Mrągowo (gmina wiejska)

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Gmina Mrągowo

Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat mrągowski
Rodzaj gminy wiejska
Wójt Piotr Piercewicz
Powierzchnia 295,14 km²
Liczba sołectw 31
Liczba miejscowości 46
Liczba ludności (2013)
Gęstość zaludnienia
7946
27 osób/km²
Strefa numeracyjna 89
Tablice rejestracyjne NMR
TERYT 2810032
Urząd gminy
ul. Królewiecka 60A 11-700 Mrągowo
Biuletyn Informacji Publicznej gminy
Jezioro Juno.
Fot. Misterhitec. Źródło: Commons Wikimedia
Kościół pw. Świętego Krzyża w Szestnie.
Fot. Adam Kliczek. Źródło: www.zatrzymujeczas.pl (CC-BY-SA-3.0)
Kaplica w Bożem.
Fot. Honza Groh. Źródło: Commons Wikimedia

Gmina Mrągowo – gmina wiejska położona w centralnej części województwa warmińsko-mazurskiego w powiecie mrągowskim. Siedziba gminy znajduje się w Mrągowie. Gmina o charakterze rolniczo-turystycznym, położona na styku Pojezierza Mrągowskiego i Krainy Wielkich Jezior Mazurskich. Obszar o dużej powierzchni kompleksów leśnych i dużej ilości jezior. Ponad połowę powierzchni w gminie zajmują obszary chronione. W Wyborach Samorządowych 2018 mandat wójta uzyskał Piotr Piercewicz.[1]

Powierzchnia gminy

Gmina wiejska Mrągowo zajmuje powierzchnię 295,14 km2[2], w tym:

  • użytki rolne: 59,7% (17 626 ha)
  • lasy: 20,5% (6 058,3 ha)
  • wody: 9,3% (2 731 ha)

Gmina stanowi 27,7% powierzchni powiatu mrągowskiego.

Demografia

Liczba ludności gminy według danych z 2013 roku wynosi[2]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
liczba 7946 100 4003 50,4 3943 49,6
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
27 13,5 13,5

Saldo migracji wewnętrznych i zagranicznych na pobyt stały w 2013 roku w gminie wiejskiej Mrągowo wynosiło -7 osób[2], co stanowi 3,1% migracji w powiecie mrągowskim oraz 0,2% w województwie warmińsko-mazurskim.

Historia gminy jako jednostki administracyjnej

W 1954 roku, na mocy Ustawy z dnia 25 września 1954 roku o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych[3], istniejące dotychczas gminy zastąpiono gromadami. Z obszaru istniejącej wówczas gminy Marcinkowo utworzono gromadę Mrągowo.

W 1972 roku, na podstawie Ustawy z 29 listopada 1972 roku o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych[4], zmienił się w Polsce podział administracji terytorialnej. W wyniku wprowadzenia w życie ustawy, w dniu 1 stycznia 1973 roku, przywrócono podział państwa na gminy. Gmina wiejska Mrągowo została powołana na mocy uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 6 grudnia 1972 roku[5]. W skład nowo utworzonej gminy wchodziły obszary sołectw: Bagienice, Bagienice Małe, Boża Wólka, Boże, Czerwonki, Gązwa, Grabowo (gmina Mrągowo), Gronowo, Karwie, Kiersztanowo, Kosewo, Krzywe, Marcinkowo, Mierzejewo, Młynowo, Muntowo, Notyst Mały, Nowe Bagienice, Polska Wieś, Popowo Salęckie, Probark, Ruska Wieś, Rydwągi, Szczerzbowo, Szestno, Śniodowo, Użranki, Wierzbowo, Wólka Bagnowska, Wyszembork, Zalec.
1 czerwca 1975 roku, na podstawie Ustawy o dwustopniowym podziale administracyjnym państwa[6], przestał istnieć powiat mrągowski. Gmina Mrągowo została bezpośrednio częścią województwa olsztyńskiego. Ponowne zmiany podziału administracyjnego państwa[7] umiejscowiły ją w powołanym 1 stycznia 1999 roku województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie mrągowskim.

Gmina wiejska Mrągowo graniczy z gminami: Sorkwity, Piecki, Mikołajki, Ryn, Kętrzyn, Reszel oraz miastem Mrągowo.

Miejscowości na terenie gminy

Sołectwa: Bagienice, Bagienice Małe, Boża Wólka, Boże, Budziska, Gązwa, Grabowo (gmina Mrągowo), Gronowo, Karwie, Kiersztanowo, Kosewo, Krzywe, Lembruk, Marcinkowo, Mierzejewo, Młynowo, Muntowo, Nikutowo, Notyst Mały, Nowe Bagienice, Polska Wieś, Popowo Salęckie, Probark, Ruska Wieś, Rydwągi, Szczerzbowo, Szestno, Użranki, Wierzbowo, Wyszembork, Zalec.


Pozostałe miejscowości: Joachimowo, Witomin, Boże Małe, Brodzikowo, Stamka, Dobroszewo, Głazowo, Palestyna, Gwiazdowo, Sobięcin, Kosewo Górne, Kucze, Zawada, Krzesowo, Krzywiec, Sądry, Tymnikowo, Czerwonki, Pełkowo, Piotrówka, Poręby, Śniadowo, Troszczykowo, Wola Muntowska, Notyst Dolny, Notyst Wielki, Wólka Bagnowska, Lasowiec, Miejski Las, Nikutowo, Nowy Probark, Wymysły, Wólka Baranowska, Biestrzykowo.

Gospodarka

Położenie na obszarach atrakcyjnych turystycznie (obfitość jezior, lasów, bliskość miasta Mrągowa) oraz znaczny udział użytków rolnych warunkują profil gospodarczy gminy wiejskiej Mrągowo.

Znaczącą rolę w gminie odgrywa turystyka. W 2013 roku na terenie gminy znajdowało się 18 obiektów noclegowych (w tym 8 całorocznych) z łączną liczbą miejsc noclegowych równą 616. W obiektach tych nocowało 4901 turystów, łącznie w 2013 roku udzielono 20951 noclegów. W ciągu ostatnich 5 lat na terenie gminy Mrągowo zaobserwowano blisko 3-krotny wzrost liczby turystów[8]. Działalność związaną z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi prowadziło 49 firm[2].
Gospodarstwa agroturystyczne znajdują się w miejscowościach: Młynowo, Probark.

Ważną gałęzią gospodarki w gminie Mrągowo jest rolnictwo. Oprócz indywidualnych gospodarstw rolnych w gminie działa 45 podmiotów gospodarczych prowadzących działalność w dziale: rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo. Według danych Powszechnego Spisu Rolnego z 2010 roku w gminie znajdują się 1052 gospodarstwa rolne, z czego ponad połowa (624 - 59,3%) o powierzchni powyżej 1 ha i 21,2% (223 gospodarstwa) o powierzchni powyżej 15 ha. Średnia powierzchnia gospodarstwa rolnego w gminie (wg użytków rolnych) wynosi 16,75 ha. Ponad 73% gospodarstw prowadzi produkcję rolniczą, spośród gospodarstw o powierzchni powyżej 1 ha – blisko 98%.

Użytki rolne zajmują 17 626 ha, w tym: grunty orne 50,1% (8 989 ha), łąki i pastwiska 42% (7406 ha), a sady 0,2% (38 ha) powierzchni gruntów rolnych w gminie. W produkcji roślinnej dominuje uprawa zbóż, następnie uprawy przemysłowe oraz rzepak i rzepik oraz ziemniaki. 478 gospodarstw utrzymuje zwierzęta gospodarskie. W hodowli dominuje hodowla bydła (ponad 11 tys. szt. bydła) oraz drobiu (ponad 64 tys. szt.), jedynie 70 gospodarstw utrzymuje trzodę chlewną (ok. 2,5 tys. sztuk trzody)[9].

Liczba podmiotów gospodarki narodowej wpisanych do rejestru REGON w gminie Mrągowo wynosiła w 2013 roku 589. W tym 9 podmiotów należało do sektora publicznego, pozostałe 580 tworzy sektor prywatny. 147 firm było zarejestrowanych w dziale handel hurtowy i detaliczny, 68 firm w dziale przetwórstwo przemysłowe, 98 firm w dziale budownictwo. Do najważniejszych podmiotów należą: WILD Polska Sp. z o.o., Zakład Produkcyjny w Marcinkowie (produkcja wsadów owocowych dla przetwórstwa mleczarskiego), Termik Sp. z o.o. w Marcinkowie (producent elektrycznych elementów grzejnych), BUDEXTAN Przedsiębiorstwo Budowlane Sp. z o.o., Kombinat Rolny Szestno Sp. z o.o.

Gmina Mrągowo należy do Związku Gmin Warmińsko-Mazurskich oraz Związku Gmin "Czyste Mazury".

W nowej Strategii rozwoju województwa warmińsko-mazurskiego z 2013 r. teren gminy został zakwalifikowany do obszarów wymagających restrukturyzacji i rewitalizacji oraz do tzw. warmińsko-mazurskich wymagających strategicznej interwencji, ze względu na możliwości rozwojowe, jak i ze względu na występujące zapóźnienia.

Liczba ludności bezrobotnej zarejestrowanej pod koniec 2013 roku w gminie Mrągowo wynosiła 682 osoby[2], co stanowi 16% bezrobotnych w powiecie mrągowskim.

Ze środowiskowej pomocy społecznej korzysta w gminie 22,1% ludności[10].

Kultura i turystyka

Instytucje zajmujące się pracą na rzecz kultury na terenie gminy

Wydarzenia kulturalne związane z gminą

  • dożynki gminne

Ludzie związani z gminą

  • Eufrozyna Choma (1922-?) – hafciarka ludowa, mieszkała we wsi Grabowo.

Zabytki znajdujące się na terenie gminy

Do najcenniejszych zabytków znajdujących się na terenie gminy wiejskiej Mrągowo należą[11]:

Szlaki i atrakcje turystyczne

  • szlaki rowerowe:
    • niebieski szlak rowerowy "Duża pętla mrągowska"
    • czerwony szlak "Grodzisk pruskich"
    • żółty szlak "Ernsta Wiecherta"
    • zielony szlak "Wokół jeziora Juno"
  • szlaki piesze:
    • "Szlak pięciu jezior"
    • szlak "Góra Czterech Wiarów"
  • ścieżki edukacyjne
  • zabytkowe parki dworskie, m.in. w Popowie Salęckim, Szestnie
  • zabytki archeologiczne, m.in. grodzisko w Szestnie
  • obszary chronionego krajobrazu, rezerwat i pomniki przyrody
  • ośrodek sportowy "Góra Czterech Wiarów"
  • motylarnia w Marcinkowie

Informacje na temat atrakcji turystycznych znajdujących się na terenie gminy Mrągowo można uzyskać na stronie internetowej it.mragowo.pl.

Religia

Szkolnictwo

W gminie wiejskiej Mrągowo istnieją następujące placówki edukacyjne:

Sport

W gminie organizowane są różnorodne imprezy rekreacyjno-sportowe, m.in.: Letnie Igrzyska Sołectw Gminy Mrągowo, Wyścig w kolarstwie górskim MTB, Puchar Trzech Gór - zawody narciarskie, Zawody o Puchar Góry Czterech Wiatrów, Halowe Igrzyska wsi w Marcinkowie, Gminne zawody w strzelaniu z KBKS w Marcinkowie, Zimowa Spartakiada Wsi, turniej szachowy, biegi przełajowe, turnieje piłki nożnej.

W sezonie letnim i zimowym działa ośrodek sportowy "Góra Czterech Wiatrów".

Inne organizacje i instytucje

Obszary chronione i pomniki przyrody

Na terenie gminy znajdują się obszary objęte różnymi formami ochrony przyrody. Zajmują one powierzchnię 15 920,9 ha (53,9% powierzchni gminy). Są to:[12]:

Rezerwaty przyrody:

Parki krajobrazowe:

Obszary chronionego krajobrazu:

Obszary Natura 2000:

Z pozostałych form ochrony przyrody na terenie gminy wiejskiej Mrągowo znajdują się 4 pomniki przyrody, m.in.: głaz narzutowy w leśnictwie Złoty Potok, głaz narzutowy "Pomnik Wolności Ojczyzny", oraz użytek ekologiczny "Rozlewisko Zawady"[12].

Zobacz też:

Przypisy

  1. https://www.portalsamorzadowy.pl/wybory-2018/gmina/mragowo,1553.html
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Portret terytorium, Bank Danych Lokalnych GUS
  3. Dz.U. 1954 nr 43 poz. 191, Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych. isap.sejm.gov.pl
  4. Dz.U. 1972 nr 49 poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych. isap.sejm.gov.pl
  5. Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim.
  6. Dz.U. 1975 nr 16 poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych. isap.sejm.gov.pl
  7. Dz.U. 1998 nr 103 poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów.isap.sejm.gov.pl
  8. Dane dotyczą obiektów objętych ewidencją GUS.
  9. bip.warmia.mazury.pl, Program ochrony środowiska Gminy Mrągowo na lata 2014-2017 z perspektywą do roku 2021. Projekt, Olsztyn 2014.
  10. Bank Danych Lokalnych GUS
  11. Narodowy Instytut Dziedzictwa, Rejestr zabytków
  12. 12,0 12,1 Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie [1]

Bibliografia

Dz.U. 1954 nr 43 poz. 191, Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych. isap.sejm.gov.pl [20.10.2014]
Dz.U. 1972 nr 49 poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych.isap.sejm.gov.pl [20.10.2014]
Dz.U. 1975 nr 16 poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych. isap.sejm.gov.pl[20.10.2014]
Dz.U. 1975 nr 17 poz. 92, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw.isap.sejm.gov.pl [20.10.2014]
Dz.U. 1998 nr 103 poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów.isap.sejm.gov.pl [20.10.2014]
Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim. [w:] Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie, Olsztyn 1972.
Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Mrągowo na lata 2007-2016.
Program ochrony środowiska Gminy Mrągowo na lata 2014-2017 z perspektywą do roku 2021. Projekt, Olsztyn 2014. [30.11.2014]
Bank Danych lokalnych GUS, Portret terytorium [20.10.2014]
BIP Urzędu Gminy Mrągowo [20.10.2014]
Leksykon kultury Warmii i Mazur [20.10.2014]
Narodowy Instytut Dziedzictwa, Rejestr zabytków [20.10.2014]
Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie [20.10.2014]