Encyklopedia Warmii i Mazur - Wkład użytkownika [pl]

Trękus

2016-01-04T10:14:03Z

LidiaK:

{{Wieś infobox
|nazwa = Trękus
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi =
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|gmina = Purda
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 131 (łącznie Trękus, Kołpaki)
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 43 |sekundN =
|stopniE = 20 |minutE = 35 |sekundE =
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
''' Trękus ''' (niem. ''Gross Trinkhaus'') – [[wieś sołecka]] położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], [[Powiat olsztyński|powiat olsztyński]], [[Purda (gmina wiejska)|gmina Purda]]. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego.

Miejscowość w 2010 roku liczyła 131 mieszkańców (łącznie Trękus, Kołpaki). Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Michał Sulikowski]]<ref>[http://www.purda.pl/ogoszenia/192-wyniki-wyborow-sotysow-i-rad-soeckich.html purda.pl] [data dostępu 29 XII 2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest na [[Pojezierze Olsztyńskie|Pojezierzu Olsztyńskim]], 10 km na południe od [[Olsztyn|Olsztyna]]. Miejscowość leży ok. 2 km od [[Klewki|Klewek]], po południowej stronie [[Jezioro Linowskie|Jeziora Linowskiego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś, jako część większego nadania, powstała na mocy przywileju lennego kapituły warmińskiej z 1359 r. Czterej bracia pruscy zwani Katyothen otrzymali na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]] obszar lasu zwany "Absmedie", liczący aż 130 łanów. Ze względu na puszczański charakter obszaru, co wiązało się z trudnością jego zasiedlenia, otrzymali zwolnienie z powinności lennych na okres 18 lat. Otrzymali zezwolenie na połów ryb w Jeziorze Linowskim oraz budowę młyna. Najstarszy z braci - Nadraw, otrzymał pas rycerski.

Bracia wyróżnili się zapewne w walce z Litwinami, którzy najechali okolice zimą 1353-1354 r. Na terenie swych posiadłości założyli kilka wsi: Trękus, [[Trękusek]], [[Kaborno]], [[Wyrandy]]. Nazwa Trinkhaus stanowi zniekształcenie pierwotnej nazwy pruskiej, która zapewne pochodziła od pruskiego imienia Trinkuse.
Mogła to być osoba, która odziedziczyła część majątku po jednym z braci.

W 1473 r. nowym właścicielem wsi był Albert Witgewalt, który uzyskał odnowienie zaginionego przywileju wsi. Po jego śmierci majątek wrócił do kapituły. Około 1500 r. Trękus został przekształcony w wieś wolnych chłopów czynszowych, osadzonych na prawie chełmińskim. Wieś zasiedlali głównie Prusowie. Pierwszy odnotowany Polak nazywał się Jan Roman.

W 1578 r. wszyscy wolni chłopi byli już Polakami. W XVII w. wieś liczyła 30 łanów na prawie chełmińskim. W 1673 r. istniał w Trękusie młyn. W latach 1772-1773 w miejscowości żyło 9 chłopów o polskich nazwiskach, 6 zagrodników, młynarz o nazwisku Piekarski, 2 pastuchów. W 1786 r. funkcję sołtysa pełnił niejaki Broszewski.

Według spisu majątkowego sporządzonego po zaborze [[Warmia|Warmii]] przez [[Prusy]], Trękus był zamieszkany przez 99 osób. W 1836 r. wieś liczyła 112 mieszkańców i 15 budynków. W tym czasie w miejscowości działała szkoła. W 1825 r. do placówki uczęszczało 28 dzieci. [[Klewki]] i Trękus prawdopodobnie pod koniec XVIII w. zostały sprzedane przez Teodora Hattyńskiego Janowi Jerzemu Weissowi, burgrabiemu na zamku kapituły warmińskiej w Olsztynie. W 1848 r. Trękus należał do Norwega - Petera Thorwalda Lousa. Po zakończeniu [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojny światowej]] gospodarstwo zostało upaństwowione i przyłączone do [[Państwowe Gospodarstwo Rolne w Starym Olsztynie|Państwowego Gospodarstwa Rolnego w Starym Olsztynie]].
 

==Turystyka==
*Niebieski szlak rowerowy o długości 27 km - przebieg trasy: Olsztyn-[[Stary Olsztyn]]-[[Linowo]]-Trękus-[[Kaborno]]-[[Nowa Wieś]]-[[Przykop]]-[[Butryny]]. 

== Zabytki ==
*Cztery zabytkowe kapliczki warmińskie, [[Kapliczka w Trękusie|jedna z nich, barokowa]] pochodzi z 1792 r.;
*Stara warmińska chałupa, którą w latach 70. XX wieku uratował przed zniszczeniem [[lkwim: Władysław Ogrodziński|Władysław Ogrodziński]], były dyrektor olsztyńskiego [[lkwim:Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie |muzeum]], twórca [[lkwim:Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie| Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie]].
== Bibliografia ==
''Przewodnik turystyczny po gminie Purda'', Purda 2013. 
''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857. 
[http://www.purda.pl/soectwa/trkus.html Historia wsi na stronie gminy Purda] [data dostępu 29.12.2013] 
[http://www.wuoz.olsztyn.pl/| Wojewódzka ewidencja zabytków] [data dostępu 29.12.2013] 
[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [data dostępu 29.12.2013] 
[http://www.verwaltungsgeschichte.de/allenstein.html| Verwaltungsgeschichte] [data dostępu 29.12.2013]
 
{{Przypisy}}
<references/>
 
[[Kategoria: Miejscowość]]

[[Kategoria: Powiat olsztyński]]
[[Kategoria: Purda (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Purda (gmina wiejska)

2015-12-29T14:02:27Z

LidiaK: /* Kultura i turystyka */

{{Gmina infobox
|Gmina = Purda
|herb_gminy =
|flaga_gminy =
|mapa_gminy =
|mapa_powiatu =
|rozmiar_mapki =
|mapka =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|rodzaj_gminy = wiejska
|zarządzający = Wójt
|wójt = Piotr Karol Płoski
|adres_ug = Purda 19
|kod_poczt_ug = 11-030 Purda
|powierzchnia = 318,12
|sołectwa = 24
|miejscowości = 61
|rok = 2013
|populacja = 8463
|gęstość = 27
|urbanizacja =
|nr_kier = 89
|tablica_rej = NOL
|TERYT = 2814102
|TERC10 =
|www = http://purda.pl/
|bip = http://www.bip.purda.pl/
}}
'''Gmina Purda''' – gmina wiejska położona w centralnej części [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwa warmińsko-mazurskiego]], w południowej części [[Powiat olsztyński|powiatu olsztyńskiego]]. Siedziba gminy znajduje się w [[Purda|Purdzie]].
Gmina rolnicza, o dużej powierzchni zalesienia posiadająca liczne walory przyrodnicze i krajobrazowe sprzyjające rozwojowi turystyki, w tym agroturystyki.
Władzę w gminie sprawuje wójt [[Piotr Płoski|Piotr Karol Płoski]]<ref> [http://www.bip.purda.pl/ BIP Urzędu Gminy Purda]</ref>.
 
== Powierzchnia gminy ==
Gmina wiejska Purda zajmuje powierzchnię 318,12 km2<ref name="p1"> [http://stat.gov.pl/bdl/app/portret.display?p_czas=19&p_nts=14&p_tery=3223 Portret terytorium, Bank Danych Lokalnych GUS]</ref>, w tym:
*użytki rolne: 29,1% (9264 ha)
*lasy: 52,7% (16782 ha)
*wody: 6,6% (2099,6 ha)
Gmina stanowi 11,2% powierzchni powiatu olsztyńskiego.

== Demografia ==
Liczba ludności gminy według danych z 2013 roku wynosi<ref name="p1"/>:
[[Plik: Zabytkowa chata w Kabornie.jpg|thumb|right|290px|Zabytkowa chata w Kabornie. Autor: Archetyp. Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kaborno_33.jpg Commons Wikimedia] ]]
[[Plik:Kościół w Klewkach.jpg|thumb|right|290px|Kościół pw. Świetych Walentego i Rocha w Klewkach Autor: Piotr Marynowski. Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Klewki_-_kościół_(01).jpg Commons Wikimedia] ]]
[[Plik: Trakt Biskupi w Bałdach.jpg|thumb|right|290px|Trakt Biskupi w Bałdach Autor: Robert Reszka, 2014 r. Źródło: [http://www.pokochajmazury.com.pl/aleja-biskupow/ www.pokochajmazury.com.pl]
]]
{|class="wikitable"
!Opis ||colspan=2|Ogółem ||colspan=2|Kobiety ||colspan=2|Mężczyźni
|--
|jednostka ||osób ||% ||osób ||% ||osób ||%
|--
|liczba ||8463 ||100 ||4247 ||50,2 ||4216 ||49,8
|--
|gęstość zaludnienia (mieszk./km²) ||colspan=2|27 ||colspan=2|13,5 ||colspan=2|13,5
|}
Saldo migracji wewnętrznych i zagranicznych na pobyt stały w 2013 roku w gminie wiejskiej Purda było dodatnie i wynosiło 99 osób<ref name="p1"/>.

== Historia gminy jako jednostki administracyjnej ==
Po II wojnie światowej tereny dzisiejszej gminy Purda były częścią powiatu olsztyńskiego w województwie olsztyńskim<ref> Dz.U. 1946 nr 28 poz.177, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 r. w sprawie tymczasowego podziału administracyjnego Ziem Odzyskanych, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460280177 isap.sejm.gov.pl]</ref>.

W 1954 roku istniejące dotychczas gminy zamieniono na gromady<ref>Dz.U. 1954, nr 43 poz. 191, Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19540430191 isap.sejm.gov.pl] [10.10.2014]</ref>. Gromada Purda przetrwała do kolejnej reformy administracyjnej, która przywracała podział państwa na gminy<ref>Dz.U. 1972 nr 49 poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19720490312 isap.sejm.gov.pl] [10.10.2014]</ref>.

Gmina Purda została powołana na mocy uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 6 grudnia 1972 roku<ref>Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim</ref>. W jej skład wchodziły obszary sołectw: [[Bałdzki Piec]], [[Butryny]], [[Chaberkowo]], [[Giławy]], [[Groszkowo]], [[Kaborno]], [[Klebark Mały]], [[Klebark Wielki]], [[Łajs (gmina Purda)|Łajs]], [[Marcinkowo (gmina Purda)|Marcinkowo]], [[Nerwik]], [[Nowa Kaletka]], [[Nowa Wieś]], [[Ostrzeszewo]], [[Pajtuny]], [[Patryki]], [[Pokrzywy]], [[Prejłowo]], [[Przykop]], [[Purda]], [[Purdka]], [[Silice]], [[Stara Kaletka]], [[Szczęsne]], [[Trękus]], [[Wygoda]], [[Wyrandy]], [[Zgniłocha]].

1 czerwca 1975 roku, na podstawie Ustawy o dwustopniowym podziale administracyjnym państwa<ref>Dz.U. 1975, nr 16, poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19750160091 isap.sejm.gov.pl]</ref> przestał istnieć powiat olsztyński. Gmina Purda została bezpośrednio częścią województwa olsztyńskiego. 
Ponowne zmiany podziału administracyjnego państwa<ref>Dz.U. 1998, nr 103, poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów.[http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981030652 isap.sejm.gov.pl] [10.10.2014]</ref> umiejscowiły gminę Purda w powołanym 1 stycznia 1999 roku województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim.

Gmina wiejska Purda graniczy z gminami: [[Barczewo (gmina miejsko-wiejska)|Barczewo]], [[Dźwierzuty (gmina wiejska)|Dźwierzuty]], [[Pasym (gmina miejsko-wiejska)|Pasym]], [[Jedwabno (gmina wiejska)|Jedwabno]], [[Olsztynek (gmina miejsko-wiejska)|Olsztynek]], [[Stawiguda (gmina wiejska)|Stawiguda]] oraz z miastem [[Olsztyn]].

== Miejscowości na terenie gminy ==
Sołectwa: [[Bałdzki Piec]], [[Butryny]], [[Chaberkowo]], [[Giławy]], [[Kaborno]], [[Klebark Mały]], [[Klebark Wielki]], [[Klewki]], [[Marcinkowo (gmina Purda)|Marcinkowo]], [[Nowa Kaletka]], [[Nowa Wieś]], [[Ostrzeszewo]], [[Pajtuny]], [[Patryki]], [[Prejłowo]], [[Przykop]], [[Purda]], [[Purdka]], [[Silice]], [[Stary Olsztyn]], [[Szczęsne]], [[Trękus]], [[Trękusek]], [[Zgniłocha]].

Pozostałe miejscowości: [[Bałdy]], [[Pokrzywy]], [[Stara Kaletka]], [[Gąsiorowo]], [[Groszkowo]], [[Nerwik]], [[Zaborowo (gmina Purda)|Zaborowo]], [[Bruchwałd]], [[Rykowiec]], [[Wygoda]], [[Biedówko]], [[Wojtkowizna]], [[Wyrandy]], [[Łajs (gmina Purda)|Łajs]], [[Nowy Ramuk]], [[Pajtuński Młyn]], [[Nowe Pajtuny]], [[Nowy Przykop]], [[Kopanki]], [[Purda Leśna]], [[Kośno]], [[Linowo (gmina Purda)|Linowo]], [[Kołpaki]], [[Giławki]], [[Wesołowo (gmina Purda)|Wesołowo]], [[Grabowo (gmina Purda)|Grabowo]], [[Dzierzgunka]], [[Dziuchy]], [[Przykopiec]], [[Zapurdka]], [[Mędrzyny]], [[Kaletka (gmina Purda)|Kaletka]], [[Lalka]].

== Gospodarka ==
Głównym kierunkiem rozwoju gospodarczego gminy Purda jest rolnictwo, uzupełniane przez turystykę, produkcję i usługi.

Użytki rolne zajmują 29% powierzchni gminy, w tym: 70% (6542 ha) stanowią grunty orne, 29% (2700 ha) łąki i pastwiska, a 0,2% (22 ha) sady. W gminie dominują gleby średnie IV klasy bonitacyjnej należące do kompleksów pszennych.
Do podstawowych form gospodarowania zalicza się produkcję roślinną i hodowlę zwierząt. W produkcji roślinnej dominuje uprawa zbóż, w produkcji zwierzęcej chów bydła mlecznego i opasowego oraz trzody chlewnej.

Liczba podmiotów gospodarki narodowej wpisanych do rejestru REGON w gminie Purda wynosiła pod koniec 2013 roku 696. W tym 18 podmiotów należało do sektora publicznego, pozostałe 678 tworzyło sektor prywatny. 133 firmy były zarejestrowane w dziale handel hurtowy i detaliczny, 59 firm w dziale przetwórstwo przemysłowe, 116 firm w dziale budownictwo, 59 w dziale: rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo. Działalność związaną z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi prowadziło 24 firmy<ref name="p1"/>. Na terenie gminy nie ma dużych zakładów przemysłowych oraz warunków do szerszego rozwoju funkcji przemysłowych. Rzutują na to ograniczenia związane z ochroną środowiska przyrodniczego oraz szerszej bazy surowcowej (poza surowcem drzewnym i w ograniczonym zakresie kruszywa, kredy jeziornej, torfu). 
W gminie działają firmy: SPOMET Sp. z o.o. Marcinkowo, EkoMEBEL Klebark Mały, Parol - Ryby Kaborno.

Leżąca w regionie [[Pojezierze Olsztyńskie|Pojezierza Olsztyńskiego]] gmina Purda stanowi obszar atrakcyjny turystycznie ze względu na swoje uwarunkowania naturalne (jeziora, lasy, niski stopień zanieczyszczenia środowiska, obszary chronionego krajobrazu) oraz położenie w pobliżu [[Olsztyn|Olsztyna]]. Warunki naturalnesprzyjają spływom kajakowym, wycieczkom rowerowym i pieszym, uprawianiu żeglarstwa, hippiki, wędkarstwa, myślistwa. Liczne atrakcje oraz baza turystyczna, którą stanowią: ośrodki wypoczynkowe i gospodarstwa agroturystyczne, zachęcają do wypoczynku na terenie gminy.

Gospodarstwa agroturystyczne znajdują się w miejscowościach: Gąsiorowo, Zgniłocha, Łajs, Silice, Butryny, Klewki, Pajtuny, Purda, Patryki, Nowa Kaletka<ref>[http://purda.pl/baza-turystyczna.html Urząd Gminy Purda ]</ref>.

Gmina Purda należy do organizacji:
* [[Stowarzyszenie "Dom Warmiński"|Stowarzyszenia "Dom Warmiński"]]
*[[Związek Gmin Warmińsko-Mazurskich|Związku Gmin Warmińsko-Mazurskich]]
*[[Warmiński Związek Gmin|Warmińskiego Związku Gmin]]
*[[Lokalna Grupa Rybacka "Pojezierze Olsztyńskie"|Lokalnej Grupy Rybackiej "Pojezierze Olsztyńskie"]]
*[[Lokalna Grupa Działania Stowarzyszenie "Południowa Warmia"|Lokalnej Grupy Działania Stowarzyszenia "Południowa Warmia"]]

W nowej [[Strategia rozwoju województwa|Strategii rozwoju województwa warmińsko-mazurskiego]] z 2013 roku teren gminy został zakwalifikowany do [[Aglomeracja Olsztyna|aglomeracji Olsztyna]] oraz tzw. [[Tygrys warmińsko-mazurski|Tygrysów warmińsko-mazurskich]] – obszarów wymagających strategicznej interwencji ze względu na możliwości rozwojowe.

Liczba ludności bezrobotnej zarejestrowanej pod koniec 2013 roku w gminie Purda wynosiła 553 osób<ref name="p1"/>, co stanowi 6,2% bezrobotnych w [[Powiat olsztyński|powiecie olsztyńskim]].

Ze środowiskowej pomocy społecznej korzysta w gminie 10,4% ludności<ref>Bank Danych Lokalnych GUS</ref>.

== Kultura i turystyka ==
'''Instytucje zajmujące się pracą na rzecz kultury na terenie gminy'''
*[[Gminna Biblioteka Publiczna w Purdzie]]

'''Wydarzenia kulturalne związane z gminą'''
*[[Noc Świętojańska w Klebarku Wielkim]]
*[[lkwim: Warmiński Kiermas Tradycji, Dialogu i Zabawy - 2014|Warmiński Kiermas Tradycji, Dialogu, Zabawy – Bałdy]]
*Gminne Święto Plonów

'''Ludzie związani z gminą'''
*[[Henryk Błaszczyk]] – proboszcz [[Parafia pw. Znalezienia Krzyża Świętego w Klebarku Wielkim|parafii pw. Znalezienia Krzyża Świętego w Klebarku Wielkim]]
*[[Joanna Pieniężna]] (1867–1929) – działaczka [[Plebiscyt na Warmii i Mazurach|plebiscytowa]] na [[Warmia|Warmii]], właścicielka [[lkwim: Gazeta Olsztyńska|"Gazety Olsztyńskiej"]]
*[[Walenty Gotzheim]] (1804–1874) – ksiądz i misjonarz na [[Mazury|Mazurach]]
*[[August Kiwicki]] (1879–1950) – działacz polityczno-społeczny na Mazurach
*[[Walenty Tolsdorf]] (1816–1905) – ksiądz katolicki, działacz społeczny i religijny, zwany "patriarchą Mazur"
*[[Bernard Żbik]] (1874–1940) – folklorysta, poeta, działacz warmiński
*[[lkwim: Jan Suwała|Jan Suwała]] (1933–2003) – ksiądz, rzeźbiarz, twórca Galerii Rzeźby Sakralnej w Gąsiorowie
*[[lkwim: Grażyna Kowiel|Grażyna Kowiel]] – malarka amatorka; mieszka w Prejłowie
*[[lkwim: Wacław Ksawery Osiński|Wacław Ksawery Osiński]] (1868–1945) – duchowny katolicki, działacz polonijny w Republice Weimarskiej i Rzeszy Niemieckiej, działacz narodowy na Warmii
*[[lkwim: Jan Pietrzyk|Jan Pietrzyk]] (1956- ) – ksiądz, poeta, urodzony na Mazurach, mieszkający i działający na Warmii
*[[lkwim: Leszek Sokoll|Leszek Sokoll]] (1952- ) – malarz, artysta, organizator wystaw, animator działań artystycznych; mieszka w Silicach
*[[lkwim: Maria Teresa Szałaj|Maria Teresa Szałaj]] (1949- ) – malarka amatorka, mieszka w Trękusie
'''Zabytki znajdujące się na terenie gminy'''
Do najcenniejszych zabytków znajdujących się na terenie gminy wiejskiej Purda należą<ref> [http://www.nid.pl/pl/ Narodowy Instytut Dziedzictwa, Rejestr zabytków]</ref>:
*[[lkwim: Kościół pw. św. Jakuba Starszego Apostoła w Butrynach|kościół pw. św. Jakuba Starszego Apostoła w Butrynach]]
*[[lkwim: Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Giławach|kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Giławach]]
*[[lkwim: Kościół pw. Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Klebarku Wielkim|kościół pw. Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Klebarku Wielkim]] wraz z przykościelnym cmentarzem i plebanią
*[[lkwim: Kościół pw. św. Walentego i św. Rocha w Klewkach|kościół pw. Świętych Walentego i Rocha w Klewkach]] wraz z przykościelnym cmentarzem
*[[lkwim: Kościół pw. św. Michała Archanioła w Purdzie Wielkiej|kościół pw. św. Michała Archanioła w Purdzie]]
*zespół pałacowy w Klewkach
*[[Kaplica w Kabornie|kaplica w Kabornie]]
*zabytkowe drewniane chaty w Kabornie
*kościół ewangelicki w Nowej Wsi
*zespół dworski w Trękusku
*[[Młyn w Pajtunach]]
*liczne [[Kapliczki|kapliczki]] m.in. w: [[Kapliczka w Trękusie |Trękusie]], [[Kapliczki w Klewkach|Klewkach]], Butrynach, Giławach, Groszkowie, Kabornie, Klebarku Wielkim, Kopankach, Marcinkowie, Nowej Kaletce, Nowej Wsi, Pajtunach, Pokrzywach, Przykopie, Purdzie, Starej Kaletce, Szczęsnem,
*oraz [[Krzyż metalowy w Silicach|krzyż metalowy w Silicach]] i [[Figura Salvatora Mundi w Pajtuńskim Młynie|figura Salvatora Mundi w Pajtuńskim Młynie]]

'''Szlaki i atrakcje turystyczne'''
*szlaki kajakowe:
**trasa: [[jezioro Kośno]] – [[rzeka Kośna]] – [[Jezioro Silickie]] – [[Jezioro Klebarskie]]
**trasa: wieś Łajs - jezioro Kośno – rzeka Kośna – [[Kanał Elżbiety]] i [[Kanał Kiermas]] – [[Kanał Wiktorii]] – Jezioro Silickie
**trasa "Linowska Struga": wieś Klewki – [[Jezioro Linowskie]] – Linowska Struga – [[Jezioro Klebarskie]] – Jezioro Silickie – Kanał Wiktorii do Kanału Kiermas – [[Jezioro Bogdańskie]]
*szlaki rowerowe:
**czarny: Olsztyn - Ostrzeszewo – Klebark Mały – Klebark Wielki – Silice – Patryki – Prejłowo – Giławy – Gąsiorowo – Rusek Wielki
**czerwony: Olsztyn – Szczęsne – Klewki – Klewki PKP – Kaborno – Nowa Wieś – Kopanki – Łajs – (Małszewo)
**żółty: Olsztyn – Butryny – Nowa Kaletka – Zgniłocha
**niebieski: Olsztyn – Stary Olsztyn – Linowo – Trękus – Kaborno – Nowa Wieś – Przykop – Butryny
**zielony I: Butryny – Nowa Kaletka – Butryny
**zielony II: Marcinkowo – Purda – Marcinkowo
**żółty II: Kaborno – Marcinkowo (szlak łączy miejscowość Kaborno (szlak czerwony) z miejscowością Marcinkowo (szlak zielony II)
**niebieski II: Patryki – Purda – Giławy (łączy szlak czarny (Patryki) ze szlakiem zielonym II (Purda), dalej wspólnie ze szlakiem niebieskim do Purdy i do Giław)
**czerwony II: szlak rozpoczyna się i kończy w Purdzie – na początku pokrywa się ze szlakiem zielonym II, w części końcowej pokrywa się ze szlakiem zielonym II i niebieskim II
**niebieski III: szlak wokół jezioro Kośno
*szlak konny im. Marion Dönhoff
*obszary chronionego krajobrazu, rezerwaty i pomniki przyrody
*zabytkowe parki dworskie w: Bałdach, Klewkach, Patrykach, Starym Olsztynie, Trękusku
*liczne zabytki architektury sakralnej oraz [[Kapliczki|kapliczki]]
*Trakt Biskupi i [[Brama Warmińska w Bałdach]]
*Patrycki Młyn (możliwość zwiedzania)
*[[Warmiński Browar Parowy w Patrykach]] (możliwość zwiedzania i warzenia piwa)
*Park Rozrywki Aktywnej w Butrynach
*[[lkwim: Galeria Rzeźby Sakralnej w Gąsiorowie|Galeria Rzeźby Sakralnej w Gąsiorowie]]
Informacje na temat atrakcji turystycznych znajdujących się na terenie gminy Purda można uzyskać na stronie internetowej: [http://purda.pl/ UG Purda].

== Religia ==
*[[Parafia pw. św. Jakuba w Butrynach]]
*[[Parafia pw. św. Jana Chrzciciela w Giławach]]
*[[Parafia pw. św. Michała Archanioła w Purdzie]]
*[[Parafia pw. św. Walentego w Klewkach]]
*[[Parafia pw. Znalezienia Krzyża Świętego w Klebarku Wielkim]]

== Szkolnictwo ==
W gminie wiejskiej Purda istnieją następujące placówki edukacyjne:
*Przedszkole "Jarzębinki" w Klewkach
*Przedszkole w Purdzie
*Publiczne Przedszkole w Nowej Wsi
*[[Niepubliczna Szkoła Podstawowa w Nowej Wsi]]
*[[Publiczna Szkoła Podstawowa im. Tadeusza Pezały w Purdzie]]
*[[Gimnazjum w Purdzie]]
*[[Szkoła Podstawowa w Szczęsnem]]
*[[Zespól Szkolno-Przedszkolny w Butrynach]] – [[Przedszkole Samorządowe w Butrynach|przedszkole]], [[Szkoła Podstawowa im. Franciszka Barcza w Butrynach|szkoła podstawowa]]
*[[Zespół Szkolno-Przedszkolny w Klebarku Wielkim]] – [[Publiczne Przedszkole w Klebarku Wielkim|przedszkole]], [[Szkoła Podstawowa w Klebarku Wielkim|szkoła podstawowa]]

== Sport ==
W gminie organizowane są różnorodne imprezy rekreacyjno-sportowe, m.in.: Gminne Zawody Latawcowe PREJŁOWO, Regaty Wioślarskie o Laur Świętego Jana w Klebarku Wielkim, Gminne Zawody Strzeleckie o Puchar Wójta Gminy Purda, mistrzostwa gminy w tenisie stołowym seniorów w Marcinkowie, turnieje piłki nożnej, siatkówki plażowej, biegi przełajowe. 
Na terenie gminy działa klub:
*KP Purda
==Inne organizacje i instytucje==
*[[Stowarzyszenie Kultury i Sportu w Klewkach WIGOR]]
*[[Stowarzyszenie Sportowe Gminy Purda]]
*[[Stowarzyszenie Przyjaciół Klebarka Wielkiego "Nasza Wieś"]]
*[[Towarzystwo Przyjaciół Gimu]]
*[[Stowarzyszenie Pomocy Humanitarnej im. św. Łazarza w Klebarku Wielkim LAZARUS]]
*[[Stowarzyszenie na rzecz Klebarka Małego]]
*[[Stowarzyszenie Promocji i Rozwoju Prejłowa]]
*[[Stowarzyszenie Rozwoju Wsi Purda]]
== Obszary chronione i pomniki przyrody ==
Na terenie gminy znajdują się obszary objęte różnymi formami ochrony przyrody. Należą do nich<ref name="p3">[http://bip.olsztyn.rdos.gov.pl/ Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie]</ref>:

Rezewaty:
*[[Rezerwat Las Warmiński]] (1819,72 ha)
*[[Rezerwat Jezioro Kośno]] (1232,85 ha)

Obszary chronionego krajobrazu:
*[[Obszar Chronionego Krajobrazu Puszczy Napiwodzko-Ramuckiej]] (131 425,2 ha)
Obszary [[Natura 2000]]:
*[[Natura 2000 Puszcza Napiwodzko-Ramucka |Obszar specjalnej ochrony ptaków Puszcza Napiwodzko-Ramucka]] (116 604,69 ha)
*[[Natura 2000 Ostoja Napiwodzko-Ramucka|Specjalny obszar ochrony siedlisk Ostoja Napiwodzko-Ramucka]] (32 612,78 ha)
Z pozostałych form ochrony przyrody na terenie gminy wiejskiej Purda znajduje się 18 pomników przyrody oraz użytki ekologiczne: [[Użytek ekologiczny "Wzgórza Bartołckie" |"Wzgórza Bartołckie"]], [[Użytek ekologiczny "Klasztorne Łąki" |"Klasztorne Łąki"]], [[Użytek ekologiczny "Trzcinowisko Zgniłocha"|"Trzcinowisko Zgniłocha"]], [[Użytek ekologiczny "Wielosił"|"Wielosił"]], [[Użytek ekologiczny "Bogdany"|"Bogdany"]], [[Użytek ekologiczny "Czerwonka Duża"|"Czerwonka Duża"]], [[Użytek ekologiczny "Czerwonka Mała"|"Czerwonka Mała"]], [[Użytek ekologiczny "Dzika Korsakówka"|"Dzika Korsakówka"]], [[Użytek ekologiczny "Zbiornik retencyjny Purda Leśna"|"Zbiornik retencyjny Purda Leśna"]]<ref name="p3"/>.

==Zobacz też:==
*[[Kiermas]]
*[[Dzwonniczki ludowe]]
*[[Wały podłużne]]
*[[Polsko-Katolickie Towarzystwo Szkolne na Warmię]]
*[[Szkoły polskie na Warmii w 1920 roku]]
*[[Polskie przedszkola na Warmii w Prusach Wschodnich (1927–1939)]]
*[[Fundacja "Fundusz Ziemi Olsztyńskiej"]]
*[[Stowarzyszenie "Nasze Gady"]]
*[[Głos Purdy]]
{{Przypisy}}
<references/>
==Bibliografia==
Dz.U. 1946 nr 28 poz.177, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 r. w sprawie tymczasowego podziału administracyjnego Ziem Odzyskanych, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460280177 isap.sejm.gov.pl] [20.10.2014] 
Dz.U. 1954 nr 43 poz. 191, Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19540430191 isap.sejm.gov.pl] [20.12.2014] 
Dz.U. 1972 nr 49 poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19720490312 isap.sejm.gov.pl] [20.12.2014] 
Dz.U. 1975 nr 16 poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19750160091 isap.sejm.gov.pl][20.12.2014] 
Dz.U. 1975 nr 17 poz. 92, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19750170092 isap.sejm.gov.pl] [20.12.2014] 
Dz.U. 1998 nr 103 poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981030652 isap.sejm.gov.pl] [20.12.2014] 
Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim, [w:] Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie, Olsztyn 1972. 
[http://www.bip.purda.pl/ Projekt programu ochrony środowiska gminy Purda na lata 2011-2014 z perspektywą do roku 2018, Purda 2011] 
[http://stat.gov.pl/bdl/app/portret.display?p_czas=19&p_nts=14&p_tery=3223 Bank Danych lokalnych GUS, Portret terytorium] [20.12.2014] 
[http://www.domwarminski.pl/ Stowarzyszenie Dom Warmiński]] [20.12.2014] 
[http://www.bip.purda.pl/ BIP Urzędu Gminy Purda] [20.12.2014] 
[http://purda.pl/ Urząd Gminy Purda] [20.12.2014] 
[http://leksykonkultury.ceik.eu/ Leksykon kultury Warmii i Mazur] [20.12.2014] 
[http://www.nid.pl/pl/ Narodowy Instytut Dziedzictwa, Rejestr zabytków] [20.12.2014] 
[http://bip.olsztyn.rdos.gov.pl/ Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie] [20.12.2014] 
[http://www.ko.olsztyn.pl/?main=2&sub=4 Wykaz szkół i placówek oświatowych w województwie warmińsko-mazurskim] [20.12.2014] 
[[Kategoria:Miejscowość]][[Kategoria: Powiat olsztyński]][[Kategoria: Purda (gmina wiejska)]][[Kategoria: 1945-1989]][[Kategoria: 1990-]]

Trękus

2015-12-29T13:59:27Z

LidiaK:

{{Wieś infobox
|nazwa = Trękus
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi =
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości =
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|gmina = Purda
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 131 (łącznie Trękus, Kołpaki)
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 43 |sekundN =
|stopniE = 20 |minutE = 35 |sekundE =
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
''' Trękus ''' (niem. ''Gross Trinkhaus'') – [[wieś sołecka]] położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], [[Powiat olsztyński|powiat olsztyński]], [[Purda (gmina wiejska)|gmina Purda]]. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego.

Miejscowość w 2010 roku liczyła 131 mieszkańców (łącznie Trękus, Kołpaki). Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Michał Sulikowski]]<ref>[http://www.purda.pl/ogoszenia/192-wyniki-wyborow-sotysow-i-rad-soeckich.html purda.pl] [data dostępu 29 XII 2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest na [[Pojezierze Olsztyńskie|Pojezierzu Olsztyńskim]], 10 km na południe od [[Olsztyn|Olsztyna]]. Miejscowość leży ok. 2 km od [[Klewki|Klewek]], po południowej tronie [[Jezioro Linowskie|Jeziora Linowskiego]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Wieś, jako część większego nadania, powstała na mocy przywileju lennego kapituły warmińskiej z 1359 r. Czterej bracia pruscy zwani Katyothen otrzymali na [[Prawo chełmińskie|prawie chełmińskim]] obszar lasu zwany "Absmedie", liczący aż 130 łanów. Ze względu na puszczański charakter obszaru, co wiązało się z trudnością jego zasiedlenia, otrzymali zwolnienie z powinności lennych na okres 18 lat. Otrzymali zezwolenie na połów ryb w Jeziorze Linowskim oraz budowę młyna. Najstarszy z braci - Nadraw, otrzymał pas rycerski.

Bracia wyróżnili się zapewne w walce z Litwinami, którzy najechali okolice zimą 1353-1354 r. Na terenie swych posiadłości założyli kilka wsi: Trękus, [[Trękusek]], [[Kaborno]], [[Wyrandy]]. Nazwa Trinkhaus stanowi zniekształcenie pierwotnej nazwy pruskiej, która zapewne pochodziła od pruskiego imienia Trinkuse.
Mogła to być osoba, która odziedziczyła część majątku po jednym z braci.

W 1473 r. nowym właścicielem wsi był Albert Witgewalt, który uzyskał odnowienie zaginionego przywileju wsi. Po jego śmierci majątek wrócił do kapituły. Około 1500 r. Trękus został przekształcony w wieś wolnych chłopów czynszowych, osadzonych na prawie chełmińskim. Wieś zasiedlali głównie Prusowie. Pierwszy odnotowany Polak nazywał się Jan Roman.

W 1578 r. wszyscy wolni chłopi byli już Polakami. W XVII w. wieś liczyła 30 łanów na prawie chełmińskim. W 1673 r. istniał w Trękusie młyn. W latach 1772-1773 w miejscowości żyło 9 chłopów o polskich nazwiskach, 6 zagrodników, młynarz o nazwisku Piekarski, 2 pastuchów. W 1786 r. funkcję sołtysa pełnił niejaki Broszewski.

Według spisu majątkowego sporządzonego po zaborze [[Warmia|Warmii]] przez [[Prusy]], Trękus był zamieszkany przez 99 osób. W 1836 r. wieś liczyła 112 mieszkańców i 15 budynków. W tym czasie w miejscowości działała szkoła. W 1825 r. do placówki uczęszczało 28 dzieci. [[Klewki]] i Trękus prawdopodobnie pod koniec XVIII w. zostały sprzedane przez Teodora Hattyńskiego Janowi Jerzemu Weissowi, burgrabiemu na zamku kapituły warmińskiej w Olsztynie. W 1848 r. Trękus należał do Norwega - Petera Thorwalda Lousa. Po zakończeniu [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojny światowej]] gospodarstwo zostało upaństwowione i przyłączone do [[Państwowe Gospodarstwo Rolne w Starym Olsztynie|Państwowego Gospodarstwa Rolnego w Starym Olsztynie]].
 

==Turystyka==
*Niebieski szlak rowerowy o długości 27 km - przebieg trasy: Olsztyn-[[Stary Olsztyn]]-[[Linowo]]-Trękus-[[Kaborno]]-[[Nowa Wieś]]-[[Przykop]]-[[Butryny]]. 

== Zabytki ==
*Cztery zabytkowe kapliczki warmińskie, [[Kapliczka w Trękusie|jedna z nich, barokowa]] pochodzi z 1792 r.;
*Stara warmińska chałupa, którą w latach 70. XX wieku uratował przed zniszczeniem [[lkwim: Władysław Ogrodziński|Władysław Ogrodziński]], były dyrektor olsztyńskiego [[lkwim:Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie |muzeum]], twórca [[lkwim:Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie| Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie]].
== Bibliografia ==
''Przewodnik turystyczny po gminie Purda'', Purda 2013. 
''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857. 
[http://www.purda.pl/soectwa/trkus.html Historia wsi na stronie gminy Purda] [data dostępu 29.12.2013] 
[http://www.wuoz.olsztyn.pl/| Wojewódzka ewidencja zabytków] [data dostępu 29.12.2013] 
[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank Danych Lokalnych GUS] [data dostępu 29.12.2013] 
[http://www.verwaltungsgeschichte.de/allenstein.html| Verwaltungsgeschichte] [data dostępu 29.12.2013]
 
{{Przypisy}}
<references/>
 
[[Kategoria: Miejscowość]]

[[Kategoria: Powiat olsztyński]]
[[Kategoria: Purda (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Kobułty

2015-06-29T17:03:59Z

LidiaK:

{{Wieś infobox
|nazwa = Kobułty
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi =
|zdjęcie = kobulty.jpg
|opis zdjęcia = Fot. Mieczysław Kalski
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|gmina = Biskupiec
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 409
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 47 |sekundN = 57
|stopniE = 21 |minutE = 01 |sekundE = 46
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
''' Kobułty''' (niem. ''Kobulten'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[Powiat olsztyński|powiecie olsztyńskim]], w [[Biskupiec (gmina miejsko-wiejska) |gminie Biskupiec]]. Miejscowość w 2010 roku liczyła 409 mieszkańców. Funkcję sołtysa sprawuje [[Andrzej Krupiński]]<ref>[http://www.biskupiec.pl/inf_um.htm Urząd Gminy Biskupiec]</ref>.
 
==Położenie==
Miejscowość położona w centralnej części województwa warmińsko-mazurskiego, około 9 km na południowy-wschód od [[Biskupiec |Biskupca]].
==Dzieje miejscowości==
Miejscowość założono jako wieś kościelną około 1388 roku. Wieś powstała na obszernym terenie 350 włók. W kolejnych wiekach dobra kobułckie często zmieniały właścicieli. W połowie XIX wieku do wsi należało niespełna 70 włók magdeburskich. W 1897 roku rozpoczęto budowę [[Kościół pw. św. Józefa w Kobułtach|kościoła pw. św. Józefa]], którą zakończono w 1899 roku. Katolicka [[Parafia pw. św. Józefa w Kobułtach|parafia pw. św. Józefa]] utworzona została 2 marca 1901 roku. 
W dniu 1 stycznia 1957 roku, na mocy nowego podziału administracyjnego, Kobułty trafiły do gminy Biskupiec i pozostają w niej do dziś.
W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego<ref>Dz.U. 1975, nr 16, poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19750160091 isap.sejm.gov.pl] [10.02.2015]</ref>. Ponowne zmiany podziału administracyjnego państwa<ref>Dz.U. 1998, nr 103, poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981030652 isap.sejm.gov.pl] [10.02.2015]</ref> umiejscowiły ją w powołanym 1 stycznia 1999 roku województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim.
==Ludzie związani z miejscowością==
*[[Fritz Heitmann]] (1853-1921) - architekt niemiecki związany z [[Prusy Wschodnie|Prusami Wschodnimi]], przedstawiciel nurtu historyzmu, zaprojektował kościół w Kobułtach.
*[[Andrzej Antonowicz]] - duchowny katolicki, proboszcz parafii.
==Zabytki==
*neogotycki [[Kościół pw. św. Józefa w Kobułtach|kościół pw. św. Józefa]] wraz z przykościelnym cmentarzem
*ruiny kościoła ewangelickiego
*spichlerz oraz wybudowane przy nim czworaki
*[[Kapliczki|kapliczki]] przydrożne
*dwór murowany z początku XIX wieku wraz z parkiem
[[image:kobulty2.jpg|thumb|right|290px|Kościół św. Józefa w Kobułtach. Fot. Mieczysław Kalski]]
[[image:kobulty3.jpg|thumb|right|290px|Kościół ewangelicki w Kobułtach. Fot. Mieczysław Kalski]]
==Edukacja==
*[[Szkoła Podstawowa w Kobułtach]]
*[[Zespół Szkół w Kobułtach]]
==Turystyka==
*szlak rowerowy Biskupiec - [[Rzeck]] - [[Rasząg]] - [[Zabrodzie]] - Kobułty - [[Parelskie Wzgórza]] - [[Lipowo (gmina Biskupiec)|Lipowo]] - [[Stanclewo]] - [[Bredynki]] - [[Dębowo]] - [[Czerwonka (gmina Biskupiec)|Czerwonka]] -[[Biesowo]] - [[Jezioro Galk|Galk]] - [[Jezioro Dadaj|Dadaj]]
*[[Użytek ekologiczny "Parleskie Wzgórza"|"Parleskie Wzgórza"]]
==Ciekawostki==
W 2005 roku, Kobułty otrzymały wyróżnienie w konkursie "Czysta i estetyczna zagroda – estetyczna wieś 2005" organizowanym przez [[Związek Gmin Warmińsko-Mazurskich]].
==Zobacz też:==
*[[Kościoły Karla Friedricha Schinkla dla powiatu szczycieńskiego]]
{{Przypisy}}
<references/>

== Bibliografia ==
Dz.U. 1975, nr 16, poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19750160091 isap.sejm.gov.pl] [10.02.2015] 
Dz.U. 1998, nr 103, poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981030652 isap.sejm.gov.pl] [10.02.2015] 
[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims Bank Danych Lokalnych GUS] [10.02.2015] 
[http://www.biskupiec.pl/ Urząd Gminy Biskupiec] [10.02.2015] 
[https://www.google.pl/maps Mapy Google Maps] [10.02.2015] 
[http://domwarminski.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=150:gmina-biskupiec-kobulty&catid=27:wies-warminska&Itemid=125 domwarminski.pl] [10.02.2015] 
[[Kategoria: Miejscowość]] [[Kategoria: Powiat olsztyński]] [[Kategoria: Biskupiec (gmina miejsko-wiejska) ]] [[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Kobułty

2015-06-29T17:03:28Z

LidiaK:

Kobułty

2015-06-29T17:02:42Z

LidiaK:

{{Wieś infobox
|nazwa = Kobułty
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi =
|zdjęcie = kobulty.jpg
|opis zdjęcia = Fot. Mieczysław Kalski
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|gmina = Biskupiec
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 409
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 47 |sekundN = 57
|stopniE = 21 |minutE = 01 |sekundE = 46
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
''' Kobułty''' (niem. ''Kobulten'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[Powiat olsztyński|powiecie olsztyńskim]], w [[Biskupiec (gmina miejsko-wiejska) |gminie Biskupiec]]. Miejscowość w 2010 roku liczyła 409 mieszkańców. Funkcję sołtysa sprawuje [[Andrzej Krupiński]]<ref>[http://www.biskupiec.pl/inf_um.htm Urząd Gminy Biskupiec]</ref>.
 
==Położenie==
Miejscowość położona w centralnej części województwa warmińsko-mazurskiego, około 9 km na południowy-wschód od [[Biskupiec |Biskupca]].

==Dzieje miejscowości==
Miejscowość założono jako wieś kościelną około 1388 roku. Wieś powstała na obszernym terenie 350 włók. W kolejnych wiekach dobra kobułckie często zmieniały właścicieli. W połowie XIX wieku do wsi należało niespełna 70 włók magdeburskich. W 1897 roku rozpoczęto budowę [[Kościół pw. św. Józefa w Kobułtach|kościoła pw. św. Józefa]], którą zakończono w 1899 roku. Katolicka [[Parafia pw. św. Józefa w Kobułtach|parafia pw. św. Józefa]] utworzona została 2 marca 1901 roku. 
W dniu 1 stycznia 1957 roku, na mocy nowego podziału administracyjnego, Kobułty trafiły do gminy Biskupiec i pozostają w niej do dziś.
W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego<ref>Dz.U. 1975, nr 16, poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19750160091 isap.sejm.gov.pl] [10.02.2015]</ref>. Ponowne zmiany podziału administracyjnego państwa<ref>Dz.U. 1998, nr 103, poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981030652 isap.sejm.gov.pl] [10.02.2015]</ref> umiejscowiły ją w powołanym 1 stycznia 1999 roku województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim.
[[image:kobulty2.jpg|thumb|right|290px|Kościół św. Józefa w Kobułtach. Fot. Mieczysław Kalski]]
[[image:kobulty3.jpg|thumb|right|290px|Kościół ewangelicki w Kobułtach. Fot. Mieczysław Kalski]]

==Ludzie związani z miejscowością==
*[[Fritz Heitmann]] (1853-1921) - architekt niemiecki związany z [[Prusy Wschodnie|Prusami Wschodnimi]], przedstawiciel nurtu historyzmu, zaprojektował kościół w Kobułtach.
*[[Andrzej Antonowicz]] - duchowny katolicki, proboszcz parafii.

==Zabytki==
*neogotycki [[Kościół pw. św. Józefa w Kobułtach|kościół pw. św. Józefa]] wraz z przykościelnym cmentarzem
*ruiny kościoła ewangelickiego
*spichlerz oraz wybudowane przy nim czworaki
*[[Kapliczki|kapliczki]] przydrożne
*dwór murowany z początku XIX wieku wraz z parkiem

==Edukacja==
*[[Szkoła Podstawowa w Kobułtach]]
*[[Zespół Szkół w Kobułtach]]

==Turystyka==
*szlak rowerowy Biskupiec - [[Rzeck]] - [[Rasząg]] - [[Zabrodzie]] - Kobułty - [[Parelskie Wzgórza]] - [[Lipowo (gmina Biskupiec)|Lipowo]] - [[Stanclewo]] - [[Bredynki]] - [[Dębowo]] - [[Czerwonka (gmina Biskupiec)|Czerwonka]] -[[Biesowo]] - [[Jezioro Galk|Galk]] - [[Jezioro Dadaj|Dadaj]]
*[[Użytek ekologiczny "Parleskie Wzgórza"|"Parleskie Wzgórza"]]

==Ciekawostki==
W 2005 roku, Kobułty otrzymały wyróżnienie w konkursie "Czysta i estetyczna zagroda – estetyczna wieś 2005" organizowanym przez [[Związek Gmin Warmińsko-Mazurskich]].
==Zobacz też:==
*[[Kościoły Karla Friedricha Schinkla dla powiatu szczycieńskiego]]
{{Przypisy}}
<references/>

== Bibliografia ==
Dz.U. 1975, nr 16, poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19750160091 isap.sejm.gov.pl] [10.02.2015] 
Dz.U. 1998, nr 103, poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981030652 isap.sejm.gov.pl] [10.02.2015] 
[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims Bank Danych Lokalnych GUS] [10.02.2015] 
[http://www.biskupiec.pl/ Urząd Gminy Biskupiec] [10.02.2015] 
[https://www.google.pl/maps Mapy Google Maps] [10.02.2015] 
[http://domwarminski.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=150:gmina-biskupiec-kobulty&catid=27:wies-warminska&Itemid=125 domwarminski.pl] [10.02.2015] 
[[Kategoria: Miejscowość]] [[Kategoria: Powiat olsztyński]] [[Kategoria: Biskupiec (gmina miejsko-wiejska) ]] [[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Kobułty

2015-06-29T17:02:00Z

LidiaK:

{{Wieś infobox
|nazwa = Kobułty
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi =
|zdjęcie = kobulty.jpg
|opis zdjęcia = Fot. Mieczysław Kalski
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|gmina = Biskupiec
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 409
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 47 |sekundN = 57
|stopniE = 21 |minutE = 01 |sekundE = 46
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
''' Kobułty''' (niem. ''Kobulten'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[Powiat olsztyński|powiecie olsztyńskim]], w [[Biskupiec (gmina miejsko-wiejska) |gminie Biskupiec]]. Miejscowość w 2010 roku liczyła 409 mieszkańców. Funkcję sołtysa sprawuje [[Andrzej Krupiński]]<ref>[http://www.biskupiec.pl/inf_um.htm Urząd Gminy Biskupiec]</ref>.
 
==Położenie==
Miejscowość położona w centralnej części województwa warmińsko-mazurskiego, około 9 km na południowy-wschód od [[Biskupiec |Biskupca]].
[[image:kobulty2.jpg|thumb|right|290px|Kościół św. Józefa w Kobułtach. Fot. Mieczysław Kalski]]
[[image:kobulty3.jpg|thumb|right|290px|Kościół ewangelicki w Kobułtach. Fot. Mieczysław Kalski]]

==Dzieje miejscowości==
Miejscowość założono jako wieś kościelną około 1388 roku. Wieś powstała na obszernym terenie 350 włók. W kolejnych wiekach dobra kobułckie często zmieniały właścicieli. W połowie XIX wieku do wsi należało niespełna 70 włók magdeburskich. W 1897 roku rozpoczęto budowę [[Kościół pw. św. Józefa w Kobułtach|kościoła pw. św. Józefa]], którą zakończono w 1899 roku. Katolicka [[Parafia pw. św. Józefa w Kobułtach|parafia pw. św. Józefa]] utworzona została 2 marca 1901 roku. 
W dniu 1 stycznia 1957 roku, na mocy nowego podziału administracyjnego, Kobułty trafiły do gminy Biskupiec i pozostają w niej do dziś.
W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego<ref>Dz.U. 1975, nr 16, poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19750160091 isap.sejm.gov.pl] [10.02.2015]</ref>. Ponowne zmiany podziału administracyjnego państwa<ref>Dz.U. 1998, nr 103, poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981030652 isap.sejm.gov.pl] [10.02.2015]</ref> umiejscowiły ją w powołanym 1 stycznia 1999 roku województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim.

==Ludzie związani z miejscowością==
*[[Fritz Heitmann]] (1853-1921) - architekt niemiecki związany z [[Prusy Wschodnie|Prusami Wschodnimi]], przedstawiciel nurtu historyzmu, zaprojektował kościół w Kobułtach.
*[[Andrzej Antonowicz]] - duchowny katolicki, proboszcz parafii.

==Zabytki==
*neogotycki [[Kościół pw. św. Józefa w Kobułtach|kościół pw. św. Józefa]] wraz z przykościelnym cmentarzem
*ruiny kościoła ewangelickiego
*spichlerz oraz wybudowane przy nim czworaki
*[[Kapliczki|kapliczki]] przydrożne
*dwór murowany z początku XIX wieku wraz z parkiem

==Edukacja==
*[[Szkoła Podstawowa w Kobułtach]]
*[[Zespół Szkół w Kobułtach]]

==Turystyka==
*szlak rowerowy Biskupiec - [[Rzeck]] - [[Rasząg]] - [[Zabrodzie]] - Kobułty - [[Parelskie Wzgórza]] - [[Lipowo (gmina Biskupiec)|Lipowo]] - [[Stanclewo]] - [[Bredynki]] - [[Dębowo]] - [[Czerwonka (gmina Biskupiec)|Czerwonka]] -[[Biesowo]] - [[Jezioro Galk|Galk]] - [[Jezioro Dadaj|Dadaj]]
*[[Użytek ekologiczny "Parleskie Wzgórza"|"Parleskie Wzgórza"]]

==Ciekawostki==
W 2005 roku, Kobułty otrzymały wyróżnienie w konkursie "Czysta i estetyczna zagroda – estetyczna wieś 2005" organizowanym przez [[Związek Gmin Warmińsko-Mazurskich]].
==Zobacz też:==
*[[Kościoły Karla Friedricha Schinkla dla powiatu szczycieńskiego]]
{{Przypisy}}
<references/>

== Bibliografia ==
Dz.U. 1975, nr 16, poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19750160091 isap.sejm.gov.pl] [10.02.2015] 
Dz.U. 1998, nr 103, poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981030652 isap.sejm.gov.pl] [10.02.2015] 
[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims Bank Danych Lokalnych GUS] [10.02.2015] 
[http://www.biskupiec.pl/ Urząd Gminy Biskupiec] [10.02.2015] 
[https://www.google.pl/maps Mapy Google Maps] [10.02.2015] 
[http://domwarminski.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=150:gmina-biskupiec-kobulty&catid=27:wies-warminska&Itemid=125 domwarminski.pl] [10.02.2015] 
[[Kategoria: Miejscowość]] [[Kategoria: Powiat olsztyński]] [[Kategoria: Biskupiec (gmina miejsko-wiejska) ]] [[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Kobułty

2015-06-29T17:01:28Z

LidiaK:

{{Wieś infobox
|nazwa = Kobułty
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi =
|zdjęcie = kobulty.jpg
|opis zdjęcia = Fot. Mieczysław Kalski
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = olsztyński
|gmina = Biskupiec
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 409
|rok = 2010
|strefa numeracyjna =
|kod pocztowy =
|tablice rejestracyjne =
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 47 |sekundN = 57
|stopniE = 21 |minutE = 01 |sekundE = 46
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}}
[[image:kobulty2.jpg|thumb|right|290px|Kościół św. Józefa w Kobułtach. Fot. Mieczysław Kalski]]
[[image:kobulty3.jpg|thumb|right|290px|Kościół ewangelicki w Kobułtach. Fot. Mieczysław Kalski]]

''' Kobułty''' (niem. ''Kobulten'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[Powiat olsztyński|powiecie olsztyńskim]], w [[Biskupiec (gmina miejsko-wiejska) |gminie Biskupiec]]. Miejscowość w 2010 roku liczyła 409 mieszkańców. Funkcję sołtysa sprawuje [[Andrzej Krupiński]]<ref>[http://www.biskupiec.pl/inf_um.htm Urząd Gminy Biskupiec]</ref>.
 
==Położenie==
Miejscowość położona w centralnej części województwa warmińsko-mazurskiego, około 9 km na południowy-wschód od [[Biskupiec |Biskupca]].

==Dzieje miejscowości==
Miejscowość założono jako wieś kościelną około 1388 roku. Wieś powstała na obszernym terenie 350 włók. W kolejnych wiekach dobra kobułckie często zmieniały właścicieli. W połowie XIX wieku do wsi należało niespełna 70 włók magdeburskich. W 1897 roku rozpoczęto budowę [[Kościół pw. św. Józefa w Kobułtach|kościoła pw. św. Józefa]], którą zakończono w 1899 roku. Katolicka [[Parafia pw. św. Józefa w Kobułtach|parafia pw. św. Józefa]] utworzona została 2 marca 1901 roku. 
W dniu 1 stycznia 1957 roku, na mocy nowego podziału administracyjnego, Kobułty trafiły do gminy Biskupiec i pozostają w niej do dziś.
W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego<ref>Dz.U. 1975, nr 16, poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19750160091 isap.sejm.gov.pl] [10.02.2015]</ref>. Ponowne zmiany podziału administracyjnego państwa<ref>Dz.U. 1998, nr 103, poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981030652 isap.sejm.gov.pl] [10.02.2015]</ref> umiejscowiły ją w powołanym 1 stycznia 1999 roku województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim.

==Ludzie związani z miejscowością==
*[[Fritz Heitmann]] (1853-1921) - architekt niemiecki związany z [[Prusy Wschodnie|Prusami Wschodnimi]], przedstawiciel nurtu historyzmu, zaprojektował kościół w Kobułtach.
*[[Andrzej Antonowicz]] - duchowny katolicki, proboszcz parafii.

==Zabytki==
*neogotycki [[Kościół pw. św. Józefa w Kobułtach|kościół pw. św. Józefa]] wraz z przykościelnym cmentarzem
*ruiny kościoła ewangelickiego
*spichlerz oraz wybudowane przy nim czworaki
*[[Kapliczki|kapliczki]] przydrożne
*dwór murowany z początku XIX wieku wraz z parkiem

==Edukacja==
*[[Szkoła Podstawowa w Kobułtach]]
*[[Zespół Szkół w Kobułtach]]

==Turystyka==
*szlak rowerowy Biskupiec - [[Rzeck]] - [[Rasząg]] - [[Zabrodzie]] - Kobułty - [[Parelskie Wzgórza]] - [[Lipowo (gmina Biskupiec)|Lipowo]] - [[Stanclewo]] - [[Bredynki]] - [[Dębowo]] - [[Czerwonka (gmina Biskupiec)|Czerwonka]] -[[Biesowo]] - [[Jezioro Galk|Galk]] - [[Jezioro Dadaj|Dadaj]]
*[[Użytek ekologiczny "Parleskie Wzgórza"|"Parleskie Wzgórza"]]

==Ciekawostki==
W 2005 roku, Kobułty otrzymały wyróżnienie w konkursie "Czysta i estetyczna zagroda – estetyczna wieś 2005" organizowanym przez [[Związek Gmin Warmińsko-Mazurskich]].
==Zobacz też:==
*[[Kościoły Karla Friedricha Schinkla dla powiatu szczycieńskiego]]
{{Przypisy}}
<references/>

== Bibliografia ==
Dz.U. 1975, nr 16, poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19750160091 isap.sejm.gov.pl] [10.02.2015] 
Dz.U. 1998, nr 103, poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981030652 isap.sejm.gov.pl] [10.02.2015] 
[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims Bank Danych Lokalnych GUS] [10.02.2015] 
[http://www.biskupiec.pl/ Urząd Gminy Biskupiec] [10.02.2015] 
[https://www.google.pl/maps Mapy Google Maps] [10.02.2015] 
[http://domwarminski.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=150:gmina-biskupiec-kobulty&catid=27:wies-warminska&Itemid=125 domwarminski.pl] [10.02.2015] 
[[Kategoria: Miejscowość]] [[Kategoria: Powiat olsztyński]] [[Kategoria: Biskupiec (gmina miejsko-wiejska) ]] [[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1301-1400]]

Alfons Żurawski

2015-06-29T16:58:04Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Alfons Żurawski
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Zurawski_Kajny.jpg
|opis grafiki = Rodzinna wieś Kajny. Fot. Krzysztof Kozłowski.
|podpis =
|data urodzenia = 17 grudnia 1914 r.
|miejsce urodzenia = Kajny
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 6 października 1942 r.
|miejsce śmierci =
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}

'''Alfons Żurawski''' (ur. 17 grudnia 1914 r. w [[Kajny|Kajnach]] koło [[Jonkowo|Jonkowa]], zm. 6 października 1942 r.) – włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Jego ojciec, działacz ruchu polskiego na [[Warmia|Warmii]], po śmierci swej pierwszej żony Joanny z domu Kulik, z którą miał czwórkę dzieci, ożenił się z Anną Ziemską.

W czerwcu 1937 r. wstąpił do [[Związek Polaków w Niemczech|Związku Polaków w Niemczech]]. Brał czynny udział w polskim ruchu kulturalnym i młodzieżowym.

Od 1 października 1935 r. do 1 października 1937 r. Alfons Żurawski odbywał obowiązkową służbę wojskową w [[Olsztyn|Olsztynie]] w wojskach pancernych. 15 sierpnia 1939 r. został ponownie powołany do wojska. Po zajęciu Polski przez armię niemiecką, jako rezerwista, musiał odbyć w 1940 r. szkolenie wojskowe w Królewcu, które zakończył w stopniu podporucznika. Była to normalna droga rezerwisty w wojsku.

Już wtedy śledziło go gestapo, gdyż był członkiem różnych organizacji polskich. Wiosną 1940 r. Alfons Żurawski przyjechał na urlop do rodzinnej miejscowości Kajny. Tu spotykał się z przebywającymi na przymusowych robotach polskimi jeńcami wojennymi. Po powrocie do Królewca został aresztowany i uwięziony pod zarzutem zdrady państwa niemieckiego. Na wiosnę 1942 r. przewieziono go do Berlina.

===Szkoła i wykształcenie===
Alfons uczęszczał do szkoły w Bydgoszczy, by później kontynuować naukę w gimnazjum w [[Reszel|Reszlu]], gdzie w 1935 r. uzyskał maturę.

Rozpoczął studia filologiczne na Uniwersytecie we Wrocławiu, jednak po kilku miesiącach zmienił kierunek zainteresowań i podjął studia chemiczne. Od stycznia 1936 r. do 1939 r. kontynuował naukę w [[Królewiec|Królewcu]]. Zarówno we Wrocławiu, jak i w Królewcu mieszkał w Polskiej Bursie Akademickiej i działał w Związku Akademików Polaków w Niemczech.

===Śmierć męczeńska===
Wyrokiem sądu wojennego z 29 sierpnia 1942 r. skazano go na karę śmierci przez ścięcie. Wykazał szczególną odwagę i hart ducha. Przewieziono go do więzienia w Brandenburgu, gdzie 6 października 1942 r. wykonano wyrok.

Alfons Żurawski, będąc Polakiem żyjącym w państwie niemieckim, musiał służyć w Wehrmachcie. Mimo zakazów i surowych konsekwencji nie odmówił pomocy głodnym jeńcom wojennym. Wspierał ich również duchowo. Pamiętał o czynie miłosierdzia, by głodnych nakarmić, a strapionych pocieszyć.

W dniu egzekucji Alfons Żurawski napisał do swoich rodziców i rodzeństwa list pożegnalny. Jego treść ukazuje nie tylko przywiązanie do swojej rodziny, ale również głęboką wiarę i znaczenie sakramentów świętych. List daje również świadectwo chrześcijańskiego umierania. Przy końcu swego krótkiego życia Alfons był przekonany, że prowadzi go Boża Opatrzność, a śmierć traktować należy jako wolę Bożą. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Nie płaczcie nade mną'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 46/2012, 18 listopada 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Żurawski, Alfons]]
[[Kategoria: Powiat olsztyński|Żurawski, Alfons]]
[[Kategoria: Jonkowo (gmina wiejska)|Żurawski, Alfons]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Żurawski, Alfons]]
[[Kategoria:Działacze społeczni|Żurawski,Alfons]]
[[Kategoria:Związek Polaków w Niemczech|Żurawski,Alfons]]
[[Kategoria: 1919-1944|Żurawski, Alfons]]

Stanisław Zuske

2015-06-29T16:57:08Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Stanisław Zuske
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika =
|opis grafiki =
|podpis =
|data urodzenia = 23 września 1903 r.
|miejsce urodzenia = Pierzchnie
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 4 września 1942 r.
|miejsce śmierci = Hartheim
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Stanisław Zuske''' (ur. 23 września 1903 r., zm. 4 września 1942 r.) – włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 23 września 1903 r. w Pierzchnie koło Śremu. Miał dwie starsze siostry (Marię Władysławę i Marię), starszego(Antoniego) oraz młodszego brata (Józefa). Pochodził z rodziny niemiecko-polskiej. Jego rodzicami byli Michał Herman Zuske (nauczyciel) oraz Joanna Zuske z domu Tomaszewska. Rodzice byli wyznania rzymskokatolickiego. Stanisław został ochrzczony 11 października 1903 r. w Kórniku.
===Szkoła i wykształcenie===
Ukończył gimnazjum im. Marii Magdaleny w Poznaniu. Tam też wstąpił do seminarium duchownego. 
===Praca===
Stanisław Zuske przyjął święcenia kapłańskie 20 lutego 1932 r. Jego pierwszą placówką duszpasterską była parafia w Krotoszynie, w archidiecezji poznańskiej. Jednocześnie pełnił funkcję prefekta w męskim gimnazjum im. Hugona Kołłątaja. Przebywał tam do końca września 1938 r., kiedy to prymas Polski skierował go do Kwidzyna, do otwartego w listopadzie 1937 r. męskiego Polskiego Gimnazjum. Gimnazjum to było drugą polską szkołą średnią w państwie niemieckim. Już wówczas dzięki wysokiemu poziomowi nauczania i dbałości o kulturę polską szkoła ta wychowywała przyszłą inteligencję polską. Ks. Stanisław był trzecim z kolei prefektem i nauczycielem religii. Dyrekcja szkoły powierzyła mu również opiekę nad spółdzielnią uczniowską. W swoich założeniach miała ona za zadanie przygotować uczniów do podjęcia w przyszłości zadania budowania polskiej elity poprzez zakładanie przedsiębiorstw. 
===Śmierć męczeńska===
Tuż przed wybuchem II wojny światowej, 25 sierpnia 1939 r., hitlerowcy aresztowali nauczycieli i uczniów Polskiego Gimnazjum, w tym ks. Zuske. Początkowo wszystkich osadzono w Tapiau w zakładzie dla psychicznie chorych, następnie w Grünhoff pod [[Królewiec|Królewcem]]. Kiedy wojska niemieckie zajęły już większość Polski, a wojska radzieckie wkroczyły na jej terytorium, młodzież gimnazjalna została zwolniona. 
21 września 1939 r. ks. Stanisław został przewieziony do obozu koncentracyjnego w Hohenbruch. Następnie przebywał jeszcze w innych obozach: Stutthof, Sachsenhausen i Dachau. Ostatnim obozem, w którym ks. Zuske przebywał, był obóz w Hartheim, gdzie Niemcy przeprowadzali między innymi doświadczenia ze środkami powodującymi eutanazję. Z listu siostrzenicy ks. Zuske napisanego do ks. Wojciecha Kruka można dowiedzieć się, że jej wuj był wielokrotnie poddawany nieludzkim eksperymentom biologicznym, wielokrotnemu zamrażaniu i odmrażaniu w kadziach z wodą oraz innym torturom. 
W dotychczasowych opracowaniach podawano, że 12 sierpnia 1942 r. poniósł śmierć w komorze gazowej obozu koncentracyjnego w Hartheim koło Linzu; w rzeczywistości tego dnia przewieziono go z Dachau do Hartheim, a zamordowany został 4 września 1942 r. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Niezwykle odważny i cierpliwy'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 49/2012, 9 grudnia 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Zuske, Stanisław]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Zuske, Stanisław]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Zuske, Stanisław]]
[[Kategoria: 1945-1989|Zuske, Stanisław]]
[[Kategoria: 1919-1944|Zuske, Stanisław]]
[[Kategoria: 1801-1918|Zuske, Stanisław]]

Joachim Ziemetzki

2015-06-29T16:56:26Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Joachim Ziemetzki
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Ziemetzki.jpg
|opis grafiki = ks. Joachim Ziemetzki Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 4 września 1886 r.
|miejsce urodzenia = Gietrzwałd
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 26 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Barczewko
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku = Barczewko
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Joachim Ziemetzki''' (ur. 4 września 1886 r. w [[Gietrzwałd|Gietrzwałdzie]], zm. 26 stycznia 1945 r. w [[Barczewko|Barczewku]]) – ksiądz włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
===Szkoła i wykształcenie===
Po ukończeniu gimnazjum i zdobyciu zawodu pomocnika aptekarza (pracował w zawodzie przez kilka lat) wstąpił do seminarium duchownego w [[Braniewo|Braniewie]]. Podczas studiów odbył służbę wojskową. Święcenia kapłańskie otrzymał 25 lipca 1920 r., a mszę prymicyjną odprawił w rodzinnym Gietrzwałdzie.

===Praca===
Przez pierwszych sześć lat kapłaństwa pracował jako wikariusz w [[Jonkowo|Jonkowie]]. 20 grudnia 1926 r. został mianowany kuratusem w [[Prawdziska|Prawdziskach]]. Od 11 czerwca 1931 r. pracował jako komendariusz w [[Klon|Klonie]]. Odprawiał nabożeństwa i głosił kazania zarówno w języku polskim, jak i niemieckim. W nowej parafii współpracował przy tworzeniu polskiej szkoły. Opieką duszpasterską objął również polskich robotników sezonowych.

W lipcu 1935 r. bojówki NSDAP zaskarżyły ks. Ziemetzkiego w prokuraturze w [[Olsztyn|Olsztynie]] z powodu "jego niekorzystnych wypowiedzi wobec Państwa w swych kazaniach". Śledztwo w tej sprawie zostało wstrzymane.

Kiedy 21 lipca 1935 r. policja próbowała skonfiskować list pasterski [[Maksymilian Kaller|bp. Maksymiliana Kallera]], w którym przedstawiał ataki nazistów na Kościół katolicki, ks. Ziemetzki odmówił jego wydania. Mimo zakazu odczytał list, a wcześniej poinformował wiernych o zmuszaniu go, by zrezygnował z tego. Za nieposłuszeństwo wytoczono mu proces karny z artykułów ustawy dotyczącej zakazu podstępnych ataków na państwo i partię oraz o ochronie mundurów partyjnych.

1 sierpnia 1938 r. ks. Joachim Ziemetzki został zwolniony z parafii w Klonie i mianowany proboszczem [[Parafia pw. św. Wawrzyńca w Barczewku|parafii w Barczewku]]. Spotkał się z dużą życzliwością parafian. Posługiwał się dobrze językiem polskim, dlatego uważał, iż będzie mógł się porozumieć z żołnierzami Armii Czerwonej wkraczającymi w styczniu 1945 r. do [[Prusy Wschodnie|Prus Wschodnich]]. Stało się jednak inaczej.

===Śmierć męczeńska===
W styczniu 1945 r. wojska Armii Czerwonej zajmowały poszczególne miejscowości. Ludność uciekająca z pobliskich wsi informowała o bestialskim zachowaniu sowieckich żołnierzy. Wielu mieszkańców Barczewka przygotowywała się do ucieczki przed zbliżającym się frontem. 21 stycznia po mszy św. ks. Ziemetzki pobłogosławił uczestników Eucharystii, życząc im opieki Bożej podczas drogi. Sam pozostał z resztą mieszkańców, którzy szukali schronienia poza wsią.

Ks. Joachim zatrzymał się u rodziny Augusta Surreya. Kilka dni później wojska sowieckie wkroczyły do Barczewka. Wieczorem 26 stycznia podczas kolacji do domu Surreyów wtargnęło kilku żołnierzy rosyjskich. Nakazali ks. Ziemetzkiemu, gospodarzowi domu Augustowi Surreyowi i jeszcze jednemu mężczyźnie pójść z nimi. Chwilę potem padły strzały. Wszystkich trzech mężczyzn wyprowadzonych przez żołnierzy znaleziono martwych na polu. Ich ciała zostały pochowane w przydomowym ogrodzie rodziny Surreyów. W czerwcu 1945 r. nowy proboszcz, ks. [[Paweł Dziendzielewski]], dokonał liturgicznego pochówku na cmentarzu parafialnym w Barczewku. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Kapłan skromny i dostojny'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 45/2012, 11 listopada 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Ziemetzki, Joachim]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Ziemetzki, Joachim]]
[[Kategoria: Powiat olsztyński|Ziemetzki, Joachim]]
[[Kategoria: Barczewo (gmina miejsko-wiejska)|Ziemetzki, Joachim]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Ziemetzki, Joachim]]
[[Kategoria: 1919-1944|Ziemetzki, Joachim]]

Franciszek Zagermann

2015-06-29T16:55:31Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Franciszek Zagermann
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Zagermann.jpg
|opis grafiki = ks. Franciszek Zagermann Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 28 lipca 1882 r.
|miejsce urodzenia = Zawierz
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 26 lutego 1945 r.
|miejsce śmierci = Unikowo
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Franciszek Zagermann''' (ur. 28 lipca 1882 r., zm. 26 lutego 1945 r.) – ksiądz włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 28 lipca 1882 r. w [[Zawierz|Zawierzu]] k. [[Braniewo|Braniewa]] w zamożnej rodzinie rolniczej. Był pierwszym synem Ferdynanda i Anny Zagermann. Miał młodszego brata Antoniego.

===Szkoła i wykształcenie===
Maturę ks. Franciszek uzyskał w 1903 r. w gimnazjum w Braniewie. Do kapłaństwa przygotowywał się przez krótki czas w Würzburgu, a następnie w Seminarium Duchownym w Braniewie. Święcenia kapłańskie otrzymał 23 czerwca 1907 r. we [[Frombork|Fromborku]] z rąk biskupa pomocniczego [[Edward Hermann|Edwarda Herrmanna]].

===Praca===
Po święceniach kapłańskich pracował jako wikariusz w [[Pluty|Plutach]]. 28 marca 1908 r. podjął pracę w parafii w Nowej Cerkwi. 21 czerwca 1910 r. przeniesiono go do [[Dobre Miasto|Dobrego Miasta]], a 9 sierpnia 1911 r. mianowano tymczasowym komendariuszem w [[Świątki|Świątkach]]. 11 października 1911 r. ustanowiono go trzecim wikariuszem w [[Parafia pw. św. Mikołaja w Elblągu|parafii św. Mikołaja]] w [[Elbląg|Elblągu]], lecz po trzech dniach decyzję tę zmieniono i mianowano wikariuszem w [[Lubieszewo|Lubieszewie]]. Od 9 stycznia 1912 r. był tamtejszym komendariuszem.

21 marca 1912 r. został mianowany drugim wikariuszem parafii św. Jana w [[Malbork|Malborku]]. Tam pracował przez 16 lat. Uczył religii w szkole, opiekował się młodzieżą męską, często odwiedzał parafian, szczególnie tych mieszkających na przedmieściu.

W czasie I wojny światowej pełnił służbę sanitarną w wojsku.

7 września 1928 r. otrzymał nominację na proboszcza [[Parafia pw. św. Jana Chrzciciela w Unikowie|parafii]] w [[Unikowo|Unikowie]]. Od 19 października 1936 r. pełnił także funkcję wicedziekana dekanatu reszelskiego. 20 lipca 1940 r. uzyskał zgodę na odprawianie nabożeństw dla polskich robotników przymusowych, ale wyłącznie w języku niemieckim. Przed nadejściem frontu wojennego przeprowadził się na kolonię Unikowa, do rodziny Kroschewskich, z której pochodził kościelny. Zgromadziło się tam wielu parafian i uchodźców z innych miejscowości.

===Śmierć męczeńska===
Kiedy wojska radzieckie zbliżały się do Unikowa, tamtejsza ludność zaczęła opuszczać swoje domostwa. 29 stycznia 1945 r. ks. Zagermann odprawił ostatnią mszę św., w której uczestniczyło około 60 mieszkańców Unikowa i pobliskich miejscowości. Po Eucharystii kapłan zabrał z sobą szaty liturgiczne i naczynia kościelne i przeniósł się na kolonię wsi do rodziny Kroschewskich.

Kiedy Rosjanie zajęli wioskę i pobliskie tereny, dopytywali się o miejsce, w którym znajduje się proboszcz. Gdy Rosjanie dowiedzieli się, gdzie przebywa, często przychodzili do tego gospodarstwa. Przychodził też komendant, który prowadził z księdzem proboszczem towarzyskie rozmowy. Uniemożliwiało to wówczas innym żołnierzom plądrowanie tego domu, a ks. proboszcz stał się przez to niejako gwarantem bezpieczeństwa dla przebywających tam ludzi. Wieczorami, gdy było to możliwe, odmawiano wspólnie różaniec. Taki stan nie trwał jednak długo.

25 lutego, około godziny trzeciej nad ranem, przybyło do domu Kroschewskich trzech żołnierzy radzieckich. Zaczęli przesłuchiwać księdza. Ponieważ ten nie rozumiał, o co był pytany, torturowali go i oddawali zastraszające strzały. W tym czasie plądrowano również domostwo. Kiedy żołnierze znaleźli naczynia liturgiczne, które potwierdziły, że przesłuchiwany jest księdzem, ks. Zagermann otrzymał strzał w głowę. Gdy żołnierze radzieccy zauważyli, że ksiądz jeszcze żyje, jeden z nich deptał mu po klatce piersiowej. Mimo odniesionych ran ks. Zagermann żył jeszcze przez 33 godziny.

Po śmierci ubrano go w szaty liturgiczne. Mimo próśb sowieci nie pozwolili na pochowanie go w trumnie na parafialnym cmentarzu. Ostatecznie mieszkańcy Unikowa owinęli ciało proboszcza w prześcieradło i pochowali w ogrodzie rodziny Kroschewskich.
 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Różaniec zamiast kazania'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 43/2012, 28 października 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Zagermann, Franciszek]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Zagermann, Franciszek]]
[[Kategoria: Powiat bartoszycki|Zagermann, Franciszek]]
[[Kategoria: Bisztynek (gmina miejsko-wiejska)|Zagermann, Franciszek]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Zagermann, Franciszek]]
[[Kategoria: 1919-1944|Zagermann, Franciszek]]

Gerhard Witt

2015-06-29T16:54:37Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Gerhard Witt
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Witt.jpg
|opis grafiki = ks. Gerhard Witt Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 3 lipca 1912 r.
|miejsce urodzenia = Reszel
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 19 maja 1945 r.
|miejsce śmierci = Elbląg
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Gerhard Witt''' (ur. 3 lipca 1912 r. w [[Reszel|Reszlu]], zm. 3 lipca 1912 r. w [[Elbląg|Elblągu]]) – duchowny włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
===Szkoła i wykształcenie===
Po uzyskaniu matury w 1931 r. podjął studia teologiczne w [[Braniewo|Braniewie]]. Przez dwa semestry studiował również w Monachium. Po zakończeniu studiów w Seminarium Duchownym w Braniewie ks. Gerhardt Witt przyjął święcenia kapłańskie 7 marca 1937 r.

===Praca===
Jako neoprezbiter został mianowany wikariuszem w [[Leginy|Leginach]], gdzie pomagał choremu proboszczowi. Po kilku tygodniach został przeniesiony do [[Lidzbark Warmiński|Lidzbarka Warmińskiego]].

W swej pracy duszpasterskiej ks. Witt opiekował się w szczególny sposób Polakami mieszkającymi na terenie parafii. Był również zaangażowany w duszpasterstwo młodzieży. Jego gorliwość i głoszone kazania budziły niepokój władz nazistowskich. Po procesji [[Boże Ciało|Bożego Ciała]] czterech duszpasterzy z parafii w Lidzbarku Warmińskim zostało aresztowanych przez gestapo. Każde ich kazanie było podsłuchiwane, dokonano rewizji w domach. Po aresztowaniu księży z parafii ks. Witt został jej jedynym wikariuszem. Parafia liczyła wówczas 10 tysięcy wiernych.

Wielość obowiązków jak i ciągły stres spowodowany szykanami nazistowskich władz spowodował, że kapłan zaczął podupadać na zdrowiu. Przez kolejne 7 lat pracy duszpasterskiej w Lidzbarku Warmińskim jego stan zdrowia się pogarszał.

Gdy w 1945 r. do Lidzbarka wkroczyli Rosjanie, ks. Witt został wraz z innymi mieszkańcami zmuszony do opuszczenia miasta i przetransportowany do Wytruci, a stamtąd do Elbląga, do obozu pracy przymusowej przy demontażu maszyn fabrycznych z zakładów [[Ferdinand Schichau|Schichaua]].

===Śmierć męczeńska===
31 stycznia 1945 r., po wkroczeniu Rosjan do Lidzbarka Warmińskiego, werbista o. [[Oskar Bader]] z [[Pieniężno|Pieniężna]] przebywał w klasztorze sióstr katarzynek w Lidzbarku. Od 14 lutego 1945 r. kilka dni więziony był wraz z ks. Wittem w więzieniu komendantury sowieckiej, następnie w [[Bartoszyce|Bartoszycach]]. Dzielił los z ks. Wittem aż do jego śmierci.

W pierwszych dniach marca 1945 r. jeńcy wojenni w ciągu trzech dni marszu w wysokim śniegu i przy dużym mrozie pokonali 120 km i dotarli do Wytruci. Ks. Gerhard Witt i o. Oskar Bader szli w sutannach. W czasie drogi kapłani pomagali współwięźniom, którym brakowało sił, i podtrzymywali ich na duchu.

W obozie Georgenburg koło Wystruci wszystkich ulokowano w stajniach. Przez pierwsze tygodnie nie było wody do mycia, wyżywienie było bardzo skromne, a mróz wyziębiał organizmy więźniów. Kapłani odprawiali w stajni w każdą niedzielę nabożeństwa dla więźniów. Wśród 700 mężczyzn jedną trzecią stanowili katolicy.
Z powodu złego odżywiania i czerwonki zmarło ponad 150 osób. Niektórym więźniom księża mogli towarzyszyć przy umieraniu. Pod koniec kwietnia 1945 r. wszystkich przetransportowano do Elbląga, gdzie codziennie pracowali w fabryce Schichaua oddalonej o godzinę marszu od obozu.

Warunki życia i wyżywienie poprawiły się, ale praca byłą cięższa i dłuższa; polegała na wyburzaniu fabryki i wywożeniu cegieł. Wkrótce wybuchła epidemia tyfusu. O. Oskar Bader był sanitariuszem i podjął pracę przy chorych, by w ten sposób zapewnić im duszpasterską opiekę.

Po tygodniu ks. Witt zachorował i wezwał o. Oskara Badera. Gdy ten zobaczył ks. Gerharda, przestraszył się jego wyglądu, a badanie lekarskie wykazało tyfus. Gdy tyfus ogarniał coraz większą grupę więźniów, zostali oni przetransportowani poza fabrykę, do miasta, i umieszczeni w opuszczonym budynku w prymitywnych warunkach. Był z nimi o. Oskar Bader jako sanitariusz. Nazajutrz przyszedł polski lekarz. Około godziny 11.00 lekarz wezwał o. Oskara, gdyż ks. Witt umierał. O. Bader udzielił mu rozgrzeszenia i ostatniego namaszczenia. Ks. Gerhard Witt zmarł 19 maja 1945 r., dzień przed [[Zielone Świątki|Zesłaniem Ducha Świętego]].

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Płonął w nim płomień'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 42/2012, 21 października 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Witt, Gerhard]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Witt, Gerhard]]
[[Kategoria: Powiat lidzbarski|Witt, Gerhard]]
[[Kategoria: Lidzbark Warmiński|Witt, Gerhard]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Witt, Gerhard]]
[[Kategoria: 1919-1944|Witt, Gerhard]]

Marianna Witkowska

2015-06-29T16:52:48Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Marianna Witkowska
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Witkowska.jpg
|opis grafiki = Marianna Witkowska - s. Maria Teodora CSSE. Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 23 marca 1889 r.
|miejsce urodzenia = Koźmino
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 28 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Dzierzgoń
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku = Dzierzgoń
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}

'''Marianna Witkowska''' (ur. 23 marca 1889 r., zm. 28 stycznia 1945 r.) – włączona w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
===Sylwetka===
Urodziła się 23 marca 1889 r. w Koźminie. Jej rodzina należała do dobrze sytuowanych. Ojciec zajmował się handlem końmi, a matka – domem i wychowaniem dzieci. Rodzina Witkowskich od pokoleń mieszkała w Koźminie, jednak pogarszająca się sytuacja ekonomiczna zmusiła ją do przeprowadzki do Bytoni. Tu ojciec nabył gospodarstwo rolne. Po 1912 r. Witkowscy kolejny raz zmienili miejsce zamieszkania i tym razem przenieśli się do Lubichowa, gdzie nabyli dom mieszkalny i ziemię orną. 
Matka Marianny kształtowała dzieci w duchu wartości chrześcijańskich i narodowych. Należała do III Zakonu św. Franciszka i codziennie uczestniczyła we mszy św. Dzieci wzrastały w atmosferze miłości. Podtrzymywane były polskie tradycje połączone z autentyczną religijnością, wpajany był im patriotyzm, czego dowodem jest to, iż w domu mówiło się tylko po polsku, mimo iż niektórzy sąsiedzi Polacy donosili o tym miejscowym władzom pruskim. 
Głęboka wiara, przywiązanie do Kościoła, miłość do ziemi ojczystej pozwoliły rodzinie przeżyć liczne trudności wynikające z faktu życia pod zaborem. Rodzony brat ojca, Juliusz, otrzymał od papieża Piusa XI Krzyż "Pro Ecclesia et Pontifice". Wśród krewnych Marianna miała trzy kuzynki (córki stryja Juliusza), które zostały elżbietankami; kuzyn matki był zakonnikiem w Zgromadzeniu Misjonarzy Serca Jezusowego i został biskupem Rabaul w Papui-Nowej Gwinei. Najstarsza córka Witkowskich wstąpiła do sióstr michalitek. W takiej atmosferze dojrzała decyzja Marianny, aby podjąć życie zakonne. 
Marianna pragnęła wstąpić do zakonu o surowym trybie życia i ostrej regule. Nie otrzymała jednak na to zgody ojca, który poświęcając drugą córkę Bogu chciał, aby wybrała zgromadzenie pozwalające jej odwiedzać rodzinę. Uwzględniając wolę ojca, zdecydowała się wstąpić do Kongregacji Szarych Sióstr św. Elżbiety w [[Królewiec|Królewcu]]. Rok później rozpoczęła nowicjat – otrzymała wówczas habit zakonny i imię siostra Maria Teodora. 23 maja 1911 r. złożyła pierwszą profesję, a 6 maja 1920 r. śluby wieczyste (w tym czasie pracowała w Tylży).

W 1923 roku została przeniesiona do Postolina, gdzie przez trzynaście lat zajmowała się ambulatoryjną pielęgnacją noworodków, szczególną troską otaczała też chorych na gruźlicę. W tym czasie zdobyła rządowe pozwolenie na wykonywanie zawodu pielęgniarskiego. Odwiedzała i pielęgnowała chorych w ich mieszkaniach, troszczyła się o ludzi opuszczonych i niedołężnych. Jej posługa miłosierdzia wymagała od niej dyspozycyjności, odpowiedniej siły fizycznej, ale także ciągłego rozwoju życia wewnętrznego.

Na placówce w Postolinie w 1936 r. obchodziła jubileusz 25-lecia życia zakonnego. Kolejnym miejscem pracy s. Teodory były [[Mikołajki]], skąd przeniesiono ją na placówkę do [[Nidzica|Nidzicy]], gdzie pełniła funkcję przełożonej. Po wybuchu II wojny światowej, mimo faktu, iż w domu zakonnym były również siostry z Niemiec, potrafiła kierować się miłością i zrozumieniem. Zmieniające się okoliczności, jakie niosła ze sobą wojna, zmuszały przełożonych do częstych przenosin sióstr. Uwzględniając bogate doświadczenie siostry Teodory, wysłano ją w 1943 r. do [[Pluty|Plut]], a rok później do Dzierzgonia. 

===Śmierć męczeńska===
Do Dzierzgonia zbliżał się front wschodni. Zewsząd słyszało się o grabieżach, profanacjach miejsc i rzeczy sakralnych, gwałtach kobiet i mordowaniu ludności. 24 stycznia 1945 r. wojska rosyjskie zajęły miejscowość.
Jednym z głównych zadań siostry Witkowskiej w tych dniach było znalezienie ratunku dla siebie i sióstr, zwłaszcza dla młodej s. Amabilis. Ponieważ znała język polski, mogła lepiej porozumieć się z żołnierzami radzieckimi. Jej interwencja uratowała przed rozstrzelaniem i deportacją miejscowego prefekta ks. Franza Grimma. Udało się jej ulokować siostry, księży i świeckich w Powiatowym Domu Starców. 
Wieczorem, w niedzielę 28 stycznia 1945 r., jeden z czerwonoarmistów wtargnął do pomieszczenia, gdzie wszyscy się schronili. Zobaczywszy s. Amabilis chciał ją siłą wyprowadzić i zgwałcić. Wówczas s. Teodora zaczęła tłumaczyć mu, iż człowiekowi nie godzi się tak czynić. Jego odpowiedzią był strzał, który pozbawił życia s. Mariannę. Świadkami tego byli: proboszcz ks. Bernhard Poschmann, wikariusz i prefekt ks. Franz Grimm, s. Afra Schmidt i s. Amabilis Markowski oraz kilka innych osób z Dzierzgonia. 
Żołnierze zabrali ciało siostry. Odnaleziono je dopiero pół roku później i pochowano na miejscowym cmentarzu.

Dzisiaj kult prywatny s. Marianny rozwija się w zgromadzeniu w Polsce i za granicą, w miejscach związanych z jej życiem. Napływają pisma, listy, relacje o wyproszonych za jej wstawiennictwem łaskach. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Odpowiedzią był strzał'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 39/2012, 30 września 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Witkowska, Marianna]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Witkowska, Marianna]]
[[Kategoria: Powiat braniewski|Witkowska, Marianna]]
[[Kategoria: Pieniężno (gmina miejsko-wiejska)|Witkowska, Marianna]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Witkowska, Marianna]]
[[Kategoria: 1801-1918|Witkowska, Marianna]]
[[Kategoria: 1919-1944|Witkowska, Marianna]]
[[Kategoria: 1945-1989|Witkowska, Marianna]]

Małgorzata Wiewiorra

2015-06-29T16:51:57Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Małgorzata Wiewiorra
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika =
|opis grafiki =
|podpis =
|data urodzenia = 15 października 1928 r.
|miejsce urodzenia = Stanclewo
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 9 marca 1945 r.
|miejsce śmierci =
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}

'''Małgorzata Wiewiorra''' (ur. 15 października 1928 r. w [[Stanclewo|Stanclewie]], zm. 9 marca 1945 r.) – włączona w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
===Sylwetka===
Była córką Pawła Wiewiorry i Róży z d. Grabosch, katolickiego małżeństwa. Urodziła się 15 października 1928 roku w ''Sternsee'' (pol. Stanclewo), jako druga z dziesięciorga dzieci. Miała pięciu braci i cztery siostry. 21 października 1928 roku została ochrzczona w kościele parafialnym w Stanclewie i tam też w 1938 roku przystąpiła do Pierwszej Komunii Świętej, do której przygotował ją ksiądz proboszcz Feliks Wieczorek.

Od rodziców otrzymała staranne wychowanie religijne. Była głęboko wierząca. Chętnie i wiernie spełniała praktyki religijne. Codzienny różaniec i niedzielna msza święta były starannie praktykowane. Przystępowała też często do sakramentów świętych. Brała udział w nabożeństwach majowych i różańcowych, a w Wielkim Poście w Drodze Krzyżowej i Gorzkich Żalach. Była osobą bardzo życzliwą, grzeczną i serdeczną wobec bliźnich. Chętnie służyła innym pomocą. Bardzo ceniła cnotę czystości. 
Była podobna do ojca: szczupła, jasnowłosa. Uczyła się bardzo dobrze, dużo wymagała od siebie. Gdy ojciec poszedł na wojnę, pomagała matce w domu i na polu. Ich gospodarstwo znajdowało się na kolonii, pod lasem, oddalone od wioski około 3 km. 

===Śmierć męczeńska===
30 stycznia 1945 roku do Stanclewa wkroczyli żołnierze Armii Czerwonej. Podobnie jak wszędzie, poszukiwali młodych kobiet i dziewcząt. Pewnego dnia przybyli również do rodziny Wiewiorrów. Małgorzata leżała w łóżku ciężko chora. Matka obroniła ją tego dnia przed żołnierzami i nic złego jej nie uczynili. Jednakże odchodząc z ich domu, odgrażali się mówiąc, że jeszcze przyjadą. Odtąd młodsze rodzeństwo Małgorzaty czuwało w dzień i w nocy, aby uprzedzić ją przed jadącymi żołnierzami. 
9 marca 1945 roku żołnierze radzieccy rzeczywiście przyjechali do domu Wiewiorrów. Małgorzata, uciekając przed nimi w obronie czystości przez las do sąsiada, została śmiertelnie zraniona kulami i zbiorowo zgwałcona. Rodzina początkowo nie wiedziała, co się z nią stało, lecz gdy długo nie wracała do domu, rozpoczęto poszukiwania. Po pewnym czasie młodsze rodzeństwo znalazło ją w lesie nieżywą. Stwierdzono ślady od dwóch kul. Została pochowana przy rodzinnym domu.

Uważana jest za męczennicę w obronie cnoty czystości. Istnieje przekonanie, że prośby zanoszone do Boga za jej wstawiennictwem, są wysłuchiwane.
 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Sowieci jednak wrócili...'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 44/2012, 4 listopada 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Wiewiorra, Małgorzata]]
[[Kategoria: Powiat olsztyński|Wiewiorra, Małgorzata]]
[[Kategoria: Biskupiec (gmina miejsko-wiejska)|Wiewiorra, Małgorzata]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Wiewiorra, Małgorzata]]
[[Kategoria: 1919-1944|Wiewiorra, Małgorzata]]
[[kategoria: 1945-1989|Wiewiorra, Małgorzata]]

Bruno Weichsel

2015-06-29T16:50:54Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Bruno Weichsel
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Weichsel.jpg
|opis grafiki = ks. Bruno Weichsel Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 11 października 1903 r.
|miejsce urodzenia = Pieniężno
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 23 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci =
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Bruno Weichsel''' (ur. 11 października 1903 r., zm. 23 stycznia 1945 r.) – ksiądz włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 11 października 1903 r. w [[Pieniężno|Pieniężnie]]. Pochodził z [[Warmiacy|warmińskiej]] rodziny, która od pokoleń charakteryzowała się głęboką wiarą, religijnością i prawym życiem. Z kilku pokoleń tej rodziny wywodzą się wspaniałe życiorysy kilkunastu powołań kapłańskich i zakonnych – zarówno od strony matki Klary, jak i od strony ojca Huga.

===Szkoła i wykształcenie===
Bruno już po ukończeniu 5 lat rozpoczął naukę w katolickiej szkole podstawowej w [[Pieniężno|Pieniężnie]]. Po ukończeniu gimnazjum w [[Braniewo|Braniewie]], gdzie należał do najlepszych uczniów, uzyskał maturę. Do kapłaństwa przygotowywał się we Fryburgu Bryzgowijskim, Monachium i [[Braniewo|Braniewie]]. Święcenia kapłańskie otrzymał 13 lutego 1927 r. we [[Frombork|Fromborku]], z rąk [[Augustyn Bludau|bpa Augustyna Bludaua]].

===Praca===
Jako wikariusz pracował w Krekolach, później w [[Bieniewo|Bieniewie]], a od kwietnia 1932 r. w [[Malbork|Malborku]], gdzie został pierwszym wikariuszem w parafii św. Jana oraz kapelanem tamtejszego więzienia i duszpasterzem głuchoniemych.

Kiedy nastał czas sprawowania władzy przez hitlerowców, ks. Bruno był prześladowany. Już w 1935 r. wytoczono mu proces, w wyniku którego został skazany na pięć i pół roku wiezienia. Władzy nie podobały się treści głoszonych przez niego kazań, jego praca z młodzieżą, werbowanie dzieci do stowarzyszenia Dzieciątka Jezus oraz opieka duszpasterska nad Polakami. Karę odsiadywał we Wrocławiu.

W 1936 r. został przewieziony do siedziby gestapo w Berlinie, a po przesłuchaniu zwolniony. Mógł w końcu wrócić do Malborka. Po ukończeniu rocznego studium rachunkowości kościelnej otrzymał nominację na drugiego sekretarza, skarbnika kurii biskupiej we Fromborku i radcę kurialnego. W 1941 r., po procesie przed sądem specjalnym w [[Królewiec|Królewcu]], skazano go na 30 miesięcy więzienia w Sztumie za "szeptaną propagandę na temat rozstrzelania przez Niemców kanoników kapituły katedralnej w Pelplinie".

Ponieważ znał się na kwestiach finansowych, zatrudniano go w strukturach ekonomicznych więzienia. Dyrektor zakładu karnego proponował mu wcześniejsze zwolnienie, ale ksiądz odmawiał. Po odbyciu kary gestapo ograniczyło mu swobodę – miał zakaz przebywania na terenie powiatów: Braniewo, Święta Siekierka i Lidzbark Warmiński.

Wówczas bp [[Maksymilian Kaller]] doradził mu, żeby został proboszczem w małej parafii, by mógł wykonywać swoje zadania i służyć doradztwem finansowym i podatkowym biurom parafialnym w powiatach [[Olsztyn|olsztyńskim]] i [[Reszel|reszelskim]] oraz w diasporze, a także instytucjom kościelnym służby zdrowia i opieki społecznej w innych powiatach [[Prusy Wschodnie|Prus Wschodnich]].

1 lipca 1944 r. otrzymał nominację na administratora placówki duszpasterskiej w [[Zalewo|Zalewie]]. 

===Śmierć męczeńska===
Do [[Warmia|Warmii]] zbliżał się front wschodni. Ludność cywilna uciekała, by ratować swoje życie. Kiedy jedna z kobiet zaproponowała ks. Weichslowi, by również opuścił Zalewo, ten odpowiedział: "Jak długo ktoś z mojej wspólnoty wiernych tutaj zostanie, nie odejdę z mojego miejsca, gdyż mógłby mnie potrzebować". W nocy z 22 na 23 stycznia 1945 r. Zalewo zostało zajęte przez wojska Armii Czerwonej. W tym czasie ks. Weichsel wraz z grupką wiernych modlił się w kaplicy. Kiedy sowieci weszli do niej, jeden z nich kolbą karabinu roztrzaskał mu głowę. Ks. Bruno Weichsel wraz z wieloma zabitymi wiernymi został pochowany na dawnym cmentarzu katolickim w zbiorowej mogile.

Kult prywatny Sługi Bożego ks. Bruna Weichsla trwa do dziś. Wierni modlą się do Boga za jego wstawiennictwem. Kaplica, w której poniósł śmierć, została odnowiona i 5 września 2003 r. na nowo poświęcona przez [[Edmund Piszcz|abp. Edmunda Piszcza]]. Tego dnia z okazji 100. rocznicy urodzin kapłana-męczennika odsłonięto tablicę pamiątkową. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Nie chce od nich nic'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 38/2012, 23 września 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Weichsel, Bruno]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Weichsel, Bruno]]
[[Kategoria: Powiat iławski|Weichsel, Bruno]]
[[Kategoria: Zalewo (gmina miejsko-wiejska)|Weichsel, Bruno]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Weichsel, Bruno]]
[[Kategoria: 1919-1944|Weichsel, Bruno]]

Władysław Świtalski

2015-06-29T16:49:55Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Władysław Świtalski
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Switalski.jpg
|opis grafiki = ks. Władysław Świtalski. Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 27 czerwca 1875 r.
|miejsce urodzenia = Kąkol
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 9 lutego 1945 r.
|miejsce śmierci = Frombork
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku = Frombork
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}

'''Włądysław Świtalski''' (ur. 27 czerwca 1875 r., zm. 9 lutego 1945 r.) – duchowny rzymskokatolicki, włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 27 czerwca 1875 r. w Kąkolu koło Leszna. Jego ojciec, Marcin, był z wykształcenia matematykiem. Po osiedleniu się w [[Braniewo|Braniewie]] w 1890 r. pracował jako nauczyciel matematyki i fizyki w gimnazjum, później jako lektor języka polskiego w [[Liceum "Hosianum" w Braniewie|Liceum "Hosianum"]]. W 1927 r. otrzymał profesurę Akademii Państwowej w Braniewie. Jego niezłomna postawa w obronie polskości – władze niemieckie nadały mu przydomek "zacięty Polak" – miała ogromne znaczenie w wychowaniu Władysława. 

===Szkoła i wykształcenie===
Po zdaniu egzaminu maturalnego w 1897 r. Władysław rozpoczął studia teologiczne w Seminarium Duchownym w Braniewie. Wiedzę z zakresu filozofii pogłębiał również na uniwersytecie w Monachium. Święcenia kapłańskie otrzymał 1 września 1899 r. 

===Praca===
Początkowo pracował w [[Olsztyn|Olsztynie]] jako wikariusz, zaangażował się w pracę duszpasterską wśród robotników. Uczył również religii w szkole dla chłopców. W styczniu 1900 r. został promowany na doktora filozofii. W maju 1903 r. został profesorem nadzwyczajnym, a w grudniu 1907 r. profesorem zwyczajnym na Wydziale Filozofii Liceum "Hosianum" w Braniewie. Wykładał filozofię i pedagogikę. 
W latach 1914–1917 i 1926–1927 pełnił funkcję rektora Akademii w Braniewie. W roku akademickim 1922/1923 zorganizował w Bonn Akademię św. Alberta Wielkiego, czyli Katolicki Instytut Filozoficzny. Był członkiem kilku towarzystw naukowych. Należał także do zarządu warmińskich wydawnictw prasowych. W grudniu 1923 r. Wydział Teologiczny Uniwersytetu w Bonn przyznał mu doktorat honoris causa.

W listopadzie 1932 r. został mianowany kanonikiem katedralnym we [[Frombork|Fromborku]]. Pełnił funkcję kaznodziei katedralnego i ekonoma kapitulnego. W kurii biskupiej zajmował się sprawami katechetycznymi i żeńskimi klasztorami. Był m.in. komisarzem do spraw katarzynek w Braniewie. 

===Śmierć męczeńska===
9 lutego 1945 r., po wkroczeniu do Fromborka wojsk radzieckich, ks. Świtalski, zaniepokojony o los swojej siostry Heleny przebywającej w tym czasie w mieście, podjął próbę jej odnalezienia. Podczas poszukiwań ks. Władysław został zatrzymany przez młodego radzieckiego żołnierza. Czerwonoarmista nakazał mu stanąć pod murem pobliskiej stodoły kanonii św. Stanisława. Następnie zapytał, co oznacza noszona koloratka. "To znak bycia Chrystusowym kapłanem" – usłyszał odpowiedź. Żołnierz bez wahania skierował w stronę ks. Świtalskiego pistolet i wystrzelił. Na chwilę przed śmiercią ks. Świtalski wziął do ręki różaniec i się modlił. Strzał okazał się śmiertelny. 
Świadkiem tego wydarzenia był Franz Birkhahn, który pomagał ks. Władysławowi w poszukiwaniach siostry. Przeżył tylko dlatego, że żołnierzowi zaciął się pistolet. Mimo kilkukrotnych prób żołnież nie odblokował broni i kazał Franzowi opuścić fromborskie wzgórze. 
Helenę, siostrę ks. Władysława, sowieci uwięzili i wywieźli za Ural, gdzie tego samego roku zmarła w nieznanych okolicznościach. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Z nienawiści do Chrystusa'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 37/2012, 16 września 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Świtalski, Władysław]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Świtalski, Władysław]]
[[Kategoria: Powiat braniewski|Świtalski, Władysław]]
[[Kategoria: Frombork (gmina miejsko-wiejska)|Świtalski, Władysław]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Świtalski, Władysław]]
[[Kategoria: 1801-1918|Świtalski, Władysław]]
[[Kategoria: 1919-1944|Świtalski, Władysław]]
[[Kategoria: 1945-1989|Świtalski, Władysław]]

Josef Steinki

2015-06-29T16:48:48Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Josef Steinki
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Steinki.jpg
|opis grafiki = ks. Josef Steinki Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 19 grudnia 1889 r.
|miejsce urodzenia = Głotowo
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 16 lutego 1945 r.
|miejsce śmierci = Olsztyn
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku = Frombork
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Josef Steinki''' (ur. 19 grudnia 1889 r. w [[Głotowo|Głotowie]], zm. 16 lutego 1945 r.) – ksiądz włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Jego ojciec Juliusz był nauczycielem, zaś matka Theresia zajmowała się domem. Spośród dziewięciorga rodzeństwa czterech braci zostało kapłanami, a trzy siostry zakonnicami.

===Szkoła i wykształcenie===
Ks. Josef po maturze studiował matematykę we Wrocławiu i Monachium. Później wstąpił do seminarium w [[Braniewo|Braniewie]]. 3 lipca 1916 r. przyjął święcenia kapłańskie.

===Praca===
Początkowo pracował jako wikariusz w [[Reszel|Reszlu]] i [[Królewiec|Królewcu]]. W 1924 r. został mianowany dyrektorem diecezjalnego ''Caritas'' w Braniewie i w pełni poświęcił się temu dziełu. Zasłużył się przy organizacji opiekunek parafialnych i utworzeniu Seminarium dla Przedszkolanek w Olsztynie.

Widząc ogromną potrzebę wspierania dzieci i ich formacji duchowej, utworzył ośrodki wypoczynkowe w [[Koronowo|Koronowie]] i [[Tolkmicko|Tolkmicku]]. Z jego inicjatywy powstał również dom wypoczynkowy dla matek w [[Gietrzwałd|Gietrzwałdzie]]. Korzystając z utworzonej bazy ośrodków, organizował na [[Warmia|Warmii]] wypoczynek dla dzieci z Zagłębia Ruhry. Kierował również budową sierocińca pod wezwaniem św. Józefa w [[LidzbarkWarmiński|Lidzbarku Warmińskim]] oraz rozbudową szpitali i domów dla rencistów na Warmii. Przez długie lata nadzorował też budowę kliniki ortopedycznej we [[Frombork|Fromborku]].

Gdy został diecezjalnym duszpasterzem kobiet, zorganizował w Gietrzwałdzie ośrodek rekolekcyjno-szkoleniowy. Zajmował się również organizacją pielgrzymek ogólnodiecezjalnych. Był prezesem Stowarzyszenia św. Bonifacego w [[Archidiecezja warmińska|diecezji warmińskiej]]. 27 marca 1936 r. otrzymał godność kanonika katedralnego. Pełnił funkcję penitencjarza.

W 1941 r. ks. Josef Steinki wraz z księżmi B. Weichselem, A. Szarnowskim, A. Bönigkiem i O. Schlüsenerem został aresztowany przez Niemców. Był to wynik donosu, który złożył na nich salwatorianin o. Theophil Matuszewski. Naziści oskarżyli go o zdradę ojczyzny i rozpowszechnianie informacji o brutalnym potraktowaniu przez nazistów polskich kapłanów w Pelplinie, kanoników kapituły katedralnej i wykładowców tamtejszego seminarium duchownego, rozstrzelanych jesienią 1939 r. Sąd specjalny w Królewcu skazał ks. Josefa na karę trzech i pół roku więzienia, którą odbywał w Sztumie, i zmusił do rezygnacji z godności kanonickiej. Po trzech latach ks. Steinki został zwolniony i wyszedł na wolność. Po opuszczeniu więzienia ks. Josef pełnił funkcję kapelana w Szpitalu Mariackim (Miejskim) w Olsztynie.

===Śmierć męczeńska===
Kiedy 21 stycznia 1945 r. miasto zostało zajęte przez wojska radzieckie, stanął w obronie cnoty czystości sióstr zakonnych i pielęgniarek, za co został brutalnie pobity do utraty przytomności przez czerwonoarmistów. Wcześniej zdążył udzielić zakonnicom generalnego rozgrzeszenia. Wiele z nich zostało zgwałconych i zabitych.

Cztery dni później aresztowano go wraz z dziesięcioma siostrami zakonnymi i osadzono w więzieniu śledczym radzieckiej komendantury wojskowej w Olsztynie. Przez kolejne piętnaście dni nie otrzymywał jedzenia, a panujące warunki przyczyniły się do zachorowania na czerwonkę i tyfus. Mimo osłabienia i trapiących go chorób pocieszał więźniów, modlił się z nimi.

15 lutego 1945 r. został razem z siostrami zwolniony z więzienia. W czasie drogi do plebanii kilka razy upadał, ale dzięki pomocy zakonnic dotarł na miejsce. 16 lutego 1945 r., po południu, zmarł z wycieńczenia na plebanii, otrzymawszy wcześniej sakramenty święte z rąk ks. [[Jan Hanowski|Jana Hanowskiego]].

Pochowany został tymczasowo bez trumny w pobliżu zakrystii [[Bazylika Współkatedralna Świętego Jakuba Apostoła w Olsztynie|kościoła św. Jakuba w Olsztynie]], a potem 8 czerwca 1946 r. na cmentarzu szpitalnym przy ul. Mariackiej w Olsztynie, wreszcie w 1954 r. na cmentarzu kapitulnym we Fromborku.
 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Warmińscy męczennicy'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 36/2012, 9 września 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Steinki, Josef]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Steinki, Josef]]
[[Kategoria: Olsztyn|Steinki, Josef]]
[[Kategoria: Frombork (gmina miejsko-wiejska)|Steiniki, Josef]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Steinki, Josef]]
[[Kategoria: 1919-1944|Steinki, Josef]]

Bronisław Sochaczewski

2015-06-29T16:47:33Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Bronisław Sochaczewski
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika =
|opis grafiki =
|podpis =
|data urodzenia = 15 maja 1886 r.
|miejsce urodzenia = Brusy
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 13 maja 1940 r.
|miejsce śmierci = Sachsenhausen
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Bronisław Sochaczewski''' (ur. 15 maja 1886 r. w Brusach, zm. 13 maja 1940 r. w Sachsenhausen) – ksiądz włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 15 maja 1886 r. w Brusach koło Chojnic na Kaszubach, w polskiej rodzinie katolickiej, jako drugie z czworga dzieci Hipolita i Xaverii z domu Czarnowski.

===Szkoła i wykształcenie===
Kształcił się w [[Braniewo|Braniewie]]. Świecenia kapłańskie otrzymał 26 stycznia 1913 r. we [[Frombork|Fromborku]] z rąk [[Augustyn Bludau|bpa Augustyna Bludaua]].

===Praca===
Jako neoprezbiter został mianowany drugim wikariuszem parafii pw. św. Anny w Sztumie, a po kilku miesiącach, 10 listopada 1913 r., został wikariuszem w Postolinie, gdzie zdecydowana większość parafian była narodowości polskiej.

13 lutego 1920 r. został ustanowiony pierwszym wikariuszem parafii Trójcy Świętej w Kwidzynie, gdzie angażował się w polski ruch [[Plebiscyt na Warmii i Mazurach|plebiscytowy]], prowadził kursy języka polskiego. 17 sierpnia 1920 r. został wikariuszem w [[Święta Lipka|Świętej Lipce]], a 1 sierpnia 1922 r. - zastępcą proboszcza w [[Ełk|Ełku]].

Od 25 lipca 1923 r. pracował jako wikariusz w [[Lamkowo|Lamkowie]]. 17 października 1928 r. otrzymał wikariat i komendaryczny zarząd beneficjum Nycza w [[Ramsowo|Ramsowie]]. Ta nominacja nie doszła jednak do skutku i nadal pracował w Lamkowie. 8 czerwca 1931 r. ks. Sochaczewski został proboszczem w [[Krasna Łąka|Krasnej Łące]]. Tego samego roku zwrócił się do niego konsul RP w Olsztynie, [[Józef Gieburowski]], z propozycją założenia w Niemczech Towarzystwa im. [[Lkwim: Stanisław Hozjusz|kard. Stanisława Hozjusza]]. Jak wynika z raportu konsula do Poselstwa RP w Berlinie z 9 maja 1931 r., przez Towarzystwo zamierzano organizacyjnie skupić wszystkich księży polskiego pochodzenia w Niemczech. W programie zostały podkreślone trzy cele: dążenie do beatyfikacji kardynała Hozjusza, podjęcie badań nad jego dorobkiem oraz upowszechnianie dzieła Hozjusza również poza [[Warmia|Warmią]].

Mimo gróźb nauczał religii w języku polskim. Był działaczem [[Związek Polaków w Niemczech|Związku Polaków w Niemczech]] i opiekunem towarzystw kobiecych pod wezwaniem św. Kingi na [[Powiśle|Powiślu]]. Opublikował kilka artykułów w [[lkwim: gazeta Olsztyńska|"Gazecie Olsztyńskiej"]] poświęconych m.in. królowi Janowi III Sobieskiemu. Propagował prasę i książki polskie wśród parafian.

Po dojściu Hitlera do władzy w dniu 30 stycznia 1933 r. gestapo przeszukiwało mieszkanie ks. Sochaczewskiego. Sąd specjalny w [[Elbląg|Elblągu]] przesłuchał go w sierpniu 1935 r. z powodu głoszonych kazań, w których mówił o zamknięciu przez władze cmentarza dla zmarłych na cholerę i usunięciu krzyża.

W 1935 r. władze zażądały od ks. Sochaczewskiego likwidacji nabożeństw i lekcji przygotowawczych do I Komunii Świętej prowadzonych w języku polskim. Ksiądz na polecenie kurii biskupiej podporządkował się żądaniom władz, zachował jednak wcześniej ustalony porządek nabożeństw aż do przymusowego wyjazdu z Powiśla. 10 maja 1939 r., po licznych szykanach otrzymał od gestapo nakaz opuszczenia terenu [[Prusy Wschodnie|Prus Wschodnich]]. Wyjechał do Gdyni, gdzie objął stanowisko kapelana Wojska Polskiego.

===Śmierć męczeńska===
W październiku 1939 r. został aresztowany przez nazistów i osadzony najpierw w obozie koncentracyjnym w Stutthofie, a od kwietnia 1940 r. w Sachsenhausen, gdzie bestialsko pobity zmarł 13 maja 1940 r. Został skatowany do nieprzytomności przez niemieckiego podoficera w obozie w Sachsenhausen za to, że zbyt cicho odpowiedział na pytanie, kim jest z zawodu.

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Śmierć za cichy głos'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 31/2012, 5 sierpnia 2012. 

[[Kategoria:Związek Polaków w Niemczech|Sochaczewski,Bronisław]]
[[Kategoria:Osoby|Sochaczewski, Bronisław]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Sochaczewski, Bronisław]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Sochaczewski, Bronisław]]
[[Kategoria: 1919-1944|Sochaczewski, Bronisław]]
[[Kategoria: Plebiscyt 1920|Sochaczewski, Bronisław]]

Bruno Siegel

2015-06-29T16:46:42Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Bruno Siegel
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Siegel.jpg
|opis grafiki = Grób sługi Bożego ks. Siegla w Miłakowie. Fot. Krzysztof Kozłowski.
|podpis =
|data urodzenia = 6 listopada 1889 r.
|miejsce urodzenia = Wąbrzeźno
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 30 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Miłakowo
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku = Miłakowo
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Bruno Siegel''' (ur. 6 listopada 1889 r. w [[Wąbrzeźno|Wąbrzeźnie]], zm. 30 stycznia 1945 r. w [[Miłakowo|Miłakowie]]) – ksiądz włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 6 listopada 1889 r. w Wąbrzeźnie. Był pierwszym dzieckiem Aleksandra i Tekli. Miał dwie siostry: Irenę Brunhildę i Marię Stefanię.

===Szkoła i wykształcenie===
Po uzyskaniu matury wstąpił do seminarium duchownego w [[Braniewo|Braniewie]], po ukończeniu którego otrzymał 26 stycznia 1913 r. święcenia kapłańskie.

===Praca===
Po święceniach został skierowany do [[Radostowo|Radostowa]], gdzie podjął pracę duszpasterską jako wikariusz. Rok później został przeniesiony do parafii w [[Mrągowo|Mrągowie]], gdzie pracował do 1920 r.

W czasie I wojny światowej ks. Siegel pełnił w Kurlandii funkcję kapelana wojskowego. Późniejszą parafią, w której pracował jako drugi wikariusz, było [[Dobre Miasto]]. 11 sierpnia 1930 r. został tamtejszym komendariuszem, tzn. posiadał beneficjum bez zarządzania urzędem kościelnym. Dziewięć miesięcy później ks. Siegel został mianowany proboszczem [[Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Miłakowie|parafii Podwyższenia Krzyża Świętego]] w [[Miłakowo|Miłakowie]]. Obok służby duszpasterskiej w parafii przejął też obowiązki wojskowego kapelana garnizonu w [[Morąg|Morągu]].

===Śmierć męczeńska===
Miłakowo zostało w 50 proc. zniszczone podczas nalotu bombowego. Ucierpiały również budynki kościelne. Kiedy sowieci wkroczyli do miejscowości, zaczęli plądrować miasto.

30 stycznia 1945 r. zatrzymali ks. Bruna i odprowadzili go w nieznanym kierunku. Mimo że na plebanii przebywały też inne osoby, jedynie jego aresztowano. Został zastrzelony przez żołnierzy sowieckich. Jego ciało odnaleziono w miejscowości [[Stare Bolity]], w odległości 4 km od Miłakowa.

Ciało zamordowanego kapłana zostało złożone w grobie na miejscowym katolickim cmentarzu. Błędnie została podana tam informacja o dacie jego śmierci w dniu 26 stycznia 1945 r.

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Ze łzami w oczach'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 35/2012, 2 września 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Siegel, Bruno]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Siegel, Bruno]]
[[Kategoria: Powiat ostródzki|Siegel, Bruno]]
[[Kategoria: Miłakowo (gmina miejsko-wiejska)|Siegel, Bruno]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Siegel, Bruno]]
[[Kategoria: 1919-1944|Siegel, Bruno]]

Bruno Siegel

2015-06-29T16:39:40Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Bruno Siegel
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Siegel.jpg
|opis grafiki = Grób sługi Bożego ks. Siegla w Miłakowie. Foto Krzysztof Kozłowski.
|podpis =
|data urodzenia = 6 listopada 1889 r.
|miejsce urodzenia = Wąbrzeźno
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 30 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Miłakowo
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku = Miłakowo
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Bruno Siegel''' (ur. 6 listopada 1889 r. w [[Wąbrzeźno|Wąbrzeźnie]], zm. 30 stycznia 1945 r. w [[Miłakowo|Miłakowie]]) – ksiądz włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 6 listopada 1889 r. w Wąbrzeźnie. Był pierwszym dzieckiem Aleksandra i Tekli. Miał dwie siostry: Irenę Brunhildę i Marię Stefanię.

===Szkoła i wykształcenie===
Po uzyskaniu matury wstąpił do seminarium duchownego w [[Braniewo|Braniewie]], po ukończeniu którego otrzymał 26 stycznia 1913 r. święcenia kapłańskie.

===Praca===
Po święceniach został skierowany do [[Radostowo|Radostowa]], gdzie podjął pracę duszpasterską jako wikariusz. Rok później został przeniesiony do parafii w [[Mrągowo|Mrągowie]], gdzie pracował do 1920 r.

W czasie I wojny światowej ks. Siegel pełnił w Kurlandii funkcję kapelana wojskowego. Późniejszą parafią, w której pracował jako drugi wikariusz, było [[Dobre Miasto]]. 11 sierpnia 1930 r. został tamtejszym komendariuszem, tzn. posiadał beneficjum bez zarządzania urzędem kościelnym. Dziewięć miesięcy później ks. Siegel został mianowany proboszczem [[Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Miłakowie|parafii Podwyższenia Krzyża Świętego]] w [[Miłakowo|Miłakowie]]. Obok służby duszpasterskiej w parafii przejął też obowiązki wojskowego kapelana garnizonu w [[Morąg|Morągu]].

===Śmierć męczeńska===
Miłakowo zostało w 50 proc. zniszczone podczas nalotu bombowego. Ucierpiały również budynki kościelne. Kiedy sowieci wkroczyli do miejscowości, zaczęli plądrować miasto.

30 stycznia 1945 r. zatrzymali ks. Bruna i odprowadzili go w nieznanym kierunku. Mimo że na plebanii przebywały też inne osoby, jedynie jego aresztowano. Został zastrzelony przez żołnierzy sowieckich. Jego ciało odnaleziono w miejscowości [[Stare Bolity]], w odległości 4 km od Miłakowa.

Ciało zamordowanego kapłana zostało złożone w grobie na miejscowym katolickim cmentarzu. Błędnie została podana tam informacja o dacie jego śmierci w dniu 26 stycznia 1945 r.

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Ze łzami w oczach'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 35/2012, 2 września 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Siegel, Bruno]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Siegel, Bruno]]
[[Kategoria: Powiat ostródzki|Siegel, Bruno]]
[[Kategoria: Miłakowo (gmina miejsko-wiejska)|Siegel, Bruno]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Siegel, Bruno]]
[[Kategoria: 1919-1944|Siegel, Bruno]]

Paul Schwartz

2015-06-29T16:38:07Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Paul Schwartz
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Schwartz.jpg
|opis grafiki = Ks. Paul Schwartz (pierwszy z prawej w pierwszym rzędzie). Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 3 marca 1878 r.
|miejsce urodzenia = Lidzbark Warmiński
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 13 lutego 1945 r.
|miejsce śmierci = Świętajno
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku = Żegoty
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Paul Schwartz''' (ur. 3 marca 1878 r., zm. 13 lutego 1945 r.) – duchowny rzymskokatolicki, włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==

Urodził się 3 marca 1878 r. w [[Lidzbark Warmiński|Lidzbarku Warmińskim]]. Wychowywał się u przybranych rodziców. Kiedy miał 14 lat zostali oni zastrzeleni przez bandytów, którzy wtargnęli do ich mieszkania, a on uratował się wyskakując przez okno.
===Szkoła i wykształcenie===
Ks. Paul po uzyskaniu matury wstąpił do seminarium w [[Braniewo|Braniewie]]. 8 lutego 1903 r. otrzymał we [[Frombork|fromborskiej katedrze]] święcenia kapłańskie z rąk [[Andrzej Thiel|bpa Andrzeja Thiela]]. 

===Praca===
Pierwszą placówką, do której został wysłany była parafia w [[Kolno|Kolnie]], kolejną – parafia św. Mikołaja w [[Elbląg|Elblągu]]. Zarządzał tą parafią w czasie nieobecności proboszcza. 11 października 1911 r. mianowano go komendariuszem, a od 16 lutego 1921 r. pierwszym proboszczem w [[Bażyny|Bażynach]] koło [[Orneta|Ornety]]. 
23 kwietnia 1928 r. ustanowiono go proboszczem [[Parafia pw. św. Jana Ewangelisty w Żegotach|parafii]] w [[Żegoty|Żegotach]]. 
Podczas II wojny światowej był śledzony przez gestapo, wzywany na przesłuchania – był to skutek opieki nad przebywającymi na terenie parafii Polakami. 21 marca 1941 r. ks. Schwartz otrzymał nominację na dyrektora Unii Apostolskiej Kleru. Od 9 listopada 1943 r. był również radcą duchownym. 

===Śmierć męczeńska===
Kiedy wojska radzieckie zbliżały się do Żegot, niemieckie władze nakazały, by mieszkańcy opuścili miejscowość i schronili się u gospodarzy mieszkających na koloniach wsi. 30 stycznia 1945 r. ks. Paul odprawił przy ołtarzu św. Józefa mszę św. Wraz z mieszkającymi w Żegotach katarzynkami, s. M. Hildegardą Klawki i s. M. Sidonią Gerigk, swoją chorą siostrą i gospodynią p. Jadwigą, ks. Paul postanowił wyjechać do mieszkającej nieopodal rodziny Huhn. Pani Huhn wysłała po nich dwa zaprzęgi sań. Tego samego dnia, wieczorem, wszyscy dotarli do zaprzyjaźnionej rodziny. 
Ks. Schwartz zabrał z sobą Najświętszy Sakrament, który umieścił w jednym z pokoi. W nim odprawiał nabożeństwa, udzielał komunii świętej, tam też odbywała się adoracja.

1 lutego ks. Paul postanowił ukryć Najświętszy Sakrament w spichlerzu pod stertą dachówek. Tego dnia, wieczorem, do gospodarstwa rodziny Huhn przybyli czerwonoarmiści. Zrabowali cenne przedmioty, nie wyrządzając nikomu krzywdy. Jednak ci, którzy przybyli po nich, kiedy nie znaleźli cennych przedmiotów, wygrażali, iż wszystkich pozabijają. Bili kolbami siostry zakonne, kiedy te sprzeciwiały się zabraniu dziewcząt przez żołnierzy. 5 lutego 1945 r. po udzieleniu zgromadzonym komunii świętej ks. Paul ukrył w głębokiej studni naczynia liturgiczne, by nie dostały się w ręce radzieckich żołnierzy. 
12 lutego zmarła jego siostra. Następnego dnia do państwa Huhn przyszli sąsiedzi, by zbić trumnę dla zmarłej. Po południu przyszło również trzech pijanych żołnierzy radzieckich. Żołnierze krzyczeli, strzelali, chcieli zasztyletować s. Sidonię. Potem weszli do pokoju księdza. Do domowników dobiegły hałasy, w końcu odgłos strzału. Za to, że w gospodarstwie nie było wystarczającej ilości ziemniaków i żywności, zastrzelili również panią Huhn. Potem żołnierze odeszli.

Było już ciemno, kiedy katarzynki weszły do pokoju proboszcza, ten siedział na krawędzi łóżka, ze złożonymi rękoma. Łóżko było przesiąknięte krwią – kapłana zabito strzałem w skroń. Na stole leżał brewiarz otwarty na dzień 14 lutego, wspomnienie św. Walentego. W pokoju obok leżało ciało pani Huhn. Siostry ułożyły zmarłych, przez całą noc modliły się. 15 lutego pogrzebano ciała w okolicy domu. 
W listopadzie 1945 r. dzięki staraniom Jana Orłowskiego szczątki kapłana zostały złożone w nowej dębowej trumnie. Wierni w kondukcie żałobnym przenieśli szczątki swojego proboszcza do Żegot, gdzie został pochowany obok kościoła. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Też chętnie umrę'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 30/2012, 29 lipca 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Schwartz, Paul]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Schwartz, Paul]]
[[Kategoria: Powiat lidzbarski|Schwartz, Paul]]
[[Kategoria: Kiwity (gmina wiejska)|Schwartz, Paul]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Schwartz, Paul]]
[[Kategoria: 1801-1918|Schwartz, Paul]]
[[Kategoria: 1919-1944|Schwartz, Paul]]
[[Kategoria: 1945-1989|Schwartz, Paul]]

Artur Schulz

2015-06-29T16:36:53Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = ks. Artur Schulz
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Schulz.jpg
|opis grafiki = ks. Artur Schulz Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 11 listopada 1897 r.
|miejsce urodzenia = Londyn
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 30 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Bisztynek
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku = Bisztynek
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}

'''Artur Schulz''' (ur. 11 listopada 1897 r. w Londynie, zm. 30 stycznia 1945 r. w [[Bisztynek|Bisztynku]]) – ksiądz włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
===Szkoła i wykształcenie===
Maturę uzyskał w 1917 r. w gimnazjum w [[Braniewo|Braniewie]] i tam kontynuował naukę w Seminarium Duchownym. Święcenia kapłańskie przyjął 15 lipca 1932 r. we [[Frombork|Fromborku]].

===Praca===
Po święceniach kapłańskich został mianowany wikariuszem parafii w [[Radostowo|Radostowie]]. Po 9 latach pracy duszpasterskiej, 13 września 1932 r., został mianowany wikariuszem parafii w [[Orneta|Ornecie]].

Poświęcił się pracy z ornecką młodzieżą. Organizował grupy sportowe, teatralne i muzyczne. Jego praca duszpasterska z młodzieżą spotykała się z wrogą reakcją ze strony młodzieżowych organizacji nazistowskich (Hitlerjugend). W konsekwencji władze odebrały ks. Schulzowi prawo do uczenia dzieci religii.

2 września 1935 r. został mianowany administratorem parafii [[Olecko]] na [[Mazury|Mazurach]].

===Śmierć męczeńska===
Kiedy w styczniu 1945 r. nadszedł rozkaz wojskowych władz niemieckich opuszczenia miasta przed zbliżającym się frontem wschodnim, razem z matką ks. Schulz udał się do [[Mrągowo|Mrągowa]]. Gdy i to miasto zostało ewakuowane, dotarł aż do [[Bisztynek|Bisztynka]], gdzie zatrzymał się u miejscowego proboszcza. Ks. [[Franz Schacht]], który wówczas od kilku miesięcy pomagał miejscowemu administratorowi parafii, którym był ks. [[Hugo Will]], przydzielił ks. Schulzowi pokój w probostwie.

Naoczny świadek śmierci księdza opowiedział, że wczesnym rankiem 30 stycznia 1945 r. do pokoju, gdzie przebywał ks. Schulz wraz z kilkoma innymi ewakuowanymi, wszedł rosyjski oficer. Ręce trzymał z tyłu, a w nich pistolet. Mówił trochę po niemiecku i rozmawiał z księdzem. Obaj podeszli do mapy ściennej, na której ksiądz miał mu pokazać, gdzie leży Berlin. Gdy odwrócili się od ściany, oficer strzelił mu w czoło. Ks. Schulz natychmiast padł martwy na ziemię. Oficer oddalił się, a osoby przebywające w tym pokoju lękliwie przeszły do sąsiedniego pokoju.

Gdy matka księdza Artura dowiedziała się o śmierci syna, przyszła i znalazła zabitego syna. Matka wspomina, że towarzyszące jej kobiety mówiły, że żołnierz, który go zabił, był "pijanym komunistą", mówił do kobiet przebywających wówczas w pokoju, że wszystkich zastrzeli, jeśli się nie uspokoją. Po tym tragicznym wydarzeniu nikt już nie został w domu parafialnym. Wszyscy udali się do innego budynku, w którym przebywała już duża grupa osób. O północy przyszli Rosjanie, świecąc latarkami po twarzach śpiących ludzi, wyciągali dziewczyny i młode kobiety, które musiały z nimi pójść. Powtarzało się to kilkukrotnie.

Ks. Franz Schacht po pięciu dniach dowiedział się o śmierci ks. Artura Schulza. Razem z ks. Hugo Willem położyli zmarłego na kocu i zanieśli do ogrodu, gdzie z trudem wykopali w zmarzniętej ziemi płytki grób, w którym go pochowano. Obok pochowano kobietę, którą Rosjanie zabili w pobliskiej szkole. Dopiero 26 marca przeniesiono ciało Schulza na cmentarz katolicki.

26 marca 1945 r. ks. Schulz został pochowany na katolickim cmentarzu w Bisztynku.

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Tragedia przy mapie'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 29/2012, 22 lipca 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Schulz, Artur]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Schulz, Artur]]
[[Kategoria: Powiat bartoszycki|Schulz, Artur]]
[[Kategoria: Bisztynek (gmina miejsko-wiejska)|Schulz, Artur]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Schulz, Artur]]
[[Kategoria: 1919-1944|Schulz, Artur]]

Jadwiga Schnarbach

2015-06-29T16:35:10Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Jadwiga Schnarbach
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Schnarbach.jpg
|opis grafiki = Jadwiga Schnarbach Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 16 lipca 1923 r.
|miejsce urodzenia = Kaplityny
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 23 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Kaplityny
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Jadwiga Schnarbach''' (ur. 16 lipca 1923 r. w [[Kaplityny|Kaplitynach]], zm. 23 stycznia 1945 r.) – włączona w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Była jedenastym dzieckiem Franciszka i Elżbiety. Miała pięciu braci i sześć sióstr. Trzy dni po narodzinach została ochrzczona w [[Kościół pw. św. Anny w Barczewie|kościele pw. św. Anny w Barczewie]]. W tym kościele przystąpiła również do Pierwszej Komunii, a 20 czerwca 1932 r. przyjęła sakrament bierzmowania.

Po ukończeniu szkoły podstawowej pozostała przy rodzicach, by pomagać im w pracy w gospodarstwie.

Przez całe życie Jadwiga odznaczał się głęboką i żywą wiarą. Starała się żyć według przykazań Bożych, szczególnie umiłowawszy cnotę czystości. Widoczne to było szczególnie w okresie młodzieńczym, kiedy wierna była obowiązkom stanu panieńskiego.

===Śmierć męczeńska===
Wojska Armii Czerwonej zajęły Kaplityny 22 lub 23 stycznia. Ich wkroczeniu towarzyszył strach mieszkańców, którzy z opowieści uciekinierów z innych miejscowości wiedzieli, jakich czynów dopuszczali się sowieci w zajmowanych wsiach i miasteczkach. Żołnierze radzieccy zajechali m.in. do gospodarstwa Schnarbachów.

Wedle relacji jeden z oficerów zszedł z konia i kazał ojcu Jadwigi, Franciszkowi, przytrzymać go. Sam wszedł do mieszkania i przeszukiwał wszystkie pokoje. Kiedy zobaczył, że w domu jest młoda panna, która wówczas pracowała u rodziny Schnarbachów jako jeniec wojenny, przywołał ją i zaczął z nią rozmawiać. Następnie wezwał Jadwigę. Ponieważ ona bardzo się bała, wspomniana wcześniej dziewczyna poszła z nią, co chwilę uspokajając. Po chwili dziewczyna wyszła z pokoju, a Jadwiga została sama z oficerem. Chcąc uniknąć gwałtu, Jadwiga uciekła i schowała się w szafie. Oficer odnalazł ją i zastrzelił – jej ciało wypadło z szafy na podłogę.

Jadwigę pochowano w rodzinnym ogrodzie, w pobliżu domu, gdyż wówczas nie było możliwości przewiezienia ciała na cmentarz parafialny do Barczewa. Jej grób zachował się do dziś. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Śmierć w szafie'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 28/2012, 15 lipca 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Schnarbach, Jadwiga]]
[[Kategoria: Powiat olsztyński|Schnarbach, Jadwiga]]
[[Kategoria: Barczewo (gmina miejsko-wiejska)|Schnarbach, Jadwiga]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Schnarbach, Jadwiga]]
[[Kategoria: 1919-1944|Schnarbach, Jadwiga]]

Urlich Schikowski

2015-06-29T16:34:28Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Urlich Schikowski
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika =
|opis grafiki =
|podpis =
|data urodzenia = 4 sierpnia 1907 r.
|miejsce urodzenia = Biskupiec
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 27 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Chruściel
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Urlich Schikowski''' (ur. 4 sierpnia 1907 r., zm. 27 stycznia 1945 r.) – duchowny rzymskokatolicki, włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
===Sylwetka===
Urodził się 4 sierpnia 1907 r. w [[Biskupiec|Biskupcu]]. W 1914 r., z powodu działań wojennych, musiał razem z matką i dwiema siostrami uciekać do Berlina. Jego ojciec był wówczas na wojnie. Rodzina Schikowskich powróciła do Biskupca w 1916 r.

Ks. Urlich już jako dziecko wyróżniał się dużą pobożnością. Jego postawa zdecydowała o tym, iż pochodzący z [[Warmia|Warmii]] zakonnik ze Zgromadzenia Sercanów zabrał go do szkoły misyjnej mieszczącej się w Sittard w Holandii. Ukończył ją egzaminem maturalnym i rozpoczął studia w Wiedniu na kierunku medycyna. Jednak już po pierwszym semestrze podjął decyzję o wstąpieniu do seminarium duchownego. Studiował filozofię i teologię w [[Braniewo|Braniewie]]. Urlich był uzdolniony muzycznie. Grał na pianinie, organach i harmonii. Uprawiał również sport: narciarstwo, pływanie i łyżwiarstwo. 
Schikowski przyjął święcenia kapłańskie 28 lutego 1932 r. we [[Frombork|Fromborku]] z rąk [[Maksymilian Kaller|bpa Maksymiliana Kallera]].
Jako neoprezbiter został wikariuszem w [[Stary Targ|Starym Targu]] koło Sztumu. 
W tym czasie sam fakt bycia kapłanem był powodem licznych prześladowań ze strony gestapo. 28 lutego 1934 r. wytoczono mu proces za głoszone kazania. W 1936 r. został skierowany na dwuletnie studia do Rzymu, podczas których uzyskał tytuł doktora z filozofii. 

Po powrocie z Rzymu ks. Schikowski został mianowany kuratusem w Schloßbergu koło Tylży, w litewskiej diasporze. 23 czerwca 1939 r. został skierowany do pomocy duszpasterskiej w szpitalu św. Elżbiety w [[Królewiec|Królewcu]]. Równocześnie w 1940 r. kontynuował studia, przygotowując się do docentury i redagując drugą pracę doktorską.
28 stycznia 1942 r. został mianowany proboszczem [[Parafia pw. Przenajświętszej Trójcy w Chruścielu|parafii]] w [[Chruściel|Chruścielu]]. Niewielka parafia pozwalała mu na pogodzenie pracy duszpasterskiej z kontynuowaniem studiów. 

===Śmierć męczeńska===
W styczniu 1945 r. do Chruściela zbliżały się wojska sowieckie. 21 stycznia wioska została obsadzona przez wojska niemieckie. Żołnierze SS zażądali opuszczenia budynków kościoła. Ks. Urlich przychylił się do ich prośby, a msze odprawiał w budynku plebanii. Mimo sugestii ze strony władz nie zdecydował się jednak na opuszczenie wsi, sugerując jednocześnie, by inni opuścili miejscowość. 
Jak wspomina Gertruda Pulwert (nauczycielka, która od 1944 r. mieszkała na plebanii), po zakończeniu mszy św. 25 stycznia 1945 r., ks. Schikowski spoglądał z troską na parafian. Mówił, że czekają wszystkich bardzo ciężkie czasy, upominając jednocześnie, by pozostać ufnym Bogu. W swoim pokoju wyspowiadał jeszcze wiernych. Razem ze zgromadzonymi ludźmi odmówił modlitwę w niebezpieczeństwie śmierci. Potem wszystkich pobłogosławił. 
Gdy walki wokół Chruściela były coraz gwałtowniejsze, Niemcy zażądali, by ludność cywilna udała się do domów leżących dalej od wsi. Przed wyjazdem ks. Urlich wraz z sołtysem Diegnerem, zakopali w pobliżu plebanii Najświętszy Sakrament i naczynia liturgiczne. Następnie ks. Schikowski wraz z siostrą Ritą Plehn i gospodynią udali się do pobliskiego gospodarstwa. 
Kiedy zakończyły się walki wokół Chruściela Gertruda Pulwert, która przebywała w pobliskim gospodarstwie rodziny Wilke, wraz z kilkoma kobietami zdecydowała się na pójście do wsi. Przed szkołą zatrzymali je czerwonoarmiści i doprowadzili do oficera, który w eskorcie odesłał je do komendanta. Idąc, Gertruda dostrzegła na brzegu drogi leżące zwłoki. Rozpoznała, że to ciało ks. Urlicha. Niestety radzieccy żołnierze nie pozwolili jej zatrzymać się. Gdy później Gertruda Pulwert jeszcze raz przechodziła w miejscu śmierci ks. Schikowskiego, padający śnieg przykrył już jego ciało. 
Kilka dni później, gdy było to już możliwe, Gertruda poszła do siostry ks. Urlicha Rity Plehn. Dowiedziała się od niej, że w nocy z 26 na 27 stycznia 1945 r. nad ranem do domu wpadło trzech młodych żołnierzy rosyjskich. Pytali o księdza i wezwali go, by poszedł z nimi. Żołnierze wraz z księdzem poszli w kierunku plebanii. Żądali od niego, by ujawnił im, gdzie schował naczynia liturgiczne. Gdy byli już blisko plebanii, ks. Schikowski dostał śmiertelny strzał w kark. Był to sobotni poranek 27 stycznia 1945 r. Ksiądz poniósł śmierć, mając 38 lat; na miesiąc przed 13 rocznicą swoich święceń kapłańskich. 
Jeden z mieszkańców Chruściela zaraz po zakończeniu działań wojennych powiedział we Fromborku do ks. Bruno Schwarka, że ks. Schikowski odmówił ujawnienia miejsca ukrycia naczyń liturgicznych, z którymi ukryty był też Najświętszy Sakrament, dlatego został zastrzelony. Ciało księdza pochowano we wspólnym grobie. Dokładne miejsce pochówku nie jest znane. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Ciało przykrył śnieg'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 27/2012, 8 lipca 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Schikowski, Urlich]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Schikowski, Urlich]]
[[Kategoria: Powiat braniewski|Schikowski, Urlich]]
[[Kategoria: Płoskinia (gmina wiejska)|Schikowski, Urlich]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Schikowski, Urlich]]
[[Kategoria: 1801-1918|Schikowski, Urlich]]
[[Kategoria: 1919-1944|Schikowski, Urlich]]
[[Kategoria: 1945-1989|Schikowski, Urlich]]

Wojciech Rogaczewski

2015-06-29T16:33:55Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Wojciech Rogaczewski
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika =
|opis grafiki =
|podpis =
|data urodzenia = 22 kwietnia 1888 r.
|miejsce urodzenia = Dąbrówka Pruska
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 16 marca 1944 r.
|miejsce śmierci = Buchenwald
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}

'''Wojciech Rogaczewski''' (ur. 22 kwietnia 1888 r., zm. 16 marca 1944 r.) – duchowny rzymskokatolicki, włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 22 kwietnia 1888 r. w Dąbrówce Pruskiej. Jego rodzicami byli Jan Michał (rolnik) i Anna z domu Hoffmann.
===Szkoła i wykształcenie===
Podczas nauki w brodnickim gimnazjum uwidoczniło się jego zamiłowanie do historii Polski i polskiej literatury. W szkole założył "Koło Filomatów" – konspiracyjną pracę filomacką poznał u księży zmartwychwstańców podczas wyjazdu polskiej młodzieży z Zaboru Pruskiego do Krakowa. Latem 1909 r. w Gdańsku-Wrzeszcz uczestniczył również w tajnym zjeździe prezesów kół filomackich. Po maturze rozpoczął studia na kierunku weterynarii w Berlinie. Jednak uświadomił sobie, że jego powołaniem jest kapłaństwo. W 1911 r. wstąpił do Seminarium Duchownego w [[Braniewo|Braniewie]]. 5 lipca 1914 r. we [[Frombork|Fromborku]] otrzymał z rąk [[Augustyn Bludau|bpa Augustyna Bludaua]] święcenia kapłańskie. 

===Praca i działalność społeczna===
Pierwszą parafią, w której pracował ks. Wojciech, była [[Parafia pw. św. Katarzyny w Kętrzynie|parafia św. Katarzyny]] w [[Kętrzyn|Kętrzynie]]. Organizował polskie nabożeństwa. Założył chór dziecięcy, który w czasie pasterki w 1918 r. – mimo liczniejszych parafian narodowości niemieckiej – odważył się zaśpiewać polskie kolędy. Ks. Wojciech głosił również kazania odpustowe w pobliskim sanktuarium w [[Święta Lipka|Świętej Lipce]]. 
Podczas I wojny światowej opiekował się Polakami wcielonymi do armii carskiej, którzy po klęsce gen. Samsonowa, zostali wzięci do niewoli i znaleźli się w tej części [[Mazury|Mazur]]. Przed [[Plebiscyt na Warmii i Mazurach|plebiscytem w 1920 r.]] zakładał polskie towarzystwa kulturalno-oświatowe i ośrodki ruchu polskiego w sąsiednich parafiach: [[Korsze]], [[Giżycko]], [[Węgorzewo]]. 
Został aresztowany i postawiony przed pruski sąd wojenny za działalność na rzecz polskości. Kilkakrotnie próbowano dokonać zamachu na jego życie. Ostatecznie ks. Rogaczewski musiał opuścić Kętrzyn – został przeniesiony do niemieckiej parafii w [[Prawdziska|Prawdziskach]] koło [[Ełk|Ełku]]. Również tam mimo zakazu kurii nauczał religii w języku polskim. Uważał, że dzieciom o Bogu należy mówić w języku ojczystym. W konsekwencji niemieckie władze nakazały mu opuścić [[Prusy Wschodnie]]. Mimo prześladowań ks. Wojciech pracował w Prawdziskach do 1926 r. Później przebywał w [[Lubawa|Lubawie]].

W 1927 r. na życzenie kard. Augusta Hlonda został skierowany do Francji, aby posługą duszpasterską służyć emigracji polskiej. Najpierw pracował w Briey.
Od 1930 r. ks. Wojciech przebywał w Metz. Pełnił także funkcję dziekana na wschodnią Francję. Rozwinął szeroką działalność społeczno-narodową. Rozwój zawdzięczają mu polskie organizacje katolickie. Założył VIII Okręg Zjednoczenia Towarzystw Katolickich. Pracował w Radzie Polskiej Misji Katolickiej. Wspierał materialnie polską Szkolę Gospodarstwa w St. Ludon prowadzoną przez polskie zakonnice. Brał udział w pracach towarzystwa "Les Amis de la Pologne". Za tę działalność biskup chełmiński Stanisław Okoniewski mianował go kanonikiem honorowym chełmińskim, a polski rząd przyznał mu Złoty Krzyż Zasługi. 
Kiedy w czerwcu 1940 r. Metz zostało zajęte przez Niemców, ks. Rogaczewski został wydalony na południe Francji, gdzie zamieszkał w Lyon. Kierował tam pracami Centrali Duszpasterstwa Polskiego. Wspierał i organizował przerzuty uciekinierów polskich z okupowanej Lotaryngii do południowej Francji, Hiszpanii i Anglii. 

===Śmierć męczeńska===
8 maja 1943 r. do mieszkania ks. Wojciecha w Lyonie wtargnęło gestapo. Podczas rewizji mieszkania kapłan próbował uciec. Został postrzelony w nogę i bestialsko pobity. Gestapo aresztowało go i umieściło w szpitalu więziennym. Po wyleczeniu był więziony i torturowany w Mont-Luc, Lyonie, Fresnes i Compiègne. Ostatecznie w styczniu 1944 r. osadzono go w obozie koncentracyjnym w Buchenwaldzie. 
W obozie koncentracyjnym poddawano go eksperymentom medycznym. Został umyślnie zarażony tyfusem plamistym. Później testowano na nim różne szczepionki. W wyniku okrutnych praktyk medycznych ks. Wojciech zmarł 16 marca 1944 r. "Zmarł jako męczennik swojego świętego powołania kapłańskiego i swego wzniosłego patriotyzmu. Pozostawił po sobie pamięć zacnego i gorliwego kapłana oraz wspomnienie wzorowego obywatela Rzeczypospolitej" – pisał o nim kard. August Hlond. 
W 2001 r. w kościele św. Katarzyny w Kętrzynie również odsłonięto tablicę o treści: "Pamięci zmarłego w obozie koncentracyjnym Buchenwald księdza Wojciecha Rogaczewskiego (1888–1944) wikariusza parafii św. Katarzyny, który w latach I wojny światowej niósł posługę religijną Polakom armii carskiej więzionym w naszym mieście – Parafianie". Od 2005 r. Szkoła Podstawowa w [[Prawdziska|Prawdziskach]] nosi imię ks. Wojciecha Rogaczewskiego.

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Eksperymentalny kapłan'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 26/2012, 1 lipca 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Rogaczewski, Wojciech]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Rogaczewski, Wojciech]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Rogaczewski, Wojciech]]
[[kategoria: 1801-1918|Rogaczewski, Wojciech]]
[[Kategoria: 1919-1944|Rogaczewski, Wojciech]]
[[Kategoria: 1945-1989|Rogaczewski, Wojciech]]

Adalbert Prothmann

2015-06-29T16:31:46Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Adalbert Prothmann
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Prothmann.jpg
|opis grafiki = Ks. Adalbert Prothmann Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 15 czerwca 1876 r.
|miejsce urodzenia = Gajle
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 4 lutego 1945 r.
|miejsce śmierci =
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Adalbert Prothmann''' (ur. 15 czerwca 1876 r. w [[Gajle|Gajlach]], zm. 4 lutego 1945 r. w [[Prosity|Prositach]]) – ksiądz włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
===Szkoła i wykształcenie===
Ukończył studia teologiczne w seminarium duchownym w [[Braniewo|Braniewie]]. Święcenia kapłańskie otrzymał 31 stycznia 1904 r. we [[Frombork|Fromborku]].

===Praca===
Pierwszą parafią, do której został skierowany do posługi duszpasterskiej, były [[Świątki]]. Następnie pracował w [[Głotowo|Głotowie]] i [[Lutry|Lutrach]].

W 1906 r. został przeniesiony do [[Bieniewo|Bieniewa]], gdzie przez 12 lat pracował jako wikariusz, a później – od 1918 r. – był tamtejszym administratorem. Rok później został proboszczem [[Parafia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Prositach|parafiii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny]] w [[Prosity|Prositach]], gdzie pełnił posługę kapłańską przez 26 lat, aż do swojej męczeńskiej śmierci. Od 13 czerwca 1939 r. był również wicedziekanem dekanatu [[Jeziorany]].

===Śmierć męczeńska===
28 stycznia 1945 r. mieszkańcy wioski i okolic otrzymali rozkaz ewakuacji. Ks. Adalbert wraz z ojcem Teodorem Kortendieckiem MSC udali się do kościoła, by spożyć komunikanty. 29 stycznia odprawili ostatnią mszę św. z udziałem sióstr katarzynek i nielicznych wiernych. Później wszyscy rozjechali się po gospodarstwach znajdujących się na koloniach wsi.

Ks. Prothmann wraz z kilkoma osobami i siostrami zakonnymi udali się do rodziny Kranichów. Gospodyni domu radziła kapłanowi, by ten włożył świeckie ubranie, lecz odmówił. Tego dnia żołnierze Armii Czerwonej zajęli Prosity wraz z koloniami. Pierwsze dni ich pobytu upłynęły na rabunkach, plądrowaniu gospodarstw, dokonywaniu gwałtów na dziewczętach i kobietach.

4 lutego 1945 r., w niedzielę, miał być w parafii w Prositach [[odpust]] Matki Bożej Gromnicznej. Przed południem do gospodarstwa rodziny Kranichów przyjechali sowieccy żołnierze. Do domu weszło dwóch z nich, żądając wydania kosztowności, w tym zegarków, jednak już wcześniej inni żołnierze zrabowali wszystko. To rozwścieczyło czerwonoarmistów. Przeszukiwali po kolei wszystkie pomieszczenia. Kiedy nie znaleźli niczego wartościowego, jeden z nich nakazał proboszczowi wyjść na zewnątrz. Wkrótce nakazano również wyjść ojcu Kortendieckiemu. Po krótkiej chwili do uszu osób pozostających w domu dobiegły odgłosy wystrzałów. Potem Rosjanie strzelili jeszcze w okno pokoju, jednak kule nie zraniły nikogo. Gdy po chwili siostry katarzynki wyszły z pokoju, znalazły obu kapłanów siedzących w sieni na ławce, opartych o ścianę, zbroczonych krwią. Ojciec Teodor skonał w ciągu kilku chwil, ks. Adalbert w ciągu 15 minut. Siostry uklękły. Długo modliły się w intencji zabitych kapłanów. Potem s. M. Teodora CSC pobiegła do sąsiednich gospodarzy i przyprowadziła kilku mężczyzn, którzy przenieśli ciała zabitych kapłanów do pokoju. Tam ciała spoczywały 14 dni, aż do czasu uzyskania zezwolenia na pochówek na cmentarzu.

18 lutego 1945 r. siostry uzyskały pozwolenie na pochowanie zmarłych kapłanów w zbiorowej mogile z ok. 30-40 parafianami zastrzelonymi mniej więcej w tym samym czasie. Dopiero wiosną 1945 r. wydobyto ciało śp. ks. Adalberta Prothmanna ze zbiorowej mogiły i pochowano w grobie. 

Przy drzwiach wejściowych do kościoła w Prositach, w murze wieży, znajduje się tablica upamiętniająca ks. Adalberta Prothmanna. Tablicę umieścił ks. [[Bronisław Magdziarz]], dawniej proboszcz miejscowej parafii.

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Wleczony jak martwy pies'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 25/2012, 24 czerwca 2012. 
''Prosity: Wieś dwóch Sług Bożych'', [http://naszawarmia.pl/62807,Prosity-Wies-dwoch-Slug-Bozych.html#ixzz3Q74cg9li naszawarmia.pl] [28.01.2015] 

[[Kategoria:Osoby|Prothmann, Adalbert]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Prothmann, Adalbert]]
[[Kategoria: Powiat bartoszycki|Prothmann, Adalbert]]
[[Kategoria: Bisztynek (gmina miejsko-wiejska)|Prothmann, Adalbert]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Prothmann, Adalbert]]
[[Kategoria: 1919-1944|Prothmann, Adalbert]]

Ferdynand Podlech

2015-06-29T16:30:01Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Ferdynand Podlech
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Podlech.jpg
|opis grafiki = Ks. Ferdynand Podlech Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 22 lutego 1878 r.
|miejsce urodzenia = Stare Monasterzysko
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 1946 r.
|miejsce śmierci = Syberia
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Ferdynand Podlech''' (ur. 22 lutego 1878 r., zm. 1946 r.) – włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 22 lutego 1878 r. w miejscowości [[Stare Monasterzysko]] należącej do parafii w [[Błudowo|Błudowie]]. Jego rodzice Peter i Catharina byli rolnikami.

===Szkoła i wykształcenie===
Po szkole podstawowej Ferdynand rozpoczął naukę w [[Braniewo|Braniewie]]. Po zdaniu matury wstąpił do seminarium duchownego. Święcenia kapłańskie otrzymał 31 stycznia 1904 r. we [[Frombork|Fromborku]].
===Praca===
Jako neoprezbiter został mianowany wikariuszem w [[Lutry|Lutrach]]. Po kilku miesiącach został wikariuszem, a rok później tymczasowym administratorem w [[Lubieszewo|Lubieszewie]]. Od 12 kwietnia 1906 r. kontynuował pracę duszpasterską jako wikariusz w parafii w Tujcu, a rok później został mianowany wikariuszem w [[Wilczkowo|Wilczkowie]]. Po czterech latach, 10 maja 1910 r., został drugim wikariuszem, a 18 listopada 1912 r. pierwszym wikariuszem w [[Jeziorany|Jezioranach]]. Tam też nabierał pierwszych doświadczeń jako duszpasterz młodzieży.

Po dziewięciu latach, 14 sierpnia 1919 r., bp [[Augustyn Bludau]] powierzył mu, już jako proboszczowi, [[Parafia pw. św. Elżbiety w Kraszewie|parafię św. Elżbiety]] w [[Kraszewo|Kraszewie]]. Posługę w parafii rozpoczął misjami świętymi. Dał się poznać jako dobry gospodarz. Z pomocą parafian odmalował wnętrze świątyni, odnowił stacje drogi krzyżowej, zainstalował trzy nowe dzwony, wyremontował ogrodzenie i uporządkował cmentarz. Gdy w 1927 r. doprowadzono do Kraszewa prąd, ks. Podlech zelektryfikował oświetlenie kościoła. W zimie budynek kościoła był ogrzewany.

W okresie nazizmu ks. Ferdynand Podlech był pod stałą obserwacją nazistów, którzy przyglądali się jego zaangażowaniu i gorliwości duszpasterskiej wśród młodzieży. Ks. Ferdynand Podlech pracował w parafii Kraszewo do lutego 1945 r., kiedy został uwięziony przez NKWD w pobliskim [[Kłebowo|Kłębowie]], następnie przewieziony do Wielochowa i dalej do Wystruci. Na początku marca 1945 r. wywieziono go na Syberię, gdzie zmarł w kopalni wapna w 1946 r.

===Śmierć męczeńska===
Z relacji jednego z jego parafian wiadomo, że ks. Podlech bronił z wielką determinacją kobiet i dziewcząt, które szukały schronienia przed Rosjanami na plebanii. Dlatego żołnierze wywlekli go z domu, postawili pod ścianę i wystrzelili tuzin kul tuż obok głowy. Jednak ks. Podlech pozostał niewzruszony. Potem pędzili go z pistoletami gotowymi do strzału przez całą wieś i zamknęli na wiele dni w zimnej stodole. Gdy wreszcie go wypuścili, nie wydobyli z niego nic prócz lakonicznego stwierdzenia, że przydał mu się ten sen w stodole.

3 lutego 1945 r. Państwowy Komitet Obrony ZSRR nakazał zmobilizować i internować, a następnie skierować do ZSRR wszystkich zdolnych do pracy Niemców. Zgodnie z nim należało zmobilizować ok. 500 tys. zdolnych do pracy Niemców w wieku 17-50 lat i skierować ich na Białoruś, Ukrainę i do Rosji, gdzie zorganizowani w bataliony robocze mieli być wykorzystywani przy odbudowie kraju.

Kilka dni później sowiecka komendantura wydała zarządzenie, by wszyscy mężczyźni w wielu od 17 do 50 lat zgłosili się w celu zarejestrowania. Ks. Podlech nie przypuszczał, że zostanie zatrzymany i wywieziony na Syberię, gdyż ukończył już 67 rok życia. Stało się jednak inaczej. W Welochowie ks. Ferdynand spotkał ks. [[Gerhard Fittkau|Gerharda Fittkaua]], proboszcza z Jordanowa.

Po dwudniowym pobycie w Wielochowie ks. Ferdynand Podlech wraz z grupą więźniów zostali przetransportowani do Wystruci. Tam został załadowany do pociągu, który miał jechać w głąb Rosji. Przed wyruszeniem pociągu księża Podlech, Langwald i Fittkau przez okno wagonu wysadzili czternastoletniego chłopca, który także był przeznaczony do wywózki na Sybir. Chłopak wrócił do [[Kochanówka|Kochanówki]] i opowiedział o tym wydarzeniu.

Ks. Ferdynand Podlech zmarł w 1946 r. w odkrywkowej kopalni wapna na Syberii. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Wkoło rozsypane hostie'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 24/2012, 17 czerwca 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Podlech, Ferdynand]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Podlech, Ferdynand]]
[[Kategoria: Powiat lidzbarski|Podlech, Ferdynand]]
[[Kategoria: Lidzbark Warmiński (gmina wiejska)|Podlech, Ferdynand]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Podlech, Ferdynand]]
[[Kategoria: 1919-1944|Podlech, Ferdynand]]

Leo Olschewski

2015-06-29T16:29:12Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Leo Olschewski
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Olschewski.jpg
|opis grafiki = Ks. Leo Olschewski Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 14 kwietnia 1894 r.
|miejsce urodzenia = Królewiec
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 11 sierpnia 1942 r.
|miejsce śmierci = Dachau
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Leo Olschewski''' (ur. 14 kwietnia 1894 r., zm. 11 sierpnia 1942 r.) – duchowny włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 14 kwietnia 1894 r. w [[Królewiec|Królewcu]].

===Szkoła i wykształcenie ===
Po zdaniu – z bardzo dobrym wynikiem – egzaminu maturalnego, wstąpił do seminarium w [[Braniewo|Braniewie]].
Po wybuchu I wojny światowej jako kleryk, już po otrzymaniu niższych święceń, został sanitariuszem, a potem żołnierzem we Francji i na Litwie. Po zakończeniu działań wojennych powrócił do seminarium. 23 listopada 1919 r. we [[Frombork|Fromborku]] otrzymał święcenia kapłańskie.
===Praca ===
Pierwszą pracę duszpasterską ks. Leo podjął w [[Żegoty|Żegotach]], gdzie początkowo był wikariuszem, następnie komendariuszem. 12 sierpnia 1920 r. otrzymał nominację na administratora w [[Tylża|Tylży]]. Była to rozległa parafia, w skład której wchodziło wiele wiosek. Dwa lata później został ustanowiony proboszczem misyjnym w Wischwillach, w diasporze kłajpedzkiej. Pracował tam przez 13 lat.

6 maja 1935 r. został wysiedlony. Skierowano go do posługi duszpasterskiej w [[Prawdziska|Prawdziskach]] na [[Mazury|Mazurach]]. Jednak nie pozostał tam długo. W tej parafii mieszkało wielu katolików narodowości polskiej, a ks. Leo nie znał dobrze języka polskiego.

Został kuratusem w [[Glaznoty|Glaznotach]] koło [[Ostróda|Ostródy]]. Wkrótce powrócił do okręgu kłajpedzkiego. Był proboszczem w Bilderweitschen w dekanacie tylżyckim. 27 października 1938 r. otrzymał nominację na proboszcza w Tylży. Praca tam nie należał do łatwych (rozległa parafia, skomplikowana sytuacja polityczna). Naziści kontrolowali ks. Leo Olschewskiego, wielokrotnie przesłuchiwali go i śledzili, gdyż w swoich kazaniach miał odwagę krytykować NSDAP.

===Śmierć męczeńska===
Ks. Leo Olschewski lubił jeździć na polowania. Był chętnie zapraszany przez myśliwych, a to ze względu na jego radosne usposobienie. Po jednej z wypraw, kiedy wracając wszyscy zatrzymali się w gospodzie na posiłek, przy stole nawiązała się dyskusja na temat okrucieństwa Armii Czerwonej, której żołnierze sieją strach na zajmowanych terenach. "A nasza SS?" – zapytał retorycznie kapłan. Ktoś z gości będących w gospodzie doniósł nazistom o zachowaniu ks. Leo.

25 sierpnia 1941 r. kapłan został aresztowany, a 19 grudnia wywieziony do obozy w Dachau – miejsce to słynęło ze szczególnego okrucieństwa względem kapłanów. Zarzucono mu "rozpowszechnianie wiadomości o przestępstwach popełnionych przez Wehrmacht w Rosji podczas wojny oraz za duszpasterstwo wśród Polaków".

Został osadzony w bloku 26. To był tzw. "blok kapłański". Latem 1942 r. w kaplicy obozowej przyjął sakrament chorych. Udał się do rewiru. Wiadomo, że blok chorych, zwany rewirem, był miejscem nie tyle leczenia więźniów, ile miejscem przyspieszania śmierci.

Ks. Robert Pruszkowski z [[Węgój|Węgoja]], który przetrzymał życie obozowe i wrócił do domu, przekazał wiadomość, że ks. Olschewski zmarł 11 sierpnia 1942 r. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Musiał wrócić do rewiru'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 23/2012, 10 czerwca 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Olschewski, Leo]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Olschewski, Leo]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Olschewski, Leo]]
[[Kategoria: 1919-1944|Olschewski, Leo]]

Jan Marquardt

2015-06-29T16:28:11Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Jan Marquardt
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika =
|opis grafiki =
|podpis =
|data urodzenia = 28 lipca 1888 r.
|miejsce urodzenia = Kłajpeda
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 29 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Paluzy
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}

'''Jan Marquardt''' (ur. 28 lipca 1888 r., zm. 29 stycznia 1945 r.) – duchowny katolicki, włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 28 lipca 1888 r. w Kłajpedzie. Studia filozoficzno-teologiczne ukończył w seminarium w [[Braniewo|Braniewie]]. Święcenia kapłańskie przyjął 26 stycznia 1913 r. we [[Frombork|Fromborku]].
===Praca===
Jako wikariusz pracował w [[Kolno|Kolnie]]. Od 15 września 1914 r., przez krótki czas, był tam komendariuszem. Po kilku latach pracy duszpasterskiej w tej parafii 25 września 1922 r. został wikariuszem w [[Lidzbark Warmiński|Lidzbarku Warmińskim]]. 12 grudnia 1929 r. został mianowany proboszczem w [[Parafia pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Paluzach|parafii w Paluzach]].

===Śmierć męczeńska===
Pod koniec stycznia 1945 r. do Paluz zbliżał się front. Ks. Jan przyjmował na plebanii uciekinierów, zapewniał im nocleg i wyżywienie. Nie odmówił również schronienia pastorowi kościoła ewangelicko-unijnego z [[Górowo Iławeckie|Górowa Iławeckiego]]. W niedzielny poranek 28 stycznia 1945 r. ks. Marquardt odprawił mszę św. Po niej odwiedził chorych w [[Łęgławki|Łęgławkach]]. W południe odprawił sumę.

Po południu do wsi zaczęli przybywać liczni uciekinierzy przerażeni Rosjaniami, którzy wedle ich relacji byli już niedaleko Paluz. Ks. Jan zachęcał wiernych, by opuścili wieś i skryli się w okolicznych lasach i miejscowościach. Sam jednak postanowił, iż nie opuści parafii, dopóki zostanie choćby jeden parafianin. Jeszcze wieczorem odwiedzał mieszkańców Paluz i zachęcał ich do ucieczki. Po północy nadeszła informacja nakazująca natychmiastową ucieczkę. We wsi zapanował chaos. Ks. Marquardt, siostry katarzynki i liczni wierni ukryli się przed sowietami w piwnicy plebanii.

Kiedy żołnierze radzieccy wkroczyli do wsi, przyjechali na plebanię. Zażądali najpierw, aby na górę wyszedł ksiądz. Zaraz potem musiały wyjść również inne osoby ukrywające się w budynku. Odebrano im zegarki. Księdza pytano również o inne wartościowe rzeczy.

Po krótkiej naradzie Rosjan wszystkie osoby musiały się stawić na podwórku plebanii. Podczas gdy na zewnątrz zostali rozstrzelani najbiedniejsi, dwóch innych Rosjan, którzy przeszukiwali plebanię, zażądało od nas sióstr klucza od szafy, w którym przechowywane były sprzęty kościelne. Ponieważ siostry nie miały go, wezwano księdza. Gdy ksiądz otworzył szafę, zażądali jeszcze innych wartościowych rzeczy, które im spokojnie przekazał. Zaraz potem wszedł inny Rosjanin, ustawił dwie zakonnice i księdza. Padł strzał, trafił księdza w prawą skroń i zabił.

Z relacji innych osób wynika, iż śmierć kapłana była efektem konfliktu robotników polskich i gospodyni plebanii. Miała ona żal do nich, iż spalili drewno przeznaczone do kuchni i żądała od nich wyjaśnień. Ci, kiedy przybyli Rosjanie, powiedzieli im o całej sytuacji. Czerwonoarmiści rozstrzelali gospodynię, a ks. Marquardta uznali za jej męża – jako prawosławni sądzili, że i katoliccy duchowni mogą być żonaci, toteż myśleli, iż gospodyni i ksiądz są małżeństwem. Postawili go między dwiema siostrami katarzynkami, które były w Paluzach, w pokoju pod ścianą. Trzech wycelowało i strzelało. Wszystkie trzy kule trafiły ks. Marquarda, zabijając go.

Brak jest relacji o tym, co wówczas stało się z ciałem kapłana. Zostało ono odnalezione dopiero w pierwszych dniach maja 1945 r. Odnalazł je młody mężczyzna na parafialnej łące, w płytkim stawie. Widok ciała był makabryczny. Z lewej strony potylicy miał dużą dziurę. Był bez obuwia. Obie stopy miał związane drutem. Znalezione ciało mężczyzna ułożył na płozie i zaprzęgiem konnym przywiózł do Paluz. Pogrzeb ks. Jana Marquarda był bardzo skromny. Odbył się w obecności zaledwie kilku osób. Duchowny spoczął na cmentarzu parafialnym w Paluzach. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Wleczony jak martwy pies'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 22/2012, 3 czerwca 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Marquardt, Jan]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Marquardt, Jan]]
[[Kategoria: Powiat bartoszycki|Marquardt, Jan]]
[[Kategoria: Bisztynek (gmina miejsko-wiejska)|Marquardt, Jan]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Marquardt, Jan]]
[[Kategoria: 1919-1944|Marquardt, Jan]]

Franz Ludwig

2015-06-29T16:27:22Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Franz Ludwig
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Ludwig.jpg
|opis grafiki = ks. Franz Ludwig Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 29 kwietnia 1896 r.
|miejsce urodzenia = Orneta
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 30 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Sątopy
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku = Sątopy
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Franz Ludwig''' (ur. 29 kwietnia 1896 r. w [[Orneta|Ornecie]], zm. 30 stycznia 1945 r. w [[Sątopy|Sątopach]]) – duchowny włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 29 kwietnia 1896 r. w [[Orneta|Ornecie]]. Jego ojcem chrzestnym był wuj, ks. Franz Ludwig, ówczesny proboszcz w [[Osetnik|Osetniku]] koło Ornety.

Wzrastał w rodzinie wierzącej, w której wartości chrześcijańskie przyświecały codziennemu życiu. Owocem tego było nie tylko kapłaństwo ks. Franza, ale też powołanie jego trzech sióstr, które wstąpiły do zakonu.

Ks. Franz Ludwig otrzymał święcenia kapłańskie 23 lipca 1922 r. z rąk [[Augustyn Bludau|bpa Augustyna Bludaua]].

===Praca===
Pierwszą parafią, do której został wysłany do pracy duszpasterskiej, był [[Tolkowiec]]. Po trzech latach mianowano go wikariuszem w [[Pieniężno|Pieniężnie]]. Z zaangażowaniem pracował z młodzieżą, organizował również zebrania stowarzyszeń katolickich. Jego postawa wzbudzała niepokój ówczesnych władz, dlatego nadprokuratora sądu specjalnego w [[Królewiec|Królewcu]] śledziła go i często przesłuchiwała.

Kiedy ks. Ludwig został mianowany proboszczem [[Parafia pw. św. Jodoka w Sątopach|parafii w Sątopach]], władze zlikwidowały w [[Pieniężno|Pieniężnie]] szkołę katolicką, a rodzice, którzy sprzeciwiali się temu, zostali zatrzymani i skazani na kilkumiesięczne więzienie. Mimo zmiany parafii ks. Ludwig ze względu na niezłomną obronę Kościoła katolickiego był nadal nękany przez nazistów. Należał do grupy duchownych, którzy – mimo zakazu władz – przeczytali list pasterski bp. [[Maksymilian Kaller|Maksymiliana Kallera]] mówiący o prześladowaniach Kościoła i działaniach nazistowskich władz.

Wytoczono mu proces, jednak dzięki amnestii postępowanie zostało zawieszone.

===Śmierć męczeńska===
Gdy w styczniu 1945 r. do Sątop zbliżał się front wschodni, ks. Ludwig nie uciekł, decydując się na pozostanie w parafii z wiernymi. Kiedy sowieci wkroczyli do Sątop, stanął w obronie godności kobiet.

29 stycznia 1945 r. do Sątop wjechały pierwsze sowieckie wojska. Do domu parafialnego przyszło dwóch sowieckich żołnierzy. Kiedy ujrzeli, że wśród uciekinierów jest mężczyzna w uniformie żołnierskim, od razu zabili go. Potem zrewidowali wszystkich. Podejrzewali siostry zakonne, że są szpiegami. Żołnierze pozostali na plebanii na noc. Wiele kobiet, w tym siostry zakonne, było nagabywanych. Ks. Franz stawał w ich obronie.

Następnego ranka dwóch Rosjan, a wśród nich ten, który zastrzelił mężczyznę w niemieckim mundurze, szukało w szafkach papierosów. Jeden z żołnierzy wskazał na kapłana i kazał mu wyjść. "Módlcie się za mnie", miał powiedzieć ks. Ludwig, wychodząc. Sowieci zaprowadzili go do sąsiedniego pokoju, gdzie chwilę potem padł strzał. Do pokoju ukradkiem weszła siostra księdza Ludwiga, Maria, która znalazła martwego brata leżącego na plecach. Było to 30 stycznia 1945 r.

Ks. Franz Ludwig został pochowany na miejscowym cmentarzu w Sątopach. Do dziś jego grób otoczony jest opieką wiernych.
 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Ojcze, ja to wiem'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 21/2012, 27 maja 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Ludwig, Franz]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Ludwig, Franz]]
[[Kategoria: Powiat bartoszycki|Ludwig, Franz]]
[[Kategoria: Bisztynek (gmina miejsko-wiejska)|Ludwig, Franz]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Ludwig, Franz]]
[[Kategoria: 1919-1944|Ludwig, Franz]]

Artur Linke

2015-06-29T16:26:15Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Artur Linke
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Linke.jpg
|opis grafiki = ks. Artur Linke. Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 2 maja 1887 r.
|miejsce urodzenia = Olsztyn
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 26 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Jonkowo
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Artur Linke''' (ur. 2 maja 1887 r. w [[Olsztyn|Olsztynie]], zm. 26 stycznia 1945 r. w [[Jonkowo|Jonkowie]]) – ksiądz włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Po ukończeniu seminarium w [[Braniewo|Braniewie]], 4 lutego 1912 r. otrzymał święcenia kapłańskie z rąk [[Augustyn Bludau|bpa Augustyna Bludaua]]. Mszę św. prymicyjną odprawił w [[Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Olsztynie|kościele pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Olsztynie]]. Nie zachowały się żadne informacje dotyczące jego rodzinnego domu i okresu dorastania.

W czasie I wojny światowej pełnił służbę sanitarną w wojsku. Po zakończeniu działań wojennych powrócił do Starego Targu.
===Praca===
Pierwsza miejscowość, w której pracował ks. Artur Linke, to [[Stary Targ]]. 20 marca 1919 r. mianowano go pierwszym wikariuszem w [[Biskupiec|Biskupcu]]. Po 10 latach pracy w Biskupcu został proboszczem w [[Parafia pw. św. Jana Chrzciciela w Jonkowie|parafii św. Jana Chrzciciela]] w [[Jonkowo|Jonkowie]].

Ze wspomnień parafian wynika, iż ks. Artur Linke był dobrym, głęboko wierzącym duszpasterzem. Jego zaangażowanie w życie lokalnej społeczności zaowocowało wielkim szacunkiem, którym cieszył się wśród mieszkańców miejscowości. Szczególną opieką otaczał osoby chore oraz robotników sezonowych i jeńców wojennych, dla których podczas comiesięcznych mszy św. – mimo zakazu władz nazistowskich – wygłaszał kazania w języku polskim. Wiele wysiłku i zaangażowania wkładał również w przygotowania dzieci do I Komunii Świętej, jak i młodzieży do bierzmowania, wzbudzając wśród nich głęboką wiarę. Jako dobry gospodarz dbał również o obiekty sakralne.

===Śmierć męczeńska===
W styczniu 1945 r., kiedy do Jonkowa zbliżał się front i wojska radzieckie, ks. Artur wraz z gospodynią mimo grożącego niebezpieczeństwa postanowił pozostać na plebanii. Po wkroczeniu sowietów został wygnany z plebanii i uzyskał schronienie w domu jednego z miejscowych rolników. Tym, którzy postanowili uciec, udzielił błogosławieństwa. 21 stycznia 1945 r. odprawił w kościele w Jonkowie ostatnią przed śmiercią mszę św. Pięć dni później zginął zastrzelony przez oficera radzieckiego. Na temat ostatnich dni jego życia oraz okoliczności śmierci nie ma zgodnych zeznań. Ciało ks. Artura Linke pochowano w zbiorowej mogile, a następnie pod krzyżem na cmentarzu w Jonkowie, gdzie w latach 60. ubiegłego wieku postawiono nagrobny kamień. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Wzbudzał głęboką wiarę'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 20/2012, 20 maja 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Linke, Artur]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Linke, Artur]]
[[Kategoria: Powiat olsztyński|Linke, Artur]]
[[Kategoria: Jonkowo (gmina wiejska)|Linke, Artur]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Linke, Artur]]
[[Kategoria: 1801-1918|Linke, Artur]]
[[Kategoria: 1919-1944|Linke, Artur]]
[[Kategoria: 1945-1989|Linke, Artur]]

Johann Lindenblatt

2015-06-29T16:25:26Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Johann Lindenblatt
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Lindenblatt .jpg
|opis grafiki = ks. Johann Lindenblatt Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 23 czerwca 1882 r.
|miejsce urodzenia = Tolniki
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 27-28 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Kętrzyn
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Johann Lindenblatt''' (ur. 23 czerwca 1882 r. w [[Tolniki|Tolnikach]] koło [[Reszel|Reszla]], zm. 27-28 stycznia 1945 r.) – ksiądz włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
===Szkoła i wykształcenie===
Jego rodzice – Johann i Maria – byli właścicielami ziemskimi. Dzięki dobrej sytuacji materialnej mogli zapewnić swoim dzieciom (sześć córek i dwóch synów) edukację, zatrudniając nauczyciela domowego. Johann wraz z bratem podjęli również edukację w pobliskim Reszlu. O wartościach, którymi żyła rodzina Lindenblattów, może świadczyć fakt, iż dwóch synów zdecydowało się na pójście do seminarium i zostanie kapłanem.

Po maturze, w 1901 r. Johann Lindenblatt rozpoczął studia teologiczne we Fryburgu Bryzgowijskim, które kontynuował w [[Braniewo|Braniewie]]. 9 lipca 1905 r. otrzymał święcenia kapłańskie z rąk [[Andrzej Thiel|bp. Andrzeja Thiela]].

===Praca===
Pierwszą parafią, w której pracował, było [[Kłębowo]]. Następnie przeniósł się do [[Królewiec|Królewca]]. W czasie I wojny światowej był kapelanem wojskowym, służył także jako sanitariusz. 1 września 1920 r. objął urząd proboszcza w [[Kętrzyn|Kętrzynie]].
Wówczas mieszkali tam przede wszystkim ewangelicy, dlatego opieką duszpasterską ks. Lindenlatt objął również wiernych ze [[Srokowo|Srokowa]] i [[Barciany|Barcian]]. Pełnił także obowiązki kapelana wojskowego w miejscowym garnizonie.

Po dojściu nazistów do władzy niepokoił się ich działaniami i szerzeniem się narodowego socjalizmu. Za swoje poglądy był wielokrotnie przesłuchiwany i śledzony przez gestapo. W trakcie II wojny światowej, po wybudowaniu kwatery wojskowej w [[Gierłoż|Gierłoży]], ks. Johann pełnił posługę duszpasterską wśród stacjonujących tam żołnierzy. Cieszył się wśród nich nieskazitelną opinią, dla wielu stał się autorytetem. Jednak ze względu na szerzenie Ewangelii miłości, praca ta sprawiała mu wiele kłopotów – naziści często przesłuchiwali go i szpiegowali. W czasie wojny ks. Lindenblatt sprawował również opiekę nad lazaretem w [[Karolewo|Karolewie]] prowadzonym przez siostry boromeuszki.

===Śmierć męczeńska===
Gdy do Kętrzyna zbliżał się font, ludność cywilna 26 stycznia 1946 r. dostała nakaz ewakuacji. Już następnego dnia armia radziecka zajęła miasto. Ks. Lindenblatt mimo możliwości wyjazdu pozostał w parafii. Po mszy św. schował Najświętszy Sakrament w kościele. Nawiedził jeszcze chorych w szpitalu. Po powrocie na plebanię zajął się uciekinierami, którzy szukali u niego pomocy. Wśród nich obecna była również siostra kapłana Theresia.

Gdy na plebanię przyszli żołnierze, podszedł do oficerów i przedstawił się jako ksiądz. Nie został wówczas zatrzymany. Na plebanii przebywał wówczas również siostrzeniec księdza, Hans Engling, który przyszedł, by pożegnać się z wujem.

27 stycznia do Kętrzyna wkroczyły nowe jednostki wojsk radzieckich. Sowieci przyszli na plebanię, zaaresztowali kapłana i wyprowadzili go w nieznane miejsce. Dwa dni później niejaka Martha Kalb natknęła się w mieście na leżące na ulicy Gartenstraße (obecnie ul. Mielczarskiego) zwłoki trzech osób. Wśród nich rozpoznała ciało ks. Lindenblatta.

Nazajutrz siostra ks. Johanna znalazła ciało brata. Leżał na plecach, miał szeroko rozłożone ramiona, w lewej ręce trzymał krzyż, obok leżała stuła. Na lewej skroni miał ranę po strzale. W kieszeni brata znalazła dowód osobisty, książeczkę wojskową, klucze i pusty portfel. Kiedy następnego dnia wraz z kilkoma kobietami przyszła, by zabrać ciało brata i je pochować, nie znalazła go. Pomimo starań nie udało się jej ustalić, kto i gdzie je pochował. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Do zobaczenia w niebie'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 19/2012, 13 maja 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Lindenblatt, Johann]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Lindenblatt, Johann]]
[[Kategoria: Powiat kętrzyński|Lindenblatt, Johann]]
[[Kategoria: Kętrzyn|Lindenblatt, Johann]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Lindenblatt, Johann]]
[[Kategoria: 1919-1944|Lindenblatt, Johann]]

Karol Langwald

2015-06-29T16:21:12Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Karol Langwald
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika =
|opis grafiki =
|podpis =
|data urodzenia = 14 grudnia 1886 r.
|miejsce urodzenia = Miejska Wola
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = maj 1945 r.
|miejsce śmierci = Czelabińsk
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Karol Langwald''' (ur. 14 grudnia 1886 r., zm. w maju 1945 r.) – włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 14 grudnia 1886 r. w [[Barczewko|Barczewku]]. Jego rodzice związani byli z ruchem polskim na [[Warmia|Warmii]]. Ojciec [[Karol Langwald (starszy)|Karol]] był polskim działaczem warmińskim i narodowym, członkiem Rady Nadzorczej Banku Ludowego w [[Olsztyn|Olsztynie]] oraz członkiem tamtejszego sejmiku powiatowego, w którym reprezentował ludność polską. Podczas [[Plebiscyt na Warmii i Mazurach|plebiscytu 1920 r.]] był mężem zaufania Warmińskiego [[Komitet Plebiscytowy w Olsztynie|Komitetu Plebiscytowego w Olsztynie]]. Dwukrotnie (w latach 1921 i 1924) kandydował na posła do parlamentu niemieckiego z ramienia [[Polska Partia Ludowa w Prusach Wschodnich|Polskiej Partii Ludowej w Prusach Wschodnich]]. Był także członkiem Związku Polaków w Niemczech.

===Szkoła i wykształcenie===
Po ukończeniu gimnazjum w [[Reszel|Reszlu]] ks. Langwald wstąpił do seminarium w [[Braniewo|Braniewie]].

===Praca i działalność społeczno-polityczna===
Po święceniach kapłańskich (1913) podjął pracę duszpasterską w [[Dzierzgoń|Dzierzgoniu]], a następnie we [[Wrzesina|Wrzesinie]].

Po zakończeniu I wojny światowej, podczas której pracował w jednostce sanitarnej, zaangażował się w pracę Warmińskiego Komitetu Plebiscytowego. Ludność zdecydowała o pozostawieniu tych ziem w granicach [[Prusy Wschodnie|Prus Wschodnich]]. Ks. Karol włączył się wówczas w działania odradzającego się ruchu polskiego i powołanie [[Związek Polaków w Prusach Wschodnich|Związku Polaków w Prusach Wschodnich]].

Od 11 grudnia 1920 r. pracował jako wikariusz w [[Purda|Purdzie]]. Nie zaprzestał jednak walki o godne miejsce Polaków i języka polskiego na Warmii. Występował w imieniu Związku o naukę ojczystego języka w szkołach. Później, jako prezes [[Polsko-Katolickie Towarzystwo Szkolne na Warmii|Polsko-Katolickiego Towarzystwa Szkolnego na Warmii]], starał się o wprowadzenie nauki religii po polsku w niemieckich szkołach, gdzie uczyły się dzieci z rodzin, dla których polski był językiem ojczystym. Wysiłki te przyniosły efekty dopiero w 1929 r., kiedy na terenie Prus Wschodnich powstało 14 polskich szkół.

Ze względu na zaangażowanie w walkę o polskość, ks. Karol często przenoszony był do różnych parafii. Pracował w [[Klebark Wielki|Klebarku Wielkim]], [[Klon|Klonie]] koło [[Szczytno|Szczytna]] i w [[Olecko|Olecku]]. Tu, mimo zakazu władz, odprawiał msze św. z kazaniem w języku polskim.

Jego kontaktami interesowało się gestapo; był wielokrotnie przesłuchiwany. W 1935 r. ks. Langwald został proboszczem w [[Parafia pw. św. Wawrzyńca w Kochanówce|parafii św. Wawrzyńca]] w [[Kochanówka|Kochanówce]], gdzie pracował aż do 1945 r., kiedy to został wywieziony przez sowietów na Syberię.

===Śmierć męczeńska===
Po aresztowaniu przez Sowietów wraz z wiernymi trafił do Wystruci, gdzie Rosjanie zgromadzili łącznie ponad 60 tys. osób. Następnie w bydlęcych wagonach przetransportowano ich za Ural. Podróż w straszliwych warunkach mogła trwać nawet do siedmiu tygodni. Wielu nie dojechało do celu. Ks. Karol wraz z grupą około siedemdziesięciu parafian z Kochanówki trafił do obozu pracy pod Czelabińskiem. Skrajnie wyczerpany nie był zdolny do pracy. Zmarł w maju 1945 r.

Męczeński charakter śmierci Sługi Bożego ks. Karola Langwalda wypłynął z pragnienia niesienia pomocy i dochowania wierności parafianom, którym z własnej woli towarzyszył w drodze do miejsca rejestracji przez władze sowieckie. Przypłacił to uwięzieniem, wywózką na Syberię i śmiercią w obozie pracy. Tak jak przez całe swoje kapłańskie życie bronił praw ludzi do wyznawania wiary w ojczystym języku i towarzyszył osobom potrzebującym jego duszpasterskiej posługi i opieki, tak i w ostatnich tygodniach swego życia pozostał wierny Bogu, któremu służył w drugim człowieku.

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Niemieckie nazwisko, polska krew'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 18/2012, 6 maja 2012. 

[[Kategoria:Związek Polaków w Niemczech|Langwald,Karol]]
[[Kategoria:Osoby|Langwald, Karol]]
[[Kategoria:Ludzie kultury]] [[Kategoria:Działacze społeczni|Langwald, Karol]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Langwald, Karol]]
[[Kategoria: Powiat lidzbarski|Langwald, Karol]]
[[Kategoria: Lidzbark Warmiński (gmina wiejska)|Langwald, Karol]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Langwald, Karol]]
[[Kategoria: 1919-1944|Langwald, Karol]]

Otto Langkau

2015-06-29T16:20:20Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Otto Langkau
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Langkau.jpg
|opis grafiki = ks. Otto Langkau Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 30 października 1871 r.
|miejsce urodzenia = Polejki
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 22 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Bartąg
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku = Bartąg
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Otto Langkau''' (ur. 30 października 1871 r., zm. 22 stycznia 1945 r.) – duchowny rzymskokatolicki, włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
===Sylwetka===
Urodził się 30 października 1871 r. w [[Podlejki|Podlejkach]], w parafii [[Jonkowo]]. Ukończył seminarium duchowne w [[Braniewo|Braniewie]], a święcenia kapłańskie otrzymał we [[lkwim:Bazylika Archikatedralna pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Andrzeja we Fromborku|fromborskiej katedrze]] z rąk [[Andreas Thiel|bpa Andreasa Thiela]]. 
Początkowo został skierowany do pracy jako wikariusz do Sztumu, rok później przeniesiono go do [[Bisztynek|Bisztynka]]. 14 stycznia 1898 r. biskup skierował go do [[Biskupiec|Biskupca]], by rok później mianować go administratorem parafii w [[Lesiny Wielkie|Lesinach Wielkich]], a następnie proboszczem tej parafii. 
Po 12 latach posługi ks. Langkau został ustanowiony proboszczem w [[Parafia pw. św. Jana Ewangelisty i Opatrzności Bożej w Bartągu|parafii]] w [[Bartąg|Bartągu]], gdzie pracował 32 lata, aż do dnia męczeńskiej śmierci. Pełnił on również funkcję wicedziekana olsztyńskiego, a w 7 września 1940 r. został mianowany radcą diecezjalnym. 
Ks. Otto Langkau z wielką otwartością odnosił się do polskich i niemieckich Warmiaków. Dlatego odprawiał nabożeństwa i głosił kazania zarówno w języku polskim jak i niemieckim. Wynikało to z tego, iż rozumiał konieczność godnego współżycia Niemców i Polaków. Jako proboszcz parafii w Bartągu wznowił w 1917 r. działalność Bractwa Opatrzności Bożej, do którego w ciągu kilku lat wstąpiło ponad 6 tys. osób. Ze względu na rozrastającą się parafię rozbudował istniejący kościół i przeprowadził niezbędne remonty. 

===Śmierć męczeńska===
Kiedy ranem 22 stycznia 1945 r. żołnierze radzieccy wkroczyli do Bartąga, zajechali na podwórze plebanii. Podpalili stodołę. W tym czasie niektórzy mieszkańcy schronili się w piwnicy plebanii, a wszystkie drzwi wejściowe zamknięto na klucz. Gdy Rosjanie zastukali do drzwi, otworzył je ks. Langkau. Gdy ksiądz stanął w progu, nie padło żadne słowo, żadne pytanie, ale natychmiast padł strzał. Badanie wykazało, że zabiły go dwa strzały w serce. Rzucony w stronę jego głowy granat nie eksplodował. 
Gdy ks. Otto Langkau zmarł, chciano go pochować na cmentarzu, jednak Rosjanie na to nie pozwolili. Zajęli plebanię i urządzili w niej swoją komendanturę. 
W następną niedzielę, 28 stycznia 1945 r., został pochowany w kościele. Rok później trumnę z ciałem kapłana wykopano, by w święto Matki Bożej Bolesnej, po mszy św. żałobnej odprawionej przez ks. Edwarda Barkowskiego, pochować ciało ks. Langkau na miejscowym cmentarzu. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Sprawa gospodarza domu'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 17/2012, 29 kwietnia 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Langkau, Otto]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Langkau, Otto]]
[[Kategoria: Powiat olsztyński|Langkau, Otto]]
[[Kategoria: Stawiguda (gmina wiejska)|Langkau, Otto]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Langkau, Otto]]
[[kategoria: 1801-1918|Langkau, Otto]]
[[Kategoria:1919-1944|Langkau, Otto]]
[[Kategoria: 1945-1989|Langkau, Otto]]

Gertruda Klimek

2015-06-29T16:19:20Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Gertruda Klimek
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Klimek.jpg
|opis grafiki = Gertruda Klimek Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 22 lutego 1922 r.
|miejsce urodzenia = Miejska Wola
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 30 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Wójtowo
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Gertruda Klimek''' (ur. 22 lutego 1922 r. w Miejskiej Woli, zm. 30 stycznia 1945 r. w [[Wójtowo|Wójtowie]]) – włączona w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodziła się 12 lutego 1922 r. w ówczesnym ''Fittigsdorf'' (Wójtowo), powiat ''Allenstein'' ([[Olsztyn]]). Została ochrzczona w kościele parafialnym w ''Groß Kleeberg'' ([[Klebark Wielki]]). Tam też 17 lipca 1932 r. przystąpiła do pierwszej Komunii Świętej oraz przyjęła bierzmowanie. Do tych sakramentów przygotował ją ks [[Paweł Chmielewski]].

===Śmierć męczeńska===
W styczniu 1945 r. do Wójtowa zbliżał się front. Ludzie w obawie o swoje życie gromadzili się w domach i modlili się, zawierzając się opiece Bożej. W domu rodzinnym Klimków zgromadziło się 19 osób. Byli to najbliżsi sąsiedzi, wśród nich kilka dziewcząt i panien. Pierwsi żołnierze sowieccy weszli do wsi 22 stycznia. Tego samego dnia, o godz. 9.00, wtargnęli również do domu Klimków. Zrabowali wszystkie wartościowe przedmioty. Następnie chcieli zabrać wszystkie dziewczęta, aby je zgwałcić. One jednak trzymały się siebie, głośno krzyczały, broniły się. Sowieci tym razem zrezygnowali i odjechali.

Podobne sceny miały miejsce jeszcze kilkakrotnie, kiedy żołnierze Armii Czerwonej nachodzili dom Klimków. 30 stycznia 1945 r. po raz kolejny przyjechało czterech radzieckich oficerów. Do oddzielnego pokoju zaciągnęli Gertrudę, jej młodszą siostrę Hildegardę, kuzynkę oraz córkę sąsiadów. Tam chcieli je zgwałcić. Przez ponad godzinę z pokoju dochodziły krzyki, płacz, odgłosy obrony dziewcząt i wrzaski oficerów. Żołnierze podarli im ubrania, straszyli, strzelając z karabinów. Podczas tych zdarzeń Gertrudzie udało się wyrwać z rąk oprawców i przez kuchnię wybiec na podwórko. Tam jeden z żołnierzy radzieckich zabił ją strzałem w plecy. Umarła o godz. 15.00.

Po odejściu żołnierzy radzieckich bliscy wnieśli jej ciało do pokoju. Ze względu na siarczyste mrozy, które uniemożliwiały wykopanie grobu, jej ciało spoczywało w domu przez 14 dni. Kiedy mrozy zelżały, rodzina mogła pochować Gertrudę. Jej wuj zbił z desek skrzynię. Zrobiono drewniany krzyż. Na rodzinnej posesji wykopano grób, w którym z udziałem najbliższej rodziny złożono ciało.

Do połowy lat 70. ubiegłego wieku grób Gertrudy był widoczny. Rodziny, które po wyjeździe Klimków zamieszkały w tym gospodarstwie, opiekowały się nim. Po przejęciu gospodarstwa przez [[Państwowe Gospodarstwa Rolne (PGR)|PGR]] grób został zrównany z ziemią. Dziś nie można go już odnaleźć.

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Śnieg czerwony od krwi'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 16/2012, 22 kwietnia 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Klimek, Gertruda]]
[[Kategoria: Powiat olsztyński|Klimek, Gertruda]]
[[Kategoria: Barczewo (gmina miejsko-wiejska)|Klimek, Gertruda]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Klimek, Gertruda]]
[[Kategoria: 1919-1944|Klimek, Gertruda]]

Bernhard Klement

2015-06-29T16:18:08Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Bernhard Klement
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika =
|opis grafiki =
|podpis =
|data urodzenia = 17 października 1888 r.
|miejsce urodzenia = Butryny
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 22 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Olsztyn
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Bernhard Klement''' (ur. 17 października 1888 r. w [[Butryny|Butrynach]], zm. 22 stycznia 1945 r. w [[Olsztyn|Olsztynie]]) – ksiądz włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
===Praca===
Po ukończeniu Seminarium Duchownego w [[Braniewo|Braniewie]], w lutym 1915 r. otrzymał święcenia kapłańskie, by zaraz potem podjąć pracę jako kapelan wojsk niemieckich na froncie wschodnim I wojny światowej.

Po zakończeniu działań wojennych mianowano go wikariuszem w [[Klebark Wielki|Klebarku Wielkim]], później w [[Parafia pw. św. Jakuba w Olsztynie|parafii św. Jakuba]] w [[Olsztyn|Olsztynie]]. 
W 1920 r. został oddelegowany do dokończenia budowy świątyni i wzniesienia plebanii nowo powstającej [[Parafia pw. św. Józefa w Olsztynie|parafii pw. św. Józefa w Olsztynie]]. Po ustanowieniu nowej parafii w 1932 r. został jej pierwszym proboszczem. Za czasów panowania nazistów wytoczono mu proces za krytykowanie NSDAP.

===Śmierć męczeńska===
Ks. Bernhard, mimo zbliżającego się frontu, pozostał wraz ze swymi parafianami. Jeszcze w niedzielę 21 stycznia 1945 r. odprawił po południu mszę św. Wówczas parafianie widzieli go żywego po raz ostatni.

Według relacji ks. [[Ernst Hoppe|Ernsta Hoppego]] noc z 21 na 22 stycznia spędził on wraz z ks. Klementem. Nad ranem, około godz. 8.00, żołnierze niemieccy przyszli do krypt, gdzie ukrywali się obaj kapłani, i nakazali im, by ewakuowali się w stronę [[Dobre Miasto|Dobrego Miasta]]. Zaczęli również zaminowywać teren. Ks. Klement pozostał na plebanii wraz ze swoją siostrą, zaś ks. Hoppe wraz z kilkoma osobami opuścili miasto.

Ze świadectwa repatrianta Włodzimierza Pepola wynika, iż kapłan został zastrzelony w prezbiterium kościoła. Jednak okoliczności śmierci ks. Klementa nie są do końca znane. Najprawdopodobniej, gdy Rosjanie wkroczyli na teren parafii, ks. Klement przebywał w prezbiterium, gdzie został przez sowietów postrzelony. Z rekonstrukcji wydarzeń wynika, iż ranny kapłan dowlókł się do piwnic plebanii i tam zmarł. Jego zwłoki odnaleziono po kilku dniach.

Według innej wersji ks. Klement padł ofiarą wycofujących się hitlerowców, gdyż nie podporządkował się nakazowi ewakuacji, zachęcając jednocześnie innych do pozostania.

Ks. Bernhard został pochowany na cmentarzu parafialnym św. Józefa 30 stycznia 1945 r. przez ojca Gilberta Pawletta, co odnotowano w prowadzonej ewidencji. O. Gilbert jednak nie podał ani daty, ani przyczyny zgonu.

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Krew w prezbiterium'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 15/2012, 15 kwietnia 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Klement, Bernhard]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Klement, Bernhard]]
[[Kategoria: Olsztyn|Klement, Bernhard]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Klement, Bernhard]]
[[Kategoria: 1919-1944|Klement, Bernhard]]

Ernst Karbaum

2015-06-29T16:16:04Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Ernst Karbaum
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika =
|opis grafiki =
|podpis =
|data urodzenia = 4 lutego 1891 r.
|miejsce urodzenia = Mignajny
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 18 grudnia 1940 r.
|miejsce śmierci = Sztutowo
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Ernst Karbaum ''' (ur. 4 lutego 1891 r. w Mignajnach, zm. 18 grudnia 1940 r. w Sztutowie) – ksiądz włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 4 lutego 1891 r. w [[Mignajny|Mingajnach]] pod [[Orneta|Ornetą]]. Podczas I wojny światowej był sanitariuszem, a za swoje zasługi został odznaczony Krzyżem Żelaznym II klasy.

===Szkoła i wykształcenie===
Po ukończeniu braniewskiego gimnazjum wstąpił do seminarium. W 1917 r. z rąk [[Augustyn Bludau |bp. Augustyna Bludaua]] otrzymał święcenia kapłańskie.

===Praca===
Jako wikary pracował w wielu parafiach, by ostatecznie objąć urząd kuratora sierocińca dla chłopców w Gdańsku–Starych Szkotach. W 1931 r. objął parafię w Niedźwiedzicy koło Gdańska.

Po wybuchu II wojny światowej w Niedźwiedzicy przebywali polscy robotnicy przymusowi. Ks. Ernst, mimo zakazów, wygłosił do nich kazanie, wzbudzając nadzieję na zmianę trudnej sytuacji, co poczytano mu za zdradę stanu. W konsekwencji trafił do obozu koncentracyjnego w Sztutowie. W wyniku tortur zmarł 18 grudnia 1940 r. Jego ciało spalono w krematorium. 
===Śmierć męczeńska===
W obozie hitlerowskim więziony był również ks. Bruno Schliep z Berlina, który był naocznym świadkiem męczeńskiej śmierci ks. Ernsta Karbauma. Dzięki niemu znane są okoliczności śmierci ks. Karbauma.

Na tydzień przed świętami Bożego Narodzenia 1940 roku ks. Ernst został przywieziony przez gestapo z Niedźwiedzicy do obozu w Stutthofie. Po przyjeździe otrzymał 25 uderzeń batem. Następnie rozebrano go i pozostawiono nago na 15 stopniowym mrozie przed łaźnią i ubieralnią. Wieczorem nie mógł już stać i był wspierany przez dwóch więźniów.

Zgromadzono wszystkich więźniów, około 4000 mężczyzn i 60 kobiet. Ks. Karbaum jeszcze raz otrzymał 25 uderzeń batem. Dwaj współwięźniowie bili go na polecenie komendanta obozu. Gdy był bity i kopany w podbrzusze, milczał. Komendant obozu z pejczem stanął przed ks. Karbaumem i wyzywał go słowami "polski klecha" oraz "Upiłeś się winem i bronisz to łajno, Polaków. Opowiedz, z czego się spowiadali!". Karbaum milczał, a jego twarz była już zupełnie zniekształcona.
Noc spędził w baraku numer 34. Rankiem został przydzielony do pracy w karnej kompanii. Kompania karna składała się z "bumelantów". Każdy, kogo gestapo dostarczyło jako "bumelanta", musiał przez sześć tygodni pracować w biegu. Wielu nie wytrzymywało mordęgi i po kilku dniach wynoszono ich zwłoki. Szefem tej kolumny był SS-man Wolf zwany ''incarnatio diaboli'' (wcielenie diabła), ponieważ szczególnie nienawidził katolickich księży.

Podczas prac przy wyrębie drzew Karbaum położył się w lesie na śniegu. Wolf stanął na nim i kijem uderzył go w kręgosłup. Ks. Karbaum został jeszcze zabrany do popołudniowej pracy. Sześć godzin leżał przy 18 stopniowym mrozie na śniegu. Wieczorem przywieziono go do baraku numer 34. Mężczyźni położyli go na pryczy. Zmarł w nocy z powodu odniesionych ran. Współwięzień, ks. Konak, jeszcze wieczorem przed śmiercią udzielił mu absolucji. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Sześć godzin na mrozie'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 14/2012, 8 kwietnia 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Karbaum, Ernst]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Karbaum, Ernst]]
[[Kategoria: Powiat lidzbarski|Karbaum, Ernst]]
[[Kategoria: Orneta (gmina miejsko-wiejska)|Karbaum, Ernst]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Karbaum, Ernst]]
[[Kategoria: 1919-1944|Karbaum, Ernst]]

Paweł Kaczorowski

2015-06-29T16:15:06Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Paweł Albert Kaczorowski
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika =
|opis grafiki =
|podpis =
|data urodzenia = 7 listopada 1891 r.
|miejsce urodzenia = Wejherowo
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 29 października 1939 r.
|miejsce śmierci = Butryny
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód = duchowny rzymskokatolicki
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Paweł Albert Kaczorowski''' (ur. 7 listopada 1891 r., zm. 29 października 1939 r.) – duchowny rzymskokatolicki, włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==

Urodził się 7 listopada 1891 r. w Wejherowie. Był piątym dzieckiem Antoniego i Pauliny Kaczorowskich.
==Szkoła i wykształcenie==
Po ukończeniu gimnazjum wstąpił do Seminarium Duchownego w Pelplinie, a następnie podjął dodatkowe studia na Uniwersytecie Wrocławskim. Wybuch I wojny światowej przyczynił się do przerwania jego edukacji, a ówczesna sytuacja zmusiła go do służby wojskowej i walk na froncie zachodnim (1914–1917 r.). Po zakończeniu działań wojennych ks. Paweł mógł powrócić do seminarium, by 23 czerwca 1918 r. przyjąć święcenia kapłańskie.

==Praca==
Jako neoprezbiter został skierowany do pracy w [[Ostróda|Ostródzie]], gdzie piastował funkcję wikariusza oraz prefekta gimnazjum dla dziewcząt. W 1923 r. został skierowany do pracy w Kwidzynie, gdzie służył swą kapłańską posługą przez 10 lat. 31 lipca 1933 r. został proboszczem [[Parafia pw. św. Jakuba w Butrynach|parafii]] w [[Butryny|Butrynach]]. 
Kaczorowski swoją pasterką opieką otaczał wszystkich parafian, tych niemiecko- jak i polskojęzycznych. Nie dyskryminował nikogo. Mimo zakazu nazistów odprawiał nabożeństwa w języku polskim, przez co narażał się ówczesnym władzom. Również nie zważając na ich nakazy, przygotowywał dzieci polskie do I Komunii Świętej w ich ojczystym języku, czy też nie usunął napisów w języku polskim widniejących pod stacjami Drogi Krzyżowej – dodał jedynie opisy w j. niemieckim. 
Służył swą posługą polskim jeńcom, którzy po rozpoczęciu II wojny światowej znaleźli się na terenie jego parafii. Głosił im Słowo Boże w języku polskim, prosił mieszkańców o ich dobre traktowanie i umożliwianie im praktyk religijnych.

Jego postawa była negatywnie oceniana przez niemiecką prasę i nasiliła wobec niego kampanię wrogości, której finałem było dotkliwe pobicie przez nazistowskie bojówki. 

===Śmierć męczeńska===
W 1939 r., kiedy był na polowaniu, został ciężko pobity przez hitlerowców. Mimo przewiezienia go do szpitala w Olsztynie zmarł 29 października. Został pochowany na cmentarzu w Butrynach. Poniósł śmierć męczeńską za wiarę w Chrystusa, broniąc godności osoby ludzkiej w trudnych czasach wojny oraz prawa wierzących do modlitwy w ojczystym języku. 
== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Polskie słowo Boże'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 12/2012, 25 marca 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Kaczorowski, Paweł]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Kaczorowski, Paweł]]
[[Kategoria: Powiat olsztyński|Kaczorowski, Paweł]]
[[Kategoria: Purda (gmina wiejska)|Kaczorowski, Paweł]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Kaczorowski, Paweł]]
[[Kategoria: 1801-1918|Kaczorowski, Paweł]]
[[Kategoria: 1919-1944|Kaczorowski, Paweł]]
[[Kategoria: 1945-1989|Kaczorowski, Paweł]]

Paweł Huhn

2015-06-29T16:13:48Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Paweł Huhn
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Huhn.jpg
|opis grafiki = ks. Paweł Huhn Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 23 października 1906 r.
|miejsce urodzenia = Jeziorany
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 26 lutego 1945 r.
|miejsce śmierci = Rychnowy
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Paweł Huhn''' (ur. 23 października 1906 r., zm. 26 lutego 1945 r.) – duchowny rzymskokatolicki, włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 23 października 1906 r. w [[Jeziorany|Jezioranach]]. Jego ojciec, Paweł (z zawodu listonosz) oraz matka Maria wiele uwagi poświęcali chrześcijańskiemu wychowaniu syna.
===Szkoła i wykształcenie===
Ks. Paweł wychował się i kształcił w [[Królewiec|Królewcu]]. Odkrywszy swoje powołanie do posługi kapłańskiej, wstąpił do Seminarium Duchownego w [[Braniewo|Braniewie]]. Swą edukację poszerzał również podczas studiów w Monachium i Innsbrucku.
5 marca 1933 r., w kościele katedralnym we [[Frombork|Fromborku]], z rąk [[Maksymilian Kaller|bp. Maksymiliana Kallera]] otrzymał święcenia kapłańskie.

===Praca===
Jako wikariusz pracował w [[Iława|Iławie]], następnie w parafii św. Mikołaja w [[Elbląg|Elblągu]]. Później pełnił urząd administratora parafii w [[Gabin|Gąbinie]] (1939–1942), Tylży (1942–1944) i od października 1944 r. w [[Tolkmicko|Tolkmicku]]. 
===Śmierć męczeńska===
26 stycznia 1945 r. Tolkmicko zostało zajęte przez wojska Armii Czerwonej. Wkrótce potem ks. Paweł Huhn z mieszkańcami Tolkmicka został deportowany do [[Pasłęk|Pasłęka]], gdzie znajdował się rosyjski obóz. W trakcie deportacji do Pasłęka podtrzymywał współwięźniów, modląc się z nimi. Chronił również dziewczęta przed żołnierzami radzieckimi. 
Zwolniono go po sprawdzeniu dokumentów. Kiedy samotnie wracał do parafii, zatrzymywał się by porozmawiać z ludźmi, pocieszyć ich, udzielić sakramentów świętych. W drodze powrotnej do Tolkmicka, 26 lutego 1945 r., został zatrzymany przez żołnierzy radzieckich. Podczas kontroli zakwestionowali oni autentyczność jego dokumentów i pozwolenie na powrót do Tolkmicka. Zastrzelili go w Rychnowach koło Pogrodzia. 
== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Zakwestionowane życie'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 10/2012, 11 marca 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Huhn, Paweł]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Huhn, Paweł]]
[[Kategoria: Powiat elbląski|Huhn, Paweł]]
[[Kategoria: Tolkmicko (gmina miejsko-wiejska)|Huhn, Paweł]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Huhn, Paweł]]
[[Kategoria: 1801-1918|Huhn, Paweł]]
[[Kategoria: 1919-1944|Huhn, Paweł]]
[[Kategoria: 1945-1989|Huhn, Paweł]]

Hubert Gross

2015-06-29T16:12:43Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Hubert Gross
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Hubert Gross.jpg
|opis grafiki = ks. Hubert Gross Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 31 stycznia 1908 r.
|miejsce urodzenia = Gdańsk
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 19 stycznia 1947 r.
|miejsce śmierci = Kaliningrad
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Hubert Gross''' (ur. 31 stycznia 1908 r. w Gdańsku, zm. 19 stycznia 1947 r. w Kaliningradzie) – duchowny włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Hubert Gross pochodził z rodziny inteligenckiej. Jego ojciec był nauczycielem, matka zajmowała się gospodarstwem domowym i wychowaniem dzieci. Rodzina Grossów w 1919 r. przeprowadziła się do [[Malbork|Malborka]].

===Szkoła i wykształcenie===
W Malborku ukończył gimnazjum humanistyczne. Następnie wstąpił do seminarium w [[Braniewo|Braniewie]]. 25 lipca 1932 r. otrzymał święcenia kapłańskie.

===Praca===
Jako wikary pracował w [[Ignalin|Ignalinie]], a następnie we [[Frombork|Fromborku]]. Już jako młody kapłan wykazał się odwagą. Za pracę z młodzieżą i odczytanie listu pasterskiego [[Maksymilian Kaller|bp. Maksymiliana Kallera]] został skazany na osiem miesięcy więzienia. Czas spędzony w więzieniu wykorzystał na nauczenie się na pamięć Nowego Testamentu oraz na pogłębienie treści książki ''O naśladowaniu Chrystusa''.

W listopadzie 1940 r. otrzymał nominację na kuratusa w Ludwigsorcie (obecny obwód kaliningradzki), który wówczas należał do diecezji sambijskiej nielicznie zamieszkiwanej przez katolików. Opieką duszpasterską otaczał 75 wiosek zamieszkanych przez około 300 wiernych. Zaangażował się również w opiekę nad liczną grupą młodzieży zmuszonej do pracy w ogromnej fabryce, która produkowała amunicję na potrzeby niemieckich wojsk.

===Śmierć męczeńska===
Kiedy w lutym 1945 r. do Lidwigsortu zbliżał się front, ks. Hubert wraz z mieszkańcami miejscowości udał się do portu w Pillau (dziś Bałtyjsk), aby uciec na Zachód. Jednak po przybyciu do portu, kiedy ujrzał tłumy ludzi oczekujących na statki i pozostawionych bez opieki duchowej – często załamanych, wystraszonych, pozbawionych nadziei – zrezygnował z wyjazdu, by pozostać wśród nich i otoczyć ich opieką duszpasterską.

Kiedy armia radziecka zdobyła Pillau, ks. Hubert został aresztowany. Po przesłuchaniach wypuszczono go. W maju 1845 roku udał się do [[Królewca|Królewca]], gdzie znalazł schronienie w szpitalu sióstr elżbietanek.

Po przebytej ciężkiej chorobie podjął się pracy fizycznej, najpierw jako maszynista, później przy wodociągach. Dzięki pracy mógł otrzymać kartki na żywność. W tym samym czasie bp Maksymilian Kaller starał się (bezskutecznie) o uzyskanie od władz radzieckich pozwolenia dla ks. Huberta na wyjazd do Niemiec.

Ks. Hubert wiele czasu poświęcał bliźnim, spotykał się z nimi, wiele rozmawiał, wspierał duchowo. Do szpitala św. Elżbiety, gdzie mieszkał, wracał o różnych porach, często późno. Tak też było 19 stycznia 1947 r., kiedy powracał od jednej z rodzin. Został zauważony przez wojskowy patrol. Żołnierze zawołali go, lecz on się nie zatrzymał. Jeden z nich bez zastanowienia i ponownych wezwań strzelił w kierunku ks. Huberta, trafiając go w plecy. Po kilku minutach ksiądz zmarł.

Jego śmierć odbiła się szerokim echem, był bowiem bardzo szanowany i ceniony. Na jego pogrzeb przybyło wiele osób. Długi kondukt prowadzony przez ks. Paula Hoppe odprowadził go na cmentarz katolicki (tzw. ''Probsteifriedhof'') w Kaliningradzie. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Nie umiem się smucić'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 11/2012, 18 marca 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Gross, Hubert]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Gross, Hubert]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Gross, Hubert]]
[[Kategoria: 1919-1944|Gross, Hubert]]

Bruno Gross

2015-06-29T16:11:53Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Bruno Gross
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Bruno Gross.jpg
|opis grafiki = ks. Bruno Gross. Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 6 stycznia 1900 r.
|miejsce urodzenia = Pluty
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = czerwiec 1946 r.
|miejsce śmierci =
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Bruno Gross''' (ur. 6 stycznia 1900 r. w [[Pluty|Plutach]], zm. w czerwcu 1946 r.) – ksiądz włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się w styczniu 1900 r. w [[Pluty|Plutach]] koło [[Pieniężno|Pieniężna]] jako najstarszy syn Józefa Grossa (nauczyciela) i matki Anny z domu Grunwald. Miał pięcioro rodzeństwa: trzech braci i dwie siostry. Po ukończeniu seminarium w [[Braniewo|Braniewie]], w 1924 r. we [[Frombork|Fromborku]] otrzymał święcenia kapłańskie z rąk [[Augustyn Bludau|bpa Augustyna Bludaua]]. Rok później wyjechał do Rzymu, by rozpocząć studia z zakresu prawa kanonicznego, które ukończył, otrzymując stopień doktora.

Po powrocie do kraju pracował w [[Barczewo|Barczewie]], a od 1931 r. piastował funkcję drugiego sekretarza Kurii Biskupiej we Fromborku. Sześć lat później otrzymał nominację na pierwszego sekretarza oraz kanclerza kurii. Był również promotorem sprawiedliwości i obrońcą węzła małżeńskiego. W 1944 r. został mianowany kanonikiem katedralnym.

===Śmierć męczeńska===
Po wkroczeniu wojsk radzieckich do Fromborka 9 lutego 1945 r. czerwonoarmiści spalili kanonię ks. Grossa. Jej mieszkańcy zostali przeniesieni do miejscowej szkoły, w której przebywała już katarzynka s. Severa Falkowska wraz z grupą pensjonariuszy z Domu Rencistów św. Jerzego w [[Barczewo|Barczewie]].

Kilka dni później radziecki komendant wezwał do siebie s. Falkowską oraz księdza kanonika. Po przesłuchaniach zawieziono ich do miejscowości Nursa, gdzie byli przez kilkanaście dni przetrzymywani. Po ponownych przesłuchaniach odwieziono ich do Fromborka.

Ks. Bruno Gross w końcu trafił do [[Pasłęk|Pasłęka]], skąd przetransportowano go do więzienia w Insterburgu (dzisiejszy Czerniachowsk). Pod koniec marca 1945 r. kapłan został zesłany w głąb Związku Radzieckiego do obozu w Kanasz (700 km na wschód od Moskwy), gdzie ciężko pracował w fabryce wagonów. Trudne obozowe warunki oraz wycieńczająca praca doprowadziły ks. Bruna do choroby. Mimo leczenia w Bjelowolsku, choroba nawracała. Ostatecznie trafił do obozu w Czeboksarach nad Wołgą.

Śmierć męczeńska ks. Bruna Grossa następowała stopniowo. Była związana z głodem i powstającymi z tego powodu chorobami. Trwała ponad rok. Zimno i głód stale towarzyszyły zesłańcom, a w obozie specjalnym panowały nieludzkie warunki moralne, higieniczne i żywieniowe. Kapłan cierpiał z powodu niedożywienia oraz choroby skórnej, tzw. pelagry, wywołanej brakiem witamin. Odebrano mu ubiór kapłański. Po niedługim czasie znajomy lekarz stwierdził u niego gruźlicę i silne osłabienie serca. Zmarł w 1946 r. z wycieńczenia i głodu.

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Na drewnianej pryczy'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 9/2012, 4 marca 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Gross, Bruno]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Gross, Bruno]]
[[Kategoria: Powiat braniewski|Gross, Bruno]]
[[Kategoria: Frombork (gmina miejsko-wiejska)|Gross, Bruno]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Gross, Bruno]]
[[Kategoria: 1919-1944|Gross, Bruno]]

Cecylia Grabosch

2015-06-29T16:10:35Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Cecylia Grabosch
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Grabosch.jpg
|opis grafiki = Cecylia Grabosch Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 10 stycznia 1915 r.
|miejsce urodzenia = Ruś
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 4 lutego 1945 r.
|miejsce śmierci = Wójtowo
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku = Wójtowo
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}

'''Cecylia Grabosch''' z domu Materna (ur. 10 stycznia 1915 r. w [[Ruś|Rusi]], zm. 4 lutego 1945 r. w [[Wójtowo|Wójtowie]]) – włączona w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Kiedy Cecylia była dzieckiem, jej rodzice zakupili w [[Uniszewo|Uniszewie]] gospodarstwo rolne położone w pobliżu lasu, nieco oddalone od wsi.
Po ukończeniu szkoły podstawowej pozostała przy rodzicach, pomagając im w codziennej pracy na roli. W czerwcu 1938 r. wyszła za mąż za Augusta Graboscha z Wójtowa. Małżonkowie osiedlili się w tej wsi; zamieszkali u gospodarza, u którego pracowali.

Cecylii szybko zaaklimatyzowała się w nowym miejscu, a mieszkańcy Wójtowa polubili ją i szanowali, gdyż odznaczała się otwartością oraz mocną i żywą wiarą, którą zawdzięczała rodzinnemu domowi. Urodziła dwoje dzieci: w 1939 r. syna Eryka i w 1942 r. córkę Ewę.

===Śmierć męczeńska===
W styczniu 1945 r. Wójtowo zostało przejęte przez wojska radzieckie. 4 lutego czerwonoarmiści urządzili w jednym z domów libację. Chodzili po domach i zmuszali kobiety i dziewczęta do przyłączenia się do zabawy. Wtargnęli również do domu Cecylii. Zastali ją z dzieckiem na rękach. Kazali jej pozostawić dzieci i iść z nimi. Stanowczo odmówiła, obawiając się gwałtu i nie chcąc pozostawić bez opieki dzieci. Później zaczęła śpiewać ''Serdeczna Matko...''. Wówczas jeden z żołnierzy wyciągnął broń i strzelił Cecylii w skroń. Kiedy sąsiedzi weszli do jej domu, ujrzeli ciało Cecylii, a na jej głowie ślady od dwóch kul.

Jej ciało przez trzy tygodnie leżało w mieszkaniu. Dopiero 25 lutego 1945 r. została pochowana w ogrodzie rodziny Jagielskich. Wraz z nią złożono ciało 15-letniego Alfreda Giendryckiego zabitego również przez sowietów. Był to czas, kiedy żołnierze radzieccy zabraniali pochówków. Mogiłę kopano więc w pośpiechu.

Erykiem i Ewą zaopiekowała się Maria Palmowska, siostra zamordowanej Cecylii. W budynku, w którym mieszkała rodzina Grabosch, nikt już nie zamieszkał. Po wielu latach został on przeznaczony do rozbiórki. Jak mówią mieszkańcy Wójtowa, w czasie prac rozbiórkowych znaleziono kilka kul. 
Mimo upływu czasu, wśród dawnych i obecnych mieszkańców Wójtowa do chwili obecnej trwa pamięć o zabitej matce i osieroconych dzieciach. Ludzie proszą Cecylię Grabosch o wstawiennictwo w swych sprawach u Boga. Modlą się również o łaskę jej beatyfikacji.

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Dzieci widziały śmierć matki'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 8/2012, 26 lutego 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Grabosch, Cecylia]]
[[Kategoria: Powiat olsztyński|Grabosch, Cecylia]]
[[Kategoria: Barczewo (gmina miejsko-wiejska)|Grabosch, Cecylia]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Grabosch, Cecylia]]
[[Kategoria: 1919-1944|Grabosch, Cecylia]]

Maria Fischer

2015-06-29T16:09:42Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Maria Fischer
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika =
|opis grafiki =
|podpis =
|data urodzenia = 27 maja 1892 r.
|miejsce urodzenia = Bornity
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 16 lutego 1945 r.
|miejsce śmierci = Orneta
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku = Orneta
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Maria Fischer''' (ur. 27 maja 1892 r., zm. 16 lutego 1945 r.) – włączona w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Jej rodzice – Antoni i Rosa – posiadali w [[Bornity|Bornitach]] duże gospodarstwo rolne. Rodzina Fischerów ufundowała kaplicę filialną w Bornitach, w której do dziś mieszkańcy gromadzą się na modlitwie i Eucharystii.

Kiedy jej najstarszy brat Antoni założył własną rodzinę, rodzice wraz z Marią przenieśli się do [[Orneta|Ornety]], gdzie zamieszkali przy obecnej ul. Morąskiej 20. Maria zaprzyjaźniła się z [[Anna Fieberg|Anną Fieberg]], która zamieszkała w domu Fischerów.

Maria wiele czasu spędzała na modlitwie. W okresie Wielkiego Postu praktykowała umartwianie ciała. Bezinteresownie pomagała tutejszej parafii. Latem ozdabiała ołtarz kwiatami z własnego ogrodu.
 
===Śmierć męczeńska===
Kiedy Armia Czerwona wkroczyła do Ornety, Maria wraz z Anną ukryły się w klasztorze sióstr katarzynek. Pijani żołnierze wtargnęli do klasztoru, zniszczyli tabernakulum i znieważyli Najświętszy Sakrament. Znaleźli w jednym z pokoi obie kobiety. W okrutny sposób znęcali się nad nimi. Siostry znalazły ich zmasakrowane ciała i pochowały w przyklasztornym ogrodzie. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Pozostał wielki strach'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 7/2012, 19 lutego 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Fischer, Maria]]
[[Kategoria: Powiat lidzbarski|Fischer, Maria]]
[[Kategoria: Orneta (gmina miejsko-wiejska)|Fischer, Maria]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Fischer, Maria]]
[[Kategoria: 1919-1944|Fischer, Maria]]

Anna Fieberg

2015-06-29T16:08:37Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Anna Fieberg
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Fieberg.jpg
|opis grafiki = Anna Fieberg Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 23 kwietnia 1893 r.
|miejsce urodzenia = Dobre Miasto
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 16 lutego 1945 r.
|miejsce śmierci = Orneta
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku = Orneta
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Anna Fieberg''' (ur. 23 kwietnia 1893 r. w [[Dobre Miasto|Dobrym Mieście]], zm. 16 lutego 1945 r. w [[Orneta|Ornecie]]) – włączona w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Jej brat, [[Paweł Fieberg]], został księdzem. Kiedy po święceniach został wikarym w [[Wozławki|Wozławkach]], a potem w [[Orneta|Ornecie]], Anna pomagała mu na plebanii i prowadziła gospodarstwo domowe. Kiedy podupadł na zdrowiu, został rezydentem w Zakładzie św. Andrzeja w Ornecie. Umarł młodo, w wieku 42 lat.

Po jego śmierci Anna postanowiła pozostać w mieście i zamieszkała w wynajętym mieszkaniu.
W Ornecie znana była z bezinteresownej pracy na rzecz parafii, jak i z pracy dobroczynnej na rzecz potrzebujących. Razem z przyjaciółką [[Maria Fischer|Marią Fischer]] zajmowały się haftowaniem szat liturgicznych i obrusów ołtarzowych. Anna przy okazji świąt wyjeżdżała do rodzinnego Dobrego Miasta. Kiedy chciała zostać tam dłużej, zatrzymywała się u szkolnej koleżanki Marii Liedmann.

===Śmierć męczeńska===
W czasie zdobywania przez wojska radzieckie Ornety Anna z Marią ukryły się w klasztorze sióstr katarzynek w Ornecie. 16 lutego 1945 r. do klasztoru wtargnęli pijani żołnierze radzieccy, którzy zbezcześcili Najświętszy Sakrament. Przeszukiwali również klasztorne cele, chcąc znaleźć kobiety i dziewczęta. Pośród chorych i starszych przebywających w klasztorze odnaleźli Annę i Marię. Obie kobiety, broniąc swojej czystości, zostały bestialsko zamordowane. Po odejściu żołnierzy siostry znalazły ich zmasakrowane i zalane krwią ciała.

Anna i Maria zostały pochowane w klasztornym ogrodzie. Uważane są za męczennice w imię wiary i cnoty czystości. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Nie pomogły klasztorne mury'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 6/2012, 12 lutego 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Fieberg, Anna]]
[[Kategoria: Powiat lidzbarski|Fieberg, Anna]]
[[Kategoria: Orneta (gmina miejsko-wiejska)|Fieberg, Anna]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Fieberg, Anna]]
[[Kategoria: 1919-1944|Fieberg, Anna]]

Agnieszka Drabińska

2015-06-29T16:07:21Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Agnieszka (Agnes) Drabińska
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Drabinska.jpg
|opis grafiki = Agnieszka (Agnes) Drabińska. Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 2 lutego 1922 r.
|miejsce urodzenia = Wójtowo
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 23 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Wójtowo
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku = Wójtowo
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Agnieszka (Agnes) Drabińska''' (ur. 2 lutego 1922 r. w [[Wójtowo|Wójtowie]], zm. 23 stycznia 1945 r.) – włączona w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Agnieszka (Agnes) Drabińska urodziła się w [[Wójtowo|Wójtowie]], w [[Parafia Znalezienia Krzyża Świętego w Klebarku Wielkim |parafii Klebark Wielki]]. Na pewno wpływ na jej duchowość miał ks. [[Jan Chmielewski | Jan Paweł Chmielewski]].

Po zakończeniu nauki w szkole podstawowej pozostała w domu i pomagała rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa. Wiele obowiązków spadło na nią po śmierci jej ojca oraz powołaniu brata Franciszka do służby wojskowej.

Na jej bogate życie duchowe i religijność miało znaczny wpływ wychowanie przez rodziców, którzy przekazali jej mocną i żywą wiarę oraz przywiązanie do przykazań Bożych jako fundamentu codziennego życia. Wspominając ją, jeden z kolegów stwierdził, iż Agnieszka nie wyróżniała się spośród innych, uczęszczała na msze św., była życzliwa, dobra i uczynna. Zawsze widział ją przy wiejskiej kaplicy podczas nabożeństw majowych.

===Śmierć męczeńska===
Zanim do wioski przybyła Armia Czerwona, ludzie wiedzieli, jak bezwzględnie zachowują się Rosjanie na zdobytych terenach, szczególnie wobec dziewcząt i kobiet. Lęk wzmógł się, gdy żołnierze radzieccy po wkroczeniu do [[Wójtowo|Wójtowa]] zastrzelili kilku starców. Agnieszka wraz z matką udała się wówczas do najbliższej sąsiadki Józefiny Brosch. Gdy się wydawało, że wojsko opuściło wioskę, Agnieszka pobiegła do domu po ciepłą odzież. Chciała też nakarmić zwierzęta w oborze. Kiedy była w domu, pojawili się żołnierze radzieccy, którzy usiłowali ją zgwałcić. Agnieszka próbowała uciec, broniła się.

Matka znalazła nieżywą córkę przed domem – miała przebitą sztyletem klatkę piersiową. Agnieszkę (bez trumny, owiniętą w prześcieradło) pochowano w Wójtowie, w ogrodzie rodziny Jagalskich. Jej grób zachował się do dziś. Mieszkańcy Wójtowa uważają ją za męczennicę w obronie czystości i kobiecej godności.
 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Pochowana w prześcieradle'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 5/2012, 5 lutego 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Drabińska, Agnieszka]]
[[Kategoria: Powiat olsztyński|Drabińska, Agnieszka]]
[[Kategoria: Barczewo (gmina miejsko-wiejska)|Drabińska, Agnieszka]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Drabińska, Agnieszka]]
[[Kategoria: 1919-1944|Drabińska, Agnieszka]]

Bruno Bludau

2015-06-29T16:04:49Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Bruno Bludau
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = BBludau.jpg
|opis grafiki = ks. Bruno Bludau. Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 9 września 1890 r.
|miejsce urodzenia = Miejska Wola
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 5 maja 1945 r.
|miejsce śmierci = Ural
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
''' Bruno Bludau''' (ur. 9 września 1890 r. w Miejskiej Woli, zm. 5 maja 1945 r. na Uralu) – ksiądz włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 9 września 1890 r. w Miejskiej Woli (dawn. Bügerwalde) w parafii [[Mingajny]] (dawn. Mingehnen). Był synem właściciela ziemskiego.

===Szkoła i wykształcenie===
Maturę uzyskał w 1912 r. w gimnazjum w [[Reszel|Reszlu]], następnie wstąpił do Seminarium Duchownego w [[Braniewo|Braniewie]]. 9 lipca 1916 r. przyjął święcenia kapłańskie.

===Praca===
Pierwszą parafią, w której ks. Bludau rozpoczął pracę duszpasterską jako wikariusz, były [[Jeziorany]]. 25 września 1917 r. podjął obowiązki wikariusza w [[Długobór|Długoborze]]. 14 lipca 1919 r. został mianowany czwartym wikariuszem w [[Królewiec|Królewcu]], gdzie pracował 12 lat.

Biskup warmiński 9 grudnia 1931 r. powierzył mu jako proboszczowi parafię w [[Pluty|Plutach]], w której pracował przez kolejnych 14 lat. W lutym 1945 r., już po wkroczeniu Armii Czerwonej, ks. Bruno Bludau został przetransportowany przez Rosjan do [[Lidzbark Warmiński|Lidzbarka Warmińskiego]], następnie do Wystruci i dalej do obozu na Uralu, gdzie zmarł 5 maja 1945 r.

===Śmierć męczeńska===
Przed wkroczeniem Rosjan ksiądz udał się wraz ze swoją siostrą, która prowadziła mu dom, do gospodarstwa rodziny Hohmann, położonego w [[Zdrój|Zdroju]], kilka kilometrów od Plut. Tam wraz z małą grupą parafian ukrył się w piwnicy. Gdy nadeszli Rosjanie, wszyscy zostali zagonieni przez wojsko sowieckie do [[Lechowo|Lechowa]].

Ks. Bludau został związany i, mając na nogach jedynie drewniane chodaki, przeprowadzony do Lidzbarka Warmińskiego. W czasie drogi był bity i popychany przez Rosjan, ale zawsze wstawał, żeby iść dalej. Jak opisuje naoczny świadek tamtych wydarzeń, ks. Bludau był bardzo pobity i miał sińce na twarzy. Z kolei według relacji świadka z miejscowości [[Kaszuny]] ks. Bludau został przetransportowany z Lidzbarka Warmińskiego razem z czterema innymi księżmi samochodem w kierunku Wystruci.

Siostra księdza Bludaua zmarła w obozie koło Wystruci. Ks. Bludau zmarł 5 maja 1945 r. na Uralu. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Cudownie się śmiał'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 2/2012, 15 stycznia 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Bludau, Bruno]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Bludau, Bruno]]
[[Kategoria: Powiat braniewski|Bludau, Bruno]]
[[Kategoria: Pieniężno (gmina miejsko-wiejska)|Bludau, Bruno]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Bludau, Bruno]]
[[Kategoria: 1919-1944|Bludau, Bruno]]

Angela Berger

2015-06-29T16:04:33Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Angela Hildegarda Berger
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Berger.jpg
|opis grafiki = Angela Hildegarda Berger Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 7 kwietnia 1926 r.
|miejsce urodzenia = Wilczkowo
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 25 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Wilczkowo
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku =
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Angela Hildegarda Berger''' (ur. 7 kwietnia 1926 r. w [[Wilczkowo|Wilczkowie]], zm. tamże 25 stycznia 1945 r.) – włączona w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Angela Hilegarda Berger pochodziła z wielodzietnej, głęboko religijnej rodziny [[Warmiacy|warmińskiej]]. Jej rodzice, Paweł Berger i Berta z domu Schikowska, posiadali w Wilczkowie duże gospodarstwo rolne. Mimo wielu obowiązków zawsze mieli czas na codzienną modlitwę i niedzielną mszę św. Wiara w Boga była podstawą ich życia rodzinnego. W bliższej i dalszej rodzinie było kilka powołań do służby duchownej.

Angela odznaczała się żywą wiarą, z gorliwością brała udział w nabożeństwie do Serca Pana Jezusa, szczególnie w okresie Wielkiego Postu. Chętnie pomagała bliźnim. Była posłuszna, sprawiedliwa i bardzo ceniła cnotę czystości. Gdy starsi bracia musieli pójść do wojska, Angela wykonywała ciężkie prace w polu i w gospodarstwie. Udzielała się też aktywnie w pracy parafialnej.

===Śmierć męczeńska===
Gdy w styczniu 1945 roku do Wilczkowa zbliżał się front wojenny, Angela poszła do kościoła, aby się pomodlić. Po powrocie przebywała z matką i młodszym bratem w domu.

Żołnierze Armii Czerwonej w domu rodziny Berger urządzili "wielką ucztę". Gdy Angela odmówiła udziału w zabawie, została zaciągnięta siłą do piwnicy, gdzie była brutalnie maltretowana i zbiorowo gwałcona. Walcząc ze swoimi napastnikami w obronie cnoty czystości, została siedem razy postrzelona. Matka Angeli, stojąca blisko schodów piwnicznych, słyszała jej krzyk i wołanie, ale nie mogła jej pomóc. Po odejściu żołnierzy radzieckich wyniesiono Angelę z piwnicy do pokoju. Była cała zakrwawiona. Opowiedziała też matce o wszystkim, co spotkało ją w piwnicy. Na krótko przed śmiercią powiedziała, że przebacza swoim oprawcom. Zmarła w nocy z 24 na 25 stycznia 1945 roku.

W tym samym czasie w jednym z sąsiednich domów został zamordowany przez żołnierzy radzieckich jej młodszy brat Alfons. Przyniesiono go martwego do domu. Ponieważ rodzina musiała uciekać, nie miała czasu, aby pochować zmarłych. Angelę pozostawiono martwą w łóżku. Dopiero po dłuższym czasie, gdy sąsiad Grün-Klein wrócił do domu, pogrzebał obydwoje we wspólnej mogile na rodzinnym podwórku. Tam spoczywają do chwili obecnej.
 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Oddała w ofierze krew i życie'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 1/2012, 8 stycznia 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Berger, Angela]]
[[Kategoria: Powiat lidzbarski|Berger, Angela]]
[[Kategoria: Lubomino (gmina wiejska)|Berger, Angela]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Berger, Angela]]
[[Kategoria: 1919-1944|Berger, Angela]]

Jan Chmielewski

2015-06-29T16:04:18Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Jan Paweł Chmielewski
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Chmielewski.jpg
|opis grafiki = ks. Jan Paweł Chmielewski Reprodukcja zdjęcia z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 5 stycznia 1889 r.
|miejsce urodzenia = Unieszewo
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 22 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Klebark Wielki
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku = Klebark Wielki
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Jan Paweł Chmielewski ''' (ur. 5 stycznia 1889 r., zm. 22 stycznia 1945 r.) – duchowny katolicki włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 5 stycznia 1889 r. w [[Unieszewo|Unieszewie]], w parafii [[Sząbruk]]. Po ukończeniu szkoły powszechnej uczęszczał do gimnazjum w [[Braniewo|Braniewie]], gdzie w 1909 r. zdał maturę. W tym samym roku rozpoczął studia w Seminarium Duchownym w Braniewie. Święcenia kapłańskie przyjął 28 lutego 1915 r. we [[Frombork|Fromborku]] z rąk [[Augustyn Bludau|bpa Augustyna Bludaua]].

Przez 13 lat pracował jako wikariusz w parafii [[Biesowo]]. Pod koniec I wojny światowej pracował w wojskowej służbie sanitarnej i jako kapelan wojskowy w Gąbinie. W kwietniu 1928 r. został proboszczem [[Parafia pw. Znalezienia Krzyża Świętego w Klebarku Wielkim|parafii]] w [[Klebark Wielki|Klebarku Wielkim]]. W prowadzeniu parafialnego gospodarstwa pomagała mu siostra Lidia.

Jako proboszcz w Klebarku Wielkim nadzorował działalność stowarzyszeń religijnych, między innymi Kongregacji Maryjnej, do której należały panny z terenu parafii, Bractwa Serca Jezusowego, czuwał nad działalnością Trzeciego Zakonu św. Franciszka.

===Śmierć męczeńska===
Kiedy w styczniu 1945 r. mieszkańcy Klebarka Wielkiego oczekiwali nachodzącego frontu, gromadzili się na modlitwach w kościele. Zachęcali ks. Chmielewskiego, aby wyjechał, jak to uczynili niektórzy proboszczowie, gdyż wiadomo było, że wojska sowieckie brutalnie obchodzą się z duchownymi. On jednak nie uległ namowom, a w jednym z kazań miał powiedzieć: "Jestem waszym pasterzem, a zły to pasterz, który w niebezpieczeństwie opuszcza owce swoje".

Po zajęciu Klebarka przez wojska sowieckie rozpoczęły się gwałty, grabieże i morderstwa. Sowieci, zajmując poszczególne miejscowości, wiedzieli, że w kościołach można odnaleźć cenne naczynia liturgiczne. Słysząc historie o grabieżach w sąsiednich miejscowościach, ks. Chmielewski wraz z zaufanymi parafianami ukrył monstrancje i kielichy w jednym z gospodarstw.

Jednym ze świadków śmierci ks. Chmielewskiego była Antonina Dusyn. Z jej wspomnień wiadomo, że żołnierze sowieccy zaraz po wejściu na plebanię chcieli dowiedzieć się, gdzie znajdują się cenne przedmioty. Znęcali się nad kapłanem, chcąc wydobyć od niego te informacje, ale też i dlatego, że był duchownym. Ich agresję wzbudziło zdjęcie rodzinne kapłana, na którym widnieli żołnierze w niemieckich mundurach z czasów I wojny światowej.

Sowieci konającego kapłana wyrzucili przez okno na schody plebanii. W tym samym czasie spędzili młodych ludzi z całej wsi i uwięzili ich w piwnicy plebanii. Przez kilka dni ciało kapłana leżało nieruszane. Mimo próśb żołnierze radzieccy nie wyrażali zgody na jego pochowanie, a ludzie bali się pochować go bez ich zgody. Wreszcie wykopali w zmarzniętej ziemi płytki grób, gdzie pochowano ciało ks. Chmielewskiego. Liturgia pogrzebowa wraz ze złożeniem zmarłego w trumnie i grobie odbyła się 3 lipca 1945 r.

Mimo upływu lat, parafianie z Klebarka nieustannie dbają o grób ks. Chmielewskiego, modląc się przez jego wstawiennictwo, składają kwiaty i palą świece na jego mogile. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Ojczulek z Klebarka Wielkiego'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 4/2012, 29 stycznia 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Chmielewski, Jan]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Chmielewski, Jan]]
[[Kategoria: Powiat olsztyński|Chmielewski, Jan]]
[[Kategoria: Purda (gmina wiejska)|Chmielewski, Jan]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Chmielewski, Jan]]
[[Kategoria: 1919-1944|Chmielewski, Jan]]

Jan Chmielewski

2015-06-29T16:03:36Z

LidiaK:

{{Biogram infobox
|imię i nazwisko = Jan Paweł Chmielewski
|imię i nazwisko org =
|pseudonim =
|grafika = Chmielewski.jpg
|opis grafiki = ks. Jan Paweł Chmielewski Reprodukcja zdjęć z wystawy o warmińskich męczennikach – Krzysztof Kozłowski
|podpis =
|data urodzenia = 5 stycznia 1889 r.
|miejsce urodzenia = Unieszewo
|imię przy narodzeniu =
|data śmierci = 22 stycznia 1945 r.
|miejsce śmierci = Klebark Wielki
|przyczyna śmierci = śmierć męczeńska
|miejsce spoczynku = Klebark Wielki
|zawód =
|odznaczenia =
|commons =
|wikiźródła =
|wikicytaty =
|www =
}}
'''Jan Paweł Chmielewski ''' (ur. 5 stycznia 1889 r., zm. 22 stycznia 1945 r.) – duchowny katolicki włączony w poczet warmińskich męczenników, którzy zginęli śmiercią męczeńską podczas II wojny światowej.
 
== Życiorys ==
Urodził się 5 stycznia 1889 r. w [[Unieszewo|Unieszewie]], w parafii [[Sząbruk]]. Po ukończeniu szkoły powszechnej uczęszczał do gimnazjum w [[Braniewo|Braniewie]], gdzie w 1909 r. zdał maturę. W tym samym roku rozpoczął studia w Seminarium Duchownym w Braniewie. Święcenia kapłańskie przyjął 28 lutego 1915 r. we [[Frombork|Fromborku]] z rąk [[Augustyn Bludau|bpa Augustyna Bludaua]].

Przez 13 lat pracował jako wikariusz w parafii [[Biesowo]]. Pod koniec I wojny światowej pracował w wojskowej służbie sanitarnej i jako kapelan wojskowy w Gąbinie. W kwietniu 1928 r. został proboszczem [[Parafia pw. Znalezienia Krzyża Świętego w Klebarku Wielkim|parafii]] w [[Klebark Wielki|Klebarku Wielkim]]. W prowadzeniu parafialnego gospodarstwa pomagała mu siostra Lidia.

Jako proboszcz w Klebarku Wielkim nadzorował działalność stowarzyszeń religijnych, między innymi Kongregacji Maryjnej, do której należały panny z terenu parafii, Bractwa Serca Jezusowego, czuwał nad działalnością Trzeciego Zakonu św. Franciszka.

===Śmierć męczeńska===
Kiedy w styczniu 1945 r. mieszkańcy Klebarka Wielkiego oczekiwali nachodzącego frontu, gromadzili się na modlitwach w kościele. Zachęcali ks. Chmielewskiego, aby wyjechał, jak to uczynili niektórzy proboszczowie, gdyż wiadomo było, że wojska sowieckie brutalnie obchodzą się z duchownymi. On jednak nie uległ namowom, a w jednym z kazań miał powiedzieć: "Jestem waszym pasterzem, a zły to pasterz, który w niebezpieczeństwie opuszcza owce swoje".

Po zajęciu Klebarka przez wojska sowieckie rozpoczęły się gwałty, grabieże i morderstwa. Sowieci, zajmując poszczególne miejscowości, wiedzieli, że w kościołach można odnaleźć cenne naczynia liturgiczne. Słysząc historie o grabieżach w sąsiednich miejscowościach, ks. Chmielewski wraz z zaufanymi parafianami ukrył monstrancje i kielichy w jednym z gospodarstw.

Jednym ze świadków śmierci ks. Chmielewskiego była Antonina Dusyn. Z jej wspomnień wiadomo, że żołnierze sowieccy zaraz po wejściu na plebanię chcieli dowiedzieć się, gdzie znajdują się cenne przedmioty. Znęcali się nad kapłanem, chcąc wydobyć od niego te informacje, ale też i dlatego, że był duchownym. Ich agresję wzbudziło zdjęcie rodzinne kapłana, na którym widnieli żołnierze w niemieckich mundurach z czasów I wojny światowej.

Sowieci konającego kapłana wyrzucili przez okno na schody plebanii. W tym samym czasie spędzili młodych ludzi z całej wsi i uwięzili ich w piwnicy plebanii. Przez kilka dni ciało kapłana leżało nieruszane. Mimo próśb żołnierze radzieccy nie wyrażali zgody na jego pochowanie, a ludzie bali się pochować go bez ich zgody. Wreszcie wykopali w zmarzniętej ziemi płytki grób, gdzie pochowano ciało ks. Chmielewskiego. Liturgia pogrzebowa wraz ze złożeniem zmarłego w trumnie i grobie odbyła się 3 lipca 1945 r.

Mimo upływu lat, parafianie z Klebarka nieustannie dbają o grób ks. Chmielewskiego, modląc się przez jego wstawiennictwo, składają kwiaty i palą świece na jego mogile. 

== Bibliografia ==
B. Schwark, ''Ihr Name lebt. Ermländische Priester in Leben, Leid und Tod'', Osnabrück 1958. 
''Zeugen für Christus. Das deutsche Martyrologium des 20. Jahrhunderts'', t. 1–2, (red.) H. Moll, Paderborn 1999. 
A. Kopiczko, ''Duchowieństwo katolickie diecezji warmińskiej w latach 1821–1945'', cz. 1, Studium prozopograficzne, Olsztyn 2004. 
''Męczennicy Kościoła warmińskiego XX wieku'', (red.) J. Guzowski, Olsztyn 2004. 
''Ojczulek z Klebarka Wielkiego'', "Gość Niedzielny. Posłaniec Warmiński", nr 4/2012, 29 stycznia 2012. 

[[Kategoria:Osoby|Chmielewski, Jan]]
[[Kategoria: Duchowni rzymskokatoliccy|Chmielewski, Jan]]
[[Kategoria: Powiat olsztyński|Chmielewski, Jan]]
[[Kategoria: Purda (gmina wiejska)|Chmielewski, Jan]]
[[Kategoria: Warmińscy męczennicy|Chmielewski, Jan]]
[[Kategoria: 1919-1944|Chmielewski, Jan]]