Henryk Nitschmann

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Henryk Nitschmann

Henryk Nitschmann, źródło: info.elblag.pl [14.11.2014]
Henryk Nitschmann, źródło: info.elblag.pl [14.11.2014]
Data i miejsce urodzenia 24 kwietnia 1826 r.
Elbląg
Data i miejsce śmierci 27 kwietnia 1905 r.
Elbląg

Henryk Nitschmann (ur. 24 kwietnia 1826 r. w Elblągu, zm. tamże 27 kwietnia 1905 r.) – historyk literatury polskiej, tłumacz.

Życiorys

Henryk Nietschmann był synem Henryka Leopolda Nitschmanna, elbląskiego radcy sądowego, w którego rodzinie zawód prawnika dziedziczono od trzech pokoleń. Bliskie relacje łączyły Henryka ze starszą siostrą Augustą. Nie założył rodziny i nie zostawił po sobie potomków. Znaczną część majątku przeznaczył na rzecz ubogich.

Szkoła i wykształcenie

Henryk Nitschmann uczęszczał do Gimnazjum Elbląskiego (1832–1843). Nauka szkolna była dwukrotnie przerywania z powodu złego stanu zdrowia chłopca i ostatecznie nie została ukończona. Rodzina zaplanowała w tych okolicznościach nowy scenariusz: Henryk miał zostać zawodowym rolnikiem. W związku z tym w latach 1843–1846 odbył praktyki w majątkach ziemskich, po czym rozpoczął służbę wojskową w huzarach. W 1855 roku kilka miesięcy spędził w Berlinie, gdzie jako wolny słuchacz uczęszczał na wykłady uniwersyteckie. Nie ukończył jednak żadnego kierunku studiów.

Działalność kulturalna i naukowa

Nitschmann posiadał niezwykły talent do nauki języków, który objawił się już w okresie gimnazjalnym. Jako dorosły już człowiek tłumaczył literaturę z siedmiu języków. Interesował się historią i literaturą polską, teorią i historią muzyki oraz geografią powszechną. Po powrocie z Berlina zamieszkał w majątku ziemskim Pożary, w posiadłości zakupionej przez ojca. Do 1865 roku poświęcał się pracy ziemianina i literata. Wówczas opuścił majątek, który oddał w dzierżawę, i wrócił do Elbląga.

Zainteresowanie Nitschmanna historią i literaturą polską zachęciło go do nauki języka polskiego. W 1854 roku na łamach dziennika "Elbinger Anzeigen" opublikował swój przekład wiersza Franciszka Morawskiego pt. Łza. W tym samym roku w lipskiej gazecie "Novellen-Zeitung" pojawiło się kilka innych przekładów jego autorstwa. W 1860 roku w Gdańsku została wydana książka Polska na Parnasie. Ausgewählte Gedichte der Polen [wybrane poezje polskie] zawierająca 25 przekładów, między innymi utworów Adama Mickiewicza i Narcyzy Żmichowskiej. Publikacja doczekała się trzech wznowień, a każde kolejne było uzupełniane o nowe przekłady. W 1880 roku w Lipsku opublikowany został kolejny wybór tłumaczeń pt. Iris. Dichterstimmen aus Polen [Iris. Głosy poetów z Polski]. Od lat 80. XIX wieku Nitschmann coraz intensywniej poświęcał się badaniom historii literatury polskiej. W 1882 roku opublikował Geschichte der polnischen Litteratur [Historia literatury polskiej]. Ukoronowaniem jego pracy popularyzatora wiedzy o kulturze polskiej było trzykrotne wydanie tej pracy.

Tłumacz i literat uchodził za gorącego polonofila, jednak w swojej pracy translatorskiej nie stawiał sobie ograniczeń. Za przykład może posłużyć jego zainteresowanie literaturą serbochorwacką, czeską, grecką i łacińską.

Nitschmann był człowiekiem uzdolnionym muzycznie. Pobierał nauki gry na pianinie oraz instrumentach smyczkowych. Około dziesięciu kompozycji własnego autorstwa wydał drukiem. Przede wszystkim jednak pozostawił po sobie liczne recenzje, sprawozdania i fachowe artykuły poruszające kwestie z zakresu teorii muzyki. W 1869 roku założył Towarzystwo Filharmoniczne w Elblągu, któremu przewodniczył do 1878 roku. W tym okresie dał się poznać jako organizator koncertów, akompaniator, a nawet konferansjer. Poza tym w każdą niedzielę urządzał we własnym mieszkaniu koncerty smyczkowe, w których uczestniczył jako muzyk.

Ciekawostki

Tłumacz pozostawił po sobie ogromną bibliotekę liczącą około 3 tysięcy tomów. Znaczną część zbioru stanowiła literatura podróżnicza, której był wielkim wielbicielem. W latach 1877–1878 w "Elbinger Zeitung" ukazywały się jego wrażenia z podróży po Sudetach. W tym okresie opublikował również opis podróży po obszarze dzisiejszego Trójmiasta.

Bibliografia biograficzna

Charytoniuk Janusz, Polonofil z pruskiego Elbląga,Tygiel, 1994, nr 12.
Oracki Tadeusz, Słownik biograficzny Warmii, Mazur i Powiśla XIX i XX wieku, Warszawa 1983.