Pasłęk

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Pasłęk

Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat elbląski
Gmina Pasłęk
Liczba ludności (2014) 12 452
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Pasłęk
Pasłęk
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pasłęk
Pasłęk
Ziemia

Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city }

Pasłęk (niem. Preußisch Holland) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie elbląskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pasłęk. W 2014 roku miasto liczyło prawie 12,5 tysiąca mieszkańców. Funkcję burmistrza pełni Wiesław Śniecikowski.

Nazwa

Współczesna nazwa pochodzi od pruskiej osady Paslok (Pazluch), która znajdowała się w tym samym miejscu przed okresem podbojów krzyżackich. Niemiecka nazwa Preußisch Holland nawiązuje do osadników holenderskich z końca XIII wieku, sprowadzonych przez krzyżackiego wielkiego mistrza Meinhardta z Kwerfurtu.

Położenie

Pasłęk położony jest na północnym skraju Pojezierza Iławskiego. Przez miasto przepływa rzeka Wąska, uchodząca do jeziora Drużno.

Odległość do stolicy regionu Olsztyna wynosi (w linii prostej) 63 km. Droga do Elbląga, dawnej siedziby województwa, w którym znajdował się Pasłęk, wynosi 19 km.

Miasto zajmuje powierzchnię 10,63 km².

Dzieje

W miejscu dzisiejszego Pasłęka znajdował się w średniowieczu pruski gród plemienia Pogezanów Paslok lub Pazluch. W końcu XIII wieku podjęto akcję kolonizacyjną, sprowadzając osadników holenderskich. Tym samym Pasłęk stał się pierwszą osadą holederską na terenie Prus (i całej współczesnej Polski). W 1297 roku osada, której nadano nazwę Hollandt, otrzymała prawa miejskie. Miasto miało charakter handlowo-rzemieślniczy. Dokumenty z 1319 roku wspominają już o zamku.

Mimo wsparcia strony polskiej w wojnie trzynastoletniej na mocy II pokoju toruńskiego miasto pozostało w granicach państwa zakonnego, stając się nawet siedzibą komturii, a po 1525 roku w Prusach Książęcych.

W dobie reformacji prowadzono duszpasterstwo ewangelickie również w języku polskim. Miasta nie omijały charakterystyczne dla ówczesnych czasów klęski żywiołowe, epidemie, pożary, a także najazdy wojskowe, szczególnie szwedzkie: w 1627 roku miasto zostało zajęte przez wojska Gustawa Adolfa, a trzydzieści lat później na zamku król Karol X Gustaw i elektor pruski Fryderyk Wilhelm zawarli porozumienie dotyczące wspólnej walki z Polską. W 1635 roku w Pasłęku prowadzono polsko-szwedzkie rozmowy pokojowe. W połowie XVIII wieku miasto okupowali Rosjanie, a w 1807 i 1812 roku zniszczenia przyniosły przemarsze żołnierzy Napoleona.

Od 1818 roku w mieście była siedziba powiatu. Wiek XIX to także rozwój przemysłowy uwieńczony uruchomieniem połączeń kolejowych (do Morąga, potem do Olsztyna i Elbląga). W zbliżonym czasie powstały m.in. szpital, drukarnia, nowe drogi, sieć wodociągowa.

Zniszczenia okresu II wojny światowej sięgały 80% zabudowy. Po wojnie znaczną część ludności wysiedlono, ich miejsce zajęli osadnicy z Kresów.

Zabytki

Do najważniejszych zabytków Pasłęka należą:

  • zamek krzyżacki zbudowany na początku XIV wieku, wielokrotnie niszczony w działaniach wojennych, odbudowywany i przebudowywany, po raz ostatni w latach 60. XX wieku
  • kościół św. Bartłomieja z pierwszej połowy XIV wieku
  • mury miejskie, powstałe między XIII a XV wiekiem, z basztą (Wieżą Kamienną) i Bramą Młyńską
  • ratusz z XIV wieku, odbudowany po zniszczeniach wojennych
  • kościół św. Józefa, neogotycki, obecnie cerkiew greckokatolicka
  • kościół św. Jerzego, obecnie użytkowany wspólnie przez ewangelików i prawosławnych
  • miejska wieża wodociągowa z 1910 roku
  • kamienice z XVIII i XIX wieku

Gospodarka

W Pasłęku funkcjonuje duża mleczarnia, prowadząca produkcję znanych wyrobów nabiałowych (Sery ICC Pasłęk). Miasto utrzymuje się także z rolnictwa i przemysłu lekkiego.

Transport

Przez Pasłęk przechodzą drogi:

  • ekspresowa S7, jako część drogi krajowej nr 7 (Gdańsk-Chyżne); ma dwa zjazdy, węzeł Pasłęk północ i węzeł Pasłęk południe;
  • wojewódzkie:
    • nr 505 (Frombork-Pasłęk, przez Młynary)
    • nr 513 (Pasłęk-Wozławki)
    • nr 526 (Pasłęk-Przezmark)
    • nr 527 (Dzierzgoń-Olsztyn)

Sport

Najbardziej znanym klubem sportowym z Pasłęka jest Polonia Pasłęk założona w 1950 roku, dawniej działająca jako Ogniwo. Jest to klub wielosekcyjny, piłkarze występują w klasie okręgowej (najwyższą klasą rozgrywkową była IV liga). Istnieją sekcje koszykówki, siatkówki, motorowa i lekkoatletyczna.

Od 2001 roku działa Uczniowski Klub Sportowy Gimpas przy Zespole Szkół Powszechnych w Pasłęku. Klub, któremu patronują wybitni lekkoatleci Szymon Ziółkowski i Tomasz Czubak, współorganizuje coroczne imprezy biegowe, m.in. Uliczny Bieg Filipidesa (od 2006 roku) i Pasłęckie Biegi Uliczne.

Edukacja

W Pasłęku działają następujące placówki oświatowe:

Religia

W Pasłęku działają wspólnoty religijne:

  • Kościoła rzymskokatolickiego
  • Kościoła greckokatolickiego
  • Kościoła ewangelicko-augsburskiego
  • Kościoła Chrześcijan Baptystów
  • Kościoła Zielonoświątkowego
  • Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego
  • Świadków Jehowy

Współpraca z innymi miastami

Pasłęk ma umowy partnerskie z francuskim La Couronne oraz niemieckim Itzehoe.

Ludzie związani z Pasłękiem

Z Pasłękiem byli związani miejscem urodzenia bądź działalnością m.in.:

Bibliografia