Olecko

Olecko
Herb Olecka Flaga Olecka
Rynek w Olecku. Fot. Mieczysław Kalski
Państwo	Polska
Województwo	warmińsko-mazurskie
Powiat	olecki
Gmina	Olecko
Liczba ludności (2012)	16 558
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego Olecko
Położenie na mapie Polski Olecko
54°02′10,22″N 22°29′53,67″E

Wieża ciśnień.
Fot. Mieczysław Kalski

Zespół Szkół Technicznych
Fot. Mieczysław Kalski

Budynek dawnego młynu
Fot. Mieczysław Kalski

Krzyż misyjny przy Kościele pw. Podwyższenia Krzyża Św.
Fot. Mieczysław Kalski

Kamieniczki w Olecku
Fot. Mieczysław Kalski

Jezioro Oleckie Wielkie
Fot. Mieczysław Kalski

Olecko (niem. Marggrabowa, Oletzko, od 1928 r. Treuburg) – miasto położone w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie oleckim, w gminie Olecko. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego. Miasto jest siedzibą gminy i powiatu. Miejscowość w 2012 roku liczyła 16 558 mieszkańców. W Wyborach Samorządowych 2018 mandat burmistrza uzyskał Karol Sobczak.

Położenie

Miasto jest położone na Pojezierzu Mazurskim, nad rzeką Legą i jeziorem Oleckim Wielkim. Miejscowość leży w odległości 31 km od Ełku.

Dzieje miejscowości

Miasto powstało na obszarze dawnego osadnictwa pruskiego plemienia Jadźwingów. Geneza powstania Olecka wiąże się z domkiem myśliwskim, w którym zatrzymywał się Albrecht Hohenzollern. Pierwsza informacja dotycząca pomysłu założenia miasta pojawiła się w 1559 roku. Zasadźcą i pierwszym sołtysem Olecka został polski szlachcic Adam Wojnowski, który pod koniec 1559 roku sprowadził pierwszych osadników na obszar przyszłego miasta. Osadnicy pochodzili z terenu Mazowsza. Przywilej lokacyjny został wystawiony 1 stycznia 1560 roku. Nazwa miasta Marggrabowa została wprowadzona w celu upamiętnienia margrabiowskiego tytułu księcia Albrechta. Miasto otrzymało 111 włók.

W 1565 roku istniał w Olecku młyn wzniesiony przez sołtysa. W 1570 roku Olecko otrzymało prawo chełmińskie. Osiem lat później okręg administracyjny Margrabowa przemianowano na Olecko. W 1654 roku miała się rozpocząć budowa oleckiego zamku, siedziby starostów książęcych. W kolejnym stuleciu budowla zaczęła niszczeć. Podjęto decyzję o przekazaniu jej na potrzeby stadniny państwowej. W 1822 roku zamek spłonął.

W czasie najazdu tatarskiego (1656-1657) miasto zostało ograbione i dotkliwie zniszczone przez pożar. Na początku XVIII wieku do Olecka dotarła epidemia dżumy, która zabiła 1100 mieszkańców. Kolejnym ciosem dla miejscowości były wielkie pożary w latach 1701, 1704 i 1740. Od 1714 roku w Olecko stacjonował 4. regiment kirasjerów. W roku 1752 doszło do utworzenia powiatu oleckiego. Od 1758 do 1762 roku miasto było okupowane przez wojska rosyjskie. Konfiskaty, grabieże i obowiązek utrzymania wojska poważnie nadwyrężyły lokalną gospodarkę.

25 czerwca 1807 roku do Olecka wkroczyła polska dywizja pod dowództwem gen. Zajączka. W 1821 roku w mieście powołano Powiatowe Towarzystwo dla Rozwoju Hodowli Bydła i Koni. Cztery lata później rozpoczął pracę Sąd Miejski i Okręgowy. W 1844 roku w Olecku gościł przejazdem król Fryderyk Wilhelm IV. W latach 50. powstały w mieście Powiatowa Kasa Oszczędności oraz Męskie Stowarzyszenie Śpiewacze. W 1860 roku Olecko otrzymało własny urząd pocztowy. W latach 1866-1867 na miasto spadła epidemia tyfusu, która rozprzestrzeniała się szybko za sprawą klęski głodu. W tym okresie powołano sierociniec dla dzieci im. Ballnusa. W 1879 roku miasto uzyskało połączenie kolejowe Gołdap-Olecko-Ełk.

W 1880 roku działalność w Olecku rozpoczęła Szkoła Gospodarstwa Wiejskiego. Cztery lata później Wilhelm Czygan wydał pierwszy numer lokalnej gazety "Oletzkoer Zeitung". W 1905 roku wzniesiono budynek szpitala powiatowego. W 1914 roku otwarto natomiast średnią szkołę żeńską.

W czasie I wojny światowej Olecko było dwukrotnie zajmowane przez Rosjan, nie ucierpiało jednak szczególnie na skutek działań wojennych. W czasie plebiscytu w 1920 roku w mieście bezwzględną większość głosów oddano za Niemcami. Osiem lat później zwycięstwo plebiscytowe upamiętniono poprzez zmianę nazwy miasta na Treuburg. W latach 30. wzniesiono budynek nowego szpitala i kilkadziesiąt domków robotniczych. W 1939 roku w Olecku uruchomiono zajazd "Dworek Mazurski". W styczniu 1945 roku do miasta wkroczyli żołnierze Armii Czerwonej.

W 2010 roku miasto obchodziło 450-lecie powstania. Olecko jest siedzibą Powiatowego Centrum Zarządzania Kryzysowego oraz Powiatowego Inspektoratu Weterynarii.

Gospodarka

• Delphia Yachts
• Mellody Yachts

Kultura

• Regionalny Ośrodek Kultury w Olecku "Mazury Garbate"
• Oleckie Centrum Kultury
• Miejsko-Powiatowa Biblioteka Publiczna
• Przystanek Olecko
• Spotkania ze Sztuką SZTAMA
• Ogólnopolski Festiwal Teatralny Szkół Społecznych STO Szkolne Spotkania z Melpomeną
• Rockofilia – Alternatywnie Uzależnieni – Olecko 2009
• Teatr AGT
• Zespół ludowy Prząśniczki
• Olecki Przegląd Otwartych Filmów OP-OF
• Nagroda Honorowa Pasjonat Przypisanych Północy
• Teatr Poezji Meluzyna
• Teatr Scena Ruchliwa
• Olecka Izba Historyczna

Organizacje i stowarzyszenia

• Koło Miłośników Ziemi Oleckiej
• Stowarzyszenie Kulturalne Przypisani Północy
• Ełckie Stowarzyszenie Aktywnych "Stopa"
• LGD "Lider w EGO"
• Warmińsko-Mazurska Specjalna Strefa Ekonomiczna S.A.
• Euroregion Niemen
• Stowarzyszenie Twórców Ludowych Mazur i Suwalszczyzny

Religia

• Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego
• Parafia pw. Świętej Rodziny
• Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski
• Parafia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny

Ludzie związani z miejscowością

• Jan Moneta (1659–1735) – lektor języka polskiego w Gimnazjum Akademickim w Gdańsku, autor podręcznika do nauki języka polskiego
• Krzysztof Piłat
• Jan Karol Sembrzycki
• Marek Gałązka
• Wacław Klejmont
• Waldemar Bronakowski
• Władysław Żurowski
• Janina Anuszkiewicz
• Zofia Nowikowska

Sport

• Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji
• Zespół rekreacyjno-sportowy
• KS Czarni Olecko

Edukacja

• Niepubliczne Przedszkole nr 1
• Niepubliczne Przedszkole nr 1 w Olecku
• Przedszkole z Oddziałami Integracyjnymi
• Szkoła Podstawowa Specjalna w Centrum Edukacji Specjalnej przy Środowiskowym Domu Samopomocy
• Szkoła Podstawowa nr 1 im. Henryka Sienkiewicza
• Szkoła Podstawowa nr 3 im. Jana Pawła II
• Gimnazjum nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi im. ks. Jana Twardowskiego
• Gimnazjum nr 2 im. Mikołaja Kopernika
• Gimnazjum Specjalne w Centrum Edukacji Specjalnej przy Środowiskowym Domu Samopomocy
• Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Głuchych im. św. Filipa Smaldone
• Specjalna Szkoła Przysposabiająca do Pracy w Centrum Edukacji Specjalnej przy Środowiskowym Domu Samopomocy
• Centrum Edukacji Specjalnej przy Środowiskowym Domu Samopomocy
• Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kochanowskiego
• Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia
• Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 2 przy Zespole Szkół Technicznych
• Technikum przy Zespole Szkół Technicznych
• Technikum nr 1 przy Zespole Szkół Licealnych i Zawodowych

Turystyka

• Rezerwat Cisowy Jar
• Szlak św. Jakuba Olecko - Kętrzyn

Zabytki

• Pomnik ku czci żołnierzy poległych w wojnie z Austrią i Francją
• Teren parku miejskiego wraz z zabudową (kawiarnia, łazienki, stadion, pomost, skocznie, altana) z lat 1920-1930
• Domy przy ul. Armii Krajowej z drugiej połowy XIX w.
• Cmentarz ewangelicki z drugiej połowy XIX w.
• Budynek starostwa wraz z terenem dawnego zamku
• Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego
• Domy przy ul. Grunwaldzkiej, Mazurskiej i Kolejowej z 2. połowy XIX oraz z przełomu XIX i XX w.
• Domy przy ul. Nocznickiego, koniec XIX, początek XX w.
• Domy przy pl. Wolności, koniec XIX, początek XX w.

Zobacz też

• Pomnik Wdzięczności w Olecku
• Pomnik Wyzwolenia w Olecku

Bibliografia

Achremczyk Stanisław, Historia Warmii i Mazur, t. I-II, Olsztyn 2010-2011.
Demby Ryszard, Olecko: czasy, ludzie, zdarzenia, Olecko 2000.
Demby Ryszard, W straduńskiej puszczy: z dziejów osadnictwa na ziemi oleckiej, Olecko 1998.
Demby Ryszard, Ziemia Olecka w pierwszych latach po II wojnie światowej, Olecko 1994.
Dziedzictwo kulturowe ziemi oleckiej, red.Janina Anuszkiewicz, wstęp Krystyna Wiszniewska, Olecko 2003.
Dzieje Olecka 1560-2010, kom red. Stanisław Achremczyk i in., Olecko 2010.
Olecko. Z dziejów miasta i powiatu, kom. red. Aleksander Chilecki i in., Olsztyn 1974.
Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany, red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001.
stat.gov.pl, Ludność. Stan i struktura [14.12.2014]
olecko.pl [14.12.2014]
Regionalny Ośrodek Kultury "Mazury Garbate" w Olecku [14.12.2014]
Urząd Miasta w Olecku] [14.12.2014]