Bisztynek

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Bisztynek

Bisztynek kościół św. Macieja, Fot. Mirosław Garniec
Bisztynek kościół św. Macieja, Fot. Mirosław Garniec
Rodzaj miejscowości miasto
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat bartoszycki
Gmina gmina miejsko-wiejska
Liczba ludności (2013) 2516
Strefa numeracyjna (+48) 87
Kod pocztowy 11-230
Tablice rejestracyjne NBA
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Bisztynek
Bisztynek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bisztynek
Bisztynek
Ziemia

Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city }

Spichlerz w Bisztynku.
Fot. Mieczysław Kalski
Brama Lidzbarska w Bisztynku.
Fot. Mieczysław Kalski

Bisztynek (niem. Bischofstein) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie bartoszyckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej. W 2012 roku miejscowość liczyła około 2,5 tysiąca mieszkańców. Funkcję burmistrza miasta i gminy pełni Marek Domniak.

Nazwa

Bisztynek powstał w miejscu dawnej pruskiej osady Strowangen, początkowo jako wieś o nazwie Schönflies ("piękny strumień"). Nazwa ta nie przyjęła się, a w 1385 w czasie lokacji - już jako miasta - nazwano miejscowość Bisztynkiem (niem. Bischofstein - "kamień biskupi") z uwagi na wyjątkowo duży głaz narzutowy, zwany również "Diabelskim kamieniem". Z kamieniem tym wiąże się legenda o trzynastym synu okolicznego drwala; według legendy ojcem chrzestnym tego dziecka był diabeł, któremu obiecano oddać je na służbę po ukończeniu 24. roku życia. Gdy chłopiec dorósł, postanowił jednak zostać kapłanem. Rozwścieczony diabeł cisnął ze złości kamieniem w chwili odprawiania mszy prymicyjnej przez niedoszłego sługę.

Położenie

Bisztynek leży w północnej części województwa. Odległość od Olsztyna wynosi 59 km.

Dzieje miejscowości

Wieś Schönflies została lokowana przez wójta warmińskiego Brunona Lutra w 1346 roku (zasadźcą był Jan z Rogoża), a w 1385 roku biskup Henryk Sorbom wydał przywilej lokacyjny na założenie na tym samym terenie miasta. Lokację zrealizował Jakub von Rosenau. W 1400 roku powstał gotycki kościół św. Macieja. W 1414 roku miasto uległo zniszczeniom wojennym, a ówczesny biskup warmiński Henryk Vogelsang podważył ważność przywileju miejskiego, w związku z czym jeden z jego następców, Franciszek Kuhschmalz, w 1448 roku wydał przywilej potwierdzający prawa miejskie.

Podstawą gospodarki miasta było rolnictwo i handel; prowadzono handel jęczmieniem, chmielem, miodem, przędzą, płótnem, lnem, działały także cechy rzemieślnicze, m.in. sukienników, piekarzy, rzeźników. Funkcjonowały także cegielnia, olejarnia i młyny. Od 1568 roku w Bisztynku odbywały się targi płodów rolnych, nici i płótna.

Miasto ulegało wielokrotnie zniszczeniom wojennym, szczególnie w XV wieku, w czasie wojny trzynastoletniej i tzw. wojny księżej. Miały też miejsce duże pożary, m.in. w 1589 roku. Zniszczenia rzędu 3/4 zabudowy miasta przyniósł schyłek II wojny światowej, rozebrano wówczas także linię kolejową.

Liczebność miasta oscyluje od wieków wokół kilku tysięcy; w 1772 roku mieszkało w Bisztynku 1709 osób, w 1939 roku - 3163, w 1997 roku - 2754. Zbliżona liczba mieszkańców, około 2,5 tysiąca, utrzymuje się w drugim dziesięcioleciu XXI wieku.

Zabytki

Do najważniejszych zabytków Bisztynka należą:

  • Brama Lidzbarska z XV-XVI wieku, jedyna zachowana brama miejska z trzech istniejących pierwotnie, przebudowana w XVIII wieku w stylu barokowym;
  • kościół cmentarny św. Michała z XVII wieku;
  • kościół poewangelicki z końca XIX wieku.
  • Kościół pw. św. Macieja Apostoła i Najdroższej Krwi Chrystusa wielokrotnie rozbudowywany i odbudowywany (m.in. po pożarze z 1770 roku);

Transport

Bisztynek leży na trasie drogi krajowej nr 57 (Bartoszyce-Pasłęk) oraz drogi wojewódzkiej nr 594 (Bisztynek-Kętrzyn).

Od 1905 roku istniało połączenie kolejowe z Kętrzynem, zlikwidowane w 1945 roku. Obecnie autobusową obsługę pasażerską prowadzą przedsiębiorstwa PKS z Olsztyna, Mrągowa i Bartoszyc, a także prywatni przewoźnicy.

Sport

W Bisztynku działa Ludowy Klub Sportowy "Reduta" założony w 1948 roku. Sekcja piłkarska klubu dysponuje stadionem o pojemności około 1000 osób. Jako junior zawodnikiem tego klubu był znany z późniejszych występów w ekstraklasie piłkarskiej napastnik Łukasz Tumicz.

Edukacja

Bisztynek ma długie tradycje edukacyjne. Szkoła parafialna istniała od 1565 roku, wizytacja z 1597 roku potwierdziła istnienie szkoły dla dziewcząt. W latach 1919-1934 działało gimnazjum. Obecnie funkcjonuje:

Religia

W Bisztynku istnieje parafia rzymskokatolicka św. Macieja i Najdroższej Krwi Pana Jezusa. Działa też zbór Świadków Jehowy.

Od 1796 roku istniała gmina ewangelicka, która doczekała się budowy świątyni w 1888 roku. W Bisztynku istniała także gmina żydowska, po której pozostał kirkut z 1821 roku, zdewastowany w czasie II wojny światowej.

Ludzie związani z Bisztynkiem

W Bisztynku urodzili się bądź działali m.in.:

Zobacz też

Bibliografia

Chłosta Jan, Słownik Warmii (historyczno-geograficzny), Olsztyn 2002.
pl.wikipedia.org [30 grudnia 2014]
portal bisztynek24.pl [30 grudnia 2014]