Rezerwat Las Warmiński

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Rezerwat Las Warmiński

{{{Opis_zdjęcia}}}
Rezerwat Las Warmiński – grąd typowy.
Fot. Dariusz Kubiak.
Rodzaj rezerwatu leśny
Państwo  Polska
Data utworzenia 1982 r.
Powierzchnia 1803,15 ha
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Rezerwat Las Warmiński
Rezerwat Las Warmiński
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rezerwat Las Warmiński
Rezerwat Las Warmiński
Ziemia

Nieprawidłowe parametry: {{{{współrzędne}}}|type:city }

Rezerwat Las Warmiński – rezerwat powołany Zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dn. 12 października 1982 r. Pierwotnie obejmował obszar 1798 ha, obecnie jego powierzchnia wynosi 1803,15 ha. W 2013 r. nadano mu imię słynnego olsztyńskiego botanika – prof. Benona Polakowskiego. Rezerwat stanowi jeden z większych w Polsce leśnych rezerwatów przyrody. Położony jest w południowej części Pojezierza Olsztyńskiego, na terenie Nadleśnictwa Nowe Ramuki (powiat olsztyński), w obrębie rozległego, obejmującego ponad 130 000 ha kompleksu leśnego Puszczy Napiwodzko-Ramuckiej. Celem jego powołania jest zachowanie charakterystycznych dla Warmii i Mazur zespołów leśnych ze stanowiskami wielu gatunków chronionych. Oprócz obszarów leśnych rezerwat obejmuje ochroną kilka śródleśnych jezior, przełomowy odcinek rzeki Łyny długości 6,5 km oraz obszary nieleśne (torfowiska, ziołorośla, łąki użytkowe, poletka łowieckie, drogi itd.).

Fizjogeografia terenu i szata roślinna

Pod względem geomorfologicznym cały obszar rezerwatu leży w strefie pagórkowatej moreny dennej. Wysokość względna wzniesień dochodzi do 35 m. Między pagórkami występują zagłębienia o różnym stopniu zatorfienia. Mimo stosunkowo małego zróżnicowania siedliskowego roślinność rezerwatu Las Warmiński jest pod względem fitosocjologicznym dość silnie zróżnicowana, o czym decyduje przede wszystkim obecność rzeki i jezior. Głównym składnikiem szaty roślinnej tego obszaru są zbiorowiska leśne, wodne i szuwarowe, w mniejszym zaś stopniu bagienno-torfowiskowe oraz trawiaste.

W zbiorowiskach leśnych rezerwatu największy udział powierzchniowy mają zróżnicowane pod względem troficznym grądy subkontynentalne (Tilio cordatae-Carpinetum betuli). Lasy grądowe, reprezentowane w większości przez zubożałą postać zbiorowiska, zajmują 52,6% powierzchni rezerwatu. Mimo że stan zachowania tych fitocenoz odbiega niejednokrotnie od wzorcowego, ich niewątpliwym walorem jest bardzo duży udział starych drzew – dębów i sosen. Znaczący udział w rezerwacie ma ponadto kontynentalny bór mieszany (Querco roboris-Pinetum) (ponad 22% powierzchni) oraz bór świeży (Peucedano-Pinetum) (niemal 10% powierzchni). W pobliżu jezior i rzeki występują lasy łęgowe (Fraxino-Alnetum) i olsy (Ribeso nigri-Alnetum) – ich łączny udział w ogólnej powierzchni rezerwatu nie przekracza jednak 2%. Rezerwat Las Warmiński jest jednym z głównych ogniw specjalnego obszaru ochrony siedlisk (SOOS) Ostoja Napiwodzko-Ramucka, utworzonego w ramach programu Natura 2000.

Rezerwat Las Warmiński charakteryzuje się wyjątkową strukturą wiekową drzewostanu, rzadko spotykaną w lasach na tak dużej powierzchni. Drzewostany w wieku powyżej 100 lat zajmują blisko 63% powierzchni obiektu. Jednocześnie w granicach rezerwatu znajdują się również drzewostany młodociane, w wieku poniżej 40 lat. Zajmują one 7% jego powierzchni i występują zwykle w miejscach byłych poletek łowieckich jako efekt ich zalesienia. Obecnie trwają prace nad zmianą granic i form ochrony rezerwatu tak, aby zachować najcenniejsze fragmenty przyrodnicze, a jednocześnie umożliwić gospodarkę leśną i odbudowę drzewostanów o naturalnym składzie gatunkowym, zgodnym z siedliskiem.

Zwierzęta

W rezerwacie oprócz zwierząt pospolitych możemy spotkać takie gatunki jak: wydra europejska, łasica, borsuk, popielica czy nietoperze. Okazałym mieszkańcem lasu jest jeleń europejski o charakterystycznej, smukłej budowie ciała. Jelenie z terenu Warmii odznaczają się szczególnie pięknym porożem i ustępują pod tym względem jedynie jeleniom karpackim. W rezerwacie występują również wilki.

Las Warmiński jest krainą ptaków, z których wiele należy do gatunków chronionych. Szczególnej ochronie podlegają tu stanowiska ptaków takich jak: bielik, rybołów, kania czarna, orlik krzykliwy oraz bocian czarny. Wokół ich gniazd wytyczono strefy ochronne, w których gospodarka leśna prowadzona jest w ograniczonym zakresie. Poza wymienionymi gatunkami ptaków w Lesie Warmińskim możemy spotkać ponadto m.in. myszołowa zwyczajnego, żurawia, czajkę, dudka, zimorodka i in.

Rośliny

W wyniku przeprowadzonych w rezerwacie badań florystycznych stwierdzono 352 gatunki roślin naczyniowych. 12 spośród nich objętych jest ochroną, w tym 2 gatunki objęte są ochroną całkowitą: tajęża jednostronna (Goodeyra repens) i wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum), natomiast 10 podlega ochronie częściowej: kopytnik pospolity (Asarum europaeum), centuria pospolia (Centaurium erythraea), konwalia majowa (Convallaria majalis), goździk kropkowany (Dianthus deltoides), naparstnica zwyczajna (Digitalis grandiflora), naparstnica purpurowa (D. purpurea), przytulia wonna (Galium odoratum), przylaszczka pospolita (Hepatica nobilis), bagno zwyczajne (Ledum palustre), bobrek trójlistkowy (Menyanthes trifoliata) i paprotka zwyczajna (Polypodium vulgare).

Występuje tu ponadto 18 gatunków wątrobowców i 90 gatunków mchów. Wśród najbardziej interesujących gatunków znajdują się: nastroszek kędzierzawy (Ulota crispa) i nastroszek Brucha (U. bruchii), gatunki z rodzaju miechera (Neckera complanata i N. pennata), gładysz paprociowy (Homalia trichomanoides), białoząb (Leucodon sciruroides) oraz gatunki z rodzaju zwiślik (Anomodon): A. attenuatus i A. viticulosus. W nurcie przepływającej przez rezerwat rzeki Łyny spotkać można rzadki, chroniony gatunek krasnorostu – hildenbrandię rzeczną (Hildenbrandtia rivularis).

W położonych w rezerwacie jeziorach odnotowano 5 gatunków ramienic.

Grzyby

Na terenie rezerwatu dotychczas nie prowadzono systematycznych badań nad grzybami wielkoowocnikowymi. Z obszaru tego podano jedynie kilka gatunków chronionych, takich jak: ozorek dębowy (Fistulina hepatica), gwiazdosz potrójny (Geastrum triplex) oraz poroblaszek żółtoczerwony (Phylloporus pelletieri), czarka austriacka (Sarcoscypha austriaca) i siedzuń sosnowy (Sparassis crispa).

Ponadto stwierdzono gatunki notowane na czerwonej liści, rzadkie i zagrożone w skali kraju. Są to: świecznicę rozgałęzioną (Clavicorona pyxidata) oraz piestrzycę zatokową (Helvella lacunosa), błyskoporka podkorowego (Inonotus obliquus) i czyrenia bukowego (Phellinus nigricans).

Na terenie rezerwatu Las Warmiński odnotowano dotychczas występowanie około 220 taksonów porostów. Występuje tu 36 gatunków objętych ochroną, w tym 30 ścisłą oraz 6 częściową. Lichenobiota rezerwatu obejmuje 90 gatunków porostów zagrożonych w Polsce wymarciem. Szczególnie licznie reprezentowana jest grupa stenotopowych porostów leśnych. Na uwagę zasługują stanowiska licznych, rzadkich i zagrożonych w kraju makroporostów, występuje tu m.in.: obrostnica rzęsowata (Anaptychia ciliaris), włostka (Bryoria spp.), granicznik płucnik (Lobaria pulmonaria), żółtlica chropowata (Flavoparmelia caperata), nibypłucnik (Cetrelia spp.), pawężnica łuseczkowata (Peltigera praetextata), orzast orzęsiony (Phaeophyscia ciliata), orzast pomarańczowy (P. endophoenicea), odnożyca tępa (Ramalina obtusata) i brodaczka (Usnea spp.)

W Łynie odnotowano porosty wodne, m.in. brodawnicę opuszczoną (Verrucaria praetermissa) i brodawnicę obnażoną (V. denudata).

Na obszarze rezerwatu stwierdzono występowanie 30 gatunków porostów mających w Polsce status wskaźników niżowych lasów puszczańskich (relikty puszczańskie).

Ciekawostki

  • Naturalna sukcesja i renaturyzacja lasu następowała w przeszłości na obszarze obecnego rezerwatu już wielokrotnie. Niemalże w sercu rezerwatu, na północnym brzegu jeziora Jełguń, istniała z przerwami od drugiej połowy XVIII w. do 1876 r. osada z hutą szkła i wytwórnią potażu, zamieszkiwana w szczytowym okresie jej rozwoju przez blisko 300 mieszkańców. W tym czasie nastąpiło znaczne wylesienie i przetrzebienie okolicznych lasów.
  • W latach 80. i 90. XIX w. na tym terenie rozpoczęły działalność Pruskie Stacje Doświadczalne, których celem było testowanie przydatności obcych gatunków drzew na potrzeby leśnictwa. Teren byłego leśnictwa Jełguń (centralna część obecnego rezerwatu) obejmował najbogatsze na obszarze byłych Prus Wschodnich zgrupowanie eksperymentalnych drzewostanów. Do dnia dzisiejszego zachowały się większe skupienia jedynie kilku gatunków, m.in.: jodła pospolita (Abies alba), buk zwyczajny (Fagus sylvatica), daglezja zielona (Pseudotsuga menziesii), dąb czerwony (Quercus rubra) i żywotnik olbrzymi (Thuja plicata).
  • W 2013 r. rezerwatowi nadano imię profesora Benona Polakowskiego – wybitnego polskiego botanika zasłużonego dla ochrony przyrody Warmii i Mazur, dzięki któremu został powołany Mazurski Park Krajobrazowy oraz wiele innych obiektów chronionych. Polakowski zawodowo był związany z Uniwersytetem Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie.

W rezerwacie, w pobliżu wypływu Łyny z jeziora Ustrych, ustawiono kamień upamiętniający Polakowskiego.

Galeria zdjęć

Zobacz też

pl.wikipedia.org, Rezerwat przyrody Las Warmiński [22.05.2014]

Bibliografia

Dąbrowski Stanisław, Polakowski Benon, Wołos Lucjan, Obszary chronione i pomniki przyrody województwa warmińsko-mazurskiego, Olsztyn 1999.
Kubiak Dariusz, Sucharzewska Ewa, Porosty – wskaźniki niżowych lasów puszczańskich w zespołach leśnych rezerwatu "Las Warmiński" (Nadleśnictwo Nowe Ramuki), "Sylwan" 2012, nr 156, s. 627-636.
Kubiak Dariusz, Zalewska Anna, Fiedorowicz Grzegorz, Porosty i grzyby wielkoowocnikowe na tle zbiorowisk leśnych południowej Warmii i Mazur, [w:] Dziedzictwo przyrodnicze Warmii, Mazur i Powiśla. Przewodnik do warsztatów terenowych 56. Zjazdu Polskiego Towarzystwa Botanicznego pt. "Interdyscyplinarne i aplikacyjne znaczenie nauk botanicznych", red. Hanna Ciecierska, Czesław Hołdyński, Olsztyn 24–30 czerwca 2013 r., s.181-191.