Rychliki (gmina wiejska)

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Gmina Rychliki

Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat elbląski
Rodzaj gminy wiejska
Wójt Zbigniew Lichuszewski
Powierzchnia 131,65 km²
Liczba sołectw 13
Liczba miejscowości 27
Liczba ludności (2013)
Gęstość zaludnienia
4039
31 osób/km²
Strefa numeracyjna 55
Tablice rejestracyjne NEB
TERYT 2804082
Urząd gminy
Rychliki 86, 14-411 Rychliki
Strona internetowa gminy
Biuletyn Informacji Publicznej gminy
Pałac w Jankowie. Fot. Viola Czyżewska, 2010 r. Źródło: www.polskiezabytki.pl
Pałac w Dymniku. Fot. Viola Czyżewska, 2010 r. Źródło: www.polskiezabytki.pl

Gmina Rychliki – gmina wiejska położona w północno-zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, w południowej części powiatu elbląskiego. Siedziba gminy znajduje się w Rychlikach. Jest to gmina rolnicza, popegeerowska, której większość obszaru położona jest na Pojezierzu Iławskim, jedynie niewielka północna część gminy (w rejonie miejscowości Jelonki) stanowi peryferyczny fragment Żuław Elbląskich, położony bardzo nisko, w zakresie 0-0,5 m n.p.m. Zachodnie granice gminy określa rzeka Dzierzgoń, natomiast północno-wschodnią granicę – Kanał Elbląski. Jest to gmina o wysokim saldzie migracji ludności na pobyt stały. W Wyborach Samorządowych 2018 mandat wójta uzyskał Zbigniew Lichuszewski.[1]

Powierzchnia gminy

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Kwietniewie. Źródło: www.pocketsfullofsandpl.blogspot.com

Gmina Rychliki zajmuje powierzchnię 131,65km2[2]. W tym:

  • użytki rolne: 73,08% (9621 ha)
  • lasy: 19,79% (2606 ha)
  • wody: 0,84% (110 ha)

Gmina stanowi 9,3% powierzchni powiatu elbląskiego.

Demografia

Liczba ludności gminy według danych z 2013 roku wynosi[3]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
liczba 4039 100 1970 48,77 2069 51,23
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
31 15 16

Saldo migracji wewnętrznych i zagranicznych na pobyt stały w 2013 roku w gminie wiejskiej Rychliki wynosiło -42 osoby[4], co stanowi 28,19% migracji w powiecie elbląskim oraz 1,14% w województwie warmińsko-mazurskim.

Historia gminy jako jednostki administracyjnej

W 1954 roku na mocy Ustawy z dnia 25 września 1954 roku o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych[5] istniejące dotychczas gminy zamieniono na gromady. Powołano wówczas gromadę Rychliki, która w wyniku likwidacji niektórych mniejszych gromad niezdolnych do samodzielnego funkcjonowania na przestrzeni lat stała się drugą co do wielkości gromadą w powiecie pasłęckim i w 1964 roku zajmowała obszar 96,34km2[6].

Kolejne zmiany w podziale administracyjnym dokonane na podstawie Ustawy z 29 listopada 1972 roku o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych[7] przywróciły podział państwa na gminy. W skład utworzonej gminy Rychliki z siedzibą w Rychlikach wchodziły obszary sołectw: Buczyniec, Gołutowo, Jelonki, Krupin, Kwietniewo, Marwica, Mokajmy, Rychliki, Śliwica, Święty Gaj, Wopity, Wysoka oraz miejscowość Lepno[8].

1 czerwca 1975 roku na podstawie Ustawy o dwustopniowym podziale administracyjnym państwa[9] przestał istnieć powiat pasłęcki. Gmina Rychliki stała się częścią województwa elbląskiego[10].

Ponowne zmiany podziału administracyjnego państwa[11] umiejscowiły gminę wiejską Rychliki w powołanym 1 stycznia 1999 roku województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie elbląskim.

Gmina wiejska Rychliki graniczy z: gminą wiejską Elbląg, gminą Pasłęk, gminą Markusy, gminą Małdyty w powiecie ostródzkim oraz gminami Dzierzgoń i Stary Dzierzgoń w powiecie sztumskim.

Miejscowości na terenie gminy

Sołectwa: Jelonki, Kwietniewo, Lepno-Buczyniec, Jankowo[12], Marwica, Mokajny, Powodowo, Protowo, Rejsyty, Rychliki, Śliwica, Święty Gaj, Wysoka.

Pozostałe miejscowości: Dymnik, Gołutowo, Dziśnity, Topolno Wielkie, Krupin, Kiersity, Sójki, Wopity, Barzyna, Grądowy Młyn, Budki, Liszki.

Gospodarka

Gmina Rychliki jest gminą rolniczą, a jej charakter wynika z położenia geograficznego i bardzo dobrej jakości gleb. Użytki rolne zajmują ponad 73% powierzchni całej gminy. W ich strukturze przeważają grunty orne, zajmując powierzchnię 7846 ha (59,6%), łąki i pastwiska 1727 ha (13,1%), oraz sady i ogrody działkowe – 48 ha (0,4% powierzchni wszystkich użytków rolnych w gminie). Gmina posiada korzystne warunki rozwoju produkcji roślinnej i zwierzęcej.

Obszar gminy Rychliki posiada znaczny potencjał turystyczny związany z zasobami przyrodniczo-krajobrazowymi i kulturowymi. Korzystne warunki do utworzenia turystycznego szlaku kajakowego posiada rzeka Dzierzgoń, jezioro Drużno i Kanał Elbląski. Ten ostatni wraz z pięcioma pochylniami jest jednym z najcenniejszych obiektów zabytkowych w województwie. Walory krajobrazowe i warunki geomorfologiczne stwarzają dogodne warunki do rozwoju turystyki rowerowej. Znaczny udział w powierzchni gminy obszarów chronionego krajobrazu i brak dużych źródeł emisji zanieczyszczeń stanowią dodatkowe atuty podnoszące atrakcyjność turystyczną regionu.

W gminie nie ma rozwiniętego przemysłu, dość dobrze rozwinięta jest sieć usług o zróżnicowanej strukturze i handel.

Liczba podmiotów gospodarki narodowej wpisanych do rejestru REGON w gminie wiejskiej Rychliki wynosiła w 2013 roku 149. W tym 11 podmiotów należało do sektora publicznego, pozostałe 138 tworzyło sektor prywatny[4]. 35 firm było zarejestrowanych w dziale handel hurtowy i detaliczny, 8 firm w dziale przetwórstwo przemysłowe, 20 firm w dziale budownictwo, a 27 firm w dziale: rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo. Są to małe i średnie firmy zatrudniające od 1 do 5 osób.

Liczba ludności bezrobotnej zarejestrowanej pod koniec 2013 roku w gminie wiejskiej Rychliki wynosiła 530 osób[4], co stanowiło 8,6% bezrobotnych w powiecie elbląskim.

Ze środowiskowej pomocy społecznej korzysta w gminie 21,4% ludności[13].

Gmina Rychliki należy do Związku Gmin Kanału Ostródzko–Elbląskiego i Pojezierza Iławskiego.

W nowej Strategii rozwoju województwa warmińsko-mazurskiego z 2013 r. obszar gminy został zakwalifikowany do obszarów przygranicznych oraz tzw. Tygrysów warmińsko-mazurskich wymagających strategicznej interwencji ze względu na możliwości rozwojowe.

Kultura i turystyka

Instytucje zajmujące się pracą na rzecz kultury na terenie gminy:

Wydarzenia kulturalne związane z gminą:

Zabytki znajdujące się na terenie gminy:

Do najcenniejszych zabytków znajdujących się na terenie gminy wiejskiej Rychliki należą[14]:

Schemat pochylni Kanału Elbląskiego.
Źródło: www.kanaly.info

Szlaki i atrakcje turystyczne:

Informacje na temat atrakcji turystycznych znajdujących się na terenie gminy Rychliki można uzyskać na stronie serwisu internetowego Urząd Gminy Rychliki

Religia

Szkolnictwo

W gminie wiejskiej Rychliki istnieją następujące placówki edukacyjne:

Sport

W gminie wiejskiej Rychlikach istnieje klub sportowy LZS Victoria Rychliki.

Inne organizacje i instytucje

Obszary chronione i pomniki przyrody

Na terenie gminy znajdują się obszary objęte różnymi formami ochrony przyrody. Należą do nich:

Z pozostałych form ochrony przyrody na terenie gminy Rychliki znajdują się 92 pomniki przyrody [15], są to okazy dębów, buków, lip i innych oraz głazy narzutowe, jak np. w leśnictwie Buczyniec.

Przypisy

  1. https://wybory2018.pkw.gov.pl/pl/geografia/280408#results_vote_elect_mayor_round_2
  2. UStat w Olsztynie Urząd Statystyczny w Olsztynie [06.08.2014]
  3. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2013 r., GUS, Warszawa 2013.
  4. 4,0 4,1 4,2 Portret terytorium Bank Danych lokalnych GUS [06.08.2014]
  5. Dz.U. 1954 nr 43 poz. 191, Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych,isap.sejm.gov.pl [06.08.2014]
  6. Pasłęk z dziejów miasta i okolic 1297–1997, red. Józef Włodarski, Pasłęk 1997.
  7. Dz.U. 1972 nr 49 poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych,isap.sejm.gov.pl [06.08.2014]
  8. Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim.
  9. Dz.U. 1975 nr 16 poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl [06.08.2014]
  10. Dz.U. 1975 nr 17 poz. 92, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw,isap.sejm.gov.pl [06.08.2014]
  11. Dz.U. 1998 nr 103 poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, isap.sejm.gov.pl [06.08.2014]
  12. Urząd Gminy Rychliki, rychliki.pl
  13. Bank Danych Lokalnych GUS
  14. Narodowy Instytut Dziedzictwa, Rejestr zabytków
  15. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie [06.08.2014]


Bibliografia

Dz.U. 1954 nr 43 poz. 191, Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych,isap.sejm.gov.pl [06.08.2014]
Dz.U. 1972 nr 49 poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych,isap.sejm.gov.pl [06.08.2014]
Dz.U. 1975 nr 16 poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl [06.08.2014]
Dz.U. 1975 nr 17 poz. 92, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw,isap.sejm.gov.pl[06.08.2014]
Dz.U. 1998 nr 103 poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów,isap.sejm.gov.pl [06.08.2014]
Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim. [w:] Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie, Olsztyn 1972.
Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2013 r., GUS, Warszawa 2013.
Pasłęk z dziejów miasta i okolic 1297-1997, red.Józef Włodarski, Pasłęk 1997.
Program ochrony środowiska dla gminy Rychliki, Rychliki 2005 [06.08.2014]
Bank Danych lokalnych GUS, Portret terytorium [06.08.2014]
Urzędu Gminy Rychliki [06.08.2014]
Leksykon kultury Warmii i Mazur [06.08.2014]
Narodowy Instytut Dziedzictwa, Rejestr zabytków [06.08.2014]
Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie [06.08.2014]
Urząd Gminy Rychliki [06.08.2014]
Urząd Statystyczny w Olsztynie [06.08.2014]