Turza Wielka

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Turza Wielka

Rodzaj miejscowości wieś sołecka
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat działdowski
Gmina Działdowo
Liczba ludności (2010) 686
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Turza Wielka
Turza Wielka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Turza Wielka
Turza Wielka
Ziemia

Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city }


Turza Wielka (niem. Tauersee, Gross Tauersee) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko–mazurskim, w powiecie działdowskim, w gminie Działdowo. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa ciechanowskiego. W 2010 roku liczyła 686 mieszkańców[1]. Obecnie funkcję sołtysa sprawuje Marek Waśkowiak[2].

Położenie

Wieś położona jest w południowej części województwa warmińsko–mazurskiego, na pograniczu Pojezierza Mazurskiego i Niziny Mazowieckiej, 11 km na północny zachód od Działdowa; przebiega przez nią linia kolejowa Działdowo - Nowe Miasto Lubawskie i Lubawa.

Dzieje miejscowości

Wieś powstała w ramach kolonizacji południowych terenów państwa Zakonu Krzyżackiego. Po raz pierwszy jest wzmiankowana w źródłach historycznych z 1408 roku, kiedy to mieszkał tu niejaki Otto Kikoł. 13 lipca przez Turzę Wielką przechodziły wojska króla Władysława Jagiełły w drodze pod Grunwald. W 1482 roku sędzia ostródzki Paśko nadał niejakiemu Mikołajowi cztery łany sołeckie z zadaniem założenia wsi czynszowej, zaś dwa lata później dwa łany na prawie chełmińskim niejakiemu Stanisławowi, który zobowiązał się do jednej służby zbrojnej. W okresie zakładania wsi znajdowało się w tej okolicy Wielkie Jezioro Turskie, które w późniejszym czasie wyschło. W XVI wieku książę Albrecht Hohenzollern nadał dziedziczne sołectwo w Turzy Wielkiej rodzinie Zakrzewskich. W tym czasie tutejsze dobra należały do rodziny Finków, a od 1544 roku do Fryderyka von Oelsnitz. Wieś należała do parafii ewangelickiej w Uzdowie. Majątek istniał tu jeszcze w okresie międzywojennym; jego właścicielem był wówczas Aleksander Kamiński.

W 1919 roku na mocy traktatu wersalskiego wieś – wraz z całą Działdowszczyzną – przyznana została Rzeczpospolitej Polskiej. W 1939 roku znalazła się pod okupacją niemiecką. W połowie lat 50. Turza Wielka była siedzibą gromady.


Liczba mieszkańców w poszczególnych latach:

  • 1857 r. – 448 osób
  • 1931 r. – 627 osób

Gospodarka

We wsi znajduje się siedziba leśnictwa, należącego do Nadleśnictwa Lidzbark.

Szkolnictwo

Kultura

We wsi działa Biblioteka Publiczna, będąca filią Gminnej Biblioteki Publicznej w Burkacie. Organizowane są tutaj Biesiady Poetyckie.

Religia

We wsi znajduje się siedziba parafii rzymskokatolickiej.

Turystyka

Zabytki

  • kościół z drugiej połowy XIX wieku, murowany, cokół kamienny
  • budynek szkoły z około 1905 roku, murowany z czerwonej cegły, otynkowany
  • kilka przykładów budownictwa z końca XIX i początku XX wieku (domy mieszkalne, murowane z czerwonej cegły)
  • cmentarz parafialny rzymskokatolicki
  • cmentarz ewangelicki, zaniedbany, stanowi skupisko zieleni, brak śladu po nagrobkach; własność Urzędu Gminy w Działdowie

Bibliografia

Działdowo. Z dziejów miasta i powiatu, red. Wanda Korycka, Olsztyn 1966.
Orłowicz Mieczysław, Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, Na nowo podali do druku Grzegorz Jasiński, Andrzej Rzempołuch, Robert Traba, Olsztyn 1991.
Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen, Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg 1857.
Wojewódzka ewidencja zabytków [data dostępu: 12.11.2013]
Strona Urzędu Gminy Działdowo [12.11.2013]
Bank Danych Lokalnych GUS [12.11.2013]
Verwaltungsgeschichte [12.11.2013]

Przypisy

  1. łącznie Turza Wielka i Drzazgi
  2. Strona Urzędu Gminy Działdowo [05.12.2013]