Szymbark

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Szymbark

Rodzaj miejscowości wieś sołecka
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat iławski
Gmina Iława
Liczba ludności (2010) 409
Strefa numeracyjna (+48) 89
Kod pocztowy 14-241
Tablice rejestracyjne NIL
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Szymbark
Szymbark
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szymbark
Szymbark
Ziemia

Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city }


Szymbark (niem. Schönberg) – wieś sołecka położona w województwie warmińsko–mazurskim, w powiecie iławskim, w gminie Iława. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego. W 2010 roku wieś liczyła 409 mieszkańców. Obecnie funkcję sołtysa pełni Bożena Majewska[1].

Zamek w Szymbarku. Fot. Jerzy Strzelecki. Źródlo: Commons Wikimedia [23.09.2013]
Groby rodziny von Finckensteinów. Fot. 1bumer. Źródło: Commons Wikimedia [23.09.2013]

Położenie

Miejscowość położona jest nad Jeziorem Szymbarskim, przy drodze wojewódzkiej nr 521, w odległości ok. 8 km od Iławy.

Dzieje miejscowości

Pierwsza wzmianka o Szymbarku pochodzi z 1378 roku. Wieś została wymieniona w dokumencie, który określał granice Starzykowa. Szymbark był rezydencją proboszcza kapituły pomezańskiej. W czasie wojny trzynastoletniej wieś przechodziła od jednego do drugiego właściciela. Na początku była w posiadaniu Związkowców, następnie władzę nad nią przejęli Krzyżacy. Zarówno wieś, jak i zamek w czasie tej wojny uległy zniszczeniu.

W 1527 roku po sekularyzacji biskupstwa pomezańskiego kapituła oddała Szymbark Albrechtowi Hohenzollernowi. Książę Albrecht natomiast, na podstawie dokumentu z 13 listopada 1532 roku, przekazał Szymbark biskupowi Georgowi Polenzowi. Po śmierci Polenza majątek otrzymał jego syn Teofil Starszy. Spośród czterech synów Teofila na właściciela majątku został wybrany średni – Albrecht.

W 1653 roku Szymbark przeszedł w posiadanie rodziny Eulenburgów. Kilkanaście lat później Szymbark należał do Teodora Schlieben. Po jego śmierci w 1699 roku jego syn i zarazem dziedzic sprzedał majątek Ernstowi Finck von Finckensteinowi. W posiadaniu Finckensteinów Szymbark był do 1905 roku.

W 1789 roku wieś była majątkiem szlacheckim z zamkiem, folwarkiem, karczmą i młynem. Liczyła 39 domów mieszkalnych. W 1885 roku powierzchnia majątku wynosiła 6664 ha, a w 1905 roku – 6639,6 ha. Na początku XX wieku do Szymbarka należało 5 folwarków.

W Szymbarku powstał Państwowy Ośrodek Hodowli Zagrodowej. W 1969 roku powierzchnia wsi wynosiła 1501 ha, w tym grunty orne liczyły 900 ha, użytki zielone 438 ha. Stan liczebny zwierząt przedstawiał się następująco: bydło – 460 sztuk, krowy – 240 sztuk, owce – 446 sztuk, konie – 54 sztuk. W roku 1949 wszystkie majątki należące do Państwowych Nieruchomości Ziemskich zostały przyporządkowane trzem zespołom państwowych gospodarstw rolnych, miedzy innymi w Szymbarku.

W 1958 roku powstał inspektorat PGR. Gospodarstwa przeszły na pełny rozrachunek gospodarczy. Od tego czasu datuje się znaczna stabilizacja stanu posiadania PGR.

Do 1962 roku było 13 gospodarstw, z których dwa były jednozakładowe (Osówko i Szymbark).

Kultura

W 1984 roku zorganizowano w miejscowości Ogólnopolski Turystyczny Przegląd Piosenki Studenckiej „BAZUNA”.

Religia

Wieś znajduje się na terenie parafii rzymskokatolickiej w Ząbrowie.

Turystyka

Przyroda

Na terenie miejscowości znajdują się pomniki przyrody – dęby w parku zamkowym (mające 400-450 lat) i licząca sobie 200 lat aleja sosnowa, tzw. "Aleja Napoleona" – będące pod ochroną programu Natura 2000.

Zabytki

  • zamek, którego cześć południowa została w 1857 roku przebudowana w stylu neogotyckim, został uznany za zabytek architektoniczny pierwszej kategorii; do trzeciej należy oranżeria wybudowana pod koniec XVIII wieku w stylu klasycystycznym wraz z postawionym przy niej domem
  • cmentarz, gdzie do dzisiaj zachowały się groby szymbarskiej linii von Finckensteinów.

Ludzie związani z miejscowością

Bibliografia

Iława z dziejów miasta i powiatu, red. M. Lossman, Olsztyn 1972.
Michniewska-Szczepkowska Barbara, Szczepkowski Bohdan, Województwo olsztyńskie, środowisko geograficzne tekst i mapy krajoznawcze, Olsztyn 1969.
Panfil Jan, Pojezierze Mazurskie, Warszawa 1968.
Szymbark, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 12, red. B. Chlebowski, Warszawa 1892.
Bank Danych Lokalnych GUS [12.11.2013]

Przypisy