Boże Narodzenie

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Boże Narodzenie

Dzień 25 grudnia
Typ święta chrześcijańskie
Zwyczaje Wigilia, pasterka
Inne nazwy Gody, Godnie Święta

Boże Narodzenie, Gody – chrześcijańskie święto upamiętniające narodziny Jezusa.

Zwyczaje na Warmii i Mazurach

Każdy gospodarz, idąc rano do kościoła, brał ze sobą trochę zboża z każdego gatunku. Takie ziarno miało zwiększać plony i ostatecznie przynieść więcej mąki. W drugi dzień świąt pasterze łamali gałązki brzozowe i chodzili z nimi po domu, a następnie odwiedzali gospodarzy, których bydłem się opiekowali. Każda gospodyni brała przez fartuch jedną brzozową gałązkę spod ramienia pasterza i kładła ją na stół. Po odejściu pasterzy gałązka była zanoszona na strych lub do spichlerza i wtykana w wymłócone zboże, gdzie pozostawała aż do 25 marca (Zwiastowanie Najświętszej Marii Panny). Tego dnia, po wyciągnięciu gałązki, kierowano się do stajni, gdzie pasterz smagał nią bydło i wypędzał je w pole. W tym samym czasie gospodarz wykonywał siekierą znak krzyża pod drzwiami obory, kładąc siekierę na progu.

Zgodnie z powszechnym zwyczajem pierwszego dnia świąt nie powinno się odwiedzać krewnych i znajomych – ten czas należał wyłącznie do rodziny. Na składanie wizyt przeznaczano drugi dzień świat. Dość zaskakujące jest, iż jedną z popularniejszych rozrywek było wówczas wspólne darcie pierza. Organizowano też wspólne zabawy zwane guzinami, w których uczestniczyli mieszkańcy wsi.

W tym dniu na Warmii tradycyjnie podawano potrawę z grochu – miało to zagwarantować pomyślność i udane zbiory w nadchodzącym roku. Najczęściej przygotowywano biały groch z wędzonym boczkiem, czasami dodawano też kiełbasę. Na początku XX wieku popularność na świątecznym stole zyskała gęś. Jan Chłosta zauważył, że "w południowej części dawnego powiatu reszelskiego wkładano na patyk kawałek słoniny ze świątecznej grochówki i umieszczano go na stropie. [...] Wierzono, że pocieranie nim usuwa liszaje, wrzody i opuchliznę" [1].

W warmińskich stronach obdarowywanie prezentami następowało (w przeciwieństwie do innych regionów w Prusach Wschodnich) dopiero pierwszego dnia świąt[2].

Symbole

  • wieniec adwentowy
  • pasterka
  • biały groch
  • gęś
  • brzozowa gałązka
  • choinka
  • Szemel

Ciekawostki

Wielu mazurskich poetów ludowych, w tym Michał Kajka, układało utwory rymowane specjalnie poświęcone Narodzeniu Pańskiemu ("Na Gody"), częściowo wzorując się na pieśniach kancjonałowych.

Zobacz też

Przypisy

  1. Zob. J.Chłosta, Doroczne zwyczaje i obrzędy na Warmii, Olsztyn 2009, s. 38.
  2. Vom Festefeiern in Ostpreussen, Landsmannschaft Ostpreussen (Hg), Hamburg 1987, s. 20