Szczupliny

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Szczupliny

Rodzaj miejscowości wieś sołecka
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat działdowski
Gmina Rybno
Liczba ludności (2010) 234
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Szczupliny
Szczupliny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szczupliny
Szczupliny
Ziemia

Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city }


Szczupliny (niem. Sczuplienen od 1866 r. Eichwalde) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko–mazurskim, w powiecie działdowskim, w gminie Rybno. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa ciechanowskiego. W 2010 roku liczyła 234 mieszkańców[1]. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje Adam Bochno[2].

Położenie

Wieś położona jest w południowej części województwa warmińsko–mazurskiego, na pograniczu Pojezierza Mazurskiego i Niziny Mazowieckiej, na wschodnim brzegu jeziora Rumian, przy ujściu do tego jeziora rzeki Wel, 8 km na wschód od Rybna, przy granicy z powiatem ostródzkim.

Dzieje miejscowości

Wieś powstała w ramach kolonizacji południowych terenów państwa Zakonu Krzyżackiego. Około 1320-1326 roku komtur dzierzgoński Luter z Brunszwiku nadał Janowi ze Szczuplin 80 łanów na prawie chełmińskim u ujścia rzeki Wel do jeziora Rumian. Ze swej strony Jan zobowiązał się do wystawienia dwóch służb zbrojnych. Na tym obszarze powstały wsie: Szczupliny i Wądzyń (powiat ostródzki). W drugiej połowie XVI i w wieku XVII wieś należała do rodziny von Oelsnitz (Oleśnickich) – właścicieli kilku innych wsi na Działdowszczyźnie, m.in. Tuczek, Myślęt, Żabin i Wądzynia.

Kościół w Szczuplinach powstał jeszcze w czasach krzyżackich. Po reformacji przekształcono go w świątynię ewangelicką, siedzibę parafii. W 1830 roku kościół poddano remontowi i dobudowano wieżę. W XX wieku zaczął popadać w ruinę i ostatecznie został rozebrany w latach 70. W okresie międzywojennym w budynku po szkole założono kaplicę katolicką.

Szkoła we wsi powstała około 1742 roku. W 1884 roku uczęszczało do niej 81 uczniów. Zlikwidowano ją w okresie międzywojennym, a dzieci ze Szczuplin uczyły się w szkole w pobliskiej Nowej Wsi.

W 1919 roku na mocy traktatu wersalskiego wieś przyznana została Rzeczpospolitej Polskiej; do 1932 roku wchodziła w skład powiatu lubawskiego. Szczupliny pozostały majątkiem szlacheckim aż do okresu międzywojennego, kiedy to obejmował on 747 hektarów, a właścicielem był Włodzimierz Pańkowski. Działała w tym czasie również gorzelnia, a oprócz dworu było tu zaledwie kilka budynków mieszkalnych (osiem w 1931 roku). W 1939 roku wieś znalazła się pod okupacją niemiecką. Po II wojnie światowej na bazie dawnego majątku utworzono we wsi Państwowe Gospodarstwo Rolne .


Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

  • 1858 r. – 186 osób (łącznie z Nową Wsią)
  • 1931 r. – 467 osób (łącznie z Nową Wsią)

Turystyka

Zabytki

  • pozostałości dawnego założenia dworskiego z XIX wieku: otoczony murem park, gorzelnia, zabudowania gospodarcze i częściowo zamieszkany czworak
  • pozostałości dawnego kościoła ewangelickiego z XV wieku, rozebranego w latach 70. XX wieku: resztki murów wieży kościelnej i betonowych wykończeń grobów na cmentarzu przykościelnym z drugiej połowy XIX wieku
  • dom drogomistrza z lat 30. XX wieku, z drewnianych bali
  • kaplica katolicka w budynku dawnej szkoły z drugiej połowy XIX wieku

Bibliografia

Działdowo. Z dziejów miasta i powiatu, red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1966.
Orłowicz Mieczysław, Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, Na nowo podali do druku Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba, Olsztyn 1991.
Przewodnik po zabytkach kultury materialnej Welskiego Parku Krajobrazowego, tekst Jarosław Kapiński, Wanda Grodzka, Lidzbark 2001.
Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg 1857.
Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany, red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001.
Wojewódzka Ewidencja Zabytków [12.11.2013]
Bank Danych Lokalnych GUS [12.11.2013]

Przypisy

  1. łącznie: Szczupliny, Nowa Wieś i Szczuplinek
  2. Strona Urzędu Gminy Rybno [05.12.2013]