{{Wieś infobox
|nazwa = Drygały
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Drygał
|zdjęcie = drygaly.jpg
|opis zdjęcia = Kościół w Drygałach. Fot. Mieczysław Kalski
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = piski
|gmina = Biała Piska
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Drygały
|wysokość =
|liczba ludności = 3000
|rok = 2016
|strefa numeracyjna = (+48) 87
|kod pocztowy = 12-230
|tablice rejestracyjne = NPI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 0
|stopniE = 22 |minutE = 06|sekundE = 0
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
[[image:drygaly2.jpg|thumb|right|290px|Przykościelny cmentarz ewangelicki. Nagrobki ofiar I wojny światowej. Fot. Mieczysław Kalski]]
''' Drygały''' (niem. ''Drygallen'', od 1938 r. ''Drigelsdorf'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat piski | powiecie piskim]], w [[Biała Piska (gmina miejsko-wiejska)|gminie Biała Piska]]. Do 1954 roku siedziba gminy Drygały. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W 2010 roku wieś liczyła 1 521 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Marek Grabowski]]<ref> [http://www.bialapiska.eu/ Strona Gminy Biała Piska] [30.08.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest na terenie [[Pojezierze Ełckie|Pojezierza Ełckiego]], w odległości 9 km na północ od [[Biała Piska|Białej Piskiej]], przy drodze wojewódzkiej nr 667; znajduje się tu dworzec kolejowy na linii [[Pisz]] - [[Ełk]].
 

== Dzieje miejscowości ==
[[Wieś czynszowa]] założona została około 1435–1436 roku, nadana [[Marcin Drygała| Marcinowi Drygale]] (Drygalskiemu), od którego pochodzi nazwa osady. Była to największa z okolicznych wsi, nadanie obejmowało część 60-łanowej dąbrowy nad jeziorem ''Swentczk'' oraz inne grunty. Drygały wraz z sołectwem liczyły 85 łanów na [[Prawo chełmińskie |prawie chełmińskim]]. W 1436 roku Marcin Drygała nadał niejakiemu Staśkowi sześć łanów w dziedziczne władanie wraz z zezwoleniem na karczmę – ów Staśko był tzw. lemanem, który w zamian za nadanie miał obowiązek pełnić służbę zbrojną. Z kolei w 1438 roku Marcin nadał po cztery łany sołeckie i jedną karczmę braciom: Maćkowi i Jaroszowi, którzy mieli zająć się obsadzeniem wsi Drygały. Chłopi z Drygał musieli płacić nieco wyższy czynsz: pół grzywny i trzy kury od łanu, a także pełnić cztery dni [[Szarwark |szarwarku]] rocznie na rzecz dworu i podwody. W późniejszym czasie dobra Marcina – zarówno wieś czynszowa Drygały, jak i „Lemany” – powróciły na własność [[Zakon Krzyżacki|zakonu]], jednak nie wiadomo, kiedy dokładnie do tego doszło. W XV i XVI wieku wieś występowała pod nazwami ''Drigelsdorf'', ''Drigall'', ''Drygallen'', ''Drigaller''.
W 1480 roku przy Drygałach powstał niewielki (4 łany) majątek na prawie chełmińskim, nadany [[Szymon Botticher| Szymonowi Botticher]] z [[Nitki||Nitek]]. Następnie majątek ten należał do Langhemdów (zwanych później Langheimami), lecz zawsze wykazywano go w granicach Drygał. W 1494 roku sołtys z Drygał uzyskał przywilej na założenie młyna wodnego oraz 2 łany ziemi na prawie chełmińskim; na początku XVI wieku wciąż działały tu dwie karczmy, założono również drugi młyn. W wyniku wielkiej epidemii dżumy, która dotarła do Drygał w sierpniu 1710 roku, zmarło 185 mieszkańców.

13 stycznia 1813 roku przebywał w Drygałach cesarz Rosji Aleksander I, który ruszył stąd w dalszą drogę – przez skute lodem jezioro [[Jezioro Roś|Roś]] do Pisza.

Rozwój wsi znacznie przyspieszył po wybudowaniu linii kolejowej Pisz – Ełk w 1885 roku. Przed [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach |II wojną światową]] była to jedna z największych wsi w powiecie piskim. Działało tu kilka zakładów przetwórczych, m.in. tartak, gorzelnia, młyn, mleczarnia, cegielnia; był tu również ośrodek zdrowia, remiza strażacka, hotel z restauracją, sklep żelazny, sklep tekstylny, drogeria.
Po II wojnie światowej ponownie uruchomiono tartak (1947) i gorzelnię (1948). Pierwszym powojennym wójtem został [[Marcin Tarasiewicz]].

[[lkwim:Wojciech Kętrzyński|Wojciech Kętrzyński]] pisał, że parafia w Drygałach została założona w 1428 roku, jednak najnowsze badania nie potwierdzają jej istnienia przed wojną trzynastoletnią. Pierwszą wzmiankę o plebanie (Petrus de Mieski) w Drygałach mamy z 1480 roku; kościół otrzymał tu również cztery łany uposażenia. Po reformacji była tu siedziba [[Parafia ewangelicka w Drygałach|parafii ewangelickiej]]. Po II wojnie światowej powstała tu siedziba katolickiej [[Parafia pw. Matki Bożej Częstochowskiej w Drygałach |parafii]].

W miejscowej szkole w 1935 roku pracowało pięciu nauczycieli, a uczęszczało 302 uczniów. Po II wojnie światowej szkołę uruchomiono już w 1945 roku, głównie staraniem [[Kazimierz Skwarski|Kazimierza Skwarskiego]] i [[Stanisław Chrostowski|Stanisława Chrostowskiego]]. Obecnie w Drygałach działa [[ Szkoła Podstawowa im. Stanisława Palczewskiego w Drygałach|szkoła podstawowa]] i [[Gimnazjum w Drygałach|gimnazjum]].

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 531 osób

*1864 r. – 638 osób

*1867 r. – 651 osób

*1885 r. – 1110 osób

*1933 r. – 1611 osób

*1939 r. – 1760 osób

*1992 r. – 1520 osób

==Edukacja==
W Drygałach działa [[Zespołu Szkół w Drygałach|Zespołu Szkół]], w którego skład wchodzą: [[Szkoła Podstawowa im. Stanisława Palczewskiego w Drygałach |Szkoła Podstawowa im. Stanisława Palczewskiego]] oraz [[Gimnazjum w Drygałach|Gimnazjum]].
 

== Ludzie związani z miejscowością ==
*[[Paweł Paulini]] (1801–1886) – pastor w Drygałach w latach 1830-1845; bliski współpracownik [[lkwim:Gustaw Gizewiusz|Gustawa Gizewiusza]]
*[[Joanna Burzyńska]] (ur. 1968) – urodzona w Drygałach, uznawana za pierwszą polską gwiazdę windsurfingu na arenie międzynarodowej, od ponad 20 lat mieszka w Kanadzie

== Zabytki ==
*barokowy [[Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej w Drygałach|kościół]] z lat 1732–1734, inspirowany projektami Joachima Schultheissa von Unfrieda, wieża z barokowym hełmem
*plebania z pierwszej połowy XVIII wieku
*[[Zespół dworski w Drygałach|zespół dworski]] z przełomu XIX i XX wieku: piwnice dawnego dworu oraz pozostałości zabudowań gospodarczych (obora, stajnia, magazyn – murowane)
*zespół budynków szkolnych okresu międzywojennego, ul. Szkolna 1 i 2: szkoła i bursa, murowane
*zabudowa murowana z przełomu XIX i XX wieku, m.in. budynek dawnej karczmy (ul. Grunwaldzka 18), gorzelnia z początku XX wieku
*zespół dworca kolejowego z 1883 roku: dworzec drewniany, dom, budynek spedycji kolejowej i magazynowy – murowane
*dawny cmentarz ewangelicki, przykościelny. Znajduje się tu kwatera wojenna z okresu [[I wojna światowa na Warmii i Mazurach|I wojny światowej]]
*dawny cmentarz ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki
*dawny cmentarz ewangelicki z XIX wieku, na południowy zachód od wsi, w lesie
*dawny cmentarz ewangelicki z XIX wieku, po wschodniej stronie linii kolejowej
*dęby – pomniki przyrody, aleja przy kościele

== Bibliografia ==
Achremczyk Stanisław, ''Historia Warmii i Mazur'', t. I-II, Olsztyn 2011. 
Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja „Wielkiej Puszczy” (do 1568 roku) – starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002. 
Białuński Grzegorz, ''Przyczynek do przebiegu zarazy dżumy w starostwie piskim w latach 1709-1711'', Znad Pisy, nr 13/14, 2004/2005, ss. 51-57. 
Darmochwał Tomasz, Rumiński Marek Jacek, ''Warmia. Mazury'', Białystok 1998. 
Gąsiorowski Andrzej, ''Podróże historyczne i krajoznawcze po pograniczu pruskim 1466-1939'', Olsztyn 2005. 
Jasiński Stanisław, Żywiczyński Adam, ''Węzeł kolejowy w Piszu (Część II)'', Znad Pisy, nr 11, 2002, ss. 100-125. 
von Hippel Rudolf, ''Przegląd statystycznych i innych uwarunkowań powiatu Johannisburg na podstawie przeprowadzonego spisu powszechnego w dniu 3 grudnia 1867 r. wg zestawienia starosty von Hippela w roku 1868'', Znad Pisy, nr 19-20, 2010-2011, ss. 83-157. 
Kulęgowski Mieczysław, ''Drygały'', Znad Pisy, nr 8, 1999, ss. 26-31. 
Orłowicz Mieczysław, ''Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii'', na nowo podali do druku Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba, Olsztyn 1991. 
Pawlicki Ryszard Wojciech, ''Cmentarze i mogiły wojenne z okresu pierwszej wojny światowej na obszarze byłego powiatu piskiego'', Znad Pisy, nr 4, 1996, ss. 49-69. 
''Pisz. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Wanda Korycka, Olsztyn 1970. 
Rzempołuch Andrzej, ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'', Olsztyn 1992. 
''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen'', Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg 1857. 
Worobiec Antoni, Worobiec Krzysztof A., ''Z dziejów szkolnictwa na Ziemi Piskiej'', Znad Pisy, nr 13/14, 2004/2005, ss. 73-90. 
[http://www.stat.gov.pl/ Bank Danych Lokalnych GUS] [29.08.2013] 
[http://www.verwaltungsgeschichte.de/ Deutsche Verwaltungsgeschichte] [29.08.2013] 
[http://www.bip.bialapiska.pl/ Strona Urzędu Gminy Biała Piska] [29.08.2013] 
[http://www.wuoz.olsztyn.pl/ Wojewódzka Ewidencja Zabytków] [29.08.2013] 
[http://www.bialapiska.eu/ Strona Gminy Biała Piska] [30.08.2013] 
[http://www.rowery.olsztyn.pl/ Olsztyńska Strona Rowerowa] [15.07.2014]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Powiat piski]]
[[Kategoria: Biała Piska (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Prostki

2016-06-22T19:30:12Z

Mechoowaty97:

{{Wieś infobox
|nazwa = Prostki
|herb wsi = Herb gminy Prostki.png
|flaga wsi =
|herb artykuł = Herb gminy Prostki
|dopełniacz wsi = Prostek
|zdjęcie =
|opis zdjęcia =
|rodzaj miejscowości = wieś gminna
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = ełcki
|gmina = Prostki
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo =
|wysokość =
|liczba ludności = 3 060
|rok = 2010
|strefa numeracyjna = (+48) 87
|kod pocztowy =19-335
|tablice rejestracyjne =NEL
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 41|sekund = 56
|stopniE = 22 |minutE = 25 |sekundE = 58
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
[[File:prostki rest.jpg|thumb|right|290px|Dawna restauracja niemiecka. Źródło: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Prostki_%28Prostken%29_-_former_border.JPG Wikimedia Commons] Fot. Marcin Szala]]
'''Prostki''' (niem. ''Prostken'') – wieś gminna położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat ełcki|powiecie ełckim]], w [[Prostki (gmina wiejska)|gminie Prostki]].
W latach 1975–1998 wchodziła w skład powołanego po reformie administracyjnej [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. Miejscowość jest siedzibą [[Prostki (gmina wiejska)|gminy Prostki]]. W 2010 roku wieś liczyła 3 060 mieszkańców. Obecnie funkcję wójta sprawuje [[Mirosław Orłowski]]<ref>[http://bip.warmia.mazury.pl/prostki_gmina_wiejska/93/Wojt_Gminy/ Wrota Warmii i Mazur]</ref>.
 

==Położenie==
Miejscowość leży w odległości 7 km na północny–zachód od [[Grajewo|Grajewa]].
 

== Dzieje miejscowości ==
Początek miejscowości datuje się od 1482 roku, kiedy osiedlili się tutaj bracia: Marcin, Jan i Tyburcy, którzy otrzymali od komtura ryńskiego [[Jerzy von Rameck|Jerzego Ramunga von Rameck]] 20 łanów na [[Prawo magdeburskie|prawie magdeburskim]]. Wiadomości o Prostkach odnajdujemy także w źródłach z 1479 roku w wykazie bartników i rybaków z [[Prokuratoria ełcka|prokuratorii ełckiej]]. Niewielka wieś mazurska zawdzięczała swój rozrost otwarciu w roku 1866 linii kolejowej Białystok – Grajewo – [[Ełk]]. Prostki znajdowały się w odległości 1 km od ówczesnej granicy między Rzeczpospolitą a Niemcami. Fakt ten przyczynił się do budowy kilku hoteli w okolicach dworca kolejowego. Powstała komora celna, a stacja w Prostkach pełniła funkcję miejsca przeładunku towarów. W latach 20. ubiegłego wieku Prostki zamieszkiwało 2 000 osób. W przewodniku turystycznym [[Mieczysław Orłowicz|Mieczysława Orłowicza]], wydanym w 1923 roku, odnajdziemy między innymi informację, że przed wybuchem [[I wojna światowa na Warmii i Mazurach|I wojny światowej]] wieś słynęła „z eksportu raków”. Ten sam autor wśród zabytków wymienia między innymi [[lkwim:Słup graniczny we wsi Bogusze |słup graniczny]] z 1545 roku, który symbolicznie oddzielał granice [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]], Litwy i Polski. Obelisk zachował się do naszych czasów. Na murowanym słupie znajduje się napis w języku łacińskim autorstwa [[Jerzy Sabinus|Jerzego Sabinusa]] – pierwszego rektora Uniwersytetu w Królewcu – a także herby – litewska Pogoń oraz Orzeł Pruski z koroną na szyi i literą S na piersi.

W dniu 8 października 1656 roku w okolicach miejscowości doszło do rozgromienia sprzymierzonych oddziałów Bogusława Radziwiłła i wojsk szwedzko–brandenburskich przez siły polsko–tatarskie pod dowództwem hetmana polnego litewskiego Wincentego Gosiewskiego. Jedną z pamiątek po tym wydarzeniu oraz udziale Tatarów w późniejszym najeździe na Prusy Książęce pozostały nazwy miejscowe: [[Gościniec Tatarski]] i [[Tatarska Góra]]. Tatarska Góra wznosi się na wysokości 308 m n.p.m. Zalesiony wierzchołek góry kryje jeziorko wytopiskowe, leżące w niecce przypominającej wygasły krater wulkaniczny. To najwyżej położone jezioro na obszarze [[Mazury|Mazur]].
W drugiej połowie XIX wieku miejscowość zamieszkiwała również diaspora żydowska. Mieszkańcy pochodzenia żydowskiego zajmowali się głównie handlem, rzemiosłem, ale także przemytem towarów z terenu Królestwa Polskiego. Informacje dotyczące [[Cmentarz żydowski w Prostkach|cmentarza żydowskiego]] w okolicach Prostek pojawiły się w 1873 roku. Został założony na wschodnim brzegu rzeki [[Rzeka Ełk |Ełk]] poza granicami miejscowości. Do czasów obecnych nie zachował się żaden materialny ślad kirkutu.

W 1939 roku, w pierwszych dniach wojny, w okolicach Prostek toczyły się zaciekłe walki. Wkrótce Prostki znalazły się się na styku nowej niemiecko–rosyjskiej granicy, która uległa zmianie po inwazji Rzeszy na ZSRR. W 1950 roku miejscowość została włączona do [[Powiat suwalski|powiatu suwalskiego]]. W 1956 roku do Prostek przyłączono wieś [[Bogusze]], gdzie w czasie [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojny światowej]] mieścił się obóz jeniecki.
 

==Kultura==
W miejscowości działa [[Gminny Ośrodek Kultury w Prostkach |Gminny Ośrodek Kultury]] organizujący między innymi [[Dni Prostek]]. Na pamiątkę wydarzenia z roku 1565 cyklicznie w każdy pierwszy weekend lipca odbywa się rekonstrukcja bitwy. Co roku organizowany jest również Bieg Szlakiem Tatarskim, popularyzujący nie tylko sport, ale i walory turystyczne gminy. Działa tutaj [[Stowarzyszenie Inicjatyw Społecznych Nasze Prostki]], m.in. uczestniczące w organizacji [[lkwim:Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej w Różyńsku Wielkim |Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Organowej i Kameralnej w Różyńsku Wielkim]]. Z miejscowością związany jest zespół [[Zespół Free | Free]].

Z Prostek wywodzi się zespół muzyczny [[lkwim:Boys|Boys]].

==Szkolnictwo==
*[[Szkoła podstawowa w Prostkach| szkoła podstawowa]]
*[[Gimnazjum w Prostkach|gimnazjum]]

==Religia==
We wsi znajduje się siedziba lokalnej [[Parafia pw. św. Antoniego Padewskiego w Prostkach |parafii rzymskokatolickiej]].
 

== Ludzie związani z miejscowością ==
*[[lkwim:Elżbieta Hetman |Elżbieta Hetman]] (ur. 1938) – urodzona w Prostkach malarka amatorka, zajmuje się też batikiem
*[[Grzegorz Jabłoński|Grzegorza Jabłońskiego]] – czterokrotny mistrz Polski w wadze lekkiej, uczestnik Olimpiady w Seulu w 1988 roku
*[[lkwim:Marcin Miller|Marcin Miller]] - piosenkarz, lider zespołu [[lkwim:Boys|Boys]]

==Sport==
W miejscowości działa klub piłkarski [[KS Pojezierze Prostki]], który został założony w roku 1960. Mecze rozgrywane są na Stadionie Leśnym w Prostkach, mogącym pomieścić 1000 osób.
 

==Turystyka==
*[[Szlak kajakowy rzeką Ełk|szlak kajakowy rzeką Ełk]] o łącznej długości 74 km – przebieg trasy: [[Mazury]] – [[Zamoście]] – [[Połom]] – [[Straduny]] – Ełk – Prostki – Bogusze
== Zabytki ==
*zabytkowy słup graniczny wzniesiony w roku 1545
*pomnik ku czci poległych w czasie I wojny światowej; obecnie na pomniku znajduje się tablica dedykowana Adamowi Mickiewiczowi w stulecie śmierci
*[[Kwatera wojenna w Prostkach|kwatera wojenna]] z czasów I wojny światowej, zlokalizowana na dawnym cmentarzu ewangelickim; pochowano w niej 1 żołnierza niemieckiego, 1 żołnierza rosyjskiego i 14 ofiar cywilnych

== Bibliografia ==
Achremczyk Stanisław, ''Historia Warmii i Mazur'', t. 2, Olsztyn 2011. 
Augusiewicz Sławomir, ''Prostki 1656'', Warszawa 2001. 
Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja „Wielkiej Puszczy” (do 1568 roku) – starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002. 
Kessert Andreas, ''Mazury. Zapomniane Południe dawnych Prus Wschodnich'', przeł. Barbara Ostrowska, Warszawa 2004. 
''Mazury. Słownik stronniczy, ilustrowany'', red. Waldemar Mierzwa, Dąbrówno 2008. 
Orłowicz Mieczysław, ''Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii'', Gdańsk 2008 (reprint Lwów-Warszawa 1923) 
''Rocznik Demograficzny na rok 2012'',Warszawa 2012. 
Rzempołuch Andrzej, ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'', Olsztyn 1992. 
Sowiński Tomasz, ''Tajemnice Warmii i Mazur'', Olsztyn 2008. 
''Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany'', red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001. 
[http://www.stat.gov.pl/bdl/app/miejsc_w.display?p_id=5469&p_token=0.48530307596773614/ Bank Danych Lokalnych GUS] [20.07.2013] 
[http://www.rowery.olsztyn.pl/wiki/miejsca/1914/warminsko-mazurskie/prostki/ Olsztyńska Strona Rowerowa] [20.07.2013] 
[http://gok.prostki.info/ Strona Gminnego Ośrodka Kultury w Prostkach] [20.07.2013]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Powiat ełcki]]
[[Kategoria: Prostki (gmina wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie gminne]]
[[Kategoria: 1401-1500]]

Drygały

2016-06-22T19:28:15Z

Mechoowaty97: infobox

{{Wieś infobox
|nazwa = Drygały
|herb wsi =
|flaga wsi =
|herb artykuł =
|dopełniacz wsi = Drygały
|zdjęcie = drygaly.jpg
|opis zdjęcia = Kościół w Drygałach. Fot. Mieczysław Kalski
|rodzaj miejscowości = wieś sołecka
|województwo = warmińsko-mazurskie
|powiat = piski
|gmina = Biała Piska
|miejscowość podstawowa =
|sołectwo = Drygały
|wysokość =
|liczba ludności = 3000
|rok = 2016
|strefa numeracyjna = (+48) 87
|kod pocztowy = 12-230
|tablice rejestracyjne = NPI
|SIMC =
|mapa wsi =
|kod mapy = PL-WN
|stopniN = 53 |minutN = 42 |sekundN = 0
|stopniE = 22 |minutE = 06|sekundE = 0
|commons =
|wikipodróże =
|wikisłownik =
|www =
}} 
[[image:drygaly2.jpg|thumb|right|290px|Przykościelny cmentarz ewangelicki. Nagrobki ofiar I wojny światowej. Fot. Mieczysław Kalski]]
''' Drygały''' (niem. ''Drygallen'', od 1938 r. ''Drigelsdorf'') – wieś sołecka położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie| województwie warmińsko–mazurskim]], w [[Powiat piski | powiecie piskim]], w [[Biała Piska (gmina miejsko-wiejska)|gminie Biała Piska]]. Do 1954 roku siedziba gminy Drygały. W latach 1975–1998 miejscowość [[Podział administracyjny |administracyjnie]] należała do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W 2010 roku wieś liczyła 1 521 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Marek Grabowski]]<ref> [http://www.bialapiska.eu/ Strona Gminy Biała Piska] [30.08.2013]</ref>.
 

== Położenie ==
Wieś położona jest na terenie [[Pojezierze Ełckie|Pojezierza Ełckiego]], w odległości 9 km na północ od [[Biała Piska|Białej Piskiej]], przy drodze wojewódzkiej nr 667; znajduje się tu dworzec kolejowy na linii [[Pisz]] - [[Ełk]].
 

== Dzieje miejscowości ==
[[Wieś czynszowa]] założona została około 1435–1436 roku, nadana [[Marcin Drygała| Marcinowi Drygale]] (Drygalskiemu), od którego pochodzi nazwa osady. Była to największa z okolicznych wsi, nadanie obejmowało część 60-łanowej dąbrowy nad jeziorem ''Swentczk'' oraz inne grunty. Drygały wraz z sołectwem liczyły 85 łanów na [[Prawo chełmińskie |prawie chełmińskim]]. W 1436 roku Marcin Drygała nadał niejakiemu Staśkowi sześć łanów w dziedziczne władanie wraz z zezwoleniem na karczmę – ów Staśko był tzw. lemanem, który w zamian za nadanie miał obowiązek pełnić służbę zbrojną. Z kolei w 1438 roku Marcin nadał po cztery łany sołeckie i jedną karczmę braciom: Maćkowi i Jaroszowi, którzy mieli zająć się obsadzeniem wsi Drygały. Chłopi z Drygał musieli płacić nieco wyższy czynsz: pół grzywny i trzy kury od łanu, a także pełnić cztery dni [[Szarwark |szarwarku]] rocznie na rzecz dworu i podwody. W późniejszym czasie dobra Marcina – zarówno wieś czynszowa Drygały, jak i „Lemany” – powróciły na własność [[Zakon Krzyżacki|zakonu]], jednak nie wiadomo, kiedy dokładnie do tego doszło. W XV i XVI wieku wieś występowała pod nazwami ''Drigelsdorf'', ''Drigall'', ''Drygallen'', ''Drigaller''.
W 1480 roku przy Drygałach powstał niewielki (4 łany) majątek na prawie chełmińskim, nadany [[Szymon Botticher| Szymonowi Botticher]] z [[Nitki||Nitek]]. Następnie majątek ten należał do Langhemdów (zwanych później Langheimami), lecz zawsze wykazywano go w granicach Drygał. W 1494 roku sołtys z Drygał uzyskał przywilej na założenie młyna wodnego oraz 2 łany ziemi na prawie chełmińskim; na początku XVI wieku wciąż działały tu dwie karczmy, założono również drugi młyn. W wyniku wielkiej epidemii dżumy, która dotarła do Drygał w sierpniu 1710 roku, zmarło 185 mieszkańców.

13 stycznia 1813 roku przebywał w Drygałach cesarz Rosji Aleksander I, który ruszył stąd w dalszą drogę – przez skute lodem jezioro [[Jezioro Roś|Roś]] do Pisza.

Rozwój wsi znacznie przyspieszył po wybudowaniu linii kolejowej Pisz – Ełk w 1885 roku. Przed [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach |II wojną światową]] była to jedna z największych wsi w powiecie piskim. Działało tu kilka zakładów przetwórczych, m.in. tartak, gorzelnia, młyn, mleczarnia, cegielnia; był tu również ośrodek zdrowia, remiza strażacka, hotel z restauracją, sklep żelazny, sklep tekstylny, drogeria.
Po II wojnie światowej ponownie uruchomiono tartak (1947) i gorzelnię (1948). Pierwszym powojennym wójtem został [[Marcin Tarasiewicz]].

[[lkwim:Wojciech Kętrzyński|Wojciech Kętrzyński]] pisał, że parafia w Drygałach została założona w 1428 roku, jednak najnowsze badania nie potwierdzają jej istnienia przed wojną trzynastoletnią. Pierwszą wzmiankę o plebanie (Petrus de Mieski) w Drygałach mamy z 1480 roku; kościół otrzymał tu również cztery łany uposażenia. Po reformacji była tu siedziba [[Parafia ewangelicka w Drygałach|parafii ewangelickiej]]. Po II wojnie światowej powstała tu siedziba katolickiej [[Parafia pw. Matki Bożej Częstochowskiej w Drygałach |parafii]].

W miejscowej szkole w 1935 roku pracowało pięciu nauczycieli, a uczęszczało 302 uczniów. Po II wojnie światowej szkołę uruchomiono już w 1945 roku, głównie staraniem [[Kazimierz Skwarski|Kazimierza Skwarskiego]] i [[Stanisław Chrostowski|Stanisława Chrostowskiego]]. Obecnie w Drygałach działa [[ Szkoła Podstawowa im. Stanisława Palczewskiego w Drygałach|szkoła podstawowa]] i [[Gimnazjum w Drygałach|gimnazjum]].

Aktualnie wieś jest siedzibą sołectwa.

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

*1857 r. – 531 osób

*1864 r. – 638 osób

*1867 r. – 651 osób

*1885 r. – 1110 osób

*1933 r. – 1611 osób

*1939 r. – 1760 osób

*1992 r. – 1520 osób

==Edukacja==
W Drygałach działa [[Zespołu Szkół w Drygałach|Zespołu Szkół]], w którego skład wchodzą: [[Szkoła Podstawowa im. Stanisława Palczewskiego w Drygałach |Szkoła Podstawowa im. Stanisława Palczewskiego]] oraz [[Gimnazjum w Drygałach|Gimnazjum]].
 

== Ludzie związani z miejscowością ==
*[[Paweł Paulini]] (1801–1886) – pastor w Drygałach w latach 1830-1845; bliski współpracownik [[lkwim:Gustaw Gizewiusz|Gustawa Gizewiusza]]
*[[Joanna Burzyńska]] (ur. 1968) – urodzona w Drygałach, uznawana za pierwszą polską gwiazdę windsurfingu na arenie międzynarodowej, od ponad 20 lat mieszka w Kanadzie

== Zabytki ==
*barokowy [[Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej w Drygałach|kościół]] z lat 1732–1734, inspirowany projektami Joachima Schultheissa von Unfrieda, wieża z barokowym hełmem
*plebania z pierwszej połowy XVIII wieku
*[[Zespół dworski w Drygałach|zespół dworski]] z przełomu XIX i XX wieku: piwnice dawnego dworu oraz pozostałości zabudowań gospodarczych (obora, stajnia, magazyn – murowane)
*zespół budynków szkolnych okresu międzywojennego, ul. Szkolna 1 i 2: szkoła i bursa, murowane
*zabudowa murowana z przełomu XIX i XX wieku, m.in. budynek dawnej karczmy (ul. Grunwaldzka 18), gorzelnia z początku XX wieku
*zespół dworca kolejowego z 1883 roku: dworzec drewniany, dom, budynek spedycji kolejowej i magazynowy – murowane
*dawny cmentarz ewangelicki, przykościelny. Znajduje się tu kwatera wojenna z okresu [[I wojna światowa na Warmii i Mazurach|I wojny światowej]]
*dawny cmentarz ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki
*dawny cmentarz ewangelicki z XIX wieku, na południowy zachód od wsi, w lesie
*dawny cmentarz ewangelicki z XIX wieku, po wschodniej stronie linii kolejowej
*dęby – pomniki przyrody, aleja przy kościele

== Bibliografia ==
Achremczyk Stanisław, ''Historia Warmii i Mazur'', t. I-II, Olsztyn 2011. 
Białuński Grzegorz, ''Kolonizacja „Wielkiej Puszczy” (do 1568 roku) – starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie)'', Olsztyn 2002. 
Białuński Grzegorz, ''Przyczynek do przebiegu zarazy dżumy w starostwie piskim w latach 1709-1711'', Znad Pisy, nr 13/14, 2004/2005, ss. 51-57. 
Darmochwał Tomasz, Rumiński Marek Jacek, ''Warmia. Mazury'', Białystok 1998. 
Gąsiorowski Andrzej, ''Podróże historyczne i krajoznawcze po pograniczu pruskim 1466-1939'', Olsztyn 2005. 
Jasiński Stanisław, Żywiczyński Adam, ''Węzeł kolejowy w Piszu (Część II)'', Znad Pisy, nr 11, 2002, ss. 100-125. 
von Hippel Rudolf, ''Przegląd statystycznych i innych uwarunkowań powiatu Johannisburg na podstawie przeprowadzonego spisu powszechnego w dniu 3 grudnia 1867 r. wg zestawienia starosty von Hippela w roku 1868'', Znad Pisy, nr 19-20, 2010-2011, ss. 83-157. 
Kulęgowski Mieczysław, ''Drygały'', Znad Pisy, nr 8, 1999, ss. 26-31. 
Orłowicz Mieczysław, ''Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii'', na nowo podali do druku Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba, Olsztyn 1991. 
Pawlicki Ryszard Wojciech, ''Cmentarze i mogiły wojenne z okresu pierwszej wojny światowej na obszarze byłego powiatu piskiego'', Znad Pisy, nr 4, 1996, ss. 49-69. 
''Pisz. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Wanda Korycka, Olsztyn 1970. 
Rzempołuch Andrzej, ''Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich'', Olsztyn 1992. 
''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen'', Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg 1857. 
Worobiec Antoni, Worobiec Krzysztof A., ''Z dziejów szkolnictwa na Ziemi Piskiej'', Znad Pisy, nr 13/14, 2004/2005, ss. 73-90. 
[http://www.stat.gov.pl/ Bank Danych Lokalnych GUS] [29.08.2013] 
[http://www.verwaltungsgeschichte.de/ Deutsche Verwaltungsgeschichte] [29.08.2013] 
[http://www.bip.bialapiska.pl/ Strona Urzędu Gminy Biała Piska] [29.08.2013] 
[http://www.wuoz.olsztyn.pl/ Wojewódzka Ewidencja Zabytków] [29.08.2013] 
[http://www.bialapiska.eu/ Strona Gminy Biała Piska] [30.08.2013] 
[http://www.rowery.olsztyn.pl/ Olsztyńska Strona Rowerowa] [15.07.2014]

{{Przypisy}}
<references/>

 

[[Kategoria: Powiat piski]]
[[Kategoria: Biała Piska (gmina miejsko-wiejska)]]
[[Kategoria: Wsie sołeckie]]
[[Kategoria: 1401-1500]]