Lidzbark Warmiński (gmina wiejska)

Z Encyklopedia Warmii i Mazur
Gmina Lidzbark Warmiński

Herb
Herb gminy
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat lidzbarski
Rodzaj gminy wiejska
Wójt Fabian Andrukajtis
Powierzchnia 372,12 km²
Liczba sołectw 40
Liczba miejscowości 57
Liczba ludności (2013)
Gęstość zaludnienia
6815
18 osób/km²
Strefa numeracyjna 89
Tablice rejestracyjne NLI
TERYT 2809032
Urząd gminy
ul. Krasickiego 1 11-100 Lidzbark Warmiński
Strona internetowa gminy
Biuletyn Informacji Publicznej gminy

Gmina Lidzbark Warmiński – gmina wiejska położona w północnej części województwa warmińsko-mazurskiego i w centralnej części powiatu lidzbarskiego. Siedziba gminy znajduje się w Lidzbarku Warmińskim. Gmina o charakterze rolniczym, o dużej powierzchni kompleksów leśnych. Położona na styku trzech mezoregionów: Niziny Sępopolskiej, Wzniesień Górowskich i Pojezierza Olsztyńskiego, co sprawia, że jej tereny są urozmaicone pod względem krajobrazowym i przyrodniczym.
Gmina o niewielkiej gęstości zaludnienia. Największa gmina powiatu lidzbarskiego. Władzę w gminie sprawuje wójt Fabian Andrukajtis[1].

Powierzchnia gminy

Gmina wiejska Lidzbark Warmiński zajmuje powierzchnię 372,12 km2[2], w tym:

  • użytki rolne: 56,2% (20914 ha)
  • lasy: 32,7% (12163,8 ha)
  • wody: 1,9% (709 ha)

Gmina stanowi 40,2% powierzchni powiatu lidzbarskiego.

Demografia

Liczba ludności gminy według danych z 2013 roku wynosi[2]:

Kościół pw. św. Wawrzyńca w Kochanówce.
Fot. Adam Kliczek. Źródło: www.zatrzymujeczas.pl (CC-BY-SA-3.0)]
Kościół pw. św. Jana Ewangelisty w Ignalinie.
Fot. Adam Kliczek. Źródło: www.zatrzymujeczas.pl (CC-BY-SA-3.0)]
Kościół pw. św. Małgorzaty w Kłębowie.
Fot. Adam Kliczek. Źródło: www.zatrzymujeczas.pl (CC-BY-SA-3.0) ]
Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
liczba 6815 100 3315 48,6 3500 51,4
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
18 9 9

Saldo migracji wewnętrznych i zagranicznych na pobyt stały w 2013 roku w gminie wiejskiej Lidzbark Warmiński było dodatnie i wynosiło 13 osób[2], co stanowi 7,6% przyrostu ludności w powiecie lidzbarskim oraz 0,4% w województwie warmińsko-mazurskim.

Historia gminy jako jednostki administracyjnej

Po II wojnie światowej gmina Lidzbark Warmiński była częścią powiatu lidzbarskiego w nowo utworzonym województwie olsztyńskim. W 1954 roku, na mocy Ustawy z dnia 25 września 1954 roku o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych[3], istniejące dotychczas gminy zastąpiono gromadami.

W 1972 roku, na podstawie Ustawy z 29 listopada 1972 roku o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych[4], zmienił się w Polsce podział administracji terytorialnej. W wyniku wprowadzenia w życie ustawy, w dniu 1 stycznia 1973 roku przywrócono podział państwa na gminy. Gmina wiejska Lidzbark Warmiński została reaktywowana na mocy uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 6 grudnia 1972 roku[5]. W skład nowo utworzonej gminy wchodziły obszary sołectw: Blanki, Bobrownik, Długołęka, Jagoty, Jarandowo, Kierz, Kłębowo, Knipy, Kochanówka, Koniewo, Kotowo, Kraszewo, Lauda, Łabno, Markajmy, Medyny, Miłogórze, Nowa Wieś Wielka, Nowosady, Pomorowo, Redy, Rogóż, Sarnowo, Stryjkowo, Suryty, Świętnik, Wielochowo, Żytowo.

1 czerwca 1975 roku, na podstawie Ustawy o dwustopniowym podziale administracyjnym państwa[6], przestał istnieć powiat lidzbarski. Gmina Lidzbark Warmiński została bezpośrednio częścią województwa olsztyńskiego. Ponowne zmiany podziału administracyjnego państwa[7] umiejscowiły ją w powołanym 1 stycznia 1999 roku województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie lidzbarskim.

Gmina wiejska Lidzbark Warmiński graniczy z gminami: Górowo Iławeckie, Bartoszyce, Kiwity, Jeziorany, Dobre Miasto, Lubomino, Orneta, Pieniężno.

Miejscowości na terenie gminy

Sołectwa: Babiak, Blanki, Bobrownik, Bugi, Drwęca, Ignalin, Jagoty, Jarandowo, Kaszuny, Kierz, Kłębowo, Knipy, Kochanówka, Koniewo, Kotowo, Kraszewo, Lauda, Łabno, Łaniewo, Markajmy, Medyny, Miejska Wola, Miłogórze, Morawa, Nowa Wieś Wielka, Nowosady, Pilnik, Pomorowo, Redy, Rogóż, Runowo, Sarnowo, Stryjkowo, Suryty, Świętnik, Wielochowo, Workiejmy, Wróblik, Zaręby, Żytowo.

Pozostałe miejscowości: Grabniak, Budniki, Długołęka, Kłusity Wielkie, Swajnie, Chełm, Zwierzyniec, Marków, Widryki, Stabunity, Gajlity, Tremlak.

Gospodarka

Główną gałęzią rozwoju gospodarczego gminy wiejskiej Lidzbark Warmiński jest rolnictwo oparte na gospodarstwach indywidualnych. Gmina jest typowym obszarem rolniczym, na którym do podstawowych form gospodarowania zalicza się produkcję roślinną i hodowlę zwierząt. Użytki rolne zajmują ponad 56% powierzchni gminy, w tym grunty orne: 62,3% (13035 ha), łąki i pastwiska zajmują 37,4% (7827 ha), a sady 0,2% (52 ha). Znajdują się one na glebach średnich III i IV klasy bonitacyjnej. W produkcji roślinnej dominuje uprawa zbóż, uprawiane są również ziemniaki, rzepak i rzepik. W produkcji zwierzęcej przeważa hodowla bydła. W strukturze gospodarstw rolnych większość stanowią gospodarstwa małe i średnie (od 1-15 ha)[8].

Liczba podmiotów gospodarki narodowej wpisanych do rejestru REGON w gminie Lidzbark Warmiński wynosiła w 2013 roku 311. W tym 301 podmiotów należało do sektora publicznego, pozostałe 10 tworzy sektor prywatny. 76 firm było zarejestrowanych w dziale handel hurtowy i detaliczny, 39 firm w dziale przetwórstwo przemysłowe, 33 firm w dziale budownictwo, 42 w dziale: rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo. Działalność związaną z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi prowadziło 10 firm[2].
W gminie nie ma rozwiniętego przemysłu, dość dobrze rozwinięta jest sieć usług o zróżnicowanej strukturze i handel.

Turystyka nie odgrywa w gminie Lidzbark Warmiński dominującej roli, jednak ze względu na walory przyrodnicze, krajobrazowe i kulturowe istnieją na jej terenach możliwości rozwoju różnorodnych form wypoczynku i turystyki, w tym agroturystyki.
Gospodarstwa agroturystyczne znajdują się w miejscowościach: Blanki, Ignalin, Suryty, Koniewo, Wielochowo, Gajlity, Kochanówka, Kłębowo, Łaniewo[9].

Gmina Lidzbark Warmiński należy do lokalnej organizacji turystycznej Stowarzyszenia "Dom Warmiński", Stowarzyszenia Gmin "Polskie Zamki Gotyckie", Związku Gmin Warmińsko-Mazurskich, Związku Gmin "EKOWOD" oraz LGD "Warmiński Zakątek".

W nowej Strategii rozwoju województwa warmińsko-mazurskiego z 2013 r. teren gminy został zakwalifikowany do obszarów peryferyzacji społeczno-gospodarczej oraz obszarów przygranicznych wymagających strategicznej interwencji ze względu na możliwości rozwojowe, jak i ze względu na występujące zapóźnienia.

Liczba ludności bezrobotnej zarejestrowanej pod koniec 2013 roku w gminie Lidzbark Warmiński wynosiła 699 osób[2], co stanowi 16,7% bezrobotnych w powiecie lidzbarskim.

Ze środowiskowej pomocy społecznej korzysta w gminie 15,4% ludności[10].

Kultura i turystyka

Instytucje zajmujące się pracą na rzecz kultury na terenie gminy

Wydarzenia kulturalne związane z gminą

  • Festiwal Kultury i Tradycji Warmińskiej w Rogóżu
  • dożynki gminne
  • coroczne pikniki i festyny rodzinne

Ludzie związani z gminą

  • Jerzy Kielak - rzeźbiarz amator; mieszka i pracuje w Kraszewie
  • Józef Mika - malarz, rzeźbiarz, animator ruchu lokalnego plastycznego, kierownik Gminnego Ośrodka Kultury i Sportu w Pilniku, współpracownik radia, mieszkaniec Kierza

Zabytki znajdujące się na terenie gminy Do najcenniejszych zabytków znajdujących się na terenie gminy wiejskiej Lidzbark Warmiński należą[11]:

Szlaki i atrakcje turystyczne

Informacje na temat atrakcji turystycznych znajdujących się na terenie gminy Lidzbark Warmiński można uzyskać na stronie internetowej powiatlidzbarski.pl.

Religia

Szkolnictwo

W gminie wiejskiej Lidzbark Warmiński istnieją następujące placówki edukacyjne:

Sport

W gminie działa Gminny Ośrodek Kultury i Sportu w Pilniku, który jest organizatorem różnorodnych imprez rekreacyjno-sportowych, m.in.: Gminne Zawody Lekkoatletyczne, Gminny turniej rekreacyjno – sportowy dla przedszkolaków, KTM Enduro Race Extreme, Mistrzostwa Polski w Cross Country dla amatorów, Mistrzostwa Polski w Super Enduro dla amatorów, regionalne zawody jeździeckie w skokach przez przeszkody, Gminny Turniej Piłki Nożnej o puchar Wójta Gminy Lidzbark Warmiński Turniej o Puchar Wójta Gminy Lidzbark Warmiński w zapasach, Gminny Turniej Warcab.

Na terenie gminy działają kluby:

  • LUKS Rogóż

Inne organizacje i instytucje

Obszary chronione i pomniki przyrody

Na terenie gminy znajdują się obszary objęte różnymi formami ochrony przyrody. Należą do nich[12]:

Obszary chronionego krajobrazu:

Obszary Natura 2000:

Z pozostałych form ochrony przyrody na terenie gminy wiejskiej Lidzbark Warmiński znajduje się 10 pomników przyrody oraz użytek ekologiczny jezioro śródleśne Potar (26,75 ha)[12].

Zobacz też

Przypisy

  1. BIP Urzędu Gminy Lidzbark Warmiński [20.10.2014]
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Bank Danych Lokalnych GUS [20.10.2014]
  3. Dz.U. 1954, nr 43, poz. 191, Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych, isap.sejm.gov.pl [20.10.2014]
  4. Dz.U. 1972, nr 49, poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl [20.10.2014]
  5. Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim
  6. Dz.U. 1975, nr 16, poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl [20.10.2014]
  7. Dz.U. 1998, nr 103, poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, isap.sejm.gov.pl [20.10.2014]
  8. Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Lidzbark Warmiński na lata 2014-2017 z perspektywą do roku 2020. Projekt, Lidzbark Warmiński 2014 [20.10.2014]
  9. Powiat lidzbarski
  10. Bank Danych Lokalnych GUS
  11. Narodowy Instytut Dziedzictwa, Rejestr zabytków [20.10.2014]
  12. 12,0 12,1 Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie [20.10.2014]

Bibliografia

Dz.U. 1954, nr 43, poz. 191, Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych, isap.sejm.gov.pl [20.10.2014]
Dz.U. 1972, nr 49, poz. 312, Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl [20.10.2014]
Dz.U. 1975, nr 16, poz. 91, Ustawa z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl[20.10.2014]
Dz.U. 1975, nr 17, poz. 92, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw, isap.sejm.gov.pl [20.10.2014]
Dz.U. 1998, nr 103, poz. 652, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów, isap.sejm.gov.pl [20.10.2014]
Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim, [w:] Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie, Olsztyn 1972.
Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Lidzbark Warmiński na lata 2014-2017 z perspektywą do roku 2020. Projekt, Lidzbark Warmiński 2014.
Bank Danych lokalnych GUS, Portret terytorium [20.10.2014]
BIP Urzędu Gminy Lidzbark Warmiński [20.10.2014]
UG Lidzbark Warmiński [30.11.2014]
Leksykon kultury Warmii i Mazur [20.10.2014]
Narodowy Instytut Dziedzictwa, Rejestr zabytków [20.10.2014]
Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Olsztynie [20.10.2014]