Lamkowo

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Lamkowo

Kościół pw. św. Mikołaja w Lamkowie, fot. Mieczysław Kalski
Kościół pw. św. Mikołaja w Lamkowie, fot. Mieczysław Kalski
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Barczewo
Liczba ludności (2010) 459
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Lamkowo
Lamkowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lamkowo
Lamkowo
Ziemia

Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city }

Lamkowo (niem. Lemkendorf) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Barczewo. Do 1954 roku wieś stanowiła siedzibę gminy Lamkowo. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

W 2010 roku miejscowość była zamieszkana przez 459 osób. Obecnie funkcję sołtysa pełni Marcin Czadek[1].

Położenie

Miejscowość jest położona na Pojezierzu Olsztyńskim nad jeziorem Wadąg, w odległości 13 km na północny wschód od Olsztyna, 11 km od Barczewa.

Dzieje miejscowości

Pierwsza wzmianka dotycząca wsi pochodzi z 13 kwietnia 1333 roku, kiedy to w Lidzbarku Warmińskim biskup Jan Stryprock wydał zgodę na założenie karczmy w osadzie Brunsdorf – a więc w ówczesnym Lamkowie. Odbiorcą przywileju był Prus – Heneko Wegner.

Lokacja wsi miała natomiast miejsce 13 kwietnia 1363 roku. Wkrótce we wsi wzniesiono drewniany kościół. W tym czasie w Lamkowie mieszkał sołtys i karczmarz. Wieś dotkliwie ucierpiała w okresie wojny polsko-krzyżackiej w latach 1519–1521. Lamkowo spłonęło w 1521 roku, co stało się bezpośrednim powodem znacznego wyludnienia miejscowości. W 1533 roku wieś ponownie spłonęła. Lamkowo było całkowicie opuszczoną wsią – pozostał w niej jedynie sołtys. Miejscowość znalazła się w grupie wsi przeznaczonych do ponownej kolonizacji. W 1569 roku biskup warmiński Stanisław Hozjusz w opuszczonej wsi nadał 7 włók sołeckich dwóm braciom – Maciejowi i Franciszkowi Jagiełkom. Jagiełkowie zobowiązali się do obsadzenia Lamkowa chłopami. Kolejny biskup Marcin Kromer postanowił rozwiązać problem braku miejscowej świątyni – pierwszy kościół padł ofiarą pożarów. 11 października 1574 roku Kromer nadał dodatkowe 4 włóki dla kościoła. Wyznaczył również proboszcza. Do parafii w Lamkowie przyłączono również Derc, Wierzkup, Kronowo, Parlezę. Kościół w Lamkowie wzniesiono w 1574 roku. W 1582 roku biskup Kromer ponowił lokację wsi.

Pierwsza szkoła w Lamkowie funkcjonowała już przed 1582 rokiem. W 1584 roku w kolejnym przywileju lokacyjnym wymieniony został proboszcz Łukasz Kaszyński oraz burmistrz Barczewa dzierżawiący w tym czasie miejscową karczmę. 28 czerwca 1624 po raz kolejny odnowiono lokację Lamkowa.

W roku 1656 wieś liczyła 70 włók. W tym czasie w Lamkowie działały już dwie karczmy. W latach 60. XVII stulecia miejscowość miała trzech sołtysów: Jana Rogalę, Marcin Łykina i Mateusza Wypycha. W 1686 roku przebudowano kościół. W 1737 roku miejscowy kościół znajdował się w złym stanie – ówczesny biskup Krzysztof Andrzej Jan Szembek zainicjował budowę nowej świątyni. 5 lipca 1748 roku budowlę konsekrował biskup Adam Stanisław Grabowski. Jednak w 1830 roku kościół ponownie został strawiony przez pożar. Odbudowa zakończyła się w 1831 roku.

Edukacja

Kultura

  • Dom Artysty – prywatna galeria sztuki założona w 2002 roku przez Teresę Walczak-Wikiert i Roberta Zdzisława Cieślikiewicza. Galeria znajduje się w dawnym budynku Towarzystwa Czytelni Ludowych. Dla zwiedzających przygotowywane są wystawy malarstwa, rzeźby, rysunku praktycznie wszystkich technik artystycznych i rękodzielniczych.

Ludzie związani z miejscowością

  • Franciszek Szczepański (1842–1907) – bibliotekarz, warmiński działacz społeczny, propagator idei tworzenia bibliotek wiejskich Towarzystwa Czytelni Ludowych
  • Wiktor Brosz (1889–1967) – działacz polskiego i niemieckiego ruchu robotniczego, sołtys i wójt Lamkowa

Zabytki

  • barokowy kościół – wybudowany w 1748 roku
  • cmentarz parafialny; najstarsze zachowane nagrobki pochodzą z drugiej połowy XIX w.
  • kapliczki przydrożne z XIX w.
  • kapliczka przydrożna późnobarokowa z drugiej połowy XVIII w.
  • kapliczka neogotycka stojąca przy kościele z 1893 roku
  • kapliczka zlokalizowana za dawnym budynkiem Towarzystwa Czytelni Ludowych
  • dawna siedziba Towarzystwa Czytelni Ludowych
  • zabytkowa chałupa nr 47 z XIX stulecia

Galeria zdjęć

Przypisy

  1. barczewo.bip.net.pl [20.06.2014]


Bibliografia

Orłowicz Mieczysław, Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, na nowo do druku podali Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba, Olsztyn 1991.
Skurzyński Piotr, Warmia i polskie Dolne Prusy. Przewodnik turystyczny, Gdynia 2012.
Szlaki rowerowe powiatu olsztyńskiego i miasta Olsztyn, Białystok 2001.
Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany, red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001.
barczewo.bil-wm.pl [20.06.2014]
ciekawemazury.pl [20.06.2014]
polskaniezwykla.pl [20.06.2014]
domwarminski.pl[20.06.2014]
Bank Danych Lokalnych GUS [20.06.2014]