Gryźliny (gmina Nowe Miasto Lubawskie)

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Gryźliny

Budynek szkoły z końca XIX w.Źródło: wrota.warmia.mazury.pl [12.09.2013]
Budynek szkoły z końca XIX w.
Źródło: wrota.warmia.mazury.pl [12.09.2013]
Rodzaj miejscowości wieś sołecka
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat nowomiejski
Gmina Nowe Miasto Lubawskie
Sołectwo Gryźliny
Liczba ludności (2010) 225
Strefa numeracyjna (+48) 56
Tablice rejestracyjne NNM
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Gryźliny
Gryźliny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gryźliny
Gryźliny
Ziemia

Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city }


Gryźliny (Greszelinge, niem. Grislin) – wieś sołecka w województwie warmińsko–mazurskim, w powiecie nowomiejskim, w gminie Nowe Miasto Lubawskie. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa toruńskiego. W 2010 roku wieś liczyła 225 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa pełni Edward Namsołek[1].

Położenie

Wieś leży nad jeziorem Gryźliny w północno–zachodniej części gminy, przy drodze z Nowego Dworu do Jamielnika, oddalona około 8 km na północny wschód od Nowego Miasta Lubawskiego.

Dzieje miejscowości

Miejscowość wzmiankowano po raz pierwszy w roku 1402. Nieznana jest dokładna data lokacji. Nazwa wsi związana jest z rzeką Gryźliny. Informacja z roku 1409 podaje, że Mikołaj z Gryźlin otrzymał 9 grzywien za konia użytego w wyprawie na Dobrzyń. W 1414 r. właścicielami wsi byli Mikołaj i Sander. Na przełomie XV i XVI wieku Gryźliny stanowiły własność rodziny Wilkanowskich. W 1501 r. przy podziale dóbr między braćmi Wilkanowskimi Gryźliny otrzymał Mateusz Wilkanowski. Od 1570 r. wieś przeszła w ręce rodziny Działyńskich.

W wieku XIX właścicielem wsi był Józef Chrzanowski, a w roku 1890 majątek przejęła Pruska Komisja Kolonizacyjna. Komisja rozparcelowała majątek. Obszar miejscowości liczył wówczas 2223 mórg z 24 budynkami i 10 domami mieszkalnymi. We wsi mieszkało 154 katolików i 5 ewangelików. Dzieci uczęszczały do szkoły w Jamielniku. W latach 1934–1938 roku istniała gmina Gryźliny.

Kultura

We wsi działa świetlica.

Religia

We wsi znajduje się kościół filialny parafii w Radomnie.

Ludzie związani z miejscowością

Na kartach historii wsi zapisała się rodzina Wilkanowskich. Po 1945 r. sołtysami wsi byli między innymi Henryk Skwarek i Dariusz Krajnik.

Zabytki

  • zespół podworski z XIX w.
  • kościół z XIX/XX w.
  • cmentarz ewangelicki założony w XIX w.
  • kapliczka z XX w.
  • pomnik upamiętniający mord miejscowej ludności w 1939 r.
  • budynek szkolny z końca XIX w.

Przypisy

Bibliografia

Gmina Nowe Miasto Lubawskie. Przewodnik krajoznawczy, Toruń 1997.
Korecki Andrzej Gmina Nowe Miasto Lubawski, Pelplin 2006.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. Bronisława Chlebowskiego, Filipa Sulimierskiego, Władysława Walewskiego, t. II, Warszawa 1881.
wrota.warmia.mazury.pl [12.09.2013]
mojemazury.pl [12.09.2013]
Strona Gminy Nowe Miasto Lubawskie [08.07.2014] Bank Danych Lokalnych GUS [08.07.2014]