Bartoszyce (gmina wiejska)

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Gmina Bartoszyce

Herb
Herb gminy
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat bartoszycki
Rodzaj gminy wiejska
Wójt Andrzej Dycha
Powierzchnia 427,2 km²
Liczba sołectw 31
Liczba miejscowości 112
Liczba ludności (2013)
Gęstość zaludnienia
11 030
26 osób/km²
Strefa numeracyjna 89
Tablice rejestracyjne NBA
TERYT 2801032
Urząd gminy
Pl. Zwycięstwa 2 11-200 Bartoszyce
Strona internetowa gminy
Biuletyn Informacji Publicznej gminy

Gmina Bartoszyce – gmina wiejska położona w północnej części województwa warmińsko-mazurskiego, w centralnej części powiatu bartoszyckiego. Siedziba gminy znajduje się w Bartoszycach. Gmina rolnicza z licznymi atrakcjami turystyczno-krajoznawczymi, jedna z największych[1] pod względem powierzchni gmin w Polsce, druga co do wielkości powierzchni gmina w województwie warmińsko-mazurskim i największa gmina w powiecie bartoszyckim.
W Wyborach Samorządowych 2018 mandat wójta uzyskał Andrzej Dycha.[2]

Powierzchnia gminy

Gmina Bartoszyce zajmuje powierzchnię 427,2 km2[3], w tym:

  • lasy – 18,9% (8059,2 ha)
  • wody – 0,58% (247 ha)
  • użytki rolne – 73,2% (31276 ha)

Gmina stanowi 32,7% powierzchni powiatu bartoszyckiego.

Demografia

Liczba ludności gminy według danych z 2013 r. wynosi[4]:

Kościół pw. św. Andrzeja Boboli w Wojciechach.
Fot. Alfista33. Źródło: Commons Wikimedia
Kościół pw. Matki Boskiej Zwycięskiej w Łabędniku. Fot. Cezary Bazydlo. Źródło: Commons Wikimedia
Kościół pw. Matki Boskiej Szkaplerznej w Rodnowie. Źródło: www.bartoszyce.ug.gov.pl
Kościół pw. św. Anny w Sokolicy.
Fot. KubaaJ. Źródło: Commons Wikimedia
Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
liczba 11030 100 5432 49,2 5598 50,8
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
26 12 13

Saldo migracji wewnętrznych i zagranicznych na pobyt stały w 2012 r. w gminie Bartoszyce wynosiło -80 osób[5], co stanowi 20,15% migracji ludności w powiecie bartoszyckim oraz 3,09% w województwie warmińsko-mazurskim.

Historia gminy jako jednostki administracyjnej

W 1972 r. na podstawie Ustawy z 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych[6] zmienił się w Polsce podział administracji terytorialnej. W wyniku wprowadzenia w życie ustawy, w dniu 1 stycznia 1973 r. istniejące dotychczas w powiatach gromady zostały przekształcone w gminy. Na terenie ówczesnego powiatu bartoszyckiego utworzono 5 gmin. Gmina Bartoszyce z siedzibą w Bartoszycach została powołana na mocy uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej z d. 6 grudnia 1972 r.[7]. W skład nowo utworzonej gminy wchodziły obszary sołectw: Barciszewo, Bąsze, Burkarty, Dąbrowa, Falczewo, Kiersity, Kiertyny Wielkie, Leginy, Lejdy, Nalikajmy, Osieka, Plęsy, Połęcze, Rodnowo, Skitno, Solno, Spytajny, Szylina, Tapilkajmy, Tromity, Wajsnory, Wawrzyny, Wirwilty, Wojciechy, Żydowo.

1 czerwca 1975 r. na podstawie Ustawy o dwustopniowym podziale administracyjnym państwa[8] przestał istnieć powiat bartoszycki. Gmina Bartoszyce stała się bezpośrednio częścią województwa olsztyńskiego.

W 1977 r. na podstawie Rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z d. 29 grudnia 1976 r.[9] w obszar gminy Bartoszyce została włączona istniejąca od 1973 r. gmina Galiny obejmująca sołectwa: Galiny, Gromki, Krawczyki, Łabędnik, Maszewy, Minty, Sokolica, Trutnowo, Węgoryty.

Ponowne zmiany podziału administracyjnego państwa[10] umiejscowiły gminę Bartoszyce w powołanym 1 stycznia 1999 r. województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie bartoszyckim.

Gmina wiejska Bartoszyce sąsiaduje z: gminą miejską Bartoszyce, gminami Bisztynek, Górowo Iławeckie, Kiwity, Lidzbark Warmiński, Sępopol oraz z Rosją.

Miejscowości na terenie gminy

Sołectwa: Barciszewo, Bąsze, Bezledy, Dąbrowa, Galiny, Gromki, Kiersity, Kiertyny Wielkie, Kinkajmy, Krawczyki, Łabędnik, Łojdy, Maszewy, Minty, Nalikajmy, Osieka, Połęcze, Rodnowo, Skitno, Sokolica, Spytajny, Szylina Wielka, Tolko, Tapilkajmy, Trutnowo, Wajsnory, Węgoryty, Witki, Wirwilty, Wojciechy, Żydowo.

Pozostałe miejscowości: Ardapy, Bajdyty, Bieliny, Borki, Borki Sędrowskie, Brzostkowo, Bukowo, Burkarty, Ceglarki, Ciemna Wola, Czerwona Górka, Dębiany, Dębówko, Drawa, Falczewo, Galinki, Ganitajny, Gierczyn, Gile, Glitajny, Głomno, Gromki, Gruda, Gruszynki, Jarkowo, Karolewko, Kicina, Kiertyny Małe, Kisity, Kosy, Króle, Kromarki, Leginy, Lejdy, Lipina, Lisówka, Lusiny, Łabędnik Mały, Łapkiejmy, Łęg, Łoskajmy, Markiny, Matyjaszki, Merguny, Molwity, Nowe Witki, Nuny, Okopa, Parkoszewo, Pasaria, Perkujki, Piergozy, Piersele, Pilwa, Plęsy , Posłusze, Sędławki, Solno, Sortławki, Sporwiny, Spurgle, Styligi, Szczeciny, Szwarunki, Szwaruny, Szylina Mała, Tromity, Tynga, Wardomy, Wargielity, Wawrzyny, Wiatrak, Wipławki, Wojtkowo, Wola, Wólka, Wyręba, Wysieka, Żardyny, Zawiersze.

Gospodarka

Głównym kierunkiem rozwoju gospodarczego gminy jest rolnictwo i jego obsługa. Sprzyjające warunki klimatyczne i stosunkowo dobre gleby mają pozytywny wpływ na rozwój rolnictwa. Liczne grunty orne, które zajmują 76,24% powierzchni wszystkich użytków rolnych, wykorzystywane są głównie pod uprawy zbóż. W gminie podejmowane są działania (np. procesy odkwaszania gleby), które mają na celu rozwój rolnictwa ekologicznego.

Ze względu na położenie i liczne atrakcje turystyczno-krajoznawcze dużą rolę w rozwoju gminy odgrywa turystyka, w tym agroturystyka. Gmina poleca bogatą ofertę usług związanych z wypoczynkiem na łonie natury. Ilość obiektów turystycznych zbiorowego zakwaterowania lokuje gminę Bartoszyce na 2 miejscu w powiecie bartoszyckim oraz na 55 miejscu w województwie[11].

Przez teren gminy przebiega międzynarodowa trasa Warszawa – Olsztyn – Kaliningrad z nowoczesnym towarowo-osobowym przejściem granicznym w Bezledach. Połączenia kolejowe tradycyjne i szerokotorowe Bartoszyce – Głomno (stacja przeładunkowa) – granica państwa – Kaliningrad dają możliwość rozwoju współpracy gospodarczej z Rosją, Liwą, Łotwą i Estonią.

Liczba ludności bezrobotnej zarejestrowanej pod koniec 2012 r. w gminie wiejskiej Bartoszyce wyniosła 1380 osób [12], co stanowi 20.94% bezrobotnych w powiecie bartoszyckim.

Ze środowiskowej pomocy społecznej korzysta w gminie 22,8% ludności[13].

W nowej Strategii rozwoju województwa warmińsko-mazurskiego z 2013 r. teren gminy został zakwalifikowany do obszarów przygranicznych, wymagających strategicznej interwencji.

Kultura i turystyka

Instytucje zajmujące się pracą na rzecz kultury na terenie gminy

Wydarzenia kulturalne związane z gminą

Ludzie związani z gminą

Zabytki znajdujące się na terenie gminy Bartoszyce

Szlaki i atrakcje turystyczne

Przez teren gminy Bartoszyce przebiega Europejski Szlak Bociana Białego, a miejscowość Lejdy to jedna z większych kolonii tego ptaka

  • Torfowiska Źródliskowe

Jedno z nich położone jest między Sokolicą a Spurglami, zaś drugie na południowy wschód od Spurgl

  • liczne pomniki przyrody – głównie okazy dębu, lipy, modrzewia, jesionu i wiązu
  • ścieżka dydaktyczna w okolicach Galin, przy drodze nr 57. Na długości 1200 m rozciągają się urokliwe i niepowtarzalne krajobrazy; wzdłuż trasy rozstawione są tablice informacyjne
  • spływy kajakowe rzeką Łyną

Charakterystyczną cechą Łyny jest na tym terenie zjawisko meandrowania, które powstaje w wyniku erozji bocznej, dzięki czemu tworzą się w krajobrazie stromo opadające brzegi, tzw. "skałki", np. w okolicach Perkujek

Informacje o atrakcjach turystycznych można uzyskać w Punkcie Informacji Turystycznej, ul. Boh. Warszawy 96, 11-200 Bartoszyce oraz na stronie internetowej gci.bartoszyce.pl.

Religia

Szkolnictwo

Sport

Obszary chronione i pomniki przyrody

Na obszarze gminy Bartoszyce tereny chronione zajmują 4571,1 ha[15], w tym:

  • obszary chronionego krajobrazu (4562,8 ha);
  • użytki ekologiczne (8,3 ha).

Obszary chronionego krajobrazu:

Obszary chronione Natura 2000:

Na terenie gminy Bartoszyce występują 4 użytki ekologiczne typu torfowiskowego: Rosiczka koło Węgoryt (0,38 ha), Rosiczka koło Żydowa (0,95 ha), Torfowisko źródliskowe Sokolica (3,33 ha), Torfowisko źródliskowe Spurgle (3,63 ha).

Z pozostałych form ochrony przyrody na terenie gminy Bartoszyce znajdują się 62 pomniki przyrody (ożywionej i nieożywionej). Ochroną objęto przede wszystkim wiekowe okazy dębów i lip. Są tutaj także głazy narzutowe np. w Ciemnej Woli.

Ważną rolę w zachowaniu różnorodności biologicznej na terenach zurbanizowanych pełnią tereny zielone. Zajmują one powierzchnię 4,5 ha.

Zobacz też

Przypisy

  1. Bank Danych Lokalnych GUS [17.01.2014]
  2. https://wybory2018.pkw.gov.pl/pl/geografia/280103#results_vote_elect_mayor_round_2
  3. stat.gov.pl porównaj z: rcl.gov.pl [17.01.2014)
  4. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 czerwca 2013 r., GUS, Warszawa 2013.
  5. Bank Danych lokalnych GUS, dane roczne wg podgrup cech, stat.gov.pl [17.01.2014]
  6. Dz.U. 1972 nr 49 poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych,isap.sejm.gov.pl [17.01.2014]
  7. Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim
  8. Dz.U. 1975 nr 16 poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl [17.01.2014]
  9. Dz.U. 1977 nr 2 poz. 11, Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 29 grudnia 1976 r. w sprawie połączenia, zniesienia, utworzenia i zmiany granic gmin oraz ustalenia siedzib gminnych organów władzy i administracji państwowej w województwach krośnieńskim, nowosądeckim, olsztyńskim i piotrkowskim, isap.sejm.gov.pl [17.01.2014]
  10. Dz.U. 1998 nr 103, poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, isap.sejm.gov.pl [17.01.2014]
  11. UStat w Olsztynie
  12. Bank Danych Lokalnych GUS Bank Danych Lokalnych GUS [17.01.2014]
  13. Bank Danych Lokalnych GUS
  14. UG Bartoszyce bartoszyce.ug.gov.pl [17.01.2014]
  15. Program ochrony środowiska dla gminy Bartoszyce na lata 2012-2015 z perspektywą na lata 2016–2019, Olsztyn 2012, bip.warmia.mazury.pl [05.03.2014]


Bibliografia

Dz.U. 1972 nr 49 poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl [27.01.2014]
Dz.U. 1975 nr 16 poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl [27.01.2014]
Dz.U. 1977 nr 2 poz. 11, Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 29 grudnia 1976 r. w sprawie połączenia, zniesienia, utworzenia i zmiany granic gmin oraz ustalenia siedzib gminnych organów władzy i administracji państwowej w województwach krośnieńskim, nowosądeckim, olsztyńskim i piotrkowskim.isap.sejm.gov.pl [27.01.2014]
Dz.U. 1998 nr 103 poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, isap.sejm.gov.pl [27.01.2014]
Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim, [w:] Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie, Olsztyn 1972.
Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 30 VI 2013 r., GUS, Warszawa 2013.
Program ochrony środowiska dla gminy Bartoszyce na lata 2012-2015 z perspektywą na lata 2016-2019, Olsztyn 2012.
bip.warmia.mazury.pl [27.01.2014]
Przewodnik po ziemi bartoszyckiej [27.01.2014]
Bank Danych Lokalnych GUS [27.01.2014]
bip.warmia.mazury.pl [27.01.2014]
Urząd Gminy Bartoszyce [27.01.2014]