Szczupak: Różnice pomiędzy wersjami
[wersja nieprzejrzana] | [wersja zweryfikowana] |
(Utworzono nową stronę " {{Zwierzę infobox |nazwa zwyczajowa = ''Szczupak pospolity'' |nazwa łacińska = ''Esox lucius'' |TSN = |zoolog =...") |
|||
(Nie pokazano 9 wersji utworzonych przez 3 użytkowników) | |||
Linia 1: | Linia 1: | ||
{{Zwierzę infobox | {{Zwierzę infobox | ||
− | |nazwa zwyczajowa = | + | |nazwa zwyczajowa = Szczupak pospolity |
|nazwa łacińska = ''Esox lucius'' | |nazwa łacińska = ''Esox lucius'' | ||
|TSN = | |TSN = | ||
Linia 7: | Linia 7: | ||
|okres istnienia = | |okres istnienia = | ||
|grafika = Lucjusz.jpg | |grafika = Lucjusz.jpg | ||
− | |opis grafiki = '' | + | |opis grafiki = Fot. Encyclopedia, ''Pieni Tietosanakirja''. Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Esox_lucius_(Pieni).jpg Commons Wikimedia] |
− | |typ = | + | |typ = strunowce |
− | |podtyp = | + | |podtyp = kręgowce |
− | |gromada = | + | |gromada = promieniopłetwe |
− | |rząd = | + | |rząd = szczupakokształtne |
− | |rodzina = | + | |rodzina = szczupakowat |
− | |rodzaj = '' | + | |rodzaj = ''Esox'' |
|gatunek = Szczupak pospolity | |gatunek = Szczupak pospolity | ||
− | |synonimy = Esox australis Valenciennes, 1846 | + | |synonimy = ''Esox australis'' Valenciennes, 1846 |
− | ''Esox boreus Agassiz, 1850<br> | + | ''Esox boreus'' Agassiz, 1850<br> |
− | ''Esox depraudus Lesueur, 1846<br> | + | ''Esox depraudus'' Lesueur, 1846<br> |
− | ''Esox estor Lesueur, 1818<br> | + | ''Esox estor'' Lesueur, 1818<br> |
− | ''Esox lucioides Agassiz & Girard, 1850<br> | + | ''Esox lucioides'' Agassiz & Girard, 1850<br> |
− | ''Esox lucius aralensis Pivnev, 1985<br> | + | ''Esox lucius aralensis'' Pivnev, 1985<br> |
− | ''Esox lucius atrox Anikin, 1902<br> | + | ''Esox lucius atrox'' Anikin, 1902<br> |
− | ''Esox lucius bergi Kaganowsky, 1933<br> | + | ''Esox lucius bergi'' Kaganowsky, 1933<br> |
− | ''Esox lugubrosus Lesueur, 1846<br> | + | ''Esox lugubrosus'' Lesueur, 1846<br> |
− | ''Esox reichertii baicalensis Dybowski, 1874<br> | + | ''Esox reichertii baicalensis'' Dybowski, 1874<br> |
− | ''Luccius vorax Rafinesque, 1810<br> | + | ''Luccius vorax'' Rafinesque, 1810<br> |
− | ''Lucius lucius | + | ''Lucius lucius'' Linnaeus, 1758<br> |
− | ''Trematina foveolata Trautschold, 1884<br> | + | ''Trematina foveolata'' Trautschold, 1884<br> |
|wikispecies = Esox_lucius | |wikispecies = Esox_lucius | ||
|commons = Category:Esox_lucius | |commons = Category:Esox_lucius | ||
− | }} | + | }} |
− | ''' Szczupak ''' ''(Esox lucius)'' – | + | ''' Szczupak ''' ''(Esox lucius)'' – najbardziej znany i typowy drapieżca naszych wód, z rodziny szczupakowatych (''Esocidae''). Jego okołobiegunowy zasięg występowania jest największym naturalnym zasięgiem ryb wyłącznie słodkowodnych. |
− | <br/> | + | <br/><br/> |
+ | [[Grafika:Lucjusz_plywa.JPG|290px|right|thumb|Fot. Georg Mittenecker. Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Esox_hdm.JPG Commons Wikimedia] ]] | ||
== Morfologia == | == Morfologia == | ||
− | Płynący szczupak wygląda jak | + | Płynący szczupak wygląda jak "wodna strzała". Tułów ma wydłużony, mocno przewężony przed nasadą płetwy ogonowej, głowa z przodu spłaszczona, płetwa grzbietowa przesunięta w tył, aż nad płetwę odbytową. Szczupak ma ciało mało elastyczne, dlatego pływa i atakuje przeważnie w linii prostej, czasami szerokim łukiem. Być może przyczyną tego "usztywnienia" są silnie rozwinięte mięśnie tułowia, niezbędne jednak do przezwyciężenia dużej siły bezwładności ciała. Szczupak startuje do ataku z miejsca i to w ułamku sekundy, napotyka więc od razu na duży opór wody. |
− | Zęby szczupaka na żuchwie są skierowane do środka i bardzo ostre, szczęka jest ich pozbawiona. Ponadto liczne zęby występują na kości podniebiennej, kościach międzyszczękowych, | + | |
+ | Zęby szczupaka na żuchwie są skierowane do środka i bardzo ostre, szczęka jest ich pozbawiona. Ponadto liczne zęby występują na kości podniebiennej, kościach międzyszczękowych, lemieszu, kości gnykowe oraz łukach skrzelowych. Łuski są dosyć małe, owalne, mocno osadzone w skórze. Linia boczna dobrze rozwinięta, często poprzerywana, posiada dwa lub trzy rozgałęzienia wzdłuż boków. Na głowie znajdują się liczne jamki zmysłowe. Płetwy grzbietowa i odbytowa są przesunięte mocno do tyłu i położone blisko siebie. Ubarwienie zmienne w zależności od warunków środowiska. Młode osobniki są zwykle jasnozielone, brązowawe lub srebrzyste. Ciemne plamy na bokach zlewają się czasami w poprzeczne smugi. Starsze osobniki mają ciemnozielony grzbiet, jaśniejsze nakrapiane żółtymi plamami boki i biały brzuch. Płetwy parzyste są czerwonawe i jasne, na nieparzystych występują ciemne poprzeczne paski. W dobrych warunkach rośnie bardzo szybko. | ||
Osiąga długość do 1,5 m i masę do około 10 kg. Okazy ponad 15–20 kg są rzadkie. Notowany rekord masy wynosił 35 kg. | Osiąga długość do 1,5 m i masę do około 10 kg. Okazy ponad 15–20 kg są rzadkie. Notowany rekord masy wynosił 35 kg. | ||
− | |||
− | |||
− | |||
== Występowanie == | == Występowanie == | ||
− | Żyje w wodach słodkich, zarówno płynących, jak i stojących, oraz w słonawych wodach Bałtyku. | + | Żyje w wodach słodkich, zarówno płynących, jak i stojących, oraz w słonawych wodach Bałtyku. Występuje w stawach, wyrobiskach, jeziorach, zbiornikach zaporowych, rzekach średnio nizinnych i rzekach wielkich nizinnych. |
== Żerowanie == | == Żerowanie == | ||
− | Jest przystosowany do życia wodnego drapieżnika, normalnie nie jest aktywnym myśliwym, choć zalicza się do najbardziej drapieżnych ryb. Czyha w ukryciu między roślinami wodnymi i czeka na przepływającą zdobycz. Gdy | + | Jest przystosowany do życia wodnego drapieżnika, normalnie nie jest aktywnym myśliwym, choć zalicza się do najbardziej drapieżnych ryb. Czyha w ukryciu między roślinami wodnymi i czeka na przepływającą zdobycz. Gdy szczupaki osiągają długość około 20 mm, zjadają swoją pierwszą rybę. We wczesnej fazie wzrostu żywią się larwami płoci, która właśnie w tym czasie odbywa tarło, a następnie larwami i narybkiem innych ryb karpiowatych, kolejno przystępujących do rozrodu. Gdy ma 4,5 cm ryby stanowią 50% jego menu, a gdy osiąga 5,5 cm są pokarmem zasadniczym. <br> |
Po schwytaniu zdobyczy ryba stara się odwrócić zdobycz, aby połknąć ją od głowy. Złapana ofiara ma nikłe szanse na wyrwanie się, co jest spowodowane ułożeniem zębów drapieżnika do wewnątrz. | Po schwytaniu zdobyczy ryba stara się odwrócić zdobycz, aby połknąć ją od głowy. Złapana ofiara ma nikłe szanse na wyrwanie się, co jest spowodowane ułożeniem zębów drapieżnika do wewnątrz. | ||
Szczupak w przypadku niedoboru pożywienia staje się kanibalem. | Szczupak w przypadku niedoboru pożywienia staje się kanibalem. | ||
== Rozród == | == Rozród == | ||
− | Szczupak odbywa tarło na przybrzeżnych płyciznach, w temperaturze wody | + | Szczupak odbywa tarło na przybrzeżnych płyciznach, w temperaturze wody 2–5ºC. Wczesny, przypadający na surowe warunki okres tarła ma swoje uzasadnienie: dorosłe szczupaki po tarle mogą się dokarmić łatwymi do upolowania tarlakami innych gatunków ryb, odbywających rozród w kilka tygodni później, mały narybek w szóstym tygodniu po wylęgu ma do dyspozycji bogatą bazę pokarmową w postaci wylęgu ryb karpiowatych. |
− | Tarło odbywa się najczęściej w miejscach płytkich, zacisznych, osłoniętych przed falowaniem, z wodną roślinnością. Samica szczupaka składa ikrę w kilku porcjach podczas jednego dnia. Ikra szczupaka jest przezroczysta w kolorze bursztynowym, mało kleista i słabo przytwierdza się do podłoża. Ma średnicę około 2, | + | Tarło odbywa się najczęściej w miejscach płytkich, zacisznych, osłoniętych przed falowaniem, z wodną roślinnością. Samica szczupaka składa ikrę w kilku porcjach podczas jednego dnia. Ikra szczupaka jest przezroczysta w kolorze bursztynowym, mało kleista i słabo przytwierdza się do podłoża. Ma średnicę około 2,5–2,7 mm i wyraźną, pomarańczową plamkę żółtkową. Samice wytwarzają około 30–40 tyś. ziaren ikry na 1 kg masy swego ciała. Przy temperaturze około 8,5°C wylęg szczupaka następuje po 19 dniach od zapłodnienia. Larwy opadają na dno, by tam przyczepione do traw mogły wykształcić otwór gębowy, pokrywy skrzelowe i płetwy. Młody szczupak rozwija się około dwóch tygodni, tyle trwa okres rozwoju larwalnego. Maleńkie, lecz całkiem już wykształcone rybki spływają wtedy z wodą z tarlisk i rozpoczynają samodzielne żerowanie, polując na skorupiaki planktonowe i larwy owadów. |
== Ochrona i zagrożenie == | == Ochrona i zagrożenie == | ||
Kategoria zagrożenia ([http://pl.wikipedia.org/wiki/Czerwona_Ksi%C4%99ga_Gatunk%C3%B3w_Zagro%C5%BConych CKGZ]), do której został zakwalifikowany szczupak wskazuje, że w tej chwili nie ma żadnych obaw o przyszłość tego gatunku. | Kategoria zagrożenia ([http://pl.wikipedia.org/wiki/Czerwona_Ksi%C4%99ga_Gatunk%C3%B3w_Zagro%C5%BConych CKGZ]), do której został zakwalifikowany szczupak wskazuje, że w tej chwili nie ma żadnych obaw o przyszłość tego gatunku. | ||
− | + | *Okres ochronny: od 1 stycznia do 30 kwietnia | |
− | + | *Wymiar ochronny: 50 cm | |
− | + | *Dobowy limit połowu: 2 sztuki (razem z [[Boleń|boleniem]], [[Karp|karpiem]], [[Lipień|lipieniem]], [[Amur|amurem]], [[Pstrąg potokowy|pstrągiem potokowym]], [[Sandacz|sandaczem]], [[Brzana|brzaną]]) | |
− | |||
− | |||
− | |||
− | |||
− | |||
− | == | + | == Bibliografia == |
− | + | [http://www.pzw.org.pl/420/cms/4879/szczupak pzw.org.pl] [28.07.2014]<br> | |
− | + | [http://pl.wikipedia.org/wiki/Szczupak_pospolity Szczupak pospolity, pl.wikipedia.org] [28.07.2014]<br> | |
− | + | [http://www.wedkuje.pl/ryby,szczupak,284 wedkuje.pl] [28.07.2014] | |
− | <br | + | <br> |
− | + | [[Kategoria:Przyroda]] [[Kategoria:Zwierzęta Warmii i Mazur]] | |
− | [[Kategoria:Przyroda]] [[Kategoria: |
Aktualna wersja na dzień 08:20, 11 mar 2015
Szczupak pospolity | |
| |
Esox lucius` | |
Linnaeus, 1758 | |
Esox lucius Linnaeus, 1758 | |
![]() Fot. Encyclopedia, Pieni Tietosanakirja. Źródło: Commons Wikimedia | |
Systematyka | |
Domena | eukarionty |
Królestwo | zwierzęta |
Typ | strunowce |
Podtyp | kręgowce |
Gromada | promieniopłetwe |
Rząd | szczupakokształtne |
Rodzina | szczupakowat |
Rodzaj | Esox |
Gatunek | Szczupak pospolity |
Synonimy | |
Esox australis Valenciennes, 1846
Esox boreus Agassiz, 1850 |
Szczupak (Esox lucius) – najbardziej znany i typowy drapieżca naszych wód, z rodziny szczupakowatych (Esocidae). Jego okołobiegunowy zasięg występowania jest największym naturalnym zasięgiem ryb wyłącznie słodkowodnych.
Morfologia
Płynący szczupak wygląda jak "wodna strzała". Tułów ma wydłużony, mocno przewężony przed nasadą płetwy ogonowej, głowa z przodu spłaszczona, płetwa grzbietowa przesunięta w tył, aż nad płetwę odbytową. Szczupak ma ciało mało elastyczne, dlatego pływa i atakuje przeważnie w linii prostej, czasami szerokim łukiem. Być może przyczyną tego "usztywnienia" są silnie rozwinięte mięśnie tułowia, niezbędne jednak do przezwyciężenia dużej siły bezwładności ciała. Szczupak startuje do ataku z miejsca i to w ułamku sekundy, napotyka więc od razu na duży opór wody.
Zęby szczupaka na żuchwie są skierowane do środka i bardzo ostre, szczęka jest ich pozbawiona. Ponadto liczne zęby występują na kości podniebiennej, kościach międzyszczękowych, lemieszu, kości gnykowe oraz łukach skrzelowych. Łuski są dosyć małe, owalne, mocno osadzone w skórze. Linia boczna dobrze rozwinięta, często poprzerywana, posiada dwa lub trzy rozgałęzienia wzdłuż boków. Na głowie znajdują się liczne jamki zmysłowe. Płetwy grzbietowa i odbytowa są przesunięte mocno do tyłu i położone blisko siebie. Ubarwienie zmienne w zależności od warunków środowiska. Młode osobniki są zwykle jasnozielone, brązowawe lub srebrzyste. Ciemne plamy na bokach zlewają się czasami w poprzeczne smugi. Starsze osobniki mają ciemnozielony grzbiet, jaśniejsze nakrapiane żółtymi plamami boki i biały brzuch. Płetwy parzyste są czerwonawe i jasne, na nieparzystych występują ciemne poprzeczne paski. W dobrych warunkach rośnie bardzo szybko. Osiąga długość do 1,5 m i masę do około 10 kg. Okazy ponad 15–20 kg są rzadkie. Notowany rekord masy wynosił 35 kg.
Występowanie
Żyje w wodach słodkich, zarówno płynących, jak i stojących, oraz w słonawych wodach Bałtyku. Występuje w stawach, wyrobiskach, jeziorach, zbiornikach zaporowych, rzekach średnio nizinnych i rzekach wielkich nizinnych.
Żerowanie
Jest przystosowany do życia wodnego drapieżnika, normalnie nie jest aktywnym myśliwym, choć zalicza się do najbardziej drapieżnych ryb. Czyha w ukryciu między roślinami wodnymi i czeka na przepływającą zdobycz. Gdy szczupaki osiągają długość około 20 mm, zjadają swoją pierwszą rybę. We wczesnej fazie wzrostu żywią się larwami płoci, która właśnie w tym czasie odbywa tarło, a następnie larwami i narybkiem innych ryb karpiowatych, kolejno przystępujących do rozrodu. Gdy ma 4,5 cm ryby stanowią 50% jego menu, a gdy osiąga 5,5 cm są pokarmem zasadniczym.
Po schwytaniu zdobyczy ryba stara się odwrócić zdobycz, aby połknąć ją od głowy. Złapana ofiara ma nikłe szanse na wyrwanie się, co jest spowodowane ułożeniem zębów drapieżnika do wewnątrz.
Szczupak w przypadku niedoboru pożywienia staje się kanibalem.
Rozród
Szczupak odbywa tarło na przybrzeżnych płyciznach, w temperaturze wody 2–5ºC. Wczesny, przypadający na surowe warunki okres tarła ma swoje uzasadnienie: dorosłe szczupaki po tarle mogą się dokarmić łatwymi do upolowania tarlakami innych gatunków ryb, odbywających rozród w kilka tygodni później, mały narybek w szóstym tygodniu po wylęgu ma do dyspozycji bogatą bazę pokarmową w postaci wylęgu ryb karpiowatych.
Tarło odbywa się najczęściej w miejscach płytkich, zacisznych, osłoniętych przed falowaniem, z wodną roślinnością. Samica szczupaka składa ikrę w kilku porcjach podczas jednego dnia. Ikra szczupaka jest przezroczysta w kolorze bursztynowym, mało kleista i słabo przytwierdza się do podłoża. Ma średnicę około 2,5–2,7 mm i wyraźną, pomarańczową plamkę żółtkową. Samice wytwarzają około 30–40 tyś. ziaren ikry na 1 kg masy swego ciała. Przy temperaturze około 8,5°C wylęg szczupaka następuje po 19 dniach od zapłodnienia. Larwy opadają na dno, by tam przyczepione do traw mogły wykształcić otwór gębowy, pokrywy skrzelowe i płetwy. Młody szczupak rozwija się około dwóch tygodni, tyle trwa okres rozwoju larwalnego. Maleńkie, lecz całkiem już wykształcone rybki spływają wtedy z wodą z tarlisk i rozpoczynają samodzielne żerowanie, polując na skorupiaki planktonowe i larwy owadów.
Ochrona i zagrożenie
Kategoria zagrożenia (CKGZ), do której został zakwalifikowany szczupak wskazuje, że w tej chwili nie ma żadnych obaw o przyszłość tego gatunku.
- Okres ochronny: od 1 stycznia do 30 kwietnia
- Wymiar ochronny: 50 cm
- Dobowy limit połowu: 2 sztuki (razem z boleniem, karpiem, lipieniem, amurem, pstrągiem potokowym, sandaczem, brzaną)
Bibliografia
pzw.org.pl [28.07.2014]
Szczupak pospolity, pl.wikipedia.org [28.07.2014]
wedkuje.pl [28.07.2014]