Parafia pw. św. Jana Ewangelisty i Opatrzności Bożej w Bartągu

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Parafia pw. św. Jana Ewangelisty i Opatrzności Bożej w Bartągu

Kościół pw. św. Jana Ewangelisty i Opatrzności Bożej w Bartągu, fot. Mieczysław Kalski
Kościół pw. św. Jana Ewangelisty i Opatrzności Bożej w Bartągu, fot. Mieczysław Kalski
Siedziba Bartąg
Adres Bartąg, ul. św. Jana 3, 10-687 Olsztyn
Data powołania 1348 r.
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Archidiecezja warmińska
Dekanat Olsztyn IV – Jaroty
Kościół Kościół pw. św. Jana Ewangelisty i Opatrzności Bożej w Bartągu
parafiabartag.p

Parafia pw. św. Jana Ewangelisty i Opatrzności Bożej w Bartągu – rzymskokatolicka parafia leżąca w dekanacie Olsztyn IV – Jaroty należącym do archidiecezji warmińskiej. Kościół parafialny znajduje się przy ul. św. Jana w Bartągu. Od 2006 r. proboszczem parafii jest ks. mgr Leszek Kuriata.

Wnętrze kościoła w Bartągu, fot. Mieczysław Kalski
Wnętrze kościoła w Bartągu, fot. Mieczysław Kalski
Pamiątkowe tablice przy bramie kościoła w Bartągu upamiętniające poległych w czasie I wojnie światowej mieszkańców wsi, fot. Mieczysław Kalski
Kapliczka w Bartągu, fot. Mieczysław Kalski

Historia parafii

Początkowo w Bartągu stał kościół z drewna. Został on prawdopodobnie zniszczony w czasie najazdów Litwinów. Na tym samym miejscu jeszcze w II połowie XIV wieku zbudowano nową świątynię pod wezwaniem św. Jana Ewangelisty i plebanię. W tym czasie parafia obejmowała Bartążek, Jaroty, Tomaszkowo, Dorotowo, Majdy, Gągławki, Ruś, Kielary i Linowo. Przy kościele istniały szkoła i szpitalik. Do 1620 roku parafia należała do dekanatu dobromiejskiego, następnie do olsztyńskiego. W 1681 roku pożar zniszczył część dachu i murów. Ocalał barokowy ołtarz główny, wykonany w 1695 roku w warsztacie Issaka Rigi z Królewca. W ołtarzu znajduje się płaskorzeźbiona Grupa Ukrzyżowania, krzyż w formie Drzewa Życia (w pierwszej kondygnacji), obraz przedstawiający scenę Złożenia do Grobu i figury uosabiające alegorie cnót Miłości i Sprawiedliwości (w drugiej kondygnacji), a także rzeźby Mojżesza, Ofiara Abrahama i w zwieńczeniu — Chrystusa Zmartwychwstałego.

Odrestaurowany kościół konsekrował biskup sufragan Jan Franciszek Kurdwanowski. W 1800 roku wzniesiono okazałą wieżę w miejsce drewnianej. Budowla ta utrzymywała się przez wiele lat i dopiero w 1934 roku ks. Otto Langkau zdecydował się na rozbudowę, dobudowując dwie nawy boczne do istniejącego kościoła.

Jest to budowla późnogotycka, z elementami pseudogotyckimi z murowanej z cegły. Pierwotnie salowy na rzucie prostokąta z wydzielonym niższym i węższym prezbiterium dwuprzęsłowym, zamkniętym wielobocznie; po rozbudowie korpus ma postać trójnawowej hali o trzech przęsłach. Od zachodu widnieje kwadratowa wieża z baniastym hełmem, zwieńczona chorągiewką z datą 1800. Wyposażenie wnętrza jest barokowe z XVII i XVIII wieku. Na uwagę zasługuje drewniany strop w nawie głównej, polichromowany w 1724 roku.

Wśród proboszczów parafii na szczególne uznanie zasługuje Tomasz Gremm. Zabiegał on o powszechną oświatę miejscowej ludności, zwracał się z memoriałami do władz pruskich w Królewcu i Berlinie w sprawie założenia szkół w tej części Warmii. Opracował program nauczania i wychowania w szkołach elementarnych, wzorując się na szkolnictwie śląskim. Ksiądz Gremm dzięki poparciu biskupa Ignacego Krasickiego doprowadził do założenia w 1781 roku pierwszego na Warmii Bractwa Opatrzności Bożej, co w sposób znaczący przyczyniło się do pogłębienia świadomości religijnej. W latach 1781–1797 do Bractwa wstąpiło 4758 osób. W roku 1917 ks. Otto Langkau wznowił Bractwo, do 1923 roku wstąpiło do niego ponad dwa tysiące wiernych. Bractwo Opatrzności Bożej zostało ponownie reaktywowane w roku 2001.

W lewym ołtarzu bocznym kościoła znajduje się otaczany szczególną czcią XVIII-wieczny obraz Bożej Opatrzności. W 1787 r. proboszcz, ks. Gremm, zlecił znanemu malarzowi i rytownikowi Danielowi Chodowieckiemu wykonanie miedziorytów i odbitek symbolizujących Opatrzność Bożą. Obraz umieszczono w lewej nawie kościoła na ołtarzu Bractwa Opatrzności Bożej z 1724 r. W centrum dzieła znajduje się symbol Boga – wszystkowidzące oko Opatrzności otoczone świetlistymi promieniami oraz obłokami, zamknięte w trójkącie. W obłokach zostały umieszczone cztery anioły – widoczne są ich głowy oraz skrzydła. Na niebieskim tle, na dole obrazu, autor umieścił napis: 'Bóg patrzy i opatrzy", a na górze: "Bóg patrzy i opatruje". Kościół do rangi Diecezjalnego Sanktuarium Opatrzności Bożej został podniesiony 24 czerwca 1984 r. przez biskupa Jana Obłąka. W skarbcu przechowywany jest relikwiarz z fragmentami Krzyża Pańskiego. W bramę kościelną wbudowany jest pomnik poległych w czasie I wojny światowej. Tablice z pomnika zostały skradzione w nocy z 18 na 19 sierpnia 2006 roku, zniknęła wtedy również żeliwna tablica nagrobna proboszcza z 1897 r. i litery z głazu-pomnika, poświęconego osobie Jana Pawła II. Dzięki staraniom miejscowego proboszcza, Leszka Kuriaty, w roku 2008 tablice zostały odtworzone. Obecnie parafia obejmuje miejscowości: Bartąg, Ruś i Gągławki. Proboszcz parafii Leszek Kuriata obejmuje opieką duszpasterską również parafię pw. św. Jacka Odrowąża w Bartążku.

Duchowni parafii

Zobacz:

  • Katalog duchowieństwa katolickiego diecezji warmińskiej (do 1945 roku), Andrzej Kopiczko, Olsztyn 2003.
  • Katalog duchowieństwa katolickiego diecezji warmińskiej (1945–1992), Andrzej Kopiczko, Olsztyn 2006.

Grupy działające na terenie parafii

  • Koło Żywego Różańca
  • Służba Liturgiczna

Zobacz też

Archidiecezja Warmińska
Boże oko, "Posłaniec Warmiński" [30.10.2014]

Bibliografia

Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, red. Bronisław Magdziarz, Olsztyn 1999.
Katalog duchowieństwa katolickiego diecezji warmińskiej (1945–992), Andrzej Kopiczko, Olsztyn 2006.
Obraz Bożej Opatrzności, sanktuariapolskie.info [20.09.2014]
Tajemnice Bartąga, opencaching.pl [30.10.2014]