Grunwald

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Grunwald

Rodzaj miejscowości wieś sołecka
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat ostródzki
Gmina Grunwald
Liczba ludności (2010) 423
Strefa numeracyjna (+48) 89
Kod pocztowy 14-107
Tablice rejestracyjne NOS
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Grunwald
Grunwald
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Grunwald
Grunwald
Ziemia

Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city }


Grunwald (lit. Griunvaldas, hist. Žalgiris, niem. Grünfelde) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko–mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Grunwald. Siedzibą gminy Grunwald jest Gierzwałd. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego. W 2010 roku wieś liczyła 423 mieszkańców. Aktualnie funkcję sołtysa sprawuje Rydygier Kupisz[1].

Inscenizacja bitwy grunwaldzkiej w 2010 roku. Fot. Arkadiusz Rutkowski. Źródło: www.grunwald1410.pl [08.07.2014]

Położenie

Wieś położona jest na Mazurach Zachodnich, na obszarze Garbu Lubawskiego, wśród wzgórz o wysokości do 230 m n.p.m., 19 km na południowy zachód od Olsztynka, w odległości 27 km na południe od Ostródy.

Dzieje miejscowości

Wieś wymieniana jest w dokumentach z początku XV wieku jako dobra rycerskie. W XVI wieku majątek kilkakrotnie zmieniał właścicieli. W 1619 roku dobra rycerskie w Grunwaldzie, Saminie, Rychnowie i Lutkach posiadali trzej bracia Finckowie. Majątek był własnością rodu Finck von Finckenstein do połowy XIX wieku. W 1831 roku majątek Grunwald trafił w dzierżawę do Jakuba Wittkowskiego, który wkrótce wykupił dobra na własność. W latach 20. XX wieku majątek należał do Skarbu Państwa i był oddawany w dzierżawę. Do dzisiejszych czasów zachował się dwór pochodzący z końca XIX wieku oraz cmentarz rodowy położony w przylegającym do dworu parku .

W dniach 26 sierpnia – 30 września 1914 miała miejsce II bitwa pod Grunwaldem, znana jako Bitwa pod Tannenbergiem (Stębark, niem. Tannenberg) – starcie w ramach operacji wschodniopruskiej między siłami rosyjsko–niemieckimi. Bitwa zakończyła się całkowitym zwycięstwem Niemców, którzy stracili w niej około 20 tys. żołnierzy. Straty rosyjskie to 30 tys. zabitych i 95 tys. wziętych do niewoli. Do obozów w głębi Niemiec pociągi wywoziły jeńców przez cały tydzień. Władze niemieckie nadały zwycięstwu niesłychany rozgłos, przedstawiając je jako rewanż za porażkę poniesioną na polach grunwaldzkich 504 lata wcześniej.

15 lipca 1960 roku zostało otwarte Muzeum Grunwaldzkie, a w 550 rocznicę zwycięstwa wzniesiony został zespół pomnikowy. W związku z podjętymi inicjatywami zorganizowano pierwsze Obchody Jubileuszu Bitwy pod Grunwaldem. Obecnie co roku w okolicach 15 lipca obchodzone są Dni Grunwaldu, których najważniejszą część stanowi inscenizacja historycznej bitwy w wykonaniu licznych bractw rycerskich z Polski i zagranicy. Z okazji obchodów rocznicy zwycięskiej bitwy wydano Pamiątkowy Medal Grunwaldzki.

Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

  • 1861 r. – 146 osób
  • 1880 r. – 206 osób
  • 1895 r. – 240 osób
  • 1925 r. – 271 osób
  • 1939 r. – 241 osób

Kultura

W miejscowości organizowany był międzynarodowy projekt artystyczny Plener Grunwaldzki Grunwald–Art, a w latach 80. XX wieku Międzynarodowy Plener Malarski „Grunwald”. Wydarzenie to utrwalono w filmie dokumentalnym pt.: Galeria Grunwaldzka. W Stębarku zlokalizowane jest Muzeum Grunwaldzkie. Od 2001 roku działa Fundacja Grunwald, która powstała z inicjatywy Rady Gminy Grunwald. Fundusze finansowe gromadzone przez Fundację corocznie zostają wykorzystane na organizację uroczystości związanych z rocznicą bitwy grunwaldzkiej. W Grunwaldzie odbywa się cyklicznie Zlot Grunwaldzki[2] – największa impreza harcerska, organizowana w połowie lipca na polach grunwaldzkich. Oprócz harcerzy z Polski biorą w niej udział skauci z Litwy, Łotwy, Estonii, Irlandii, Ukrainy, Białorusi, Węgier i Stanów Zjednoczonych. Wydarzeniu towarzyszy Rajd Grunwaldzki[3] – przedsięwzięcie turystyczno-edukacyjne zainicjowane w 2009 roku.

W miejscowości organizowany jest także Przegląd Zespołów Folklorystycznych.

Turystyka

Zabytki

  • w odległości 2 km na południowy wschód od wsi historyczne pole bitwy (połączone wojska polsko–litewsko–ruskie pod ogólnym dowództwem Władysława Jagiełły odniosły zwycięstwo 15 lipca 1410 r. nad wojskami krzyżackimi dowodzonymi przez Ulricha von Jungingena)
  • mury fundamentów kaplicy z 1411 roku na pobojowisku grunwaldzkim, odsłonięte w trakcie badań w latach 1959–1960
  • pozostałości pomnika zburzonego przez hitlerowców w 1939
  • zespół folwarczny
  • pozostałości parku dworskiego
  • zachowany dwór z XIX wieku
  • Kopiec Jagiełły usypany przez harcerzy w 1959 roku

Ludzie związani z miejscowością

Multimedia

Film udostępniony w ramach projektu Regionalna Kronika Filmowa

Bibliografia

Achremczyk Stanisław, Historia Warmii i Mazur, t. 1-2, Olsztyn 2011.
Bałdowski Jan, Grunwald i okolice - przewodnik turystyczny, Warszawa 1986.
Darmochwał Tomasz, Rumiński Marek Jacek, Warmia. Mazury, Białystok 1998.
Jackiewicz-Garniec Małgorzata, Garniec Mirosław, Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich, Olsztyn 2001.
Gąsiorowski Andrzej, Podróże historyczne i krajoznawcze po pograniczu pruskim 1466-1939, Olsztyn 2005.
Grunwald: przewodnik historyczny a w nim historia prawdziwa zmagań Królestwa Polskiego z Krzyżakami..., red. Jan Gancewski, Olsztyn 2010.
Leśniowski Henryk, Tajemnice grunwaldzkiego pobojowiska,Olsztyn 2010.
Kossert Andreas, Mazury. Zapomniane Południe dawnych Prus Wschodnich, przeł. Barbara Ostrowska, Warszawa 2004.
Mazury. Słownik stronniczy, ilustrowany, red. Waldemar Mierzwa, Dąbrówno 2008.
Orłowicz Mieczysław, Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, na nowo podali do druku Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba, Olsztyn 1991.
Ostróda. Z dziejów miasta i okolic, red. Andrzej Wakar i in., Olsztyn 1976.
Warmia i Mazury. Przewodnik ilustrowany, red. Marcin Kuleszo, Barbara Wojczulanis, Olsztyn 2001.
Bank Danych Lokalnych GUS [10.09.2013]
Deutsche Verwaltungsgeschichte[10.09.2013
Strona Gminnego Ośrodka Kultury w Gierzwałdzie [10.09.2013]
Serwis Internetowy Gminy Grunwald [10.09.2013]
Serwis poświęcony obchodom Dni Grunwaldu [10.09.2013]
Wojewódzka Ewidencja Zabytków [10.09.2013]
Moje Mazury [08.07.2014]

Przypisy