Marcin Giersz: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Skocz do: nawigacja, szukaj
[wersja zweryfikowana][wersja zweryfikowana]
(Bibliografia)
Linia 21: Linia 21:
 
}}
 
}}
  
'''Marcin Giersz''', także Gerss (ur. 23 października 1808 r. w Kowalkach, [[powiat gołdapski]], zm. 25 marca 1895 w Lecu - [[Giżycko| Giżycko]]), mazurski nauczyciel, pisarz i wydawca, działacz luterański.
+
'''Marcin Giersz''', także Gerss (ur. 23 października 1808 r. w [[Kowalki|Kowalkach]], [[powiat gołdapski]], zm. 25 marca 1895 w Lecu - [[Giżycko| Giżycko]]), mazurski nauczyciel, regionalista, pisarz, redaktor i wydawca, tłumacz , działacz luterański.
  
 +
== Szkoła i wykształcenie ==
 +
Marcin Gerss zdobywał wykształcenie najpierw w szkole parafialnej w [[Grabowo (gmina Gołdap)|Grabowie]], następnie w seminarium nauczycielskim w Karalene pod Wystrucią. Nauka możliwa była dzięki finansowemu wsparciu księdza Michaela Karla Sterna, który zwrócił uwagę na ubogiego, ale bardzo zdolnego chłopca. Seminarium w Karalene Gerss ukończył w 1828 roku.
  
=== Szkoła i wykształcenie ===
 
Ukończył seminarium nauczycielski w Karalne koło [[Wystruć |Wystruci]].
 
  
<br/>
+
==Praca==
 +
Pracował jako nauczyciel w szkołach w: [[Mikołajki|Mikołajkach]] (1828 r., adiunkt kantora i nauczyciel), [[Szestno|Szestnie]] (1835 r., rektor szkoły) i [[Sterławki Wielkie|Sterławkach Wielkich]] pod [[Giżycko|Giżyckiem]] (od 1837, rektor i organista). Po usunięciu ze stanowiska "za niemoralność", ale i poglądy wyrażane w czasie Wiosny Ludów przeniósł się w 1850 roku do Giżycka i zajął się handlem nieruchomościami (bez powodzenia). Działał również w miejscowej Radzie Miejskiej. Po przejściu na emeryturę (1848 r.) rozpoczął działalność literacką i wydawniczą.
  
===Praca===
 
Pracował jako nauczyciel w szkołach w: [[Mikołajki|Mikołajkach]] (1828 r.), [[Szestno|Szestnie]] (1835 r.) i [[Sterławki Wielkie|Sterławkach Wielkich]] pod [[Giżycko|Giżyckiem]], w tej ostatniej również jako kierownik. Po przejściu na emeryturę (1848 r.) rozpoczął działalność literacką i wydawniczą.
 
  
<br/>
+
== Działalność społeczna, kulturalna, naukowa, polityczna ==
 +
W młodości kilkukrotnie zmieniał miejsce zamieszkania, nie opuszczał jednak Prus Wschodnich. Na stałe związany był z Mazurami. Większość życia spędził w Lecu, dawnym Giżycku, skąd wyruszał na pobyty studyjne w archiwach królewieckich. Przez całe życie wykazywał ambicje naukowe, m.in. opublikował kilka szkiców o tematyce regionalnej w piśmie "Preussische Provinzial-Blätter". 
  
=== Działalność społeczna, kulturalna, naukowa, polityczna ===
+
Prowadził ożywioną korespondencję z polskimi działaczami narodowymi. Pozostawał w stałym kontakcie z [[lkwim:Wojciech Kętrzyński|Wojciechem Kętrzyńskim]] (od 1872 roku). Dzięki tym kontaktom zbliżył się do kultury polskiej.
Był uważany za postać kontrowersyjną. Uważał się bowiem za [[Mazur |Mazura]]. Działał przeciwko [[Gustaw Gizewiusz |Gizewiuszowi]]. W publikowanych utworach zacierał granice między Polakami i Niemcami. W ten sposób rozwijał również język polski na [[Mazury |Mazurach]]. Publikował bowiem utwory Kochanowskiego, Reja, [[lkwim:Ignacy Krasicki |Ignacego Krasickiego]] czy Mickiewicza. W artykułach jego były też prezentowane takie postacie jak Kościuszko i Sobieski. Giersz atakowany był z jednej strony przez Polaków z Wielkopolski za lojalistyczną postawę wobec państwa pruskiego i potępiany przez Niemców za zdradę. Giersza nie potępiał [[lkwim: Wojciech Kętrzyński |Wojciech Kętrzyński]]. Giersz wydawał w języku polskim gazety, kalendarze i śpiewniki. Był wydawcą m.in.: [[Gazeta Lecka| Gazety Leckiej]] i Kalendarza Królewsko – Prusko – Ewangelickiego. Marcin Giersz zmarł 25 marca 1895 w ówczesnym Lecu - [[Giżycko |Giżycku]].
 
<br/>
 
  
=== Ciekawostki ===
+
Był współtwórcą pierwszego pisma dla Mazurów ("[[Przyjaciel Ludu Łecki]]"), wieloletnim korespondentem "Königsberger Hartungsche Zeitung", wydawcą [[Kalendarz Królewsko-Prusko-Ewangelicki|"Kalendarza Królewsko-Prusko-Ewangelickiego"]] i "[[Gazeta Lecka|Gazety Leckiej]]". Wydawał w języku polskim kalendarze i śpiewniki. Był założycielem towarzystwa naukowego "Masovia" i współredaktorem królewieckich "Nowin o Rozszerzaniu Wiary Chrześcijańskiej", członkiem licznych towarzystw naukowych, w tym poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
*Giersz pochodził z rodziny chłopskiej.
+
 
 +
Był uważany za postać kontrowersyjną. Uważał się bowiem za [[Mazur |Mazura]]. Działał przeciwko [[Gustaw Gizewiusz |Gizewiuszowi]]. W publikowanych utworach zacierał granice między Polakami i Niemcami. W ten sposób rozwijał również język polski na [[Mazury |Mazurach]]. Publikował bowiem utwory Kochanowskiego, Reja, [[lkwim:Ignacy Krasicki |Ignacego Krasickiego]] czy Mickiewicza. W artykułach jego były też prezentowane takie postacie jak Kościuszko i Sobieski. Giersz atakowany był z jednej strony przez Polaków z Wielkopolski za lojalistyczną postawę wobec państwa pruskiego i potępiany przez Niemców za zdradę. Giersza nie potępiał [[lkwim: Wojciech Kętrzyński |Wojciech Kętrzyński]].
 +
 
 +
Marcin Giersz zmarł 25 marca 1895 w ówczesnym Lecu - [[Giżycko |Giżycku]].
 +
 
 +
 
 +
== Ciekawostki ==
 +
*Giersz pochodził z ubogiej rodziny chłopskiej.
 
*Znał 12 języków.
 
*Znał 12 języków.
 +
*Zmarł w biedzie, przeżywszy wszystkie swe dzieci z pierwszego małżeństwa. Przeżył go tylko Otto Borries noszący nazwisko matki, Louisy Borries, którą Gerss poślubił na krótko przed swą śmiercią. 
 
*Postać Giersza, jego życie i działalność stały się przedmiotem badań m.in. [[lkwim:Zbigniew Chojnowski |Zbigniewa Chojnowskiego]], poety, krytyka i historyka literatury.  
 
*Postać Giersza, jego życie i działalność stały się przedmiotem badań m.in. [[lkwim:Zbigniew Chojnowski |Zbigniewa Chojnowskiego]], poety, krytyka i historyka literatury.  
 +
*W 2008 roku w rodzinnej miejscowości Marcina Gerssa odsłonięto kamień pamiątkowy, na którym określono go m.in. mianem "ojca mazurskiej literatury ludowej".
  
<br/>
 
  
 
== Bibliografia ==
 
== Bibliografia ==
Oracki Tadeusz,''Słownik biograficzny Warmii, Mazur i Powiśla XIX i XX wieku'', Olsztyn 1983, 349 ss.
+
#Chojnowski Zbigniew, ''Kultura mazurska w opowiastkach Marcina Gerssa'', [w:] ''Marcin Gerss (Giersz). Człowiek z pogranicza'', praca zbiorowa pod red. Zbigniewa Chojnowskiego, Olsztyn 2008, s. 43-60.
<br/>
+
#Jasiński Grzegorz, ''Marcin Gerss (1808-1895). Zarys poglądów'', [w:] ''Marcin Gerss (Giersz). Człowiek z pogranicza'', praca zbiorowa pod red. Zbigniewa Chojnowskiego, Olsztyn 2008.
 +
#Oracki Tadeusz, ''Słownik biograficzny Warmii, Mazur i Powiśla (od połowy XV w. do 1945 roku)'', Warszawa 1963, s. 84-85.
 +
 
 +
 
 +
==Zobacz też==
 +
*Hałun K., ''Marcina Gerssa "Kalendarz Królewsko-Pruski Ewangelicki"'', "Komunikaty Mazursko-Warmińskie" 1982, nr 3, s. 201-215.
 +
*Kruk Erwin, ''Marcin Gerss i jego mazurscy korespondenci (na przykładzie "Gazety Leckiej")'', [w:] ''Marcin Gerss (Giersz). Człowiek z pogranicza'', praca zbiorowa pod red. Zbigniewa Chojnowskiego, Olsztyn 2008, s. 61-78.
 +
*Żółtowska-Sikora Magdalena, ''"Ićta oba w zakład ia iest niedzi wamni". Wokół nieznanego rękopisu Adolfa Linkera ze wsi Kożuchy pod Białą Piską'', "Literatura Ludowa" 2014, nr 1, s. 15-28.
 +
*[http://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_Giersz pl.wikipedia.org] [22.12.2013]
  
 
[[Kategoria: Działacze społeczni|Giersz, Marcin]]   
 
[[Kategoria: Działacze społeczni|Giersz, Marcin]]   
 
[[Kategoria: Nauczyciele i dyrektorzy placówek|Giersz, Marcin]]
 
[[Kategoria: Nauczyciele i dyrektorzy placówek|Giersz, Marcin]]
 
[[Kategoria: Wydawcy|Giersz, Marcin]]
 
[[Kategoria: Wydawcy|Giersz, Marcin]]
 +
[[Kategoria: Pisarze i poeci|Giersz, Marcin]]
 +
[[Kategoria: Tłumacze|Giersz, Marcin]]
 
[[Kategoria: Powiat gołdapski|Giersz, Marcin]]
 
[[Kategoria: Powiat gołdapski|Giersz, Marcin]]
 
[[Kategoria: Gołdap (gmina miejsko-wiejska)|Giersz, Marcin]]
 
[[Kategoria: Gołdap (gmina miejsko-wiejska)|Giersz, Marcin]]

Wersja z 08:16, 30 wrz 2014

Marcin Giersz

Książka o Marcinie Gierszu, źródło: www.giżycko.pl, 12.09.2013.
Książka o Marcinie Gierszu, źródło: www.giżycko.pl, 12.09.2013.
Data i miejsce urodzenia 23 październik 1808 r.
Kowalki
Data i miejsce śmierci 25 marca 1895 r.
Lec (Giżycko)

Marcin Giersz, także Gerss (ur. 23 października 1808 r. w Kowalkach, powiat gołdapski, zm. 25 marca 1895 w Lecu - Giżycko), mazurski nauczyciel, regionalista, pisarz, redaktor i wydawca, tłumacz , działacz luterański.

Szkoła i wykształcenie

Marcin Gerss zdobywał wykształcenie najpierw w szkole parafialnej w Grabowie, następnie w seminarium nauczycielskim w Karalene pod Wystrucią. Nauka możliwa była dzięki finansowemu wsparciu księdza Michaela Karla Sterna, który zwrócił uwagę na ubogiego, ale bardzo zdolnego chłopca. Seminarium w Karalene Gerss ukończył w 1828 roku.


Praca

Pracował jako nauczyciel w szkołach w: Mikołajkach (1828 r., adiunkt kantora i nauczyciel), Szestnie (1835 r., rektor szkoły) i Sterławkach Wielkich pod Giżyckiem (od 1837, rektor i organista). Po usunięciu ze stanowiska "za niemoralność", ale i poglądy wyrażane w czasie Wiosny Ludów przeniósł się w 1850 roku do Giżycka i zajął się handlem nieruchomościami (bez powodzenia). Działał również w miejscowej Radzie Miejskiej. Po przejściu na emeryturę (1848 r.) rozpoczął działalność literacką i wydawniczą.


Działalność społeczna, kulturalna, naukowa, polityczna

W młodości kilkukrotnie zmieniał miejsce zamieszkania, nie opuszczał jednak Prus Wschodnich. Na stałe związany był z Mazurami. Większość życia spędził w Lecu, dawnym Giżycku, skąd wyruszał na pobyty studyjne w archiwach królewieckich. Przez całe życie wykazywał ambicje naukowe, m.in. opublikował kilka szkiców o tematyce regionalnej w piśmie "Preussische Provinzial-Blätter".

Prowadził ożywioną korespondencję z polskimi działaczami narodowymi. Pozostawał w stałym kontakcie z Wojciechem Kętrzyńskim (od 1872 roku). Dzięki tym kontaktom zbliżył się do kultury polskiej.

Był współtwórcą pierwszego pisma dla Mazurów ("Przyjaciel Ludu Łecki"), wieloletnim korespondentem "Königsberger Hartungsche Zeitung", wydawcą "Kalendarza Królewsko-Prusko-Ewangelickiego" i "Gazety Leckiej". Wydawał w języku polskim kalendarze i śpiewniki. Był założycielem towarzystwa naukowego "Masovia" i współredaktorem królewieckich "Nowin o Rozszerzaniu Wiary Chrześcijańskiej", członkiem licznych towarzystw naukowych, w tym poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Był uważany za postać kontrowersyjną. Uważał się bowiem za Mazura. Działał przeciwko Gizewiuszowi. W publikowanych utworach zacierał granice między Polakami i Niemcami. W ten sposób rozwijał również język polski na Mazurach. Publikował bowiem utwory Kochanowskiego, Reja, Ignacego Krasickiego czy Mickiewicza. W artykułach jego były też prezentowane takie postacie jak Kościuszko i Sobieski. Giersz atakowany był z jednej strony przez Polaków z Wielkopolski za lojalistyczną postawę wobec państwa pruskiego i potępiany przez Niemców za zdradę. Giersza nie potępiał Wojciech Kętrzyński.

Marcin Giersz zmarł 25 marca 1895 w ówczesnym Lecu - Giżycku.


Ciekawostki

  • Giersz pochodził z ubogiej rodziny chłopskiej.
  • Znał 12 języków.
  • Zmarł w biedzie, przeżywszy wszystkie swe dzieci z pierwszego małżeństwa. Przeżył go tylko Otto Borries noszący nazwisko matki, Louisy Borries, którą Gerss poślubił na krótko przed swą śmiercią.
  • Postać Giersza, jego życie i działalność stały się przedmiotem badań m.in. Zbigniewa Chojnowskiego, poety, krytyka i historyka literatury.
  • W 2008 roku w rodzinnej miejscowości Marcina Gerssa odsłonięto kamień pamiątkowy, na którym określono go m.in. mianem "ojca mazurskiej literatury ludowej".


Bibliografia

  1. Chojnowski Zbigniew, Kultura mazurska w opowiastkach Marcina Gerssa, [w:] Marcin Gerss (Giersz). Człowiek z pogranicza, praca zbiorowa pod red. Zbigniewa Chojnowskiego, Olsztyn 2008, s. 43-60.
  2. Jasiński Grzegorz, Marcin Gerss (1808-1895). Zarys poglądów, [w:] Marcin Gerss (Giersz). Człowiek z pogranicza, praca zbiorowa pod red. Zbigniewa Chojnowskiego, Olsztyn 2008.
  3. Oracki Tadeusz, Słownik biograficzny Warmii, Mazur i Powiśla (od połowy XV w. do 1945 roku), Warszawa 1963, s. 84-85.


Zobacz też

  • Hałun K., Marcina Gerssa "Kalendarz Królewsko-Pruski Ewangelicki", "Komunikaty Mazursko-Warmińskie" 1982, nr 3, s. 201-215.
  • Kruk Erwin, Marcin Gerss i jego mazurscy korespondenci (na przykładzie "Gazety Leckiej"), [w:] Marcin Gerss (Giersz). Człowiek z pogranicza, praca zbiorowa pod red. Zbigniewa Chojnowskiego, Olsztyn 2008, s. 61-78.
  • Żółtowska-Sikora Magdalena, "Ićta oba w zakład ia iest niedzi wamni". Wokół nieznanego rękopisu Adolfa Linkera ze wsi Kożuchy pod Białą Piską, "Literatura Ludowa" 2014, nr 1, s. 15-28.
  • pl.wikipedia.org [22.12.2013]