Wyblin jednostronny

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Wyblin jednostronny

Malaxis monophyllos
(L.) SW.
Wyblin jednostronny. Otto Wilhelm Thomé Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz 1885. Źródło: pl.wikipedia.org
Wyblin jednostronny. Otto Wilhelm Thomé Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz 1885. Źródło: pl.wikipedia.org
Systematyka
Królestwo rośliny
Gromada rośliny naczyniowe
Klasa okrytonasienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Rodzaj wyblin
Gatunek wyblin jednostronny
Synonimy
Epipactis monophylla (L.) F.W.Schmidt; Microstylis monophyllos (L.) Lindl.; Ophrys monophyllos L.

Wyblin jednostronny (Malaxis monophyllos (L.) Sw.) – gatunek rośliny z rodziny storczykowatych (Orchidaceae).

Morfologia

Wyblin jednostronny to niepozorna, wysmukła bylina osiągająca zazwyczaj kilkanaście, rzadko do 30 cm wysokości. Liście u dołu łodygi są pochwiaste, łuskowate. Nad liśćmi łuskowatymi wyrasta jeden (rzadko dwa) liść asymilacyjny, jajowaty do eliptycznego, z pochwiastą nasadą. Ma od 3 do 10 cm długości. U podstawy łodygi znajduje się również nibybulwka 1 cm długości.

Kwiaty są skupione w liczbie od 5 do 80 w luźnym, groniastym kwiatostanie. Kwiaty są niepozorne, zielone lub żółtozielone. Przysadki krótsze od szypułek kwiatowych. Warżki lancetowato zaostrzone i skierowane ku górze, ponieważ zalążnie są skręcone o 360°. Nie posiadają ostrogi. Inne listki okwiatu osiągają 2-3 mm długości i są lancetowate (listki zewnętrzne) i równowąskie (listki wewnętrzne). Zalążnia do 3 mm długości, prętosłup jasnozielony. Kwiatostan pojawia się w czerwcu i od razu też zaczynają kwitnąć pierwsze (najniższe) kwiaty. Roślina kwitnienie trwa do sierpnia. Nasiona wysiewają się na przełomie sierpnia i września. Roślina rozmnaża się zarówno z nasion jak i wegetatywnie.

Rozmieszczenie i ekologia

Gatunek okołopolarny i borealno-górski. Występuje w północnej części Ameryki Północnej i Eurazji. W południowej części zasięgu rośnie głównie w obszarach wyżynno-górskich. W Polsce znany jest z około 300 stanowisk, które znajdują się na dwóch obszarach oddzielonych dysjunkcją. Pierwszy z tych obszarów znajduje się w północnej części kraju i obejmuje Pobrzeże Bałtyckie i Pojezierze Bałtyckie. Drugi obszar obejmuje wyżynno-górską południową część kraju.

Na terenach górskich rośnie w murawach nawapiennych w piętrze regla dolnego (maksimum wysokościowe znajduje się w Tatrach na 1220 m n.p.m.). Na niżu gatunek ten związany jest z torfowiskami niskimi i przejściowymi. Notowany jest także w wilgotnych lasach liściastych i w borach sosnowych. Na stanowiskach rośnie zwykle kilka-kilkanaście egzemplarzy, jedynie na Wyżynie Śląskiej występują bardziej liczne populacje, składające się nawet z setek roślin.

W Polsce północno-wschodniej zginęła znaczna część stanowisk wyblinu jednostronnego. Na Warmii i Mazurach gatunek ten występuje m.in. w rezerwacie "Redykajny" i w obszarze Natura 200 "Dolina Kakaju".

Wartość użytkowa

Gatunek objęty w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. W skali kraju jest to roślina narażona na wymarcie (kategoria V na "Czerwonej liście"). Jednak stopień jej zagrożenia jest różny w różnych częściach kraju. Zagrożeniem dla tego gatunku jest osuszanie torfowisk i lasów wilgotnych, wprowadzanie drzew iglastych na siedliskach żyznych lasów liściastych.

Bibliografia

Buttler Karl Peter, Storczyki. Leksykon Przyrodniczy, Warszawa 2000.
Zarzycki Kazimierz, Szeląg Zbigniew, Red list of the vascular plants in Poland, [w:] Red lists of plants and fungi in Poland, red. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda i Zbigniew Szeląg, Kraków 2006, s. 11-20.
pl.wikipedia.org, wyblin jednostronny [14.06.2014]
polskie.storczyki.org.pl [14.06.2014]
pl.wikipedia.org, Lista gatunków roślin objętych ścisłą ochroną w Polsce [14.06.2014]