Banie Mazurskie: Różnice pomiędzy wersjami
Krzysztofk (dyskusja | edycje) (→Bibliografia) |
|||
(Nie pokazano 18 wersji utworzonych przez 6 użytkowników) | |||
Linia 5: | Linia 5: | ||
|herb artykuł = | |herb artykuł = | ||
|dopełniacz wsi = Bań Mazurskich | |dopełniacz wsi = Bań Mazurskich | ||
− | |zdjęcie = | + | |zdjęcie = banie m.jpg |
− | |opis zdjęcia = Kościół | + | |opis zdjęcia = Kościół w Baniach Mazurskich.<br>Fot. Mieczysław Kalski |
|rodzaj miejscowości = wieś gminna | |rodzaj miejscowości = wieś gminna | ||
|województwo = warmińsko-mazurskie | |województwo = warmińsko-mazurskie | ||
Linia 14: | Linia 14: | ||
|sołectwo = | |sołectwo = | ||
|wysokość = | |wysokość = | ||
− | |liczba ludności = 1436 (łącznie Banie Mazurskie, [[Owczary]], [[Wólka ( | + | |liczba ludności = 1436 (łącznie Banie Mazurskie, [[Owczary]], [[Wólka (gmina Banie Mazurskie)|Wólka]]) |
|rok = 2010 | |rok = 2010 | ||
|strefa numeracyjna = | |strefa numeracyjna = | ||
Linia 29: | Linia 29: | ||
|www = | |www = | ||
}} | }} | ||
− | ''' Banie Mazurskie ''' (niem. ''Benkheim'') – [[wieś gminna]] położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[Powiat gołdapski|powiecie gołdapskim]], w [[ | + | ''' Banie Mazurskie ''' (niem. ''Benkheim'') – [[wieś gminna]] położona w [[Województwo warmińsko-mazurskie|województwie warmińsko-mazurskim]], w [[Powiat gołdapski|powiecie gołdapskim]], w [[Banie Mazurskie (gmina wiejska)|gminie Banie Mazurskie]]; siedziba gminy. W latach 1975-1998 miejscowość należała [[Podział administracyjny|administracyjnie]] do [[Województwo suwalskie|województwa suwalskiego]]. W latach 1999-2001 wieś wchodziła w skład [[Powiat giżycki|powiatu giżyckiego]]. |
− | + | Miejscowość w 2010 r. liczyła 1436 mieszkańców. Jest to druga pod względem liczby ludności miejscowość w powiecie gołdapskim. W skład sołectwa wchodzą wsie: Banie Mazurskie, [[Owczary]] oraz [[Wólka (gmina Banie Mazurskie)|Wólka]]. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje [[Henryk Iwaneczko]]<ref>[http://bip.warmia.mazury.pl/banie_mazurskie_gmina_wiejska/101/92/Solectwo_Banie_Mazurskie/ bip.warmia.mazury.pl] [data dostępu 29 XII 2013]</ref>. | |
− | Miejscowość w 2010 r. liczyła 1436 mieszkańców. Jest to druga pod względem liczby ludności miejscowość w powiecie gołdapskim. W skład sołectwa wchodzą wsie: Banie Mazurskie, [[Owczary]] oraz [[Wólka ( | ||
<br/><br/> | <br/><br/> | ||
== Położenie == | == Położenie == | ||
− | Wieś położona jest w północno-wschodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, nad | + | Wieś położona jest w północno-wschodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, nad [[Rzeka Gołdapa|rzeką Gołdapą]], 22 km na południowy zachód od [[Gołdap|Gołdapi]], w połowie drogi z Gołdapi do [[Węgorzewo|Węgorzewa]]; przebiega przez nią droga wojewódzka nr 650. |
<br/> | <br/> | ||
== Dzieje miejscowości == | == Dzieje miejscowości == | ||
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno-wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. W 1566 r. [[Starostwo węgorzewskie|starosta węgorzewski]] sprzedał cztery łany sołeckie nad Gołdapą komornikowi Mikołajowi (42 [[Grzywna|grzywny]] za każdy łan). W zamian Mikołaj zobowiązał się do założenia wsi czynszowej na 44 łanach, z których część była już zagospodarowana. Ze względu na trudne warunki terenowe osadnikom zagwarantowano 10 lat [[Wolnizna|wolnizny]]. Wieś została całkowicie spalona podczas [[Wojny szwedzkie|najazdu tatarskiego]] w 1656 r., a w 1710 r. większość mieszkańców wymarła podczas [[Epidemia dżumy 1709-1711|wielkiej epidemii dżumy]]. | Wieś powstała w ramach kolonizacji północno-wschodnich terenów [[Prusy Książęce|Prus Książęcych]]. W 1566 r. [[Starostwo węgorzewskie|starosta węgorzewski]] sprzedał cztery łany sołeckie nad Gołdapą komornikowi Mikołajowi (42 [[Grzywna|grzywny]] za każdy łan). W zamian Mikołaj zobowiązał się do założenia wsi czynszowej na 44 łanach, z których część była już zagospodarowana. Ze względu na trudne warunki terenowe osadnikom zagwarantowano 10 lat [[Wolnizna|wolnizny]]. Wieś została całkowicie spalona podczas [[Wojny szwedzkie|najazdu tatarskiego]] w 1656 r., a w 1710 r. większość mieszkańców wymarła podczas [[Epidemia dżumy 1709-1711|wielkiej epidemii dżumy]]. | ||
− | |||
− | |||
− | [[ | + | Kościół w Baniach Mazurskich wybudowano wkrótce po założeniu wsi. Jeszcze w 1569 r. był on filią [[Parafia ewangelicka w Węgorzewie|ewangelickiej parafii węgorzewskiej]], ale w 1581 r. istniała tam już odrębna [[Parafia ewangelicka w Baniach Mazurskich|parafia]]. Kościół początkowo miał wieżę drewnianą, w 1698 r. dobudowano wieżę z cegieł; w drugiej połowie XIX wieku został odnowiony. Obecnie jest to siedziba [[Parafia pw. św. Antoniego Padewskiego w Baniach Mazurskich|parafii rzymskokatolickiej pw. św. Antoniego Padewskiego]]. |
+ | |||
+ | |||
Rozwój wsi znacznie przyspieszył, gdy wybudowano linię kolejową [[Węgorzewo]] - [[Gołdap]]. W pierwszych latach XX wieku [[Mieczysław Orłowicz]] zachwalał "ładne okolice nad rzeką Gołdapą", polecał wycieczki w [[Lasy Skaliskie]], zaś punktem wypadowym mógł być tutejszy "pensjonat pana Romejko"<ref>M. Orłowicz, ''Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii'', Na nowo podali do druku G. Jasiński, A. Rzempołuch, R. Traba, Olsztyn 1991, s. 83.</ref>. | Rozwój wsi znacznie przyspieszył, gdy wybudowano linię kolejową [[Węgorzewo]] - [[Gołdap]]. W pierwszych latach XX wieku [[Mieczysław Orłowicz]] zachwalał "ładne okolice nad rzeką Gołdapą", polecał wycieczki w [[Lasy Skaliskie]], zaś punktem wypadowym mógł być tutejszy "pensjonat pana Romejko"<ref>M. Orłowicz, ''Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii'', Na nowo podali do druku G. Jasiński, A. Rzempołuch, R. Traba, Olsztyn 1991, s. 83.</ref>. | ||
− | Po [[II wojna światowa|II wojnie światowej]] we wsi reaktywowano szkołę; założono ośrodek zdrowia, izbę porodową, spółdzielnię mleczarską. Działało tu duże [[Państwowe Gospodarstwo Rolne w Baniach Mazurskich|Państwowe Gospodarstwo Rolne]]. Obecnie we wsi w dalszym ciągu działa ośrodek zdrowia, a także apteka, bank, restauracja; jest tu również przystanek PKS. | + | Po [[II wojna światowa na Warmii i Mazurach|II wojnie światowej]] we wsi reaktywowano szkołę; założono ośrodek zdrowia, izbę porodową, spółdzielnię mleczarską. Działało tu duże [[Państwowe Gospodarstwo Rolne w Baniach Mazurskich|Państwowe Gospodarstwo Rolne]]. Obecnie we wsi w dalszym ciągu działa ośrodek zdrowia, a także apteka, bank, restauracja; jest tu również przystanek PKS. |
Linia 59: | Linia 58: | ||
* [[Zespół Placówek Oświatowych w Baniach Mazurskich]]; | * [[Zespół Placówek Oświatowych w Baniach Mazurskich]]; | ||
* [[Gimnazjum w Baniach Mazurskich]]; | * [[Gimnazjum w Baniach Mazurskich]]; | ||
− | |||
* [[Szkoła Podstawowa w Baniach Mazurskich]]. <br/> | * [[Szkoła Podstawowa w Baniach Mazurskich]]. <br/> | ||
− | |||
== Kultura == | == Kultura == | ||
* [[Gminna Biblioteka Publiczna w Baniach Mazurskich]]; | * [[Gminna Biblioteka Publiczna w Baniach Mazurskich]]; | ||
* [[Gminny Ośrodek Kultury i Promocji w Baniach Mazurskich]]; | * [[Gminny Ośrodek Kultury i Promocji w Baniach Mazurskich]]; | ||
* [[lkwim: Kwartet „Zorepad” z Bań Mazurskich|Kwartet „Zorepad”]]; | * [[lkwim: Kwartet „Zorepad” z Bań Mazurskich|Kwartet „Zorepad”]]; | ||
− | * W miejscowości działa [[Ukraińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne w Baniach Mazurskich|Ukraińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne]]. <br/> | + | * [[Zespół Wesoła Gromada|Zespół ludowy Wesoła Gromada]]; |
+ | * W miejscowości działa [[Ukraińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne w Baniach Mazurskich|Ukraińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne]]. | ||
+ | * Organizowane są tutaj imprezy towarzyszące w ramach [[lkwim:Jesienne Koncerty Muzyki Cerkiewnej|Jesiennych Koncertów Muzyki Cerkiewnej]]<br/> | ||
+ | |||
+ | ==Religia== | ||
+ | *[[Parafia greckokatolicka pw. Świętego Mikołaja w Baniach Mazurskich| Parafia greckokatolicka pw. Świętego Mikołaja]] | ||
+ | *[[Parafia pw. św. Antoniego Padewskiego w Baniach Mazurskich|Parafia rzymskokatolicka pw. św. Antoniego Padewskiego]] | ||
== Zabytki == | == Zabytki == | ||
* Dawny [[Kościół pw. św. Antoniego Padewskiego w Baniach Mazurskich|kościół]] ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki pw. św. Antoniego Padewskiego, z XVI wieku, odnowiony w 1876 r.; wraz z XVII-wiecznymi murami kościoła; | * Dawny [[Kościół pw. św. Antoniego Padewskiego w Baniach Mazurskich|kościół]] ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki pw. św. Antoniego Padewskiego, z XVI wieku, odnowiony w 1876 r.; wraz z XVII-wiecznymi murami kościoła; | ||
* Dawny kościół baptystów, obecnie [[Cerkiew parafii bizantyjsko-ukraińskiej w Baniach Mazurskich|cerkiew parafii bizantyjsko-ukraińskiej]]; | * Dawny kościół baptystów, obecnie [[Cerkiew parafii bizantyjsko-ukraińskiej w Baniach Mazurskich|cerkiew parafii bizantyjsko-ukraińskiej]]; | ||
− | * Kwatera wojenna zlokalizowana na terenie dawnego cmentarza gminnego. Miejsce spoczynku 14 żołnierzy rosyjskich, poległych w czasie [[I wojna światowa| I wojny światowej]]; | + | * Kwatera wojenna zlokalizowana na terenie dawnego cmentarza gminnego. Miejsce spoczynku 14 żołnierzy rosyjskich, poległych w czasie [[I wojna światowa na Warmii i Mazurach| I wojny światowej]]; |
* Kwatera wojenna zlokalizowana na terenie tzw. nowego cmentarza. Miejsce spoczynku 2 żołnierzy niemieckich, poległych we wrześniu 1914 r.; | * Kwatera wojenna zlokalizowana na terenie tzw. nowego cmentarza. Miejsce spoczynku 2 żołnierzy niemieckich, poległych we wrześniu 1914 r.; | ||
− | * Mogiła wojenna zlokalizowana na cmentarzu ewangelickim. Miejsce pochówku żołnierza niemieckiego, poległego na przełomie 1914/1915 r. | + | * Mogiła wojenna zlokalizowana na cmentarzu ewangelickim. Miejsce pochówku żołnierza niemieckiego, poległego na przełomie 1914/1915 r. |
+ | * Relikt [[lkwim:Pomnik poległych w I wojnie światowej w Baniach Mazurskich|pomnika poległych w I wojnie światowej]]. | ||
+ | |||
+ | ==Ludzie związani z miejscowością== | ||
+ | *[[Ryszard Bogusz]] (ur. 1963) — samorządowiec, wójt gminy Banie Mazurskie. | ||
+ | *[[Józef Markiewicz]] (ur. 1960 r. ) — urodzony w Baniach Mazurskich społecznik, samorządowiec, wójt [[Budry (gmina wiejska) |gminy Budry]]. | ||
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
− | + | ''Gołdap. Z dziejów miasta i powiatu'', red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1971.<br/> | |
− | + | Orłowicz Mieczysław, ''Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii'', Na nowo podali do druku Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba, Olsztyn 1991.<br> | |
− | + | ''Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch'', Königsberg 1857.<br> | |
− | + | ''Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany'', red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001.<br> | |
− | + | [http://www.wuoz.olsztyn.pl/| Wojewódzka ewidencja zabytków] [data dostępu 29 XII 2013]<br> | |
− | + | [http://www.stat.gov.pl/bdl/app/samorzad_m.dims| Bank danych lokalnych GUS] [data dostępu 29 XII 2013]<br> | |
− | + | [http://www.rowery.olsztyn.pl/wiki/miejsca/1914/warminsko-mazurskie/banie_mazurskie| rowery.olsztyn.pl] [data dostępu 29 XII 2013]<br> | |
− | + | [http://mojemazury.pl/65371,Banie-Mazurskie-kosciol-z-XVI-wieku-pw-Sw-Antoniego.html#axzz2rspQFEUf| mojemazury.pl] [data dostępu 29 XII 2013]<br> | |
− | + | [http://gbpbaniemazurskie.blogspot.com/p/blog-page.html| Gminna Biblioteka Publiczna w Baniach Mazurskich] [data dostępu 29 XII 2013]<br> | |
− | + | [http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/search,1,-1,-1,-1,-1,-1,banie+mazurskie.html| polskaniezwykla.pl] [data dostępu 29 XII 2013]<br> | |
− | + | [http://www.verwaltungsgeschichte.de/angerburg.html| Vervaltugsgeschichte] [data dostępu 29 XII 2013]<br/> | |
{{Przypisy}} | {{Przypisy}} | ||
<references/> | <references/> | ||
<br/> | <br/> | ||
− | [[Kategoria: Miejscowość]] | + | [[Kategoria: Miejscowość]] |
+ | |||
+ | [[Kategoria: Powiat gołdapski]] | ||
+ | [[Kategoria: Banie Mazurskie (gmina wiejska)]] | ||
+ | [[Kategoria: Wsie gminne]] | ||
+ | [[Kategoria: 1501-1600]] |
Aktualna wersja na dzień 12:12, 9 kwi 2015
Banie Mazurskie | |
| |
![]() Kościół w Baniach Mazurskich.
Fot. Mieczysław Kalski | |
Rodzaj miejscowości | wieś gminna |
Państwo | ![]() |
Województwo | warmińsko-mazurskie |
Powiat | gołdapski |
Gmina | Banie Mazurskie |
Liczba ludności (2010) | 1436 (łącznie Banie Mazurskie, Owczary, Wólka) |
![]() {{#invoke:Koordynaty|szablon}} |
Banie Mazurskie (niem. Benkheim) – wieś gminna położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie gołdapskim, w gminie Banie Mazurskie; siedziba gminy. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa suwalskiego. W latach 1999-2001 wieś wchodziła w skład powiatu giżyckiego.
Miejscowość w 2010 r. liczyła 1436 mieszkańców. Jest to druga pod względem liczby ludności miejscowość w powiecie gołdapskim. W skład sołectwa wchodzą wsie: Banie Mazurskie, Owczary oraz Wólka. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje Henryk Iwaneczko[1].
Spis treści
Położenie
Wieś położona jest w północno-wschodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, nad rzeką Gołdapą, 22 km na południowy zachód od Gołdapi, w połowie drogi z Gołdapi do Węgorzewa; przebiega przez nią droga wojewódzka nr 650.
Dzieje miejscowości
Wieś powstała w ramach kolonizacji północno-wschodnich terenów Prus Książęcych. W 1566 r. starosta węgorzewski sprzedał cztery łany sołeckie nad Gołdapą komornikowi Mikołajowi (42 grzywny za każdy łan). W zamian Mikołaj zobowiązał się do założenia wsi czynszowej na 44 łanach, z których część była już zagospodarowana. Ze względu na trudne warunki terenowe osadnikom zagwarantowano 10 lat wolnizny. Wieś została całkowicie spalona podczas najazdu tatarskiego w 1656 r., a w 1710 r. większość mieszkańców wymarła podczas wielkiej epidemii dżumy.
Kościół w Baniach Mazurskich wybudowano wkrótce po założeniu wsi. Jeszcze w 1569 r. był on filią ewangelickiej parafii węgorzewskiej, ale w 1581 r. istniała tam już odrębna parafia. Kościół początkowo miał wieżę drewnianą, w 1698 r. dobudowano wieżę z cegieł; w drugiej połowie XIX wieku został odnowiony. Obecnie jest to siedziba parafii rzymskokatolickiej pw. św. Antoniego Padewskiego.
Rozwój wsi znacznie przyspieszył, gdy wybudowano linię kolejową Węgorzewo - Gołdap. W pierwszych latach XX wieku Mieczysław Orłowicz zachwalał "ładne okolice nad rzeką Gołdapą", polecał wycieczki w Lasy Skaliskie, zaś punktem wypadowym mógł być tutejszy "pensjonat pana Romejko"[2].
Po II wojnie światowej we wsi reaktywowano szkołę; założono ośrodek zdrowia, izbę porodową, spółdzielnię mleczarską. Działało tu duże Państwowe Gospodarstwo Rolne. Obecnie we wsi w dalszym ciągu działa ośrodek zdrowia, a także apteka, bank, restauracja; jest tu również przystanek PKS.
Liczba mieszkańców w poszczególnych okresach:
- 1857 r. - 321 osób;
- 1885 r. - 487 osób;
- 1925 r. - 841 osób;
- 1933 r. - 1675 osób;
- 1939 r. - 1973 osoby.
Edukacja
- Zespół Placówek Oświatowych w Baniach Mazurskich;
- Gimnazjum w Baniach Mazurskich;
- Szkoła Podstawowa w Baniach Mazurskich.
Kultura
- Gminna Biblioteka Publiczna w Baniach Mazurskich;
- Gminny Ośrodek Kultury i Promocji w Baniach Mazurskich;
- Kwartet „Zorepad”;
- Zespół ludowy Wesoła Gromada;
- W miejscowości działa Ukraińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne.
- Organizowane są tutaj imprezy towarzyszące w ramach Jesiennych Koncertów Muzyki Cerkiewnej
Religia
- Parafia greckokatolicka pw. Świętego Mikołaja
- Parafia rzymskokatolicka pw. św. Antoniego Padewskiego
Zabytki
- Dawny kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki pw. św. Antoniego Padewskiego, z XVI wieku, odnowiony w 1876 r.; wraz z XVII-wiecznymi murami kościoła;
- Dawny kościół baptystów, obecnie cerkiew parafii bizantyjsko-ukraińskiej;
- Kwatera wojenna zlokalizowana na terenie dawnego cmentarza gminnego. Miejsce spoczynku 14 żołnierzy rosyjskich, poległych w czasie I wojny światowej;
- Kwatera wojenna zlokalizowana na terenie tzw. nowego cmentarza. Miejsce spoczynku 2 żołnierzy niemieckich, poległych we wrześniu 1914 r.;
- Mogiła wojenna zlokalizowana na cmentarzu ewangelickim. Miejsce pochówku żołnierza niemieckiego, poległego na przełomie 1914/1915 r.
- Relikt pomnika poległych w I wojnie światowej.
Ludzie związani z miejscowością
- Ryszard Bogusz (ur. 1963) — samorządowiec, wójt gminy Banie Mazurskie.
- Józef Markiewicz (ur. 1960 r. ) — urodzony w Baniach Mazurskich społecznik, samorządowiec, wójt gminy Budry.
Bibliografia
Gołdap. Z dziejów miasta i powiatu, red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1971.
Orłowicz Mieczysław, Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, Na nowo podali do druku Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba, Olsztyn 1991.
Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg 1857.
Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany, red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001.
Wojewódzka ewidencja zabytków [data dostępu 29 XII 2013]
Bank danych lokalnych GUS [data dostępu 29 XII 2013]
rowery.olsztyn.pl [data dostępu 29 XII 2013]
mojemazury.pl [data dostępu 29 XII 2013]
Gminna Biblioteka Publiczna w Baniach Mazurskich [data dostępu 29 XII 2013]
polskaniezwykla.pl [data dostępu 29 XII 2013]
Vervaltugsgeschichte [data dostępu 29 XII 2013]
Przypisy
- ↑ bip.warmia.mazury.pl [data dostępu 29 XII 2013]
- ↑ M. Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, Na nowo podali do druku G. Jasiński, A. Rzempołuch, R. Traba, Olsztyn 1991, s. 83.