealna nr 1
*[[Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy w Gołdapi]] - Szkoła Podstawowa Specjalna w Gołdapi, Gimnazjum Specjalne w Gołdapi, Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy w Gołdapi
*[[Szkoła Podstawowa w Galwieciach]]
*[[Szkoła Podstawowa w Boćwince]]
*[[Szkoła Podstawowa w Jabłońskich]]
*[[Szkoła Podstawowa w Pogorzeli]]
*[[Zespół Szkół w Grabowie]] - [[Szkoła Podstawowa im. Michała Kajki w Grabowie]], [[Samorządowe Gimnazjum w Grabowie]]
*[[Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia w Gołdapi]]
*[[Szkoła Podstawowa w Lisach]] z punktem przedszkolnym prowadzone przez Stowarzyszenie Edukator w Łomży
*[[Zespół Placówek Oświatowych w Baniach Mazurskich]]: [[Szkoła Podstawowa im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Baniach Mazurskich]], [[Publiczne Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Baniach Mazurskich]]

== Przyroda ==
*[[Obszar chronionego Krajobrazu Grabowo]]

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat gołdapski]][[Kategoria: 1990-]]

Powiat gołdapski

2015-06-26T06:45:00Z

LPF:

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = gołdapski
| herb_powiat = Plik:herg-gold.jpg
| flaga_powiat = Plik:flaga-gold.jpg
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Gołdap
| starosta = [[Andrzej Ciołek]]
| powierzchnia_powiat = 771,93
| ludność_powiat = 26 844
| rok = 2008
| gęstość_powiat = 34,78
| urbanizacja_powiat = 50,34
| tablice_rejestr = NGO
| TERYT_powiat = 6.28.37.18.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich =
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 2
| adres_starostwa = ul. Krótka 1
| kod_poczt_starostwa = 19-500 Gołdap
| strona_www_powiat =
| galeria_commons =
}}

'''Powiat gołdapski''' - powiat znajdujący się w północnej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Gołdap]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat węgorzewski|węgorzewskim]], [[powiat giżycki|giżyckim]] i [[powiat olecki|oleckim]]. Jest najmłodszym powiatem w województwie, utworzonym w 2002 roku w wyniku podziału powiatu olecko-gołdapskiego.
 
[[Plik:goldapski-logo.jpg|thumb|290px|right|Logo powiatu. Źródło: [http://www.powiatgoldap.pl www.powiatgoldap.pl] ]]]
[[Plik:Tężnie_w_Gołdapi_05.jpg|280px|right|thumb|Tężnie w Gołdapi. Autor: Krokus. Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tężnie_w_Gołdapi_05.jpg Commons Wikimedia] ]]
[[Plik:pieczes-gold.jpg|280px|right|thumb|Pieczęć powiatu. Źródło: [http://www.powiatgoldap.pl/charakterystyka-powiatu/item/6-herb-flaga-pieczęć www.powiatgoldap.pl] ]]
[[Plik:DSC09317.JPG|280px|right|thumb|Banie Mazurskie. Fot. Fot. Mieczysław Kalski ]]
{{#ev:youtube|2g26zrOI93M|280|right|Powiat gołdapski [15.08.2014]}}
[[Plik:grabowo_ock_g.png|thumb|290px|right|Obszar Chronionego Krajobrazu Grabowo]]
[[Plik:grabowo_ock_w.png|thumb|290px|right|Obszar Chronionego Krajobrazu Grabowo]]
== Powierzchnia powiatu ==

Powiat bartoszycki zajmuje powierzchnię 772 km2.

== Demografia ==

W powiecie bartoszyckim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2012 r., 27460 osób.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 27460 || 100 || 13795 || 50,23 || 13665 || 49,77
|}

== Miasta i gminy na terenie starostwa ==

Miasta:

*[[Gołdap]]

Gminy:

*gminy miejsko-wiejskie:
**[[Gołdap (gmina miejsko-wiejska)]]

*gminy wiejskie:
**[[Banie Mazurskie (gmina wiejska)]]
**[[Dubeninki (gmina wiejska)]]

== Władze powiatu ==
'''Rada powiatu'''

[[Jaromir Krajewski]] 
[[Bogdan Michnicz]] 
[[Małgorzata Kulis]] 
[[Halina Kunio]] 
[[Piotr Miszkiel]] 
[[Leszek Retel]] 
[[Grażyna Senda]] 
[[Marzanna Wardziejewska]] 
[[Wacław Grenda]] 
[[Stefan Piech]] 
[[Paweł Ruszewski]] 
[[Andrzej Ciołek]] 
[[Andrzej Osiński]] 
[[Mariusz Kowalczuk]] 
[[Rafał Górski]]
== Historia jako jednostki administracyjnej ==
Gołdap został założony w 1570 roku z nadania księcia Fryderyka Alberta w ramach akcji osadniczej zmierzającej do zabezpieczenia granicy z Litwą. Początkowo osada miała charakter rolniczy.

Rozwój regionu gołdapskiego był powolny, a zahamowały go jeszcze bardziej zniszczenia wojenne z połowy XVII wieku (Gołdap został splądrowany w 1657 roku przez siły hetmana Gosiewskiego). Powolny rozwój miasta i pobliskiego obszaru przypadł na początek XIX wieku.

W 1818 roku miasto Gołdap stało się siedzibą powiatu w ramach królestwa Prus. Powiat gołdapski istniał w swojej oryginalnej formie do 1946 roku, kiedy to przekształcono go w ramach nowej, polskiej administracji ziem pruskich. W ramach PRL funkcjonował do 1975 roku. Odtworzono go w roku 2001 w ramach podziału powiatu gołdapsko-oleckiego.

== Kultura ==
*Dom Kultury wraz z kinem "Kultura" i galerią K-2
*Ośrodek Sportu i Rekreacji, przy którym funkcjonuje [[lkwim: Muzeum Ziemi Gołdapskiej|Muzeum Ziemi Gołdapskiej]]
*Biblioteka Publiczna w Gołdapi
Do znanych, cyklicznych imprez organizowanych w mieście należą [[lkwim:Jesienne Dni Literatury Ocalenie przez Poezję w Gołdapi|Jesienne Dni Literatury Ocalenie przez Poezję]] i Międzynarodowy Konkurs Krzyku.
*[[Barwy Kultury Ukraińskiej]] w Baniach Mazurskich
*[[Gminne Centrum Kultury w Dubeninkach]]: w skład jednostki wchodzi Gminna Biblioteka Publiczna w Dubeninkach wraz z filią w Żytkiejmach
*[[Przegląd Twórczości Ludowej w Dubeninkach]]

== Szkolnictwo ==
*Przedszkole Samorządowe nr 1 w Gołdapi
*Przedszkole Niepubliczne "U Kubusia Puchatka" w Gołdapi
*Przedszkole Niepubliczne "Bajka" w Gołdapi
*[[Szkoła Podstawowa nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi im. Mikołaja Kopernika w Gołdapi]]
*[[Szkoła Podstawowa nr 2 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Gołdapi]]
*[[Szkoła Podstawowa nr 3 w Gołdapi|Szkoła Podstawowa nr 3 im. Tadeusza Kościuszki w Gołdapi]]
* [[Szkoła Podstawowa Specjalna przy Zespole Placówek Edukacyjno-Wychowawczych w Gołdapi]]
*[[Gimnazjum nr 1 im. Noblistów Polskich w Gołdapi]]
*[[Publiczne Gimnazjum w Gołdapi]]
*[[Liceum Ogólnokształcące w Gołdapi|Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II w Gołdapi]]
*[[Zespół Szkół Zawodowych w Gołdapi]] - w jego skład wchodzą: Zasadnicza Szkoła Zawodowa, Technikum, Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych, Szkoła policealna nr 1
*[[Specjalny Ośrodek Szkolno - Wychowawczy w Gołdapi]] - Szkoła Podstawowa Specjalna w Gołdapi, Gimnazjum Specjalne w Gołdapi, Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy w Gołdapi
*[[Szkoła Podstawowa w Galwieciach]]
*[[Szkoła Podstawowa w Boćwince]]
*[[Szkoła Podstawowa w Jabłońskich]]
*[[Szkoła Podstawowa w Pogorzeli]]
*[[Zespół Szkół w Grabowie]] - [[Szkoła Podstawowa im. Michała Kajki w Grabowie]], [[Samorządowe Gimnazjum w Grabowie]]
*[[Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia w Gołdapi]]
== Przyroda ==
*[[Obszar chronionego Krajobrazu Grabowo]]

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat gołdapski]][[Kategoria: 1990-]]

Powiat gołdapski

2015-06-26T06:43:49Z

LPF: /* Kultura */

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = gołdapski
| herb_powiat = Plik:herg-gold.jpg
| flaga_powiat = Plik:flaga-gold.jpg
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Gołdap
| starosta = [[Andrzej Ciołek]]
| powierzchnia_powiat = 771,93
| ludność_powiat = 26 844
| rok = 2008
| gęstość_powiat = 34,78
| urbanizacja_powiat = 50,34
| tablice_rejestr = NGO
| TERYT_powiat = 6.28.37.18.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich =
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 2
| adres_starostwa = ul. Krótka 1
| kod_poczt_starostwa = 19-500 Gołdap
| strona_www_powiat =
| galeria_commons =
}}

'''Powiat gołdapski''' - powiat znajdujący się w północnej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Gołdap]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat węgorzewski|węgorzewskim]], [[powiat giżycki|giżyckim]] i [[powiat olecki|oleckim]]. Jest najmłodszym powiatem w województwie, utworzonym w 2002 roku w wyniku podziału powiatu olecko-gołdapskiego.
 
[[Plik:goldapski-logo.jpg|thumb|290px|right|Logo powiatu. Źródło: [http://www.powiatgoldap.pl www.powiatgoldap.pl] ]]]
[[Plik:Tężnie_w_Gołdapi_05.jpg|280px|right|thumb|Tężnie w Gołdapi. Autor: Krokus. Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tężnie_w_Gołdapi_05.jpg Commons Wikimedia] ]]
[[Plik:pieczes-gold.jpg|280px|right|thumb|Pieczęć powiatu. Źródło: [http://www.powiatgoldap.pl/charakterystyka-powiatu/item/6-herb-flaga-pieczęć www.powiatgoldap.pl] ]]
[[Plik:DSC09317.JPG|280px|right|thumb|Banie Mazurskie. Fot. Fot. Mieczysław Kalski ]]
{{#ev:youtube|2g26zrOI93M|280|right|Powiat gołdapski [15.08.2014]}}
[[Plik:grabowo_ock_g.png|thumb|290px|right|Obszar Chronionego Krajobrazu Grabowo]]
[[Plik:grabowo_ock_w.png|thumb|290px|right|Obszar Chronionego Krajobrazu Grabowo]]
== Powierzchnia powiatu ==

Powiat bartoszycki zajmuje powierzchnię 772 km2.

== Demografia ==

W powiecie bartoszyckim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2012 r., 27460 osób.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 27460 || 100 || 13795 || 50,23 || 13665 || 49,77
|}

== Miasta i gminy na terenie starostwa ==

Miasta:

*[[Gołdap]]

Gminy:

*gminy miejsko-wiejskie:
**[[Gołdap (gmina miejsko-wiejska)]]

*gminy wiejskie:
**[[Banie Mazurskie (gmina wiejska)]]
**[[Dubeninki (gmina wiejska)]]

== Władze powiatu ==
'''Rada powiatu'''

[[Jaromir Krajewski]] 
[[Bogdan Michnicz]] 
[[Małgorzata Kulis]] 
[[Halina Kunio]] 
[[Piotr Miszkiel]] 
[[Leszek Retel]] 
[[Grażyna Senda]] 
[[Marzanna Wardziejewska]] 
[[Wacław Grenda]] 
[[Stefan Piech]] 
[[Paweł Ruszewski]] 
[[Andrzej Ciołek]] 
[[Andrzej Osiński]] 
[[Mariusz Kowalczuk]] 
[[Rafał Górski]]
== Historia jako jednostki administracyjnej ==
Gołdap został założony w 1570 roku z nadania księcia Fryderyka Alberta w ramach akcji osadniczej zmierzającej do zabezpieczenia granicy z Litwą. Początkowo osada miała charakter rolniczy.

Rozwój regionu gołdapskiego był powolny, a zahamowały go jeszcze bardziej zniszczenia wojenne z połowy XVII wieku (Gołdap został splądrowany w 1657 roku przez siły hetmana Gosiewskiego). Powolny rozwój miasta i pobliskiego obszaru przypadł na początek XIX wieku.

W 1818 roku miasto Gołdap stało się siedzibą powiatu w ramach królestwa Prus. Powiat gołdapski istniał w swojej oryginalnej formie do 1946 roku, kiedy to przekształcono go w ramach nowej, polskiej administracji ziem pruskich. W ramach PRL funkcjonował do 1975 roku. Odtworzono go w roku 2001 w ramach podziału powiatu gołdapsko-oleckiego.

== Kultura ==
*Dom Kultury wraz z kinem "Kultura" i galerią K-2
*Ośrodek Sportu i Rekreacji, przy którym funkcjonuje [[lkwim: Muzeum Ziemi Gołdapskiej|Muzeum Ziemi Gołdapskiej]]
*Biblioteka Publiczna w Gołdapi
Do znanych, cyklicznych imprez organizowanych w mieście należą [[lkwim:Jesienne Dni Literatury Ocalenie przez Poezję w Gołdapi|Jesienne Dni Literatury Ocalenie przez Poezję]] i Międzynarodowy Konkurs Krzyku.
*[[Barwy Kultury Ukraińskiej]] w Baniach Mazurskich
*[[Gminne Centrum Kultury w Dubeninkach]]: w skład jednostki wchodzi Gminna Biblioteka Publiczna w Dubeninkach wraz z filią w Żytkiejmach
*[[Przegląd Twórczości Ludowej w Dubeninkach]]

== Szkolnictwo ==
Przedszkole Samorządowe nr 1 w Gołdapi
Przedszkole Niepubliczne "U Kubusia Puchatka" w Gołdapi
Przedszkole Niepubliczne "Bajka" w Gołdapi
Szkoła Podstawowa nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi im. Mikołaja Kopernika w Gołdapi
Szkoła Podstawowa nr 2 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Gołdapi
Szkoła Podstawowa nr 3 im. Tadeusza Kościuszki w Gołdapi
Szkoła Podstawowa Specjalna przy Zespole Placówek Edukacyjno-Wychowawczych w Gołdapi
Gimnazjum nr 1 im. Noblistów Polskich w Gołdapi
Publiczne Gimnazjum w Gołdapi
Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II w Gołdapi
Zespół Szkół Zawodowych w Gołdapi - w jego skład wchodzą: Zasadnicza Szkoła Zawodowa, Technikum, Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych, Szkoła policealna nr 1
Zespół Placówek Edukacyjno-Wychowawczych w Gołdapi:
Specjalistyczne Przedszkole
Szkoła Podstawowa Specjalna
Gimnazjum Specjalne
Szkoła Przysposabiająca do Pracy
Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia w Gołdapi
== Przyroda ==
*[[Obszar chronionego Krajobrazu Grabowo]]

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat gołdapski]][[Kategoria: 1990-]]

Powiat gołdapski

2015-06-26T06:40:22Z

LPF:

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = gołdapski
| herb_powiat = Plik:herg-gold.jpg
| flaga_powiat = Plik:flaga-gold.jpg
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Gołdap
| starosta = [[Andrzej Ciołek]]
| powierzchnia_powiat = 771,93
| ludność_powiat = 26 844
| rok = 2008
| gęstość_powiat = 34,78
| urbanizacja_powiat = 50,34
| tablice_rejestr = NGO
| TERYT_powiat = 6.28.37.18.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich =
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 2
| adres_starostwa = ul. Krótka 1
| kod_poczt_starostwa = 19-500 Gołdap
| strona_www_powiat =
| galeria_commons =
}}

'''Powiat gołdapski''' - powiat znajdujący się w północnej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Gołdap]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat węgorzewski|węgorzewskim]], [[powiat giżycki|giżyckim]] i [[powiat olecki|oleckim]]. Jest najmłodszym powiatem w województwie, utworzonym w 2002 roku w wyniku podziału powiatu olecko-gołdapskiego.
 
[[Plik:goldapski-logo.jpg|thumb|290px|right|Logo powiatu. Źródło: [http://www.powiatgoldap.pl www.powiatgoldap.pl] ]]]
[[Plik:Tężnie_w_Gołdapi_05.jpg|280px|right|thumb|Tężnie w Gołdapi. Autor: Krokus. Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tężnie_w_Gołdapi_05.jpg Commons Wikimedia] ]]
[[Plik:pieczes-gold.jpg|280px|right|thumb|Pieczęć powiatu. Źródło: [http://www.powiatgoldap.pl/charakterystyka-powiatu/item/6-herb-flaga-pieczęć www.powiatgoldap.pl] ]]
[[Plik:DSC09317.JPG|280px|right|thumb|Banie Mazurskie. Fot. Fot. Mieczysław Kalski ]]
{{#ev:youtube|2g26zrOI93M|280|right|Powiat gołdapski [15.08.2014]}}
[[Plik:grabowo_ock_g.png|thumb|290px|right|Obszar Chronionego Krajobrazu Grabowo]]
[[Plik:grabowo_ock_w.png|thumb|290px|right|Obszar Chronionego Krajobrazu Grabowo]]
== Powierzchnia powiatu ==

Powiat bartoszycki zajmuje powierzchnię 772 km2.

== Demografia ==

W powiecie bartoszyckim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2012 r., 27460 osób.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 27460 || 100 || 13795 || 50,23 || 13665 || 49,77
|}

== Miasta i gminy na terenie starostwa ==

Miasta:

*[[Gołdap]]

Gminy:

*gminy miejsko-wiejskie:
**[[Gołdap (gmina miejsko-wiejska)]]

*gminy wiejskie:
**[[Banie Mazurskie (gmina wiejska)]]
**[[Dubeninki (gmina wiejska)]]

== Władze powiatu ==
'''Rada powiatu'''

[[Jaromir Krajewski]] 
[[Bogdan Michnicz]] 
[[Małgorzata Kulis]] 
[[Halina Kunio]] 
[[Piotr Miszkiel]] 
[[Leszek Retel]] 
[[Grażyna Senda]] 
[[Marzanna Wardziejewska]] 
[[Wacław Grenda]] 
[[Stefan Piech]] 
[[Paweł Ruszewski]] 
[[Andrzej Ciołek]] 
[[Andrzej Osiński]] 
[[Mariusz Kowalczuk]] 
[[Rafał Górski]]
== Historia jako jednostki administracyjnej ==
Gołdap został założony w 1570 roku z nadania księcia Fryderyka Alberta w ramach akcji osadniczej zmierzającej do zabezpieczenia granicy z Litwą. Początkowo osada miała charakter rolniczy.

Rozwój regionu gołdapskiego był powolny, a zahamowały go jeszcze bardziej zniszczenia wojenne z połowy XVII wieku (Gołdap został splądrowany w 1657 roku przez siły hetmana Gosiewskiego). Powolny rozwój miasta i pobliskiego obszaru przypadł na początek XIX wieku.

W 1818 roku miasto Gołdap stało się siedzibą powiatu w ramach królestwa Prus. Powiat gołdapski istniał w swojej oryginalnej formie do 1946 roku, kiedy to przekształcono go w ramach nowej, polskiej administracji ziem pruskich. W ramach PRL funkcjonował do 1975 roku. Odtworzono go w roku 2001 w ramach podziału powiatu gołdapsko-oleckiego.

== Kultura ==
Dom Kultury wraz z kinem "Kultura" i galerią K-2 
Ośrodek Sportu i Rekreacji, przy którym funkcjonuje [[lkwim: Muzeum Ziemi Gołdapskiej|Muzeum Ziemi Gołdapskiej]] 
Biblioteka Publiczna w Gołdapi 
Do znanych, cyklicznych imprez organizowanych w mieście należą [[lkwim:Jesienne Dni Literatury Ocalenie przez Poezję w Gołdapi|Jesienne Dni Literatury Ocalenie przez Poezję]] i Międzynarodowy Konkurs Krzyku.

== Szkolnictwo ==
Przedszkole Samorządowe nr 1 w Gołdapi
Przedszkole Niepubliczne "U Kubusia Puchatka" w Gołdapi
Przedszkole Niepubliczne "Bajka" w Gołdapi
Szkoła Podstawowa nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi im. Mikołaja Kopernika w Gołdapi
Szkoła Podstawowa nr 2 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Gołdapi
Szkoła Podstawowa nr 3 im. Tadeusza Kościuszki w Gołdapi
Szkoła Podstawowa Specjalna przy Zespole Placówek Edukacyjno-Wychowawczych w Gołdapi
Gimnazjum nr 1 im. Noblistów Polskich w Gołdapi
Publiczne Gimnazjum w Gołdapi
Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II w Gołdapi
Zespół Szkół Zawodowych w Gołdapi - w jego skład wchodzą: Zasadnicza Szkoła Zawodowa, Technikum, Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych, Szkoła policealna nr 1
Zespół Placówek Edukacyjno-Wychowawczych w Gołdapi:
Specjalistyczne Przedszkole
Szkoła Podstawowa Specjalna
Gimnazjum Specjalne
Szkoła Przysposabiająca do Pracy
Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia w Gołdapi
== Przyroda ==
*[[Obszar chronionego Krajobrazu Grabowo]]

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat gołdapski]][[Kategoria: 1990-]]

Powiat szczycieński

2015-06-23T22:04:56Z

LPF:

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = szczycieński
| herb_powiat = Plik:p-szcz.png
| flaga_powiat = Plik:f-szcz.png
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Szczytno
| starosta = [[Jarosław Matłach]]
| powierzchnia_powiat = 1933,1
| ludność_powiat = 71 027
| rok = 2013
| gęstość_powiat = 37
| urbanizacja_powiat = 41,07
| tablice_rejestr = NSZ
| TERYT_powiat = 6.28.36.17.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich = 1
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 6
| adres_starostwa = ul. H. Sienkiewicza 1
| kod_poczt_starostwa = 12-100
| strona_www_powiat = http://www.powiat.szczytno.pl
| galeria_commons =
}}

'''Powiat szczycieński''' - powiat znajdujący się w południowej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Szczytno]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat nidzicki|nidzickim]], [[powiat olsztyński|olsztyńskim]], [[powiat mrągowski|mrągowskim]] i [[powiat piski|piskim]], a od południa z województwem mazowieckim. Na terenie powiatu znajduje się [[Szymany (gmina Szczytno)|port lotniczy Szczytno-Szymany]].

 
== Powierzchnia powiatu ==

== Demografia ==
W powiecie szczycieńskim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2013 r., 71 027 osób<ref>[http://olsztyn.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_warminsko-mazurskie/portrety_powiatow/powiat_szczycienski.pdf olsztyn.stat.gov.pl] [22.10.2014]</ref>.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 71 027 || 100 || 35 783 || 50,3 || 35 244 || 49,7
|}

Saldo migracji w powiecie jest ujemne (-231) i ta tendencja utrzymuje się od 2010 r. Bezrobocie utrzymuje sie na stałym poziomie w granicach 25% od 2009 r., a w 2013 wynosiło 25,3%.

== Miasta i gminy na terenie starostwa ==
W skład powiatu wchodzą:

Miasta:
*[[Szczytno]]
*[[Pasym]]

Gminy:

* gminy miejsko-wiejskie:
**[[Pasym (gmina miejsko-wiejska)|Pasym]]
* gminy wiejskie:
**[[Dźwierzuty (gmina wiejska)|Dźwierzuty]]
**[[Jedwabno (gmina wiejska)|Jedwabno]]
**[[Rozogi (gmina wiejska)|Rozogi]]
**[[Szczytno (gmina wiejska)|Szczytno]]
**[[Świętajno (gmina wiejska, powiat szczycieński)|Świętajno]]
**[[Wielbark (gmina wiejska)|Wielbark]]

== Władze powiatu ==
'''Zarząd Powiatu w Olsztynie:'''

[[Jarosław Matłach]] - Starosta Szczycieński 
[[Marcin Nowociński]] - Wicestarosta 

'''Członkowie Zarządu:'''

[[Barbara Pac]] - Członek Zarządu 
[[Jerzy Krzysztof Szczepanek]] - Członek Zarządu 
[[Czesław Wierzuk]] - Członek Zarządu 

'''Rada powiatu:'''

[[Jolanta Alicja Cielecka]] - Przewodnicząca Rady Powiatu 
[[Krystyna Furtak]] - Wiceprzewodnicząca Rady Powiatu 
[[Jarosław Kostiuk]] - Wiceprzewodniczący Rady Powiatu 
[[Krzysztof Buła]] 
[[Justyna Chrapkiewicz]] 
[[Mariusz Zbigniew Dobrzyński]] 
[[Aleksander Godlewski]] 
[[Andrzej Kijewski]] 
[[Krzysztof Michał Mańkowski]] 
[[Jarosław Matłach]] 
[[Bernard Piotr Mius]] 
[[Jan Napiórkowski]] 
[[Marcin Nowociński]] 
[[Szczepan Tadeusz Olbryś]] 
[[Barbara Pac]] 
[[Teresa Samsel]] 
[[Marek Witold Sochalski]] 
[[Jerzy Krzysztof Szczepanek]] 
[[Czesław Wierzuk]] 

== Historia jako jednostki administracyjnej ==

W [[Szczytno|Szczytnie]] od 1266 roku znajdowała się drewniana strażnica, na której rezydował urzędnik krzyżacki, później prokurator. Prokurator ów podlegał do 1466 roku do komturii elbląskiej a później, do 1525 roku komturii w [[Pasłęk|Pasłęku]]. Od 1525 roku na zamku rezydował starosta książęcy.

Powiat szczycieński jako jednostka administracyjna zaczął funkcjonować w 1818 roku w wyniku nowego podziału administracyjnego [[Prusy Wschodnie|Prus]]. Do 1905 roku przynależał on do rejencji królewieckiej, a od tej daty aż do 1945 roku do rejencji olsztyńskiej. Siedzibą władz powiatowych było Szczytno, niezmiennie aż do 1975 roku, kiedy to w wyniku reformy zlikwidowano powiaty.

W 1999 roku odtworzono w Polsce powiaty a wraz z nimi powiat szczycieński.

== Kultura ==

• Dni i Noce Szczytna
• Święto Mazurskiego Kartoflaka
• Ogólnopolski Konkurs Piosenki im. Krzysztofa Klenczona
• Festiwal „Hunter Fest”, organizowany w latach 2004–2005
• Dni Wileńskie na Mazurach
• w ruinach zamku odbywają się koncerty w ramach Ogólnopolskich Spotkań Zamkowych „Śpiewajmy Poezję”
• Spotkania Amatorskich Teatrów Dramatycznych „O Szczyt Juranda”
• Warsztaty „Gospel na Mazurach”
• Wojewódzki Przegląd Orkiestr Dętych
• imprezy towarzyszące w ramach Dni Kultury Francuskiej, Dni Bretanii, Tygodnia Kultury Chrześcijańskiej 2001
• Ogólnopolski Plener Rzeźbiarski „Szczytno ‘98”
• Uroczysty Koncert z Okazji Nadania Państwowej Szkole Muzycznej I st. w Szczytnie imienia Fryderyka Chopina

== Szkolnictwo ==

• Zespół Szkół nr 1 im. Stanisława Staszica w Szczytnie
• Zespół Szkół nr 2 im. Jędrzeja Śniadeckiego w Szczytnie
• Zespół Szkół nr 3 im. Jana III Sobieskiego w Szczytnie
• Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im. Janusza Korczaka w Szczytnie
• Szkoła Podstawowa z Oddziałem Integracyjnym nr 2 im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Szczytnie
• Szkoła Podstawowa nr 3 im. Marii Skłodowskiej-Curie w Szczytnie
• Szkoła Podstawowa nr 5 przy Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym im. Janusza Korczaka w Szczytnie
• Szkoła Podstawowa nr 6 im. Orła Białego w Szczytnie
• Niepubliczna Podstawowa Szkoła Specjalna Towarzystwa Przyjaciół Dzieci w Szczytnie
• Państwowa Szkoła Muzyczna I st. im. Fryderyka Chopina
• Gimnazjum nr 1 im. Henryka Sienkiewicza
• Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 2
• Gimnazjum nr 3 im. Janusza Korczaka w Szczytnie
• Gimnazjum Sportowe przy Zespole Szkół nr 3 im. Jana III Sobieskiego w Szczytnie
• Liceum Ogólnokształcące przy Zespole Szkół nr 3 im. Jana III Sobieskiego w Szczytnie
• Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych w Szczytnie
• Liceum Ogólnokształcące przy Zespole Szkół nr 1 im. S. Staszica
• Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Integracyjnymi przy Zespole Szkół nr 2 im. Jędrzeja Śniadeckiego w Szczytnie
• Liceum Profilowane przy Zespole Szkół nr 1 im. Stanisława Staszica w Szczytnie
• Liceum Profilowane przy Zespole Szkół nr 2 im. Jędrzeja Śniadeckiego w Szczytnie
• Szkoła Przysposabiająca do Pracy przy Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym im. Janusza Korczaka w Szczytnie
• Technikum przy Zespole Szkół nr 1 im. Stanisława Staszica w Szczytnie
• Technikum przy Zespole Szkół nr 2 im. Jędrzeja Śniadeckiego w Szczytnie
• Uzupełniające Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych przy Zespole Szkół nr 2 im. Jędrzeja Śniadeckiego w Szczytnie
• Uzupełniające Liceum Ogólnokształcące przy Zespole Szkół nr 1 im. Stanisława Staszica w Szczytnie
• Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 1 przy Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym im. Janusza Korczaka w Szczytnie
• Zasadnicza Szkoła Zawodowa przy Zespole Szkół nr 1 im. Stanisława Staszica w Szczytnie
• Zasadnicza Szkoła Zawodowa przy Zespole Szkół nr 2 im. Jędrzeja Śniadeckiego w Szczytnie

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat szczycieński]][[Kategoria:1990-]]

Powiat piski

2015-06-23T22:03:53Z

LPF:

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = piski
| herb_powiat =
| flaga_powiat =
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Pisz
| starosta = [[Andrzej Nowicki]]
| powierzchnia_powiat = 1776,17
| ludność_powiat = 57 691
| rok = 2005
| gęstość_powiat = 32,48
| urbanizacja_powiat = 59,23
| tablice_rejestr = NPI
| TERYT_powiat = 6.28.37.16.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich =
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 4
| liczba_gm_wiejskich =
| adres_starostwa =
| kod_poczt_starostwa =
| strona_www_powiat = http://www.powiat.pisz.pl
| galeria_commons =
}}

'''Powiat piski''' - powiat znajdujący się w południowej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Pisz]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat szczycieński|szczycieńskim]], [[powiat mrągowski|mrągowskim]], [[powiat giżycki|giżyckim]] i [[powiat ełcki|ełckim]], a od południa z województwem białostockim.

 
== Powierzchnia powiatu ==
Powierzchnia powiatu to 1776,17 km².
== Demografia ==
W powiecie olsztyńskim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2013 r., 57 819 osób<ref>[http://olsztyn.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_warminsko-mazurskie/portrety_powiatow/powiat_piski.pdf olsztyn.stat.gov.pl] [22.10.2014]</ref>.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 57 819 || 100 || 28884 || 49,9 || 28935 || 50,1
|}

Saldo migracji w powiecie jest ujemne od 2012 r. Bezrobocie należy do jednego z najwyższych w regionie i wynosiło w 2013 roku 33,6%.
== Miasta i gminy na terenie starostwa ==

gminy miejsko-wiejskie: Biała Piska, Orzysz, Pisz, Ruciane-Nida
miasta: Biała Piska, Orzysz, Pisz, Ruciane-Nida

== Władze powiatu ==

Rada powiatu
Andrzej Kurzątkowski Dariusz Charubin  Ignacy Józef Bernekier Marek Andrzej Ziółkowski Wiesław Rutkowski  Jerzy Wojciech Małecki Andrzej Waldemar Nowicki Łukasz Borys Andrzej Janusz Szymborski Zenon Bednarczyk Jan Alicki Łukasz Pietrzyk Marek Antoni Wysocki  Przemysław Leszek Ronkiewicz Alina Kierod Irena Jatkowska Zdzisław Józef Stecka

== Historia jako jednostki administracyjnej ==

Na zamku piskim rezydował, prawdopodobnie od 1344 roku, prokurator krzyżacki. Po sekularyzacji zakonu krzyżackiego w 1525 roku zamek stał się siedzibą starosty książęcego.

W 1818 roku powołano w Piszu powiat, przynależący początkowo do rejencji gumbińskiej, a od 1905 roku do rejencji olsztyńskiej. Powiat istniał do 1945 roku.

Po przekazaniu Prus administracji polskiej siedzibą powiatu, na krótko, do 1946 roku, stała się Biała Piska. Następnie starostwo powróciło do Pisza. Powiat istniał do 1975 roku, kiedy to zlikwidowano go w wyniku reformy administracyjnej. Obszar wcielono w większości do województwa suwalskiego.

Po reformie administracyjnej 1999 roku powiat piski przywrócono, tym razem jako część województwa warmińsko-mazurskiego.

== Kultura ==

• Pisz Music Festival
• Festiwal „Radio Waves”
• Mazurski Turniej Muzyczny „Skrzydlate Wiosło”
• Spotkania Laureatów Ogólnopolskich Konkursów Poetyckich i Poezji Śpiewanej
• Piski Wieczór Kabaretowy
• Jarmark św. Jana w Piszu
• Ogólnopolska Sesja „Pogranicza – przestrzeń kulturowa”
• Mazurskie Obchody 150 rocznicy urodzin Michała Kajki

== Szkolnictwo ==
• Szkoła Podstawowa nr 1 im. Mikołaja Kopernika
• Gimnazjum nr 1 im. Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego
• Katolickie Gimnazjum im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego
• Katolickie Liceum Ogólnokształcące im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego
• Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna I stopnia
• I Liceum Ogólnokształcące im. Bojowników o Polskość Mazur
• Piski Uniwersytet Trzeciego Wieku

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat piski]]

Powiat olecki

2015-06-23T21:57:43Z

LPF:

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = olecki
| herb_powiat =
| flaga_powiat =
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Olecko
| starosta = [[Marian Świerszcz]]
| powierzchnia_powiat = 873,83
| ludność_powiat = 46 204
| rok = 2010
| gęstość_powiat = 52,88
| urbanizacja_powiat = 68,45
| tablice_rejestr = NOE
| TERYT_powiat = 6.28.37.13.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich =
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 3
| adres_starostwa = ul. Kolejowa 32
| kod_poczt_starostwa = 19-400
| strona_www_powiat = http://www.powiat.olecko.pl
| galeria_commons =
}}

'''Powiat olecki''' - powiat znajdujący się we wschodniej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Olecko]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat giżycki|giżyckim]], [[powiat gołdapski|gołdapskim]], [[powiat ełcki|ełckim]], a od wschodu z województwem białostockim. Utworzony w 2002 roku w wyniku podziału powiatu olecko-gołdapskiego.

 
== Powierzchnia powiatu ==
Powierzchnia powiatu to 873,83 km².
== Demografia ==
W powiecie oleckim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2013 r., 34 887 osób<ref>[http://olsztyn.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_warminsko-mazurskie/portrety_powiatow/powiat_olecki.pdf olsztyn.stat.gov.pl] [22.10.2014]</ref>.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 34 887 || 100 || 17 495 || 50,5 || 17 392 || 49,5
|}

Saldo migracji w powiecie jest ujemne i ta tendencja utrzymuje się od 2011 r. Bezrobocie wynosiło w 2013 roku 23,2%.
== Miasta i gminy na terenie starostwa ==

gminy miejsko-wiejskie: Olecko
gminy wiejskie: Kowale Oleckie, Świętajno, Wieliczki
miasta: Olecko

== Władze powiatu ==

Rada powiatu:
Wacław Sapieha – Przewodniczący Rady Powiatu,
Danuta Maciejewska – Wiceprzewodnicząca Rady Powiatu,
Dariusz Marian Andruczyk
Zofia Bordzio
Karol Czerwiński
Tomasz Dziokan
Czesław Gontar
Kazimierz Iwanowski
Grzegorz Kłoczko
Tomasz Kosobudzki
Józef Krajewski
Radosław Stanisław Skrodzki
Sławomir Karol Szerel
Marian Świerszcz
Helena Żukowska

== Historia jako jednostki administracyjnej ==

Obszar powiatu został skolonizowany dość późno - dopiero za rządów [[Albrecht Hohenzollern|Albrechta Hohenzollerna]] rozpoczęła się zorganizowana akcja lokacyjna. W 1560 roku lokowano [[Olecko|Olecko]], które stało się siedzibą starostwa książęcego.

Po reformie w 1818 roku powstał tu powiat w ramach rejencji gąbińskiej, który istniał aż do 1945 roku. Po przejęciu administracji przez Polskę był częścią województwa białostockiego. Powiaty zlikwidowano reformą z 1975 roku.

W ramach reformy administracyjnej z 1999 roku utworzono powiat olecko-gołdapski z siedzibą w Olecku. Został on w 2002 roku podzielony na dwa odrębne powiaty: olecki i gołdapski.

== Kultura ==

• Regionalny Ośrodek Kultury w Olecku "Mazury Garbate"
• Oleckie Centrum Kultury
• Miejsko-Powiatowa Biblioteka Publiczna
• Przystanek Olecko
• Spotkania ze Sztuką SZTAMA
• Ogólnopolski Festiwal Teatralny Szkół Społecznych STO Szkolne Spotkania z Melpomeną
• Rockofilia – Alternatywnie Uzależnieni – Olecko 2009
• Teatr AGT
• Zespół ludowy Prząśniczki
• Olecki Przegląd Otwartych Filmów OP-OF
• Nagroda Honorowa Pasjonat Przypisanych Północy
• Teatr Poezji Meluzyna
• Teatr Scena Ruchliwa
• Olecka Izba Historyczna

== Szkolnictwo ==

• Niepubliczne Przedszkole nr 1 w Olecku
• Przedszkole z Oddziałami Integracyjnymi
• Szkoła Podstawowa Specjalna w Centrum Edukacji Specjalnej przy Środowiskowym Domu Samopomocy
• Szkoła Podstawowa nr 1 im. Henryka Sienkiewicza
• Szkoła Podstawowa nr 3 im. Jana Pawła II
• Gimnazjum nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi im. ks. Jana Twardowskiego
• Gimnazjum nr 2 im. Mikołaja Kopernika
• Gimnazjum Specjalne w Centrum Edukacji Specjalnej przy Środowiskowym Domu Samopomocy
• Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Głuchych im. św. Filipa Smaldone
• Specjalna Szkoła Przysposabiająca do Pracy w Centrum Edukacji Specjalnej przy Środowiskowym Domu Samopomocy
• Centrum Edukacji Specjalnej przy Środowiskowym Domu Samopomocy
• Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kochanowskiego
• Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia
• Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 2 przy Zespole Szkół Technicznych
• Technikum przy Zespole Szkół Technicznych
• Technikum nr 1 przy Zespole Szkół Licealnych i Zawodowych

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat olecki]][[Kategoria: 1990-]]

Plik:POL powiat nidzicki COA.svg.png

2015-06-23T21:52:13Z

LPF: By Poznaniak (Own work) [Public domain or CC BY-SA 2.5 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.5)], via Wikimedia Commons

By Poznaniak (Own work) [Public domain or CC BY-SA 2.5 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.5)], via Wikimedia Commons

Powiat nidzicki

2015-06-23T21:52:03Z

LPF:

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = nidzicki
| herb_powiat = plik:POL_powiat_nidzicki_COA.svg.png
| flaga_powiat =
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Nidzica
| starosta = [[Grzegorz Napiwodzki]]
| powierzchnia_powiat = 960,7
| ludność_powiat = 21670
| rok = 2011
| gęstość_powiat = 22,56
| urbanizacja_powiat = 43,56
| tablice_rejestr = NNI
| TERYT_powiat = 6.28.36.11.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich =
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 3
| adres_starostwa = ul. Traugutta 23
| kod_poczt_starostwa = 13-100
| strona_www_powiat = http://www.powiatnidzicki.pl
| galeria_commons =
}}

'''Powiat nidzicki''' – powiat znajdujący się w południowej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Nidzica]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat działdowski|działdowskim]], [[powiat ostródzki|ostródzkim]], [[powiat olsztyński|olsztyńskim]] i [[powiat szczycieński|szczycieńskim]], a od południa z województwem mazowieckim.

 
== Powierzchnia powiatu ==
Powierzchnia powiatu to 960,7 km².
== Demografia ==
W powiecie nidzickim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2013 r., 33 903 osób<ref>[http://olsztyn.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_warminsko-mazurskie/portrety_powiatow/powiat_nidzicki.pdf olsztyn.stat.gov.pl] [22.10.2014]</ref>.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 33 903 || 100 || 17 038 || 50,8 || 16 865 || 49,2
|}

Saldo migracji w powiecie jest dodatnie i ta tendencja utrzymuje się od 2009 r. Bezrobocie wynosiło w 2013 roku 22,2%.
== Miasta i gminy na terenie starostwa ==

gminy miejsko-wiejskie: Nidzica
gminy wiejskie: Janowiec Kościelny, Janowo, Kozłowo
miasta: Nidzica

== Władze powiatu ==

Rada powiatu
Lech Brzozowski
Grzegorz Napiwodzki
Robert Radzymiński
Janusz Kwiatek
Jacek Kosmala
Leszek Śpiewak
Marek Borowy
Henryk Klimaszewski
Stanisław Paliński
Andrzej Bróździński
Ewa Krzyżewska
Krzysztof Skurczyński
Paweł Bukowski
Ryszard Kumelski
Elżbieta Góralska

== Historia jako jednostki administracyjnej ==

Tereny dzisiejszego powiatu nidzickiego kolonizowali od XII wieku Krzyżacy. Nidzica otrzymała prawa miejskie w 1381 roku. Na zamku rezydował od 1409 roku prokurator krzyżacki.

Po sekularyzacji zakonu w 1525 roku Nidzica stała się siedzibą starosty książęcego. W 1818 roku, w ramach reformy administracyjnej królestwa Prus, utworzono powiat nidzicki, podlegający rejencji olsztyńskiej w prowincji Prusy Wschodnie.

Po przejęciu tego obszaru przez Polskę w 1945 roku Nidzica w dalszym ciągu była siedzibą powiatu. Powiat zlikwidowano w 1975 roku w ramach reformy administracyjnej. Odtworzony w 1999 roku.

== Kultura ==
[[lkwim: Archiwum Państwowe w Olsztynie, Oddział w Nidzicy|Archiwum Państwowe w Olsztynie, Oddział w Nidzicy]]

== Szkolnictwo ==
• Przedszkole nr 4
• Szkoła Podstawowa nr 1
• Szkoła Podstawowa nr 2
• Gimnazjum przy ZSO im. Stanisława Wyspiańskiego
• Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat nidzicki]][[Kategoria: 1990-]]

Powiat nidzicki

2015-06-23T21:51:52Z

LPF:

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = nidzicki
| herb_powiat = powiat:POL_powiat_nidzicki_COA.svg.png
| flaga_powiat =
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Nidzica
| starosta = [[Grzegorz Napiwodzki]]
| powierzchnia_powiat = 960,7
| ludność_powiat = 21670
| rok = 2011
| gęstość_powiat = 22,56
| urbanizacja_powiat = 43,56
| tablice_rejestr = NNI
| TERYT_powiat = 6.28.36.11.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich =
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 3
| adres_starostwa = ul. Traugutta 23
| kod_poczt_starostwa = 13-100
| strona_www_powiat = http://www.powiatnidzicki.pl
| galeria_commons =
}}

'''Powiat nidzicki''' – powiat znajdujący się w południowej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Nidzica]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat działdowski|działdowskim]], [[powiat ostródzki|ostródzkim]], [[powiat olsztyński|olsztyńskim]] i [[powiat szczycieński|szczycieńskim]], a od południa z województwem mazowieckim.

 
== Powierzchnia powiatu ==
Powierzchnia powiatu to 960,7 km².
== Demografia ==
W powiecie nidzickim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2013 r., 33 903 osób<ref>[http://olsztyn.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_warminsko-mazurskie/portrety_powiatow/powiat_nidzicki.pdf olsztyn.stat.gov.pl] [22.10.2014]</ref>.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 33 903 || 100 || 17 038 || 50,8 || 16 865 || 49,2
|}

Saldo migracji w powiecie jest dodatnie i ta tendencja utrzymuje się od 2009 r. Bezrobocie wynosiło w 2013 roku 22,2%.
== Miasta i gminy na terenie starostwa ==

gminy miejsko-wiejskie: Nidzica
gminy wiejskie: Janowiec Kościelny, Janowo, Kozłowo
miasta: Nidzica

== Władze powiatu ==

Rada powiatu
Lech Brzozowski
Grzegorz Napiwodzki
Robert Radzymiński
Janusz Kwiatek
Jacek Kosmala
Leszek Śpiewak
Marek Borowy
Henryk Klimaszewski
Stanisław Paliński
Andrzej Bróździński
Ewa Krzyżewska
Krzysztof Skurczyński
Paweł Bukowski
Ryszard Kumelski
Elżbieta Góralska

== Historia jako jednostki administracyjnej ==

Tereny dzisiejszego powiatu nidzickiego kolonizowali od XII wieku Krzyżacy. Nidzica otrzymała prawa miejskie w 1381 roku. Na zamku rezydował od 1409 roku prokurator krzyżacki.

Po sekularyzacji zakonu w 1525 roku Nidzica stała się siedzibą starosty książęcego. W 1818 roku, w ramach reformy administracyjnej królestwa Prus, utworzono powiat nidzicki, podlegający rejencji olsztyńskiej w prowincji Prusy Wschodnie.

Po przejęciu tego obszaru przez Polskę w 1945 roku Nidzica w dalszym ciągu była siedzibą powiatu. Powiat zlikwidowano w 1975 roku w ramach reformy administracyjnej. Odtworzony w 1999 roku.

== Kultura ==
[[lkwim: Archiwum Państwowe w Olsztynie, Oddział w Nidzicy|Archiwum Państwowe w Olsztynie, Oddział w Nidzicy]]

== Szkolnictwo ==
• Przedszkole nr 4
• Szkoła Podstawowa nr 1
• Szkoła Podstawowa nr 2
• Gimnazjum przy ZSO im. Stanisława Wyspiańskiego
• Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat nidzicki]][[Kategoria: 1990-]]

Powiat nidzicki

2015-06-23T21:51:13Z

LPF:

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = nidzicki
| herb_powiat =
| flaga_powiat =
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Nidzica
| starosta = [[Grzegorz Napiwodzki]]
| powierzchnia_powiat = 960,7
| ludność_powiat = 21670
| rok = 2011
| gęstość_powiat = 22,56
| urbanizacja_powiat = 43,56
| tablice_rejestr = NNI
| TERYT_powiat = 6.28.36.11.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich =
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 3
| adres_starostwa = ul. Traugutta 23
| kod_poczt_starostwa = 13-100
| strona_www_powiat = http://www.powiatnidzicki.pl
| galeria_commons =
}}

'''Powiat nidzicki''' – powiat znajdujący się w południowej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Nidzica]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat działdowski|działdowskim]], [[powiat ostródzki|ostródzkim]], [[powiat olsztyński|olsztyńskim]] i [[powiat szczycieński|szczycieńskim]], a od południa z województwem mazowieckim.

 
== Powierzchnia powiatu ==
Powierzchnia powiatu to 960,7 km².
== Demografia ==
W powiecie nidzickim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2013 r., 33 903 osób<ref>[http://olsztyn.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_warminsko-mazurskie/portrety_powiatow/powiat_nidzicki.pdf olsztyn.stat.gov.pl] [22.10.2014]</ref>.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 33 903 || 100 || 17 038 || 50,8 || 16 865 || 49,2
|}

Saldo migracji w powiecie jest dodatnie i ta tendencja utrzymuje się od 2009 r. Bezrobocie wynosiło w 2013 roku 22,2%.
== Miasta i gminy na terenie starostwa ==

gminy miejsko-wiejskie: Nidzica
gminy wiejskie: Janowiec Kościelny, Janowo, Kozłowo
miasta: Nidzica

== Władze powiatu ==

Rada powiatu
Lech Brzozowski
Grzegorz Napiwodzki
Robert Radzymiński
Janusz Kwiatek
Jacek Kosmala
Leszek Śpiewak
Marek Borowy
Henryk Klimaszewski
Stanisław Paliński
Andrzej Bróździński
Ewa Krzyżewska
Krzysztof Skurczyński
Paweł Bukowski
Ryszard Kumelski
Elżbieta Góralska

== Historia jako jednostki administracyjnej ==

Tereny dzisiejszego powiatu nidzickiego kolonizowali od XII wieku Krzyżacy. Nidzica otrzymała prawa miejskie w 1381 roku. Na zamku rezydował od 1409 roku prokurator krzyżacki.

Po sekularyzacji zakonu w 1525 roku Nidzica stała się siedzibą starosty książęcego. W 1818 roku, w ramach reformy administracyjnej królestwa Prus, utworzono powiat nidzicki, podlegający rejencji olsztyńskiej w prowincji Prusy Wschodnie.

Po przejęciu tego obszaru przez Polskę w 1945 roku Nidzica w dalszym ciągu była siedzibą powiatu. Powiat zlikwidowano w 1975 roku w ramach reformy administracyjnej. Odtworzony w 1999 roku.

== Kultura ==
[[lkwim: Archiwum Państwowe w Olsztynie, Oddział w Nidzicy|Archiwum Państwowe w Olsztynie, Oddział w Nidzicy]]

== Szkolnictwo ==
• Przedszkole nr 4
• Szkoła Podstawowa nr 1
• Szkoła Podstawowa nr 2
• Gimnazjum przy ZSO im. Stanisława Wyspiańskiego
• Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat nidzicki]][[Kategoria: 1990-]]

Powiat nidzicki

2015-06-23T21:50:12Z

LPF:

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = nidzicki
| herb_powiat =
| flaga_powiat =
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Nidzica
| starosta = [[Grzegorz Napiwodzki]]
| powierzchnia_powiat = 960,7
| ludność_powiat = 21670
| rok = 2011
| gęstość_powiat = 22,56
| urbanizacja_powiat = 43,56
| tablice_rejestr = NNI
| TERYT_powiat = 6.28.36.11.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich =
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 3
| adres_starostwa = ul. Traugutta 23
| kod_poczt_starostwa = 13-100
| strona_www_powiat =
| galeria_commons =
}}

'''Powiat nidzicki''' – powiat znajdujący się w południowej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Nidzica]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat działdowski|działdowskim]], [[powiat ostródzki|ostródzkim]], [[powiat olsztyński|olsztyńskim]] i [[powiat szczycieński|szczycieńskim]], a od południa z województwem mazowieckim.

 
== Powierzchnia powiatu ==
Powierzchnia powiatu to 960,7 km².
== Demografia ==
W powiecie nidzickim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2013 r., 33 903 osób<ref>[http://olsztyn.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_warminsko-mazurskie/portrety_powiatow/powiat_nidzicki.pdf olsztyn.stat.gov.pl] [22.10.2014]</ref>.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 33 903 || 100 || 17 038 || 50,8 || 16 865 || 49,2
|}

Saldo migracji w powiecie jest dodatnie i ta tendencja utrzymuje się od 2009 r. Bezrobocie wynosiło w 2013 roku 22,2%.
== Miasta i gminy na terenie starostwa ==

gminy miejsko-wiejskie: Nidzica
gminy wiejskie: Janowiec Kościelny, Janowo, Kozłowo
miasta: Nidzica

== Władze powiatu ==

Rada powiatu
Lech Brzozowski
Grzegorz Napiwodzki
Robert Radzymiński
Janusz Kwiatek
Jacek Kosmala
Leszek Śpiewak
Marek Borowy
Henryk Klimaszewski
Stanisław Paliński
Andrzej Bróździński
Ewa Krzyżewska
Krzysztof Skurczyński
Paweł Bukowski
Ryszard Kumelski
Elżbieta Góralska

== Historia jako jednostki administracyjnej ==

Tereny dzisiejszego powiatu nidzickiego kolonizowali od XII wieku Krzyżacy. Nidzica otrzymała prawa miejskie w 1381 roku. Na zamku rezydował od 1409 roku prokurator krzyżacki.

Po sekularyzacji zakonu w 1525 roku Nidzica stała się siedzibą starosty książęcego. W 1818 roku, w ramach reformy administracyjnej królestwa Prus, utworzono powiat nidzicki, podlegający rejencji olsztyńskiej w prowincji Prusy Wschodnie.

Po przejęciu tego obszaru przez Polskę w 1945 roku Nidzica w dalszym ciągu była siedzibą powiatu. Powiat zlikwidowano w 1975 roku w ramach reformy administracyjnej. Odtworzony w 1999 roku.

== Kultura ==
[[lkwim: Archiwum Państwowe w Olsztynie, Oddział w Nidzicy|Archiwum Państwowe w Olsztynie, Oddział w Nidzicy]]

== Szkolnictwo ==
• Przedszkole nr 4
• Szkoła Podstawowa nr 1
• Szkoła Podstawowa nr 2
• Gimnazjum przy ZSO im. Stanisława Wyspiańskiego
• Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Wyspiańskiego

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat nidzicki]][[Kategoria: 1990-]]

Plik:1024px-POL powiat mrągowski flag.svg.png

2015-06-23T21:33:25Z

LPF: By Bastianow (Bastian) [Public domain or CC BY-SA 4.0-3.0-2.5-2.0-1.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0-3.0-2.5-2.0-1.0)], via Wikimedia Commons

By Bastianow (Bastian) [Public domain or CC BY-SA 4.0-3.0-2.5-2.0-1.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0-3.0-2.5-2.0-1.0)], via Wikimedia Commons

Powiat mrągowski

2015-06-23T21:33:15Z

LPF:

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = mrągowski
| herb_powiat = plik:512px-POL_powiat_mrągowski_COA.svg.png
| flaga_powiat = plik:1024px-POL_powiat_mrągowski_flag.svg.png
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Mrągowo
| starosta = [[Antoni Karaś]]
| powierzchnia_powiat = 1065,23
| ludność_powiat = 50 046
| rok = 2013
| gęstość_powiat = 48
| urbanizacja_powiat = 51,27
| tablice_rejestr = NMR
| TERYT_powiat = 6.28.36.10.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich = 1
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 3
| adres_starostwa = ul. Królewiecka 60a
| kod_poczt_starostwa = 11-700
| strona_www_powiat = http://www.powiat.mragowo.pl
| galeria_commons =
}}

'''Powiat mrągowski''' - powiat znajdujący się w centralnej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Mrągowo]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat olsztyński|olsztyńskim]], [[powiat kętrzyński|kętrzyńskim]], [[powiat giżycki|giżyckim]] i [[powiat szczycieński|szczycieńskim]].

 
== Powierzchnia powiatu ==
Powierzchnia powiatu to 1065,23 km².

== Demografia ==
W powiecie mragowskim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2013 r., 51 069 osób<ref>[http://olsztyn.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_warminsko-mazurskie/portrety_powiatow/powiat_mragowski.pdf olsztyn.stat.gov.pl] [22.10.2014]</ref>.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 51 069 || 100 || 26039 || 50,5 || 25030 || 49,5
|}

Saldo migracji w powiecie jest ujemne od 2012 r. Bezrobocie zbliżone było do średniej województwa i wynosiło w 2013 roku 22,9%.
== Miasta i gminy na terenie starostwa ==
gminy miejskie: Mrągowo
gminy miejsko-wiejskie: Mikołajki
gminy wiejskie: Mrągowo, Piecki, Sorkwity
miasta: Mrągowo, Mikołajki
== Władze powiatu ==
Rada powiatu
Jan Łuński
Zbigniew Bałazy
Andrzej Martyniuk
Antoni Karaś
Roman Rapkowski
Otolia Siemieniec
Benedykt Krutul
Maria Jarczewska
Radosław Pieńkowski
Bogdan Kossakowski
Magdalena Lewkowicz
Jacek Kiśluk
Wojciech Glinka
Wioletta Podlaska
Sławomir Prusaczyk
Dominik Tarnowski
== Historia jako jednostki administracyjnej ==

Powiat mrągowski znajduje się na terytorium zajmowanym w średniowieczu przez plemię Galindów. Pierwszą od momentu podboju przez zakon krzyżacki jednostką administracyjną było wójtostwo w Szestnie, przynależące do komturstwa bałgijskiego, od 1401 do 1525 roku, jako prokuratoria.

Szestno stanowiło centrum administracyjne obszaru powiatu mrągowskiego aż do początku XIX wieku. W latach 1524-1752 było siedzbą starostwa, a od 1752 roku powiatu. Landrat rezydował jednak w Rynie.
Stopniowo administracja regionu przenosiła się do Mrągowa - jako pierwsze przeniosły się władze sądownicze (w 1813 roku), a w 1818 roku dokonano nowego podziału administracyjnego. Utworzono nowy powiat mrągowskim, tym razem z siedzibą w Mrągowie.

Mrągowo pozostawało siedzibą powiatu w ramach Królestwa Prus, a następnie II i III Rzeszy. Po wcieleniu do Polski w 1945 roku utworzono w Mrągowie powiat w ramach województwa olsztyńskiego, istniejący do 1975 roku. Powiat mrągowski powołano ponownie w 1999 roku.

== Kultura ==

• Piknik Country
• Mazurska Noc Kabaretowa
• Festiwal Muzyki Kresowej
• Miasteczko Mrongoville
• Centrum Kultury i Turystyki
• Muzeum Sprzętu Wojskowego
• Miejska Biblioteka Publiczna
• Biblioteka Pedagogiczna
• Kino Zodiak
• Muzeum Ziemi Mrągowskiej

== Szkolnictwo ==

• Przedszkole Publiczne nr 1
• Szkoła Podstawowa nr 1
• Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia
• Państwowe Liceum Pedagogiczne
• Społeczne Gimnazjum im. Marion Dönhoff
• Społeczne Liceum Ogólnokształcące im. Marion Dönhoff
• Ośrodek Rehabilitacyjno–Edukacyjno–Wychowawczy

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat mrągowski]][[Kategoria: 1990-]]

Plik:512px-POL powiat mrągowski COA.svg.png

2015-06-23T21:32:35Z

LPF: By Bastianow (Bastian) [Public domain or CC BY-SA 4.0-3.0-2.5-2.0-1.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0-3.0-2.5-2.0-1.0)], via Wikimedia Commons

By Bastianow (Bastian) [Public domain or CC BY-SA 4.0-3.0-2.5-2.0-1.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0-3.0-2.5-2.0-1.0)], via Wikimedia Commons

Powiat mrągowski

2015-06-23T21:32:10Z

LPF:

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = mrągowski
| herb_powiat = plik:512px-POL_powiat_mrągowski_COA.svg.png
| flaga_powiat =
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Mrągowo
| starosta = [[Antoni Karaś]]
| powierzchnia_powiat = 1065,23
| ludność_powiat = 50 046
| rok = 2013
| gęstość_powiat = 48
| urbanizacja_powiat = 51,27
| tablice_rejestr = NMR
| TERYT_powiat = 6.28.36.10.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich = 1
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 3
| adres_starostwa = ul. Królewiecka 60a
| kod_poczt_starostwa = 11-700
| strona_www_powiat = http://www.powiat.mragowo.pl
| galeria_commons =
}}

'''Powiat mrągowski''' - powiat znajdujący się w centralnej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Mrągowo]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat olsztyński|olsztyńskim]], [[powiat kętrzyński|kętrzyńskim]], [[powiat giżycki|giżyckim]] i [[powiat szczycieński|szczycieńskim]].

 
== Powierzchnia powiatu ==
Powierzchnia powiatu to 1065,23 km².

== Demografia ==
W powiecie mragowskim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2013 r., 51 069 osób<ref>[http://olsztyn.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_warminsko-mazurskie/portrety_powiatow/powiat_mragowski.pdf olsztyn.stat.gov.pl] [22.10.2014]</ref>.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 51 069 || 100 || 26039 || 50,5 || 25030 || 49,5
|}

Saldo migracji w powiecie jest ujemne od 2012 r. Bezrobocie zbliżone było do średniej województwa i wynosiło w 2013 roku 22,9%.
== Miasta i gminy na terenie starostwa ==
gminy miejskie: Mrągowo
gminy miejsko-wiejskie: Mikołajki
gminy wiejskie: Mrągowo, Piecki, Sorkwity
miasta: Mrągowo, Mikołajki
== Władze powiatu ==
Rada powiatu
Jan Łuński
Zbigniew Bałazy
Andrzej Martyniuk
Antoni Karaś
Roman Rapkowski
Otolia Siemieniec
Benedykt Krutul
Maria Jarczewska
Radosław Pieńkowski
Bogdan Kossakowski
Magdalena Lewkowicz
Jacek Kiśluk
Wojciech Glinka
Wioletta Podlaska
Sławomir Prusaczyk
Dominik Tarnowski
== Historia jako jednostki administracyjnej ==

Powiat mrągowski znajduje się na terytorium zajmowanym w średniowieczu przez plemię Galindów. Pierwszą od momentu podboju przez zakon krzyżacki jednostką administracyjną było wójtostwo w Szestnie, przynależące do komturstwa bałgijskiego, od 1401 do 1525 roku, jako prokuratoria.

Szestno stanowiło centrum administracyjne obszaru powiatu mrągowskiego aż do początku XIX wieku. W latach 1524-1752 było siedzbą starostwa, a od 1752 roku powiatu. Landrat rezydował jednak w Rynie.
Stopniowo administracja regionu przenosiła się do Mrągowa - jako pierwsze przeniosły się władze sądownicze (w 1813 roku), a w 1818 roku dokonano nowego podziału administracyjnego. Utworzono nowy powiat mrągowskim, tym razem z siedzibą w Mrągowie.

Mrągowo pozostawało siedzibą powiatu w ramach Królestwa Prus, a następnie II i III Rzeszy. Po wcieleniu do Polski w 1945 roku utworzono w Mrągowie powiat w ramach województwa olsztyńskiego, istniejący do 1975 roku. Powiat mrągowski powołano ponownie w 1999 roku.

== Kultura ==

• Piknik Country
• Mazurska Noc Kabaretowa
• Festiwal Muzyki Kresowej
• Miasteczko Mrongoville
• Centrum Kultury i Turystyki
• Muzeum Sprzętu Wojskowego
• Miejska Biblioteka Publiczna
• Biblioteka Pedagogiczna
• Kino Zodiak
• Muzeum Ziemi Mrągowskiej

== Szkolnictwo ==

• Przedszkole Publiczne nr 1
• Szkoła Podstawowa nr 1
• Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia
• Państwowe Liceum Pedagogiczne
• Społeczne Gimnazjum im. Marion Dönhoff
• Społeczne Liceum Ogólnokształcące im. Marion Dönhoff
• Ośrodek Rehabilitacyjno–Edukacyjno–Wychowawczy

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat mrągowski]][[Kategoria: 1990-]]

Powiat mrągowski

2015-06-23T21:31:12Z

LPF:

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = mrągowski
| herb_powiat =
| flaga_powiat =
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Mrągowo
| starosta = [[Antoni Karaś]]
| powierzchnia_powiat = 1065,23
| ludność_powiat = 50 046
| rok = 2013
| gęstość_powiat = 48
| urbanizacja_powiat = 51,27
| tablice_rejestr = NMR
| TERYT_powiat = 6.28.36.10.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich = 1
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 3
| adres_starostwa = ul. Królewiecka 60a
| kod_poczt_starostwa = 11-700
| strona_www_powiat = http://www.powiat.mragowo.pl
| galeria_commons =
}}

'''Powiat mrągowski''' - powiat znajdujący się w centralnej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Mrągowo]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat olsztyński|olsztyńskim]], [[powiat kętrzyński|kętrzyńskim]], [[powiat giżycki|giżyckim]] i [[powiat szczycieński|szczycieńskim]].

 
== Powierzchnia powiatu ==
Powierzchnia powiatu to 1065,23 km².

== Demografia ==
W powiecie mragowskim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2013 r., 51 069 osób<ref>[http://olsztyn.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_warminsko-mazurskie/portrety_powiatow/powiat_mragowski.pdf olsztyn.stat.gov.pl] [22.10.2014]</ref>.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 51 069 || 100 || 26039 || 50,5 || 25030 || 49,5
|}

Saldo migracji w powiecie jest ujemne od 2012 r. Bezrobocie zbliżone było do średniej województwa i wynosiło w 2013 roku 22,9%.
== Miasta i gminy na terenie starostwa ==
gminy miejskie: Mrągowo
gminy miejsko-wiejskie: Mikołajki
gminy wiejskie: Mrągowo, Piecki, Sorkwity
miasta: Mrągowo, Mikołajki
== Władze powiatu ==
Rada powiatu
Jan Łuński
Zbigniew Bałazy
Andrzej Martyniuk
Antoni Karaś
Roman Rapkowski
Otolia Siemieniec
Benedykt Krutul
Maria Jarczewska
Radosław Pieńkowski
Bogdan Kossakowski
Magdalena Lewkowicz
Jacek Kiśluk
Wojciech Glinka
Wioletta Podlaska
Sławomir Prusaczyk
Dominik Tarnowski
== Historia jako jednostki administracyjnej ==

Powiat mrągowski znajduje się na terytorium zajmowanym w średniowieczu przez plemię Galindów. Pierwszą od momentu podboju przez zakon krzyżacki jednostką administracyjną było wójtostwo w Szestnie, przynależące do komturstwa bałgijskiego, od 1401 do 1525 roku, jako prokuratoria.

Szestno stanowiło centrum administracyjne obszaru powiatu mrągowskiego aż do początku XIX wieku. W latach 1524-1752 było siedzbą starostwa, a od 1752 roku powiatu. Landrat rezydował jednak w Rynie.
Stopniowo administracja regionu przenosiła się do Mrągowa - jako pierwsze przeniosły się władze sądownicze (w 1813 roku), a w 1818 roku dokonano nowego podziału administracyjnego. Utworzono nowy powiat mrągowskim, tym razem z siedzibą w Mrągowie.

Mrągowo pozostawało siedzibą powiatu w ramach Królestwa Prus, a następnie II i III Rzeszy. Po wcieleniu do Polski w 1945 roku utworzono w Mrągowie powiat w ramach województwa olsztyńskiego, istniejący do 1975 roku. Powiat mrągowski powołano ponownie w 1999 roku.

== Kultura ==

• Piknik Country
• Mazurska Noc Kabaretowa
• Festiwal Muzyki Kresowej
• Miasteczko Mrongoville
• Centrum Kultury i Turystyki
• Muzeum Sprzętu Wojskowego
• Miejska Biblioteka Publiczna
• Biblioteka Pedagogiczna
• Kino Zodiak
• Muzeum Ziemi Mrągowskiej

== Szkolnictwo ==

• Przedszkole Publiczne nr 1
• Szkoła Podstawowa nr 1
• Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia
• Państwowe Liceum Pedagogiczne
• Społeczne Gimnazjum im. Marion Dönhoff
• Społeczne Liceum Ogólnokształcące im. Marion Dönhoff
• Ośrodek Rehabilitacyjno–Edukacyjno–Wychowawczy

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat mrągowski]][[Kategoria: 1990-]]

Plik:Herbm.png

2015-06-23T21:30:26Z

LPF: http://www.powiat.mragowo.pl/p,65,herb-powiatu

http://www.powiat.mragowo.pl/p,65,herb-powiatu

Powiat mrągowski

2015-06-23T21:30:14Z

LPF:

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = mrągowski
| herb_powiat = plik:herbm.png
| flaga_powiat =
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Mrągowo
| starosta = [[Antoni Karaś]]
| powierzchnia_powiat = 1065,23
| ludność_powiat = 50 046
| rok = 2013
| gęstość_powiat = 48
| urbanizacja_powiat = 51,27
| tablice_rejestr = NMR
| TERYT_powiat = 6.28.36.10.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich = 1
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 3
| adres_starostwa = ul. Królewiecka 60a
| kod_poczt_starostwa = 11-700
| strona_www_powiat = http://www.powiat.mragowo.pl
| galeria_commons =
}}

'''Powiat mrągowski''' - powiat znajdujący się w centralnej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Mrągowo]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat olsztyński|olsztyńskim]], [[powiat kętrzyński|kętrzyńskim]], [[powiat giżycki|giżyckim]] i [[powiat szczycieński|szczycieńskim]].

 
== Powierzchnia powiatu ==
Powierzchnia powiatu to 1065,23 km².

== Demografia ==
W powiecie mragowskim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2013 r., 51 069 osób<ref>[http://olsztyn.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_warminsko-mazurskie/portrety_powiatow/powiat_mragowski.pdf olsztyn.stat.gov.pl] [22.10.2014]</ref>.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 51 069 || 100 || 26039 || 50,5 || 25030 || 49,5
|}

Saldo migracji w powiecie jest ujemne od 2012 r. Bezrobocie zbliżone było do średniej województwa i wynosiło w 2013 roku 22,9%.
== Miasta i gminy na terenie starostwa ==
gminy miejskie: Mrągowo
gminy miejsko-wiejskie: Mikołajki
gminy wiejskie: Mrągowo, Piecki, Sorkwity
miasta: Mrągowo, Mikołajki
== Władze powiatu ==
Rada powiatu
Jan Łuński
Zbigniew Bałazy
Andrzej Martyniuk
Antoni Karaś
Roman Rapkowski
Otolia Siemieniec
Benedykt Krutul
Maria Jarczewska
Radosław Pieńkowski
Bogdan Kossakowski
Magdalena Lewkowicz
Jacek Kiśluk
Wojciech Glinka
Wioletta Podlaska
Sławomir Prusaczyk
Dominik Tarnowski
== Historia jako jednostki administracyjnej ==

Powiat mrągowski znajduje się na terytorium zajmowanym w średniowieczu przez plemię Galindów. Pierwszą od momentu podboju przez zakon krzyżacki jednostką administracyjną było wójtostwo w Szestnie, przynależące do komturstwa bałgijskiego, od 1401 do 1525 roku, jako prokuratoria.

Szestno stanowiło centrum administracyjne obszaru powiatu mrągowskiego aż do początku XIX wieku. W latach 1524-1752 było siedzbą starostwa, a od 1752 roku powiatu. Landrat rezydował jednak w Rynie.
Stopniowo administracja regionu przenosiła się do Mrągowa - jako pierwsze przeniosły się władze sądownicze (w 1813 roku), a w 1818 roku dokonano nowego podziału administracyjnego. Utworzono nowy powiat mrągowskim, tym razem z siedzibą w Mrągowie.

Mrągowo pozostawało siedzibą powiatu w ramach Królestwa Prus, a następnie II i III Rzeszy. Po wcieleniu do Polski w 1945 roku utworzono w Mrągowie powiat w ramach województwa olsztyńskiego, istniejący do 1975 roku. Powiat mrągowski powołano ponownie w 1999 roku.

== Kultura ==

• Piknik Country
• Mazurska Noc Kabaretowa
• Festiwal Muzyki Kresowej
• Miasteczko Mrongoville
• Centrum Kultury i Turystyki
• Muzeum Sprzętu Wojskowego
• Miejska Biblioteka Publiczna
• Biblioteka Pedagogiczna
• Kino Zodiak
• Muzeum Ziemi Mrągowskiej

== Szkolnictwo ==

• Przedszkole Publiczne nr 1
• Szkoła Podstawowa nr 1
• Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia
• Państwowe Liceum Pedagogiczne
• Społeczne Gimnazjum im. Marion Dönhoff
• Społeczne Liceum Ogólnokształcące im. Marion Dönhoff
• Ośrodek Rehabilitacyjno–Edukacyjno–Wychowawczy

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat mrągowski]][[Kategoria: 1990-]]

Powiat mrągowski

2015-06-23T21:29:26Z

LPF:

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = mrągowski
| herb_powiat = plik:herb.png
| flaga_powiat =
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Mrągowo
| starosta = [[Antoni Karaś]]
| powierzchnia_powiat = 1065,23
| ludność_powiat = 50 046
| rok = 2013
| gęstość_powiat = 48
| urbanizacja_powiat = 51,27
| tablice_rejestr = NMR
| TERYT_powiat = 6.28.36.10.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich = 1
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 3
| adres_starostwa = ul. Królewiecka 60a
| kod_poczt_starostwa = 11-700
| strona_www_powiat = http://www.powiat.mragowo.pl
| galeria_commons =
}}

'''Powiat mrągowski''' - powiat znajdujący się w centralnej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Mrągowo]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat olsztyński|olsztyńskim]], [[powiat kętrzyński|kętrzyńskim]], [[powiat giżycki|giżyckim]] i [[powiat szczycieński|szczycieńskim]].

 
== Powierzchnia powiatu ==
Powierzchnia powiatu to 1065,23 km².

== Demografia ==
W powiecie mragowskim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2013 r., 51 069 osób<ref>[http://olsztyn.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_warminsko-mazurskie/portrety_powiatow/powiat_mragowski.pdf olsztyn.stat.gov.pl] [22.10.2014]</ref>.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 51 069 || 100 || 26039 || 50,5 || 25030 || 49,5
|}

Saldo migracji w powiecie jest ujemne od 2012 r. Bezrobocie zbliżone było do średniej województwa i wynosiło w 2013 roku 22,9%.
== Miasta i gminy na terenie starostwa ==
gminy miejskie: Mrągowo
gminy miejsko-wiejskie: Mikołajki
gminy wiejskie: Mrągowo, Piecki, Sorkwity
miasta: Mrągowo, Mikołajki
== Władze powiatu ==
Rada powiatu
Jan Łuński
Zbigniew Bałazy
Andrzej Martyniuk
Antoni Karaś
Roman Rapkowski
Otolia Siemieniec
Benedykt Krutul
Maria Jarczewska
Radosław Pieńkowski
Bogdan Kossakowski
Magdalena Lewkowicz
Jacek Kiśluk
Wojciech Glinka
Wioletta Podlaska
Sławomir Prusaczyk
Dominik Tarnowski
== Historia jako jednostki administracyjnej ==

Powiat mrągowski znajduje się na terytorium zajmowanym w średniowieczu przez plemię Galindów. Pierwszą od momentu podboju przez zakon krzyżacki jednostką administracyjną było wójtostwo w Szestnie, przynależące do komturstwa bałgijskiego, od 1401 do 1525 roku, jako prokuratoria.

Szestno stanowiło centrum administracyjne obszaru powiatu mrągowskiego aż do początku XIX wieku. W latach 1524-1752 było siedzbą starostwa, a od 1752 roku powiatu. Landrat rezydował jednak w Rynie.
Stopniowo administracja regionu przenosiła się do Mrągowa - jako pierwsze przeniosły się władze sądownicze (w 1813 roku), a w 1818 roku dokonano nowego podziału administracyjnego. Utworzono nowy powiat mrągowskim, tym razem z siedzibą w Mrągowie.

Mrągowo pozostawało siedzibą powiatu w ramach Królestwa Prus, a następnie II i III Rzeszy. Po wcieleniu do Polski w 1945 roku utworzono w Mrągowie powiat w ramach województwa olsztyńskiego, istniejący do 1975 roku. Powiat mrągowski powołano ponownie w 1999 roku.

== Kultura ==

• Piknik Country
• Mazurska Noc Kabaretowa
• Festiwal Muzyki Kresowej
• Miasteczko Mrongoville
• Centrum Kultury i Turystyki
• Muzeum Sprzętu Wojskowego
• Miejska Biblioteka Publiczna
• Biblioteka Pedagogiczna
• Kino Zodiak
• Muzeum Ziemi Mrągowskiej

== Szkolnictwo ==

• Przedszkole Publiczne nr 1
• Szkoła Podstawowa nr 1
• Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia
• Państwowe Liceum Pedagogiczne
• Społeczne Gimnazjum im. Marion Dönhoff
• Społeczne Liceum Ogólnokształcące im. Marion Dönhoff
• Ośrodek Rehabilitacyjno–Edukacyjno–Wychowawczy

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat mrągowski]][[Kategoria: 1990-]]

Powiat mrągowski

2015-06-23T21:28:40Z

LPF:

Powiat mrągowski

2015-06-23T21:26:41Z

LPF:

{{Powiat infobox
| nazwa_powiatu = mrągowski
| herb_powiat =
| flaga_powiat =
| mapa_woj_powiat = Plik:powiaty.png
| województwo = warmińsko-mazurskie
| stolica_powiat = Mrągowo
| starosta = [[Antoni Karaś]]
| powierzchnia_powiat = 1065,23
| ludność_powiat = 50 046
| rok = 2013
| gęstość_powiat = 48
| urbanizacja_powiat = 51,27
| tablice_rejestr = NMR
| TERYT_powiat = 6.28.36.10.00.0
| powiat_mapa_gminy =
| liczba_gm_miejskich = 1
| liczba_gm_miejsko-wiejskich = 1
| liczba_gm_wiejskich = 3
| adres_starostwa = ul. Królewiecka 60a
| kod_poczt_starostwa = 11-700
| strona_www_powiat =
| galeria_commons =
}}

'''Powiat mrągowski''' - powiat znajdujący się w centralnej części [[województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]]. Siedzibą powiatu jest [[Mrągowo]]. Powiat graniczy z powiatami [[powiat olsztyński|olsztyńskim]], [[powiat kętrzyński|kętrzyńskim]], [[powiat giżycki|giżyckim]] i [[powiat szczycieński|szczycieńskim]].

 
== Powierzchnia powiatu ==
Powierzchnia powiatu to 1065,23 km².

== Demografia ==
W powiecie mragowskim zamieszkuje, zgodnie z danymi z 2013 r., 51 069 osób<ref>[http://olsztyn.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_warminsko-mazurskie/portrety_powiatow/powiat_mragowski.pdf olsztyn.stat.gov.pl] [22.10.2014]</ref>.

{|class="wikitable"
!Opis || colspan=2|Ogółem || colspan=2|Kobiety || colspan=2|Mężczyźni
|-
||| osób || % || osób || % || osób || %
|--
|liczba || 51 069 || 100 || 26039 || 50,5 || 25030 || 49,5
|}

Saldo migracji w powiecie jest ujemne od 2012 r. Bezrobocie zbliżone było do średniej województwa i wynosiło w 2013 roku 22,9%.
== Miasta i gminy na terenie starostwa ==
gminy miejskie: Mrągowo
gminy miejsko-wiejskie: Mikołajki
gminy wiejskie: Mrągowo, Piecki, Sorkwity
miasta: Mrągowo, Mikołajki
== Władze powiatu ==
Rada powiatu
Jan Łuński
Zbigniew Bałazy
Andrzej Martyniuk
Antoni Karaś
Roman Rapkowski
Otolia Siemieniec
Benedykt Krutul
Maria Jarczewska
Radosław Pieńkowski
Bogdan Kossakowski
Magdalena Lewkowicz
Jacek Kiśluk
Wojciech Glinka
Wioletta Podlaska
Sławomir Prusaczyk
Dominik Tarnowski
== Historia jako jednostki administracyjnej ==

Powiat mrągowski znajduje się na terytorium zajmowanym w średniowieczu przez plemię Galindów. Pierwszą od momentu podboju przez zakon krzyżacki jednostką administracyjną było wójtostwo w Szestnie, przynależące do komturstwa bałgijskiego, od 1401 do 1525 roku, jako prokuratoria.

Szestno stanowiło centrum administracyjne obszaru powiatu mrągowskiego aż do początku XIX wieku. W latach 1524-1752 było siedzbą starostwa, a od 1752 roku powiatu. Landrat rezydował jednak w Rynie.
Stopniowo administracja regionu przenosiła się do Mrągowa - jako pierwsze przeniosły się władze sądownicze (w 1813 roku), a w 1818 roku dokonano nowego podziału administracyjnego. Utworzono nowy powiat mrągowskim, tym razem z siedzibą w Mrągowie.

Mrągowo pozostawało siedzibą powiatu w ramach Królestwa Prus, a następnie II i III Rzeszy. Po wcieleniu do Polski w 1945 roku utworzono w Mrągowie powiat w ramach województwa olsztyńskiego, istniejący do 1975 roku. Powiat mrągowski powołano ponownie w 1999 roku.

== Kultura ==

• Piknik Country
• Mazurska Noc Kabaretowa
• Festiwal Muzyki Kresowej
• Miasteczko Mrongoville
• Centrum Kultury i Turystyki
• Muzeum Sprzętu Wojskowego
• Miejska Biblioteka Publiczna
• Biblioteka Pedagogiczna
• Kino Zodiak
• Muzeum Ziemi Mrągowskiej

== Szkolnictwo ==

• Przedszkole Publiczne nr 1
• Szkoła Podstawowa nr 1
• Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia
• Państwowe Liceum Pedagogiczne
• Społeczne Gimnazjum im. Marion Dönhoff
• Społeczne Liceum Ogólnokształcące im. Marion Dönhoff
• Ośrodek Rehabilitacyjno–Edukacyjno–Wychowawczy

{{Przypisy}}
<references/>

[[Kategoria: Miejscowość]][[Kategoria: Powiat mrągowski]][[Kategoria: 1990-]]