Młynary (gmina miejsko-wiejska)

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Gmina Młynary

Herb
Herb gminy
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat elbląski
Rodzaj gminy miejsko-wiejska
Burmistrz Renata Bednarczyk
Powierzchnia 158,41 km²
Liczba sołectw 19
Liczba miejscowości 26
Liczba ludności (2013)
Gęstość zaludnienia
4566
29 osób/km²
Strefa numeracyjna 55
Tablice rejestracyjne NEB
TERYT 2804063
Urząd gminy
ul. Dworcowa 29
 14-420 Młynary
Strona internetowa gminy
Biuletyn Informacji Publicznej gminy

Gmina Młynary – gmina miejsko-wiejska położona w zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, w północno-wschodniej części powiatu elbląskiego. Siedziba gminy znajduje się w Młynarach. Jest to gmina rolnicza, usytuowana na pograniczu Wzniesienia Elbląskiego i Równiny Warmińskiej.

Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Błudowie. Fot. Igor Hrywna. Źródło: www.mojemazury.pl
Kościół pw. św. Piotra Apostoła w Młynarach.
Źródło: www.mlynary.pl
Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Zastawnie. Źródło: www.mlynary.pl
Pozostałości cmentarza w Młyńskiej Woli.
Fot. Igor Hrywna. Źródło: www.mojezulawy.pl

Powierzchnia gminy

Gmina Młynary zajmuje powierzchnię 158,41km2[1]. W tym:

  • lasy: 39%
  • użytki rolne: 54%

Gmina stanowi 11,19% powierzchni powiatu elbląskiego.

Demografia

Liczba ludności gminy według danych z 2013 roku wynosi[2]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
liczba 4566 100 2311 50,61 2255 49,39
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
29 15 14

Saldo migracji wewnętrznych i zagranicznych na pobyt stały w 2012 roku w gminie miejsko-wiejskiej Młynary wynosiło -31osób [3], co stanowi 140,9% migracji ludności w powiecie elbląskim (saldo migracji w powiecie elbląskim wynosi -22 osoby), 1,20% w województwie warmińsko-mazurskim.

Historia gminy jako jednostki administracyjnej

W 1945 roku na skutek licznych zniszczeń wojennych i wyludnienia Młynary utraciły posiadane prawa miejskie. Po ostatecznym ustaleniu granic państwa polskiego i przejęciu władzy przez przedstawicieli polskiej administracji powołano powiat pasłęcki, który na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 roku[4] stał się częścią województwa olsztyńskiego. Podzielono go na 8 gmin wiejskich i 1 gminę miejską, wśród nich była gmina wiejska Młynary.

W 1954 roku na mocy Ustawy z dnia 25 września 1954 roku o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych[5] istniejące dotychczas gminy zamieniono na gromady. W wyniku likwidacji niektórych mniejszych gromad niezdolnych do samodzielnego funkcjonowania powołano wówczas gromadę Młynary, która stała się na przestrzeni lat największą gromadą w powiecie pasłęckim i w 1964 roku zajmowała obszar 158,95 km2[6].

Kolejne zmiany w podziale administracyjnym dokonane na podstawie Ustawy z 29 listopada 1972 roku o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych[7] przywróciły podział państwa na gminy. W skład utworzonej gminy Młynary z siedzibą w Młynarach wchodziły obszary sołectw: Błudowo, Karszewo, Kraskowo, Kurowo Braniewskie, Kwietnik, Mikołajki, Młynary, Młynarska Wola, Nowe Monasterzysko, Płonne, Sąpy, Sokolnik, Stare Monasterzysko, Warszewo, Włóczyska, Zastawno, Zaścianki oraz miejscowość Rucianka[8].

1 czerwca 1975 roku na podstawie Ustawy o dwustopniowym podziale administracyjnym państwa[9] przestał istnieć powiat pasłęcki. Gmina Młynary została bezpośrednio częścią województwa elbląskiego[10].

W 1984 roku przywrócono prawa miejskie Młynarom[11], a w 1992 roku na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 września 1991 roku [12] dokonano połączenia gminy i miasta Młynary w jedną jednostkę administracyjną.

Ponowne zmiany podziału administracyjnego państwa[13] umiejscowiły gminę miejsko-wiejską Młynary w powołanym 1 stycznia 1999 roku województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie elbląskim.

Gmina miejsko-wiejska Młynary graniczy z następującymi gminami: od północnego zachodu z gminą Tolkmicko, od zachodu z gminą Milejewo, od północy z gminą Frombork, od północnego wschodu z gminą Płoskinia, od wschodu z gminą Wilczęta, od południa z gminą Pasłęk.

Miejscowości na terenie gminy

Sołectwa: Błudowo, Karszewo, Kraskowo, Kurowo Braniewskie, Kwietnik, Mikołajki, Młynarska Wola, Młynary, Nowe Monasterzysko, Ojcowa Wola, Płonne, Rucianka, Sąpy, Sokolnik, Stare Monasterzysko, Warszewo, Włóczyska, Zastawno, Zaścianki.

Pozostałe miejscowości: Bronikowo, Broniszewo, Janiki Pasłęckie, Krasinek, Myśliniec, Nowe Sadłuki, Podgórze, Olszówka, Sucha, Olszynka, Kobyliny.

Gospodarka

Głównym kierunkiem rozwoju gospodarki gminy Młynary jest rolnictwo. W gminie dominują gospodarstwa indywidualne, większość z nich jest o powierzchni do 5 ha i produkuje na potrzeby własne. Uprawiane są w nich: zboża (żyto, pszenica), ziemniaki, krzewy jagodowe, roślin pastewne, a także prowadzona jest hodowla zwierząt, głównie trzody chlewnej.

Liczba podmiotów gospodarki narodowej wpisanych do rejestru REGON w gminie miejsko-wiejskiej Młynary wynosiła w 2013 roku 265. W tym 11 podmiotów należało do sektora publicznego, pozostałe 254 tworzyło sektor prywatny[14]. Najwięcej firm – 69 – było zarejestrowanych w dziale handel hurtowy i detaliczny, 22 firmy były zarejestrowane w dziale: budownictwo, a 30 w dziale: rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo; w dziale przetwórstwo przemysłowe – 24 firmy. Większość tych firm stanowią małe i średnie przedsiębiorstwa, zatrudniające od 1 do 5 pracowników.

Przemysł nie jest rozwinięty i nie stanowi silnego działu gminnej gospodarki. Turystyka nie odgrywa w gminie znaczącej roli. Gospodarstwa agroturystyczne znajdują się w miejscowościach: Zastawno, Karszewo, Sokolnik i Bronikowo.

Gmina miejsko-wiejska Młynary podejmuje współpracę z niemiecką gminą partnerską – Brokdorf.

Liczba ludności bezrobotnej zarejestrowanej pod koniec 2012 roku w gminie Młynary wynosiła 346 osób[15], co stanowi 6,16% bezrobotnych w powiecie elbląskim.

Ze środowiskowej pomocy społecznej korzysta w gminie 18,3% ludności[16].

W nowej Strategii rozwoju województwa warmińsko-mazurskiego z 2013 r. teren gminy został zakwalifikowany do obszarów przygranicznych oraz tzw. Tygrysów warmińsko-mazurskich wymagających strategicznej interwencji ze względu na możliwości rozwojowe.

Kultura i turystyka

Instytucje zajmujące się pracą na rzecz kultury na terenie gminy

Wydarzenia kulturalne związane z gminą

Ludzie związani z gminą

  • Tadeusz Balicki (1923–2003) – regionalista, animator kultury, założyciel Izby Pamiątek Historycznych w Młynarach
  • Maciej Płażyński (1958–2010) – urodzony w Młynarach, prawnik, polityk, wojewoda gdański w latach 1990–1996, marszałek Sejmu w latach 1997–2001, jeden z założycieli i były przewodniczący Platformy Obywatelskiej oraz jej klubu parlamentarnego, poseł na Sejm III, IV i VI kadencji, senator i wicemarszałek Senatu VI kadencji
  • Jaosław Gugała – urodzony w Młynarach, dziennikarz związany m.in. z Telewizją Polską i Polsatem, muzyk i dyplomata, w latach 1999–2003 ambasador RP w Urugwaju

Zabytki znajdujące się na terenie gminy Do najcenniejszych zabytków znajdujących się na terenie gminy miejsko-wiejskiej Młynary należą[17]:

Szlaki i atrakcje turystyczne

Religia

Szkolnictwo

W gminie miejsko-wiejskiej Młynary istnieją następujące placówki edukacyjne:

Sport

W gminie Młynary organizowane są imprezy rekreacyjno-sportowe, m.in.:

  • turniej sołectw gminy Młynary
  • "Rekreacyjny Bieg do Grubej Kaśki"

Istnieją również kluby sportowe:

  • Stowarzyszenie KS "Syrena" Młynary
  • UKS "Syrenka" przy Szkole Podstawowej w Młynarach
  • UKS "Dona" przy Publicznym Gimnazjum w Młynarach

Inne organizacje i instytucje

Obszary chronione i pomniki przyrody

Na terenie gminy znajdują się obszary objęte różnymi formami ochrony przyrody. Należą do nich:

Z pozostałych form ochrony przyrody na terenie gminy Młynary znajdują się 32 pomniki przyrody – głównie pojedyncze dęby, buki i sosny[18]. Znajdują się tu także głazy narzutowe, jak głaz w miejscowości Kwietnik.

Przypisy

  1. UStat w Olsztynie [06.06.2014]
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2013 r., GUS, Warszawa 2013.
  3. Bank Danych lokalnych GUS [06.06.2014]
  4. Dz.U. 1946 nr 28 poz. 177, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 r. w sprawie tymczasowego podziału administracyjnego Ziem Odzyskanych, isap.sejm.gov.pl [06.06.2014]
  5. Dz.U. 1954 nr 43 poz. 191, Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych,isap.sejm.gov.pl [06.06.2014]
  6. Pasłęk z dziejów miasta i okolic 1297–1997, Pasłęk 1997.
  7. Dz.U. 1972 nr 49 poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych,isap.sejm.gov.pl [06.06.2014]
  8. Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim.
  9. Dz.U. 1975 nr 16 poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl [06.06.2014]
  10. Dz.U. 1975 nr 17 poz. 92, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw,isap.sejm.gov.pl [06.06.2014]
  11. Dz.U. 1983 nr 51 poz. 229, Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1983 r. w sprawie utworzenia miast w województwach: elbląskim, jeleniogórskim,leszczyńskim, siedleckim i suwalskim, isap.sejm.gov.pl [06.06.2014]
  12. Dz.U. 1991 nr 87 poz. 397, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 września 1991 r. w sprawie podziału lub połączenia niektórych miast i gmin, w których dotychczas działały wspólne organy, oraz zmiany i ustalenia ich nazw i siedzib, isap.sejm.gov.pl [06.06.2014]
  13. Dz.U. 1998 nr 103 poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów.[1]
  14. Bank Danych lokalnych GUS[06.06.2014]
  15. Bank Danych Lokalnych GUS[06.06.2014]
  16. Bank Danych Lokalnych GUS [06.06.2014]
  17. Rejestr zabytków Narodowy Instytut Dziedzictwa [06.06.2014]
  18. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie [06.06.2014]

Bibliografia

Dz.U. 1946 nr 28 poz. 177, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 r. w sprawie tymczasowego podziału administracyjnego Ziem Odzyskanych,isap.sejm.gov.pl [06.06.2014]
Dz.U. 1954 nr 43 poz. 191, Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych,isap.sejm.gov.pl [06.06.2014]
Dz.U. 1972 nr 49 poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych,isap.sejm.gov.pl [06.06.2014]
Dz.U. 1975 nr 16 poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl [06.06.2014]
Dz.U. 1975 nr 17 poz. 92, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw,isap.sejm.gov.pl [06.06.2014]
Dz.U. 1983 nr 51 poz. 229, Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1983 r. w sprawie utworzenia miast w województwach: elbląskim, jeleniogórskim, leszczyńskim, siedleckim i suwalskim, isap.sejm.gov.pl [06.06.2014]
Dz.U. 1991 nr 87 poz. 397, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 września 1991 r. w sprawie podziału lub połączenia niektórych miast i gmin, w których dotychczas działały wspólne organy, oraz zmiany i ustalenia ich nazw i siedzib, isap.sejm.gov.pl [06.06.2014]
Dz.U. 1998 nr 103 poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów,isap.sejm.gov.pl [06.06.2014]
Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim, [w:] Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie, Olsztyn 1972.
Pasłęk z dziejów miasta i okolic 1297–1997, Pasłęk 1997.
Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2013 r., GUS, Warszawa 2013.
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Młynary na lata 2011-2018, Ustroń 2011.
Bank Danych Lokalnych GUS [06.06.2014]
BIP Urzędu Miasta i Gminy Młynary [06.06.2014]
Leksykon kultury Warmii i Mazur [06.06.2014]
Narodowy Instytut Dziedzictwa, Rejestr zabytków [06.06.2014]
Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olszynie [06.06.2014]
Urząd Miasta i Gminy Młynary [06.06.2014]
UStat w Olsztynie [06.06.2014]