Wilczęta (gmina wiejska)

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Gmina Wilczęta

Herb
Herb gminy
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat braniewski
Rodzaj gminy wiejska
Wójt Bogusław Szczerba
Powierzchnia 147,59 km²
Liczba sołectw 14
Liczba miejscowości 23
Liczba ludności (2013)
Gęstość zaludnienia
3123
21 osób/km²
Strefa numeracyjna 55
Tablice rejestracyjne NBR
TERYT 2802072
Urząd gminy
Wilczęta 84 14-405 Wilczęta
Biuletyn Informacji Publicznej gminy

Gmina Wilczęta – gmina wiejska położona w północno-zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, w południowej części powiatu braniewskiego. Siedziba gminy znajduje się w Wilczętach. Jest to gmina typowo rolnicza. Południowo-zachodnia część gminy zaliczana do regionu pasłęckiego oraz północno-wschodnia część gminy obejmująca dolinę rzeki Pasłęki i tereny do niej przyległe stanowią obszar o wybitnych walorach przyrodniczych i krajobrazowych, charakteryzujący się zróżnicowaną rzeźbą terenu, licznymi pagórkami i kompleksami leśnymi. Jest to gmina o niskim poziomie gęstości zaludnienia (21 osób na km2) oraz o wysokiej liczbie ludności korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej. W Wyborach Samorządowych 2018 mandat wójta uzyskał Bogusław Szczerba.[1]

Pałac w Słobitach, widok z XIX w. Autor: Alexander Duncker (1813-1897). Źródło: Wikipedia
Kościół pw. Św. Katarzyny w Wilczętach. Fot. Jacek Bogdan. Źródło: Commons Wikimedia
Kościół pw. Zmartwychwstania Pańskiego w Słobitach. Źródło: www.wilczeta.bil-wm.pl
Kościół pw. Św. Józefa Robotnika w Starym Siedlisku. Fot. Jacek Bogdan. Źródło: Commons Wikimedia
Pałac w Gładyszach, widok z XIX w. Autor: Alexander Duncker (1813-1897). Źrodło: Commons Wikimedia

Powierzchnia gminy

Gmina Wilczęta zajmuje powierzchnię 147,59km2[2]. W tym:

  • użytki rolne: 68,2% (10067 ha)
  • lasy: 26,75% (3948 ha)
  • wody: 0,22% (33 ha)

Gmina stanowi 12,25% powierzchni powiatu braniewskiego.

Demografia

Liczba ludności gminy według danych z 2013 roku wynosi[3]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
liczba 3123 100 1523 48,77 1600 51,23
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
21 10 11

Saldo migracji wewnętrznych i zagranicznych na pobyt stały w 2012 roku w gminie wiejskiej Wilczęta wynosiło -15 osób[4], co stanowi 4,10% migracji ludności w powiecie braniewskim oraz 0,58% w województwie warmińsko-mazurskim.

Historia gminy jako jednostki administracyjnej

Obecne tereny gminy wiejskiej Wilczęta należały po 1945 roku powiatu pasłęckiego. W 1954 roku na mocy Ustawy z dnia 25 września 1954 roku o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych[5] istniejące gminy przekształcono w gromady. Powołana wówczas w wyniku likwidacji niektórych mniejszych gromad niezdolnych do samodzielnego funkcjonowania gromada Wilczęta na przestrzeni lat zmieniała kilkakrotnie swoje terytorium, by w 1964 roku zajmować obszar 84,99 km2[6]. 1 stycznia 1969 roku dokonano kolejnej zmiany jej terytorium, wyłączając 50,33 ha i przyłączając do powiatu braniewskiego.

W 1972 roku na podstawie Ustawy z 29 listopada 1972 roku o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych[7] zmienił się ponownie podział administracji terytorialnej. 1 stycznia 1973 roku istniejące dotychczas w powiatach gromady zostały przekształcone w gminy. Zlikwidowano gromadę Wilczęta i na mocy uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 6 grudnia 1972 roku[8] utworzono w powiecie pasłęckim gminę Wilczęta z siedzibą w Wilczętach. W skład nowo utworzonej gminy wchodziły obszary sołectw: Bardyny, Bronki, Dębiny, Gładysze, Karwiny, Księżno, Kwitajny Małe, Ławki, Nowica, Słobity, Sopoty, Spędy, Stare Siedlisko, Wilczęta.

1 czerwca 1975 roku na podstawie Ustawy o dwustopniowym podziale administracyjnym państwa[9] przestały istnieć powiaty, w tym powiat pasłęcki. Gmina Wilczęta stała się częścią województwa elbląskiego[10].

Ponowne zmiany podziału administracyjnego państwa[11] umiejscowiły gminę Wilczęta w powołanym 1 stycznia 1999 roku województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie braniewskim. Gmina wiejska Wilczęta graniczy: od północy z gminą Płoskinia (powiat braniewski), od wschodu z gminą Orneta (powiat lidzbarski), od południa z gminami Godkowo i Pasłęk (powiat elbląski), od zachodu z gminą Młynary (powiat elbląski).

Miejscowości na terenie gminy

Sołectwa: Bardyny, Dębień-Karwiny, Dębiny, Gładysze, Księżno, Ławki, Nowica, Słobity, Słobity Stacja, Sopoty, Spędy, Stare Siedlisko, Tatarki, Wilczęta.

Pozostałe miejscowości: Bronki, Chmielówka, Górski Las, Góry, Jankówko, Kaginowo, Karpówek, Karwiny, Księża Wola, Lipowa, Sośnica.

Gospodarka

W gminie Wilczęta podstawową gałęzią gospodarki jest rolnictwo rozwijające się na bazie gospodarstw indywidualnych i zespołowych. Powierzchnia gruntów rolnych w gminie wynosi ok. 7445,04 ha i wyróżnia się wysokim potencjałem agroekologicznym. Większość gospodarstw prowadzi produkcję wielokierunkową bez wyraźnie określonej specjalizacji. W strukturze upraw przeważa uprawa zbóż, a w szczególności uprawa żyta i pszenżyta, co jest uwarunkowane m.in. jakością gleb. Ponadto uprawiane są jeszcze: rzepak, ziemniaki, kukurydza. W hodowli zwierząt w gminie dominuje hodowla trzody chlewnej, bydła opasowego i mlecznego[12].

Liczba podmiotów gospodarki narodowej wpisanych do rejestru REGON w gminie wiejskiej Wilczęta wynosiła w 2012 roku 127. Większość stanowią małe i średnie przedsiębiorstwa. Przeważają firmy małe, zatrudniające od 1 do 5 pracowników. 8 podmiotów należy do sektora publicznego, pozostałe 119 tworzy sektor prywatny. W 2012 roku w sektorze tym 16 firm było zarejestrowanych w dziale: rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo; 34 firmy w dziale: handel hurtowy i detaliczny, 21 firm w dziale: budownictwo[13].

Przemysł w gminie Wilczęta nie jest rozwinięty i nie stanowi silnego elementu gminnej gospodarki. Również turystyka nie odgrywa w niej znaczącej roli pomimo wielu walorów przyrodniczo-krajobrazowych gminy.

Liczba ludności bezrobotnej zarejestrowanej pod koniec 2012 roku w gminie wiejskiej Wilczęta wynosiła 398 osób [14], co stanowi 8,72% bezrobotnych w powiecie braniewskim.

Ze środowiskowej pomocy społecznej korzysta w gminie 23,6% ludności[15].

W nowej Strategii rozwoju województwa warmińsko-mazurskiego z 2013 r. teren gminy został zakwalifikowany do obszarów przygranicznych wymagających strategicznej interwencji.

Kultura i turystyka

Instytucje zajmujące się pracą na rzecz kultury na terenie gminy

  • Gminna Biblioteka Publiczna w Wilczętach

Wydarzenia kulturalne związane z gminą

Ludzie związani z gminą

  • Mirosław Dziewiałtowicz – rzeźbiarz, urodzony i mieszkający we wsi Stare Siedlisko; jego prace prezentowane były na wielu wystawach w kraju i za granicą, zakupiły je również muzea etnograficzne w Olsztynku i Toruniu. Artysta jest także znany jako organizator plenerów i innych przedsięwzięć artystycznych. Od 1985 roku organizuje "Siedem Tłustych Dni na rzecz Wsi" – międzynarodowe spotkania artystyczne gromadzące malarzy, rzeźbiarzy, poetów i muzyków z kraju i zza granicy.

Zabytki znajdujące się na terenie gminy

Do najcenniejszych zabytków znajdujących się na terenie gminy wiejskiej Wilczęta należą[16]:

Szlaki i atrakcje turystyczne

  • Szlak Kopernikowski – pieszy szlak turystyczny, biegnący głównie przez miejsca związane z pobytem i pracą Mikołaja Kopernika
  • rezerwaty, obszary chronionego krajobrazu i liczne pomniki przyrody

Informacje o atrakcjach turystycznych można uzyskać w Punkcie Informacji Turystycznej w Braniewie, ul. Katedralna 7, 14-500 Braniewo oraz na stronie it.braniewo.pl

Religia

Szkolnictwo

W gminie wiejskiej Wilczęta istnieją nastepujące placówki edukacyjne:

Sport

Obszary chronione i pomniki przyrody

Na terenie gminy znajdują się obszary objęte różnymi formami ochrony przyrody[17]. Należą do nich:

W gminie Wilczęta zarejestrowanych jest 78 pomników przyrody. Są to pojedyncze drzewa (dęby, buki, lipy) oraz 5 grup drzew.

Przypisy

  1. https://www.portalsamorzadowy.pl/wybory-2018/gmina/wilczeta,2760.html
  2. BIP Urzędu Gminy Wilczęta [24.03.2014]
  3. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2013 r., GUS, Warszawa 2013.
  4. Bank Danych lokalnych GUS [24.03.2014]
  5. Dz.U. 1954 nr 43 poz. 191, Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych,isap.sejm.gov.pl [24.03.2014]
  6. Pasłęk z dziejów miasta i okolic 1297-1997, Pasłęk 1997.
  7. Dz.U. 1972 nr 49 poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych,isap.sejm.gov.pl [24.03.2014]
  8. Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim
  9. Dz.U. 1975 nr 16 poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl [24.03.2014]
  10. Dz.U. 1975 nr 17 poz. 92, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw, isap.sejm.gov.pl [24.03.2014]
  11. Dz.U. 1998 nr 103 poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, isap.sejm.gov.pl [24.03.2014]
  12. Program ochrony środowiska gminy Wilczęta na lata 2013-2016 z perspektywą do roku 2019, Wilczęta 2013.
  13. Bank Danych lokalnych GUS [24.03.20104]
  14. Bank Danych Lokalnych GUS [24.03.2014]
  15. Bank Danych Lokalnych GUS
  16. Narodowy Instytut Dziedzictwa, Rejestr zabytków
  17. Program ochrony środowiska gminy Wilczęta na lata 2013-2016 z perspektywą do roku 2019. Wilczęta 2013.


Bibliografia

Dz.U. 1954 nr 43 poz. 191, Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych,isap.sejm.gov.pl
Dz.U. 1972 nr 49 poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych,isap.sejm.gov.pl
Dz.U. 1975 nr 16 poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl
Dz.U. 1975 nr 17 poz. 92, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw,isap.sejm.gov.pl
Dz.U. 1998 nr 103 poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów,isap.sejm.gov.pl
Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim. [w:] Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie, Olsztyn 1972.
Program ochrony środowiska gminy Wilczęta na lata 2013-2016 z perspektywą do roku 2019, Wilczęta 2013.
Braniewo. Z dziejów miasta i powiatu, Olsztyn 1973.
Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2013 r., GUS, Warszawa 2013.
Pasłęk z dziejów miasta i okolic 1297-1997, Pasłęk 1997.
Bank Danych Lokalnych GUS [24.03.2014]
BIP Urzędu Gminy Wilczęta [24.03.2014]
Leksykon kultury Warmii i Mazur
Narodowy Instytut Dziedzictwa, Rejestr zabytków