Pieniężno

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Pieniężno

Zamek w Pieniężnie, Fot. Mieczysław Kalski
Zamek w Pieniężnie, Fot. Mieczysław Kalski
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat braniewski
Gmina Pieniężno
Liczba ludności (2012) 2 956
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Pieniężno
Pieniężno
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pieniężno
Pieniężno
Ziemia

Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city }

Pieniężno (niem. Mehlsack) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie braniewskim. Jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. Liczba ludności w 2012 wynosiła niemal trzy tysiące. W 2014 na kolejną kadencje burmistrzowską w Pieniężnie wybrany został Kazimierz Kiejdo.

Ratusz Fot. Mieczysław Kalski
Most w Pieniężnie Fot. Mieczysław Kalski
Most w Pieniężnie Fot. Mieczysław Kalski

Nazwa

Niemiecka nazwa miasta ma swoje podłoże w pruskiej nazwie Malcekuke oznaczającej "czarci las", i została zaadaptowana przez osadników jako zbliżone fonetycznie "Mehlsack" - worek mąki. Osadnictwo mazurskie przyczyniło się do wytworzenia wersji spolszczonej nazwy - Melzak. Bezpośrednio po II wojnie światowej w użyciu była "przetłumaczona" nazwa polska Mąkowory, ale ostatecznie w 1946 miasto przemianowano na Pieniężno, upamiętniając osobę zamordowanego przez hitlerowców wydawcy i redaktora "Gazety Olsztyńskiej", Seweryna Pieniężnego. Pieniężny nie miał z miastem szczególnych powiązań.

Położenie

Pieniężno leży nad rzeką Wałszą, w paśmie Wzniesień Górowskich. Przed 1998 znajdowało się na terenie województwa elbląskiego.

Dzieje miejscowości

W okolicy dzisiejszego Pieniężna istniał staropruski gród Malcekuke zarządzany u schyłku swojego istnienia prawdopodobnie przez księcia Wewa, który w połowie XIII wieku poniósł klęskę w walkach z zakonem krzyżackim. Po podziałach wpływów na Warmii terytorium trafiło pod zarząd kapituły, której biskup nakazał w 1282 roku założenie parafii i wzniesienie kościoła. Pierwsza wzmianka o miejscowym proboszczu Ekhardzie pochodzi z 1304 roku. W 1312 roku Melzak nazywany jest już w dokumentach miastem. 17 września 1326 kapituła odnowiła chełmiński przywilej lokacyjny miasta.

W Melzaku znajdowała się siedziba komornictwa, na zamku rezydował wójt mianowany przez kapitułę. Budowę kościoła zrealizowano w pierwszej połowie XIV wieku; został on rozebrany (z wyjątkiem wieży) w 1893, a kolejną świątynię konsekrował cztery lata później biskup Andreas Thiel. Istniał system murów obronnych, z bramami braniewską i ornecką.

Mieszczanie zajmowali się produkcją rolną, wyrobem sukna i kapeluszy, wytwórstwem piwa i wódki, handlem zbożem, lnem, skórami. Zachował się wilkierz miejski z 1653 roku. W 1772 roku mieszkało w Melzaku 1930 osób, a najwięcej mieszkańców było w latach 30. XX wieku, kiedy ich liczba przekraczała cztery i pół tysiąca. W 1885 miasto uzyskało połączenie kolejowe z Olsztynem i Braniewem,a niebawem także z Królewcem. Od 1910 działało gimnazjum humanistyczne, a w 1922 roku zostali do Melzaku sprowadzeni werbiści, którzy założyli klasztor i seminarium duchowne.

Nie omijały miasta klęski wojenne; w 1414 roku Melzak najechali Tatarzy, w 1455 miasto spaliły wojska polskie za opowiedzenie się mieszczan po stronie zakonu, a w 1520 roku zniszczeń dokonały wojska księcia Albrechta Hohenzollerna. Zniszczenia i straty pozostawili za sobą także Szwedzi (1627). Około 90% zabudowy miasta nie przetrwało walk u schyłku II wojny światowej, co przyczyniło się do utraty praw miejskich po wojnie. W walkach pod Pieniężnem w 1945 zginął radziecki generał Iwan Czerniachowski, upamiętniony w mieście budzącym po roku 1989 kontrowersje pomnikiem. Dopiero od 1973 Pieniężno jest ponownie miastem.

Zabytki

Wśród zabytków Pieniężna są:

Szkolnictwo

Transport

Przez miasto przebiegają drogi wojewódzkie:

W mieście znajduje się stacja kolejowa obsługująca linię nr 221 (Gutkowo - Braniewo).

Religia

Działają w Pieniężnie następujące wspólnoty wyznaniowe:

W XIX wieku działała gmina ewangelicka (w 1851 powstała świątynia). Istniała także gmina żydowska.

Współpraca z innymi miastami

Pieniężno ma umowy partnerskie z niemieckim Lichtenau i rosyjskim Gusiewem.

Ludzie związani z Pieniężnem

W Melzaku (Pieniężnie) urodzili się lub działali m.in.:

Bibliografia

Jan Chłosta, Słownik Warmii (historyczno-geograficzny), Olsztyn 2002. pl.wikipedia.org, Pieniężno [28.12.2014]