Parleza Wielka

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Parleza Wielka

Dwór z końca XIX w.Fot. Mieczysław Kalski
Dwór z końca XIX w.
Fot. Mieczysław Kalski
Rodzaj miejscowości wieś sołecka
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Biskupiec
Liczba ludności (2010) 474
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Parleza Wielka
Parleza Wielka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Parleza Wielka
Parleza Wielka
Ziemia

Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city }

Parleza Wielka (niem. Groß Parlösen) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Biskupiec. Miejscowość w 2010 roku liczyła 474 mieszkańców. Funkcję sołtysa sprawuje Zbigniew Sobieraj[1].

Położenie

Miejscowość położona w centralnej części województwa warmińsko-mazurskiego, około 4 km na południowy-wschód od centrum Biskupca, przy drodze krajowej nr 16.

Dzieje miejscowości

Wieś założona w II połowie XIV wieku. Były to dawne dobra rycerskie, w XIX i na początku XX wieku należały do rodziny von Damm. Pruska nazwa miejscowości prawdopodobnie oznacza przełaz i może się wiązać z istnieniem szlaku komunikacyjnego. W 1905 roku, w części wschodniej majątku powstała cegielnia, która czerpała surowiec z pobliskich złóż glinki ceramicznej.
Na początku lat trzydziestych XX wieku, jako zaplecze mieszkalne dla pracowników wzniesiono nieopodal cegielni osiedle. Jego zabudowa została zaplanowana i wykonana w sposób przemyślany, zgodnie z obowiązującymi wówczas tendencjami, tzw. osiedla ogrodu. Domy o architekturze bliźniaczej, tworzą symetryczny ciąg budynków, otaczają owalny plac, z którego krańców wychodzą dwie drogi: jedna łącząca miejscowość z główną szosą i pobliską stacją kolejową, druga osadzona drzewami, wiedzie do pobliskiej cegielni.
W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego[2]. Ponowne zmiany podziału administracyjnego państwa[3] umiejscowiły ją w powołanym 1 stycznia 1999 roku województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim.

Zabytki

  • dawny układ przestrzenny zgodny z otaczającym krajobrazem, niezmącony współczesną zabudową
  • budynki przedwojennej cegielni
  • pałacyk z XIX wieku
  • kapliczka warmińska usytuowana na jednej z posesji

Ciekawostki

Parleza Wielka wraz z dwoma innymi miejscowościami województwa warmińsko-mazurskiego (Hejdyk w gminie Pisz oraz Zarost Wielki w gminie Budry), za zachowanie dawnego układu przestrzennego zgodnego z otaczającym krajobrazem, została wyróżniona w konkursie ogłoszonym przez Stowarzyszenie Wspólnota Kulturowa "Borussia", pt: "Najlepiej Zachowana Wieś Historyczna na Terenie Warmii i Mazur[4].

Multimedia

Film udostępniony w ramach projektu Regionalna Kronika Filmowa

Przypisy

  1. Urząd Gminy Biskupiec
  2. Dz.U. 1975, nr 16, poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl [10.02.2015]
  3. Dz.U. 1998, nr 103, poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, isap.sejm.gov.pl [10.02.2015]
  4. krajobrazpelenmozliwosci.pl [10.02.2015]


Bibliografia

Dz.U. 1975, nr 16, poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl [10.02.2015]
Dz.U. 1998, nr 103, poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, isap.sejm.gov.pl [10.02.2015]
Bank Danych Lokalnych GUS [10.02.2015]
Urząd Gminy Biskupiec [10.02.2015]
Mapy Google Maps [10.02.2015]
krajobrazpelenmozliwosci.pl [10.02.2015]