Szałstry

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Szałstry

Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Jonkowo
Liczba ludności (2010) 237[1]
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Szałstry
Szałstry
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szałstry
Szałstry
Ziemia

Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city }

Szałstry (niem. Schaustern) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Jonkowo. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego.

Miejscowość w 2010 roku liczyła 237 mieszkańców (łącznie z Bobrami).

Położenie

Wieś położona jest w zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, na Pojezierzu Olszyńskim, nad jeziorem Szałstry, 7 km na zachód od Jonkowa i 12 km na zachód od Olsztyna. Przebiega przez nią linia kolejowa na odcinku Olsztyn – Morąg.

Dzieje miejscowości

Wieś została założona w 1352 roku, gdy kapituła warmińska powierzyła Prusowi Sinsutenowi zadanie założenia wsi czynszowej na 40 łanach nad jeziorem Szałstry. Wieś poniosła poważne straty podczas wojen polsko-krzyżackich w XV i na początku XVI wieku; w 1520 roku odnotowano tu 12 opuszczonych łanów. Ponowne zagospodarowywanie trwało do lat 60. XVI wieku. Aż do 1772 roku Szałstry obejmowały obszar 40 łanów (choć w niektórych okresach część z nich leżała odłogiem, np. podczas wojen szwedzkich w połowie XVII wieku). Przed I rozbiorem Polski sześć łanów należało do sołtysa, 18 łanów do trzech największych gospodarzy, a reszta, czyli 16 łanów, do 12 chłopów czynszowych. Szałstry miały wówczas własnego kowala, ogrodnika, szewca i bednarza.

Na początku XIX wieku w ramach reform uwłaszczeniowych tutejsi chłopi za odszkodowaniem otrzymali uprawianą przez nich ziemię. W 1820 roku wieś posiadała 27 budynków mieszkalnych. W tym samym czasie w Szałstrach założono szkołę elementarną, w której zatrudniony był jeden nauczyciel (w okresie międzywojennym trzech nauczycieli). W czasie plebiscytu 1920 roku za przyłączeniem do Polski oddano tu jeden głos (za Prusami Wschodnimi – 311 głosów).

Obecnie we wsi działa sklep spożywczo-przemysłowy, posterunek Ochotniczej Straży Pożarnej, świetlica, pięć gospodarstw rolnych nastawionych na dużą produkcję mleczną. Wieś posiada pełną instalację wodociągowo-kanalizacyjną.

Liczba mieszkańców w następujących latach wynosiła:

  • 1820 – 137 osób
  • 1857 – 341 osób
  • 1861 – 345 osób
  • 1895 – 519 osób
  • 1933 – 389 osób
  • 1939 – 358 osób

Turystyka

  • Szlak rowerowy o długości 28 km

Przebieg trasy: JonkowoŁomyNowe Kawkowo – Szałstry – Węgajty – Jonkowo

Zabytki

  • krzyż przydrożny z XIX wieku
  • budynek dawnej szkoły z pierwszej ćwierci XX wieku
  • chałupa nr 2 z połowy XIX wieku i chałupa nr 13 z początku XX wieku
  • dworek Wojtówka z XIX wieku (obecnie dom, nr 8/9)

Ludzie związani z miejscowością

Przypisy

  1. Łącznie: Szałstry i Bobry.

Bibliografia

Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg 1857. Syrwid Robert, Warmińska gmina Jonkowo: historia i współczesność, Jonkowo 2010.
jonkowo.pl [05.03.2014]
bip.warmia.mazury.pl, Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Jonkowo [05.03.2014]
Bank Danych Lokalnych GUS [05.03.2014]
verwaltungsgeschichte.de [05.03.2014]
Dom Warmiński [05.03.2014]
ciekawemazury.pl [05.03.2014]