Butryny

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Butryny

Kościół w Butrynach.Fot.: © Mieczysław Wieliczko
Kościół w Butrynach.
Fot.: © Mieczysław Wieliczko
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Purda
Liczba ludności (2010) 402
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Butryny
Butryny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Butryny
Butryny
Ziemia

Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city }


Butryny (niem. Wutterienen) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko–mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Purda. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego. Miejscowość w 2010 roku liczyła 402 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje Urszula Raszkowska[1].

Położenie

Wieś położona jest na Pojezierzu Olsztyńskim, 17 km na południe od Olsztyna. Butryny leżą na południowym pograniczu historycznej Warmii.

Dzieje miejscowości

Wieś została lokowana przez kapitułę warmińską 3 listopada 1412 roku. Początkowo była zamieszkana wyłącznie przez ludność pruską, ale od schyłku XV stulecia zaczęli osiedlać się przybysze z Mazowsza. Pierwszy kościół został zbudowany prawdopodobnie około 1516 roku. Nie był okazały, w związku z czym w 1689 roku wzniesiono nową, zapewne większą świątynię. Budynek spłonął jednak w 1886 roku. Rok później na miejscu spalonej świątyni rozpoczęto budowę zachowanego do dziś kościoła neogotyckiego. W czasach świetności Warmii Butryny były znane jako miejsce uroczystego powitania każdego nowego biskupa wjeżdżającego od południa, w celu objęcia diecezji. Całe wydarzenie miało niezwykle uroczysty charakter. Parafię w Butrynach wizytował biskup Ignacy Krasicki, którego podpis widnieje na protokołach powizytacyjnych.

W okresie powstania styczniowego w Butrynach spotykamy się z różnymi przejawami solidarności z powstańcami. Propolskie i propowstańcze zachowania demonstrował miejscowy proboszcz Mikołaj Rochoń i wikary Jan Gross. W miejscowej gospodzie należącej do Jana Rafalskiego w 1863 roku czytano na głos polskie gazety. Przez miejscowość wiódł szlak przemytu broni dla polskich powstańców, którzy znaleźli tu również schronienie po klęsce powstania.

W 1883 roku w Butrynach założono polską bibliotekę Towarzystwa Czytelni Ludowych. Kilka lat później powstało Polsko–Katolickie Towarzystwo Ludowe. Przeciwko germanizacji występował otwarcie długoletni proboszcz Bernard Renkel, z pochodzenia Niemiec. Z ambony otwarcie krytykował miejscowego nauczyciela–germanizatora, a w 1901 roku zabronił nawet śpiewać organiście po niemiecku. Tę działalność kontynuował jego następca w latach 1904–1933 – ksiądz Wacław Osiński.

Przed wybuchem II wojny światowej w miejscowości działały 2 sklepy kolonialne, gospoda, sklep żelazny, dwie stacje benzynowe. Funkcjonował tartak, młyn z silnikiem parowym i spalinowym, punkt skupu zboża oraz sprzedaży materiałów opałowych. W 1905 roku we wsi powstała straż pożarna. W 1945 roku mieszkańcy ucierpieli w czasie przejścia frontu. Do czasów obecnych zachowały się samotne, rozproszone groby ofiar Armii Czerwonej. W latach 1946-1954 Butryny były wsią gminną.

Gospodarka

We wsi znajdują się dwa sklepy, przystanek autobusowy; na obrzeżach wsi Park Rozrywki Aktywnej ''Bartbo'' oraz gospodarstwo agroturystyczne.

Kultura

We wsi działa punkt biblioteczny Gminnej Biblioteki Publicznej w Purdzie, a także Galeria „Borowik”. Organizowane są tutaj imprezy towarzyszące, m.in. w ramach Międzynarodowych Olsztyńskich Dni Folkloru „Warmia”, a także Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Chóralnej im. Feliksa Nowowiejskiego w Barczewie.

Edukacja


Religia

W Butrynach znajduje się siedziba parafii rzymskokatolickiej pw. św. Jakuba.

Zabytki

  • neogotycki kościół; wewnątrz barokowy ołtarz główny i obraz z XVII w. przedstawiający św. Antoniego z Dzieciątkiem
  • muzeum parafialne
  • budynek dawnej szkoły
  • zabytkowe chałupy warmińskie
  • trzy kapliczki przydrożne
  • dawny cmentarz parafialny

Turystyka

Działa tutaj Ośrodek Wczasowy „Gim”. Przez miejscowość przebiega niebieski szlak rowerowy o długości 27 km – przebieg trasy: OlsztynStary OlsztynLinowoTrękusKabornoNowa WieśPrzykop – Butryny.

Ludzie związani z miejscowością

Bibliografia

Przewodnik turystyczny po gminie Purda, Purda 2013.
Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg 1857.
Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany, red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001.
Wojewódzka ewidencja zabytków [12.11.2013]
Bank Danych Lokalnych GUS [12.11.2013]
Verwaltungsgeschichte [12.11.2013]
Strona Gminy Purda [03.07.2014]

Przypisy

  1. Strona Gminy Purda [03.07.2014]