Przykop

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Przykop

Rodzaj miejscowości wieś sołecka
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Purda
Liczba ludności (2010) 281
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Przykop
Przykop
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Przykop
Przykop
Ziemia

Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city }


Przykop (niem. Grabenau) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko–mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Purda. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego. W 2010 roku liczyła 281 mieszkańców [1]. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje Bożena Ślubowska[2].

Położenie

Wieś położona jest na Pojezierzu Olsztyńskim, 3 km na północny wschód od Butryn, przy drodze Butryny - Nowa Wieś.

Dzieje miejscowości

Kapituła warmińska w połowie XVI stulecia zezwoliła, aby osadnicy polscy z Mazowsza przygotowali sobie teren pod osadę wiejską. Pierwszy z przybyłych - Marcin Wszołek - otrzymał 3 puste łany. W 1550 roku niejaki Kilian z Butryn wraz z synem otrzymali 4 łany. Po nich ziemię otrzymali jeszcze Tomasz Buper, Benedykt, Gaik, Szymon, Mikołaj, Maczek, Jan oraz Marcin Polak. Formalny przywilej lokacyjny został wydany przez warmińską kapitułę 4 lutego 1575 roku. Wieś otrzymała 23 łany czynszowe i 2 łany wolne od czynszu dla sołtysa Macieja ze wsi Kołpaki. Osadnicy otrzymali ponadto zezwolenie na połów ryb w jeziorze (obecne Mała Czerwonka oraz Duża Czerwonka).

W 1656 roku istniało we wsi 10 gospodarstw rolnych. 2 łany z łącznej liczby 25 pozostawały nieobsadzone. W tym czasie w Przykopie działała karczma, która pełniła rolę stacji dla każdego nowego biskupa witanego uroczyście w okolicy Butryn, na granicy diecezji. W 1681 roku w karczmie nocował biskup Stefan Radziejowski - kuzyn króla Jana III Sobieskiego, a w 1689 - biskup Jan Zbąski.

Po zaborze Warmii przez Prusy miejscowość stała się wsią królewską składającą się z 11 gospodarstw chłopskich. Miejscowa karczma należała wówczas do Józefa Spagaua. W 1836 roku Przykop składał się z 40 chałup i liczył 225 mieszkańców. Do miejscowej szkoły uczęszczało 40 dzieci, w tym 2 ewangelików. Zajęcia prowadzone były wyłącznie w języku polskim. Wszyscy mieszkańcy wsi posługiwali się gwarą warmińską, którą niemieckie władze uważały za język polski.

W 2. połowie XIX wieku nasilił się proces germanizacji, co w pierwszej kolejności dotknęło dzieci z miejscowej szkoły, którym zabraniano rozmawiania po polsku. W 1928 roku wieś była zamieszkana przez 449 osób. W 1932 roku urzędowo zmieniono nazwę wsi na Grabenau. W miejscowości działało polskie Towarzystwo Młodzieży. W tym czasie w obrębie wsi istniała leśniczówka Przykop. Natomiast na zachód od wsi powstała grupa zagród, którą w 1928 roku nazwano Neu Przykopp (obecnie Nowy Przykop).

Gospodarka

We wsi znajduje się siedziba leśnictwa, należącego do Nadleśnictwa Nowe Ramuki.

Zabytki

  • dwie zabytkowe kapliczki przydrożne
  • budynek dawnej niemieckiej szkoły
  • średniowieczne umocnienia liniowe, tzw. wały podłużne

Turystyka

Ludzie związani z miejscowością

Bibliografia

Przewodnik turystyczny po gminie Purda, Purda 2013.
Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg 1857.
Strona Gminy Purda [12.11.2013]
Wojewódzka Ewidencja Zabytków [12.11.2013]
Bank Danych Lokalnych GUS [12.11.2013]
Verwaltungsgeschichte [12.11.2013]

Przypisy

  1. łącznie Przykop, Dziuchy, Kopanki, Nowy Przykop
  2. Strona Gminy Purda [12.11.2013]