Boże

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Boże

Kościół z XVIII w. Fot. Mieczysław Kalski
Kościół z XVIII w. Fot. Mieczysław Kalski
Rodzaj miejscowości wieś sołecka
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat mrągowski
Gmina Mrągowo
Sołectwo Boże
Liczba ludności (2012) 517
Strefa numeracyjna (+48) 89
Tablice rejestracyjne NMR
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Boże
Boże
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Boże
Boże
Ziemia

Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city }


Boże (niem. Bosemb) – wieś sołecka w Polsce w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie mrągowskim, w gminie Mrągowo. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego. Wieś liczy 517 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa pełni Jan Mikłasz[1].

XIX-wieczna kuźnia z arkadami. Fot. Mieczysław Kalski

Położenie

Miejscowość położona jest w północnej części powiatu mrągowskiego na trasie między Szestnem a Kętrzynem, w odległości 14 km od Mrągowa.

Dzieje miejscowości

Miejscowość lokowano w 1370 r. na prawie chełmińskim. Wielki mistrz Winrich von Kniprode nadał ośmiu braciom Reimannom majątek ziemski. Osada stanowiła najprawdopodobniej zespół dóbr służebnych nad Jeziorem Boskim. Geneza nazwy miejscowości nie jest do końca ustalona, a wieś w ciągu stuleci nosiła różne nazwy: Bosem, Buessen, Bosemb, Bussen.
Od XVIII w. majątek Boże należał do ariańskiej rodziny Suchodolskich, dla której w 1754 r. wybudowano tutaj mauzoleum. W 1822 r. wieś przyłączono do parafii luterańskiej w Szestnie. Suchodolscy w 1880 r. zrealizowali projekt założenia dworsko-parkowego z częścią gospodarczą. Projekt założenia wykonał Johanna Larassa.
W XIX w. majątek Boże powiększył się o Boże Małe (Klein Bosem), które powstało około 1832 r. na obszarze leśnym, wydzielonym z dóbr Bożego. Boże Małe zostało połączone z nowym osiedlem, które w 1846 r. otrzymało urzędową nazwę „Waldhausen”. Miejscowość ta stanowiła osobny dwór. Należało do niego 17 włók ziemi. W 1838 r. były tam dwa gospodarstwa liczące 36 osób. W 1815 r. w Bożym mieszkało 156 osób, a w 1833 roku – 152 osoby.
W XX w. istniała we wsi szkoła publiczna. W miejscowości działała kolej wąskotorowa, która łączyła Mrągowo z Kętrzynem. W 1920 r. majątek znalazł się w rękach Towarzystwa Ziemskiego w Królewcu (Ostpreussenlandgesellschaft). W latach 1925-1929 majątek rozdzielono na gospodarstwa chłopskie. Na wniosek władz niemieckich w ramach porozumienia niemiecko-sowieckiego i niemiecko-polskiego w 1924 r. na rozparcelowanych działkach osadzono repatriantów niemieckich z Wołynia.

Gospodarka

W XVII w. ludność wsi trudniła się wytwarzaniem włókna lnianego i konopi, tłoczeniem oleju z ziaren lnu (siemienia) oraz bartnictwem. W XVIII w. odbywały się tutaj cztery jarmarki rocznie, w trakcie których handlowano końmi, bydłem, wyrobami z lnu i konopi, samodziałami (tkanymi w licznych wówczas warsztatach tkackich), wyrobami z drewna.
W drugiej połowie XIX w. we wsi Boże istniała poczta. Do naszych czasów zachowały się stemple i nieliczne przesyłki pocztowe.
Pod koniec XIX w. Boże i Boża Wólka nastawione były na hodowlę rasowych koni, bydła, trzody chlewnej i owiec. Posiadały parową mleczarnię, cegielnię, tartak, zakład ogrodniczy i własny targ koński. W majątku działał zakład ogrodniczo-handlowy, jedyny w powiecie, który uprawiał na znaczną skalę nie tylko warzywa, ale również kwiaty.
W 1920 r. założono leśniczówkę, która strzegła tutejszej suszarni nasion. Była to pierwsza tego typu instytucja w powiecie. W tym okresie istniało we wsi specjalistyczne gospodarstwo rolne, zajmujące się hodowlą kwalifikowanych sadzeniaków i kartofli oraz ziarna siewnego zbóż i roślin pastewnych. Dodatkowo swoje pola doświadczalne miało tutaj Wschodniopruskie Towarzystwo Hodowli Nasion "Nordost". Po II wojnie światowej we wsi założone zostało Państwowe Gospodarstwo Rolne.

Sport

We wsi istnieje klub piłkarski GLKS "Salęt" Boże, który w sezonie 2012/2013 występował w A-klasie.

Edukacja

We wsi jest szkoła podstawowa.

Ludzie związani z miejscowością

Z miejscowością związany jest trener piłkarski Udo Lattek.

Zabytki

We wsi znajdują się następujące zabytki:

  • kościół z XVIII w. (dawne mauzoleum rodziny Suchodolskich)
  • klasycystyczny dwór wybudowany w 1848 r. (obecnie szkoła podstawowa)
  • budynki z końca XIX i początków XX w

Bibliografia

Pawłowicz Ewa, Monografia wsi Boże, Mrągowo 2008.

Informacja Turystyczna - Mrągowo [12.09.2013]

Sami Swoje[10.06.2014]

Przypisy

  1. Sami Swoje[10.06.2014]

Zobacz też

Mrągowo